# طلس (ط-ل-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%84%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ل - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء واللام معهما
ط س ل، س ط ل، س ل ط، ط ل س، ل ط س مستعملات
طسل:
يقال: طَسَلَ السَّرابُ اذا اضطَرَبَ، وقال رؤبة: يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا والطَّيْسَل: الغُبار الرقيق.
سطل:
السَّطْلُ معروف.
والسَّيْطَلُ: الطُّسَيسَةُ الصغيرةُ، على صَنعَةِ تَوْرٍ له عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل، والسَّطْلُ ثله، قال الطرماح: في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ وقال هِمْيان بنُ قُحافةَ في الطَّسْل: بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا وقالوا: الطّاسِل المُلْبِسُ.
وقال بعضهم: الطاسِلُ والساطِلُ من الغُبار: المرتفعُ، وأيَّدَ قول هِمْيانَ قولَ رُؤبةَ الأوَّلَ.
سلط:
السَّلاطةُ مصدر السَّليطِ من الرجال والسَّليطةِ من النِّساء، والفِعلُ سَلُطَتُ اذا طالَ لسانُها واشتَدَ صَخَبُها، ورجل سَليط.
والسَّليطُ: الزَّيتُ، قال:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
والسُّلْطانُ في معنى الحُجّة، قال تعالى: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" أي حُجّتِيَه.
والسُّلْطان: قُدرةُ المَلْكِ، مثل قَفيز وقُفزان وبَعير وبعران، وقُدرة من جُعِلَ ذلك له وإنْ لم يكن مَلِكاً، كقولك: قد جَعَلْتُ له سُلطاناً على أخذِ حَقّي من فُلانٍ.
والنّونُ في السلطانِ زائدةً، وأصله من التَّسليط.
والسِّلاط: الغليل، قال المُتَنخِّل: وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط
طلس:
الطِّلْس: كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحْوهُ.
واذا مَحَوْتَ لتُفسِدَ خَطَّه قُلتَ: طَلَسْتُه، فاذا انعَمتَ مَحوَه قلتَ: طَرَسْتُه فيصيرُ طِلْساً.
ويقال لجِلدِ فَخِذ البعير: طِلس لتَساقُط شَعرِه ووَبَرِه.
والطَّلَسُ والطَّلَسة مصدر الأطلَس، والأطلَسُ من الذِّئاب: الذي قد تساقَطَ شَعرُه، وهو أخبَثُ ما يكون.
والطَّلَسُ والطَّلَسَةُ: غُبرةٌ في غُبْسةٍ.
وفي حديث ابي بكرٍ أنَّ مُوَلَّداً أطلَسَ سَرَقَ فقطَعَ يَدَه.
والطَّيْلِسَان، بفتح اللام وكسره، ولم يجيء فيعلان مكسورا غيره، وأكثر ما يجيءُ فَيْعلان مفتوحاً أو مضموماً نحو الخيْزُران والجَيْسَمان، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّةُ أُختَين واشتركتا في مواضِعَ كثيرة دَخَلتِ الكسرةُ مَدْخَلَ الضّمّةِ.
لطس:
اللَّطْسُ: ضربُكَ الشيءَ بشيءٍ عريضٍ، ويقال: لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه.
والمِلطاسُ: حَجَرٌ عريضٌ فيه طولٌ، ورُبَّما سُمِّيَ خُفُّ البعير وحافِرُ الدّابّةِ مِلطاساً، وقيل: جمع مِلطاس مَلاطيس، وهو مِعولٌ تُكَسر به الصخرة، تقول: قد رُكِّبَتْ في قَوائِمها حَوافِرُ أمثالُ المَلاطيس، قال: وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا

##### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**اللام** معهما
**ط س ل**، **س ط ل**، **س ل ط**، **ط ل س**، **ل ط س** مستعملات

**طسل**:
Denilir: **طَسَلَ السَّرابُ**; yani çalkalandığı zaman. Rü’be dedi:
“Çölü, **طَسلاً طاسِلا** bir **طَسَل** ile örter.”
Ve **الطَّيْسَل**: ince tozdur.

**سطل**:
**السَّطْلُ** bilinir.
Ve **السَّيْطَلُ**: küçük **الطُّسَيسَةُ**; kulpu **المِرْجَل**’in kulpu gibi bir kulpu olan, kulplu bir **تَوْرٍ** yapısı üzere; ve **السَّطْلُ** onun üçte biridir. Tırmâh dedi:
“İçin ona devrilmiş olduğu bir **سَيْطَلٍ** içinde gidip gelir.”
Ve Himyân b. Kuhâfe **الطَّسْل** hakkında dedi:
“Bilakis, **القَتامَ الطّاسِلا** ile giydirilen bir beldede,
Orada sarkık, sarkan (şeyler) içinde (bir şey) akıttım.”
Ve dediler: **الطّاسِل** giydirendir.
Ve bazısı dedi: Tozdan **الطاسِلُ** ve **الساطِلُ**: yükselmiş olandır. Ve Himyân’ın sözünü, Rü’be’nin ilk sözünü teyit etti.

**سلط**:
**السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطةِ**nin masdarıdır; ve fiil: **سَلُطَتُ**; yani dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman. Ve (böyle) bir erkek: **سَليط**.
Ve **السَّليطُ**: zeytinyağıdır. Dedi:
“Fakat o, babası ve annesi Dîyâmî’dir;
Necrân’da yakınları **السَّليطَ** sıkarlar.”
Ve **السُّلْطانُ** hüccet mânâsındadır. Yüce Allah dedi: “**هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ**” yani “hüccetim”.
Ve **السُّلْطان**: hükümdarın kudretidir; **قَفيز** ve **قُفزان** ve **بَعير** ve **بعران** gibi; ve bu kendisine verilmiş olanın kudreti, hükümdar olmasa bile; senin sözün gibi: “Falandan hakkımı almaya dair ona bir **سُلطاناً** kıldım.”
Ve **النّونُ** **السلطانِ** içinde ziyadedir; ve aslı **التَّسليط**’tandır.
Ve **السِّلاط**: iç yanmasıdır. **المُتَنخِّل** dedi:
“Ve **سِلاط** sahibiyle karşılaşmaktan korkarım.”

**طلس**:
**الطِّلْس**: silinmiş, fakat silinmesi güzel yapılmamış bir kitaptır.
Ve yazısını bozmak için sildiğin zaman: “**طَلَسْتُه**” dersin; silmesini güzel yaptığın zaman: “**طَرَسْتُه**” dersin; böylece **طِلْساً** olur.
Ve devenin uyluk derisine, kılının ve yününün dökülmesi sebebiyle **طِلس** denilir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسة**: **الأطلَس**’ın masdarıdır. Ve kurtlardan **الأطلَسُ**: kılı dökülmüş olandır; ve o, olduğu şeyin en habisidir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسَةُ**: bir pusluluk içinde bir tozdur.
Ve Ebû Bekir hadîsinde: **مُوَلَّداً أطلَسَ** çaldı da elini kesti.
Ve **الطَّيْلِسَان**; **اللام**’ın fethası ve kesrasiyle; ondan başkası kesralı olarak **فِيعْلان** gelmemiştir. Ve çoğu kez **فَيْعلان** fethalı yahut dammalı gelir; **الخَيْزُران** ve **الجَيْسَمان** gibi. Fakat kesra ile damma iki kız kardeş olup birçok yerlerde ortak oldukları için, kesra dammanın girdiği yere girmiştir.

**لطس**:
**اللَّطْسُ**: bir şeyi geniş bir şeyle vurmandır. Ve denilir: **لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه**; yani deve onu ayağının altıyla vurdu.
Ve **المِلطاسُ**: içinde uzunluk bulunan geniş bir taştır. Ve bazen devenin ayağının altına ve binitin tırnağına **مِلطاساً** isim verilmiştir. Ve denildi: **مِلطاس**’ın çoğulu **مَلاطيس**’tir. Ve o, kaya ile kırılan bir kazmadır; dersin: “Onun ayaklarına **المَلاطيس** benzeri tırnaklar takılmıştır.” Dedi:
“**وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا**”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطلسُ: المحو. وقد طَلَسْتُ الكتاب طَلْساً فَتَطَلَّسَ. والأطْلَسُ: الخَلَقُ، وكذلك الطِلْسُ بالكسر. والجمع أطْلاسٌ. يقال: رجلٌ أطْلَسُ الثوب. قال ذو الرمّة:
مُقَزَّعٌ أطْلَسُ الأطْمارِ ليس لهإلا الضِراءَ وإلاّ صَيْدَها نَشَبُ
وذئبٌ أطْلسُ، وهو الذي في لونه غُبرةٌ إلى السواد. وكلُّ ما كانَ على لونه فهو أطْلَسُ. والطَيْلسانُ بفتح اللام: واحد الطَيالِسةِ، والهاء في الجمع للعجمة، لأنَّه فارسيٌّ معرب.

##### Türkçe

**الطلسُ**: silme. Ve gerçekten ben kitabı **طَلَسْتُ** **طَلْساً**; böylece o da **فَتَطَلَّسَ**. Ve **الأطْلَسُ**: eski (yıpranmış); ve yine **الطِلْسُ** (kesre ile). Ve çoğulu **أطْلاسٌ**. Denir ki: elbisesi **أطْلَسُ** olan bir adam. **ذو الرمّة** dedi ki:
مُقَزَّعٌ أطْلَسُ الأطْمارِ ليس لهإلا الضِراءَ وإلاّ صَيْدَها نَشَبُ
Ve **ذئبٌ أطْلسُ**; o, renginde siyahlığa doğru bir tozluluk bulunan kimsedir. Ve rengi üzerinde olan her şey, o **أطْلَسُ**tur. Ve **الطَيْلسانُ** (lâmın fethiyle): **الطَيالِسةِ**nin bir tanesi; ve çoğuldaki **الهاء** yabancılık içindir; çünkü o, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السين والطاء مع اللام
طسل ، سطل ، طلس ، لطس ، سلط : مستعمَلَة .
طسل : قال الليث : يقال : طَسَل السرَابُ : إذا اضْطَرَبَ ؛ وقال رُؤبة :
يُقَنِّعُ المَوْمَاةَ طَسْلاً طاسِلاً
وقال أبو عمرو : الطَّيْسَل : السّراب البرّاق . ويقال للماءِ الكثير : طَسْل وطَيْسَل .
سطل : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للطسْت : السَّيْطَل . وقال الليث : السَّيْطَل : الطُّسَيْسَةُ الصغيرة ، ويقال : إنَّهُ عَلَى صَنْعَة تَوْرٍ ، وله عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل ، والسَّطْلُ مِثْلُه ، قال الطِّرِمَّاح :
في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يَتَرَدَّدُ
وقال هِمْيانُ بنُ قُحافةَ في الطَّسْل :
بَلْ بَلَدٍ يُكْسَى القَتَامَ الطّاسِلاَ
أَمْرَقْتُ فيه ذُبْلاً ذَوَابِلا
قالوا : الطَّاسِلُ : المُلْبِس . وقال بعضهم : الطاسِلُ والسّاطِل من الغبار : المرتفعُ . وأيَّدَ قَوْلُ هِمْيَانَ قولَ رؤبةَ الأوَّل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّيْسَلُ والطَّسْيَلُ : الطّسْت . قال : وطَيْسَلَ الرجلُ : إذا سافَرَ سَفَراً قريباً وكَثُرَ ماله . وأنشد أبو عمرو :
تَرْفَعَ في كلِّ رَقاقٍ قَسْطَلا
فَصَبَّحَتْ مِنْ شُبْرُمَانَ مَنْهَلاَ
أَخْضَرَ طَيْساً زَغْرَبِيّاً طَيْسَلاَ
يصف حَمِيراً وَرَدَتْ ماءً . قال : والطَّيْسُ والطَّيْسَلُ والطَّرْطَبِيسُ بمعنًى واحد في الكثرة .
طلس : رُوِي عن النَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه أَمَر بطَلْس الصُّوَر الّتي في الكَعْبة ) .
قال شمر : معناه بطَمْسِها . يُقال : اطْلِسِ الكتابَ ، أي : امحُه . وطَلَسْتُ الكتابَ ، أي : مَحَوْتُه . ويقال للصحيفة إذا مُحِيَت : طِلْسٌ وطِرْس ؛ وأَنشَد :
وجَوْنِ خَرْقٍ يَكتَسى الطُّلُوسَا
يقول : كأنما كُسِي صُحُفاً قد مُحِيتْ مرَّةً لدُروس آثارِها . قال : ورجل أطلَسُ الثِّياب : وَسِخُها . وثيابٌ طُلْس : وَسِخة . ورجلٌ أطلَس : إذا رُمِيَ بقبيح ، وأَنشَد أبو عُبَيد :
ولسْتُ بأَطْلس الثَّوْبَين يُصْبِي
حَلِيلَتَه إذا هَدَأَ النِّيامُ
لم يُرد بحليلتِه : امرأته ، ولكنّه أراد جارتَه الّتي تُحالُّه في حِلّته .
قال : والطَّلْس والطَّمْس واحدٌ . والطُّلْسةُ : غُبْسة في غُبْرة .
وقال الليث : الطِّلْسُ : كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحوهُ فيصير طِلْساً . ويقال لِجلْد فخِذ البعير : طِلْسٌ لتَساقُط شَعرِه ووَبرِه .
قال : وإذا محوتَ الكتابَ ليَفسُد خَطُّه قلت : طَلَسْته ، فإذا أنعمتَ محوَه . قلت : طَرَسْتُه .
قال : والطَّلَس والطَّلسة : مصدرُ الأَطْلَس من الذئاب ، وهو الّذي تَساقَط شَعرُه ، وهو أخبثُ ما يكون .
وفي حديث أبي بكر : أنّ مُوَلَّداً أطلسَ سَرَقَ فقَطَع يدَه .
قال شمر : الأطلس : الأسوَد كالحَبشيّ ونحوه ، قال لَبيد :
فأجازني منه بِطِرْس ناطقٍ
وبكلِّ أطلسَ جَوْبُه في المَنْكِبِ
أطلس : عبدٌ حَبشيٌّ أسوَد .
ويقال للثوب الأسوَد الوَسِخ : أطلَس ؛ وقال في قول ذي الرُّمَّة :
بَطْلساء لَمْ تَكْمُل ذراعاً ولا شِبْرا
يَعني خرقةً وسِخة ضَمَّنها النار حين اقتَدَح .
وقال ابن شميل : الأطلَس : اللِّص ، يشبَّه بالذِّئب .
قال : والطَّيْلسان بفتح اللام منه ويُكسَر ولم أسمَع فيعِلان بكسر العين ، إنّما يكون مضموماً كالخَيْزران . والجَيْسُمان ، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّة أختَيْن واشترَكتا في مواضعَ كثيرة دخلتْ عليها الكسرة مَدخَل الضمّة .
وحُكي عن الأصمعيّ أنّه قال : الطيلَسان ليس بعَربيّ . قال : وأصلُه فارسيّ إنما هو تالشان فأُعرب . قلت : ولم أَسمع الطيلسان بكسر اللام لغير اللَّيث .
وروى أبو عبيد عن الأصمعيّ : أنه قال : السُّدُوسُ : الطَّيْلَسَان ، هكذا رواه ، ويُجمع طَيالسة .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الطَّلْس والطَّيْلسان : الأسوَد . والطِّلْس : الذِّئب الأمْعَط ، والجميع الطُلْس منها .
لطس : سَلَمة عن الفرّاء : المِلْطاسُ : الصَّخرةُ العظيمة . والمُدُقُّ : المِلْطاس .
وقال الليث : اللَّطْسُ : ضربُك الشيءَ بالشيء العريض ، يقال : لَطَسَه البعيرُ بخُفّه والملطاسُ : حَجَرٌ عريضٌ فيه طُول ، وربّما سُمِّي خُفُّ البعير مِلطاساً .
وقال شمِر : قال ابن شميل : المَلاطِيس : المَناقيرُ من حديد يُنقَر بها الحجارة والواحدة مِلْطاس . والمِلْطاسُ : ذو الخَلْفَين الطويل الّذي له عَنَزَة ، وعَنَزتُه حدُّه الطويل .
وقال أبو خَيرة : المِلَطس : ما نُقِرت به الأرحاء ؛ وقال امرؤ القيس :
وتَرْدى على صُمَ صِلابٍ مَلاطِسٍ
شَديدات عَقْدٍ ليّناتٍ مِتانِ
وقال أبو عَمْرو : المِلْطَسُ : الحافرُ الشديد الوطيء .
وقال الفرّاء : ضربه بمِلْطاسٍ ، وهي الصَّخْرة العظيمة ، ولطَسَ بها ، أي : ضَربَ بها .
وقال ابنُ الأعرابيّ : اللَّطْسُ : اللَّطْم ، وقال الشّماخ : فَجعلَ أخفافَ الإبل مَلاَطِسَ :
يهوِي على شَراجِعٍ عَلِيّاتْ
مَلاطِسٍ أفتَلِيات الأَخْفافِ
قال ابن الأعرابي : أراد أنّها تَضرِب بأخفافها تَلطُس الأرضَ ، أي : تدقّها بها .
سلط : قال الزّجّاج في قوله تعالى : ( وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ ) ( هود : 96 ) ، أي : وحجّة مبيَّنة .
حدّثنا أبو زيد عن عبد الجبّار عن سُفيانَ عن عمرو عن عِكرِمة عن ابن عبّاس في قوله : ( كَانَتْ قَوَارِيرَاْ قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيراً ) ( الإنسان : 15 ، 16 ) ، قال : في بياض الفضّة ، وصفاء القَوارِير . قال : وكلُّ سلطان في القرآن فهو حجّة .
قال : وإنما سُمّي سلطاناً لأنّه حجّة لله جلّ وعزّ في أرضه .
قال : واشتقاقُ السُّلْطان من السَّلِيط ، قال : والسَّلِيط ما يُضاءُ به ، ومن هذا قيل للزَّيْت : السَّلِيط . قال : وقولُه : ( وَالاَرْضِ فَانفُذُواْ لاَ تَنفُذُونَ إِلاَّ ) ( الرحمن : 33 ) ، أي : حيْثما كنتم شاهدتمْ حُجَّةً لله وسُلطاناً يَدلّ على أنّه واحد .
وقوله : ( مَالِيَهْ هَلَكَ عَنِّى سُلْطَانِيَهْ ) ( الحاقة : 29 ) ، معناه : ذهبَ عنّي حجّتي . والسُّلطانُ : الحُجّة ، ولذلك قيل للأمراء : سَلاطِين ، لأنّهم الّذين تُقام بهم الحُجَج والحُقُوق .
قال : وقولُه : ( مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ) ( سبأ : 21 ) ، أي : ما كان له عليهمْ من حجّة ، كما قال : ( إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ) ( الحجر : 42 ) .
وقال الفرّاء في قوله : ( مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ( ، أي : ما كان له عليهم من حجّة يضلُّهم بها إلاَّ أنّا سلّطناه عليهم ) سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ) ( سبأ : 21 ) .
وقال ابن السّكّيت : السلطان مؤنَّثة ، يقال : قَضَتْ به عليه السُّلْطان ، وقد آمَنَتْه السّلطان .
قلت : وربّما ذُكِّر السلطان لأنّ لفظَه مذكَّر ، قال الله تعالى : ( مُسْتَمِعُهُم بِسُلْطَانٍ ) ( إبراهيم : 10 ) ، قال أبو بكر : في السّلطان قولان : أحدُهما : أن يكون سُمِّي سلطاناً لتسليطه . والقول الآخر : أن يكون سُمِّي سلطاناً لأنّه حُجَّةٌ من حُجَج الله .
قال الفرّاء : السُّلطان عند العرب : الحُجّة ، ويذكَّر ويؤنَّث ، فمن ذكّر السلطان ذهب به إلى معنى الرَّجُل ، ومَن أنّثه ذَهبَ به إلى معنى الحجّة .
وقال محمد بنُ يزيد : من ذكّر السلطان ذهبَ به إلى معنَى الواحد ، ومن أَنَّثه ذهبَ به إلى معنَى الجَمع .
قال : وهو جمعٌ واحدُه سَلِيطٌ وسُلْطان ، قال : ولم يَقلْ هذا غيره .
وقال اللّيث : السّلطان : قدرةُ المَلِك ، مثل قَفِيز وقُفْزان ، وبَعيرٍ وبُعْران ، وقُدرةُ من جُعِل ذلك له وإن لم يكن مَلِكاً ، كقولك : قد جعلت له سُلطاناً على أخذ حَقِّي من فلان . والنُّون في السّلطان زائدةٌ لأنّ أصلِ بنائه من التَّسليط .
وقال ابنُ دُرَيد : سلطانُ كلِّ شيء : حِدّتُه وسَطْوَته ؛ من اللِّسان السليطِ الحديدِ .
قلت : والسَّلاطةُ بمعنى الحِدّة ، وقال الشاعر يصف نِصالاً مُحَدَّدة :
سلاطٌ حِدَادٌ أرهقَتْها المَواقِعُ
وإذا قالوا : امرأةٌ سَليطةُ اللِّسان ، فله معنَيان : أحدُهما : أنّها حديدة اللِّسان ، والثاني : أنها طويلةُ اللسان .
وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : السُّلُط : القوائمُ الطِّوال .
وقال في موضع آخر : إذا كان الدّابة وقاحَ الحافر ، والبعيرُ وقاحَ الخُفّ ، قيل : إنه لسَلْطُ الحافر ، وقد سَلِط يسَلَط سَلاطةً ، كما يقال : لِسانٌ سَلِيط وسَلِط .
سَلْطِيط : جاء في شعر أميّةَ بمعنى المُسَلَّط ، ولا أَدرِي ما حقيقته .
وقال الليث : السَّلاطة : مَصدرُ السليط من الرجال والسليطةِ من النّساء ، والفعل سلُطَت وذلك إذا طال لسانها واشتدّ صَخْبُها .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السليط عند عامّة العرب : الزَّيْت ، وعند أهلِ اليَمن : دُهْنُ السِّمْسِم ، وقال امرؤ القيس :
أهان السَّلِيطَ بالذُّبَالِ المفَتَّلِ

##### Türkçe

باب **السين** والطاء مع اللام
**طسل** ، **سطل** ، **طلس** ، **لطس** ، **سلط** : kullanımdadır.

**طسل** : **الليث** dedi: denir ki: **طَسَل السرَابُ**: çalkalandığı zaman; ve **رُؤبة** dedi:
يُقَنِّعُ المَوْمَاةَ طَسْلاً طاسِلاً
Ve **أبو عمرو** dedi: **الطَّيْسَل**: parıldayan serap. Ve çok suya denir: **طَسْل** ve **طَيْسَل**.

**سطل** : **ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den (rivayeti): **الطسْت** için denir: **السَّيْطَل**. **الليث** dedi: **السَّيْطَل**: küçük **الطُّسَيْسَةُ**; ve denir: o, bir **تَوْرٍ** sanatı üzerinedir; ve onun, **المِرْجَل**’in kulpu gibi bir kulpu vardır; **السَّطْلُ** da onun gibidir. **الطِّرِمَّاح** dedi:
في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يَتَرَدَّدُ
Ve **هِمْيانُ بنُ قُحافةَ** **الطَّسْل** hakkında dedi:
بَلْ بَلَدٍ يُكْسَى القَتَامَ الطّاسِلاَ
أَمْرَقْتُ فيه ذُبْلاً ذَوَابِلا
Dediler ki: **الطَّاسِلُ**: giydiren. Ve bazısı dedi: tozdan **الطاسِلُ** ve **السّاطِل**: yükselmiş olan. Ve **هِمْيَان**’ın sözü, **رؤبة**’nin ilk sözünü teyit etti.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den (rivayeti) dedi ki: **الطَّيْسَلُ** ve **الطَّسْيَلُ**: **الطّسْت**. Dedi: ve **طَيْسَلَ الرجلُ**: yakın bir yolculukla yolculuk ettiği ve malı çoğaldığı zaman. Ve **أبو عمرو** okudu:
تَرْفَعَ في كلِّ رَقاقٍ قَسْطَلا
فَصَبَّحَتْ مِنْ شُبْرُمَانَ مَنْهَلاَ
أَخْضَرَ طَيْساً زَغْرَبِيّاً طَيْسَلاَ
Bir suya varan eşekleri vasfeder. Dedi: ve **الطَّيْسُ** ve **الطَّيْسَلُ** ve **الطَّرْطَبِيسُ** çoklukta tek bir anlamdadır.

**طلس** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: (Kâbe’deki surelerin **طَلْس** edilmesini emretti).
**شمر** dedi: manası, onların **طَمْس** edilmesiyle (silinmesiyle). Denir: **اطْلِسِ الكتابَ**; yani: onu sil. Ve **طَلَسْتُ الكتابَ**; yani: onu sildim. Ve sahifeye, silindiği zaman denir: **طِلْسٌ** ve **طِرْس**; ve okudu:
وجَوْنِ خَرْقٍ يَكتَسى الطُّلُوسَا
Der ki: sanki, izlerinin silinmesi sebebiyle bir kere silinmiş sahifeler giydirilmiş gibidir. Dedi: ve elbiseleri **أطلَسُ** olan adam: onların kirli olanı. Ve **ثيابٌ طُلْس**: kirli. Ve adam **أطلَس**: çirkin bir şeyle atıldığı (ayıplandığı) zaman. Ve **أبو عُبَيد** okudu:
ولسْتُ بأَطْلس الثَّوْبَين يُصْبِي
حَلِيلَتَه إذا هَدَأَ النِّيامُ
**حليلتِه** ile karısını kastetmedi; fakat, kendi mahallesinde onunla komşu olan komşusunu kastetti.
Dedi: **الطَّلْس** ve **الطَّمْس** birdir. Ve **الطُّلْسةُ**: bir tozluluk içinde bir pusluluk.

**الليث** dedi: **الطِّلْسُ**: silinmiş, fakat silinmesi iyice yapılmamış kitap; böylece **طِلْساً** olur. Ve devenin uyluk derisine denir: **طِلْسٌ**; onun kılının ve yününün dökülmesi sebebiyle.
Dedi: ve kitabı, yazısı bozulmak için sildiğinde “**طَلَسْته**” dersin; silmesini iyice yaptığında “**طَرَسْتُه**” dersin.
Dedi: ve **الطَّلَس** ve **الطَّلسة**: kurtlardan **الأَطْلَس**’ın masdarıdır; o, kılı dökülmüş olandır; ve o, en habis olduğu haldir.

Ebû Bekir hadîsinde: bir **مُوَلَّداً** **أطلسَ** çaldı da elini kesti.
**شمر** dedi: **الأطلس**: Habeşî ve benzeri gibi siyah. **لَبيد** dedi:
فأجازني منه بِطِرْس ناطقٍ
وبكلِّ أطلسَ جَوْبُه في المَنْكِبِ
**أطلس**: siyah Habeşî bir köle.

Ve siyah kirli elbiseye denir: **أطلَس**; ve **ذي الرُّمَّة**’nin sözü hakkında dedi:
بَطْلساء لَمْ تَكْمُل ذراعاً ولا شِبْرا
Yani: ateşi çakarken ateşe kattığı kirli bir bez.

**ابن شميل** dedi: **الأطلَس**: hırsız; kurda benzetilir.
Dedi: ve **الطَّيْلسان** ondan olup lâmın fethi iledir; ve kesrelenir; ben, **فيعِلان**’da aynın kesresiyle işitmedim; ancak **الخَيْزران** ve **الجَيْسُمان** gibi dammeli olur; fakat kesre ile damme iki kız kardeş olunca ve birçok yerlerde ortak olunca, kesre ona dammenin girişi gibi girdi.

**الأصمعيّ**’den nakledildi ki dedi: **الطيلَسان** Arapça değildir. Dedi: aslı Farsçadır; ancak **تالشان**’dır; sonra Arapçalaştırıldı. Dedim: **الليث**’ten başkası için lâmın kesresiyle **الطيلسان** işitmedim.

**أبو عبيد** **الأصمعيّ**’den rivayet etti: dedi ki: **السُّدُوسُ**: **الطَّيْلَسَان**; onu böyle rivayet etti; ve **طَيالسة** diye cem‘ olunur.

**أبو العبّاس** **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti: dedi ki: **الطَّلْس** ve **الطَّيْلسان**: siyah. Ve **الطِّلْس**: kılsız kurt; ve bunların hepsine **الطُلْس** denir.

**لطس** : **سَلَمة**’nin **الفرّاء**’dan (rivayeti): **المِلْطاسُ**: büyük kaya. Ve **المُدُقُّ**: **المِلْطاس**.
**الليث** dedi: **اللَّطْسُ**: geniş şeyle şeyi vurmandır; denir: deve onu toynağıyla **لَطَسَه**; ve **الملطاسُ**: uzunluğu olan geniş taş; ve bazen devenin toynağına **مِلطاساً** denildi.
**شمِر** dedi: **ابن شميل** dedi: **المَلاطِيس**: taşların kendisiyle oyulduğu demirden gagalar; bir tanesi **مِلْطاس**. Ve **المِلْطاسُ**: uzun iki arka tarafı olan, **عَنَزَة**’si bulunan; ve onun **عَنَزتُه** uzun keskinliğidir.
**أبو خَيرة** dedi: **المِلَطس**: değirmen taşlarının kendisiyle oyulduğu şey; ve **امرؤ القيس** dedi:
وتَرْدى على صُمَ صِلابٍ مَلاطِسٍ
شَديدات عَقْدٍ ليّناتٍ مِتانِ
Ve **أبو عَمْرو** dedi: **المِلْطَسُ**: basışı şiddetli tırnak.
Ve **الفرّاء** dedi: onu **بمِلْطاسٍ** ile vurdu; o, büyük kayadır; ve onunla **لطَسَ**; yani: onunla vurdu.
Ve **ابنُ الأعرابيّ** dedi: **اللَّطْسُ**: **اللَّطْم**; ve **الشّماخ** dedi; develerin toynaklarını **مَلاَطِسَ** yaptı:
يهوِي على شَراجِعٍ عَلِيّاتْ
مَلاطِسٍ أفتَلِيات الأَخْفافِ
**ابن الأعرابي** dedi: onların, toynaklarıyla yere vurduğunu, yeri **تَلطُس** ettiğini; yani: onunla onu dövdüğünü kastetti.

**سلط** : **الزّجّاج** تعالى sözünde dedi: ( وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُّبِينٍ ) ( هود : 96 ) ; yani: açıklanmış bir hüccet.
Bize **أبو زيد** **عبد الجبّار**’dan, **سُفيانَ**’dan, **عمرو**’dan, **عِكرِمة**’den, **ابن عبّاس**’tan şu söz hakkında haber verdi: ( كَانَتْ قَوَارِيرَاْ قَوَارِيرَاْ مِن فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيراً ) ( الإنسان : 15 ، 16 ) ; dedi: gümüşün beyazlığında ve camların saflığında. Dedi: Kur’an’da her **سلطان** bir hüccettir.
Dedi: ancak ona **سلطاناً** denildi; çünkü o, Allah جلّ وعزّ için yeryüzünde bir hüccettir.
Dedi: ve **السُّلْطان**’ın اشتقاقı **السَّلِيط**’tendir. Dedi: ve **السَّلِيط** aydınlatılan şeydir; ve bundan dolayı yağa denildi: **السَّلِيط**. Dedi: ve onun sözü: ( وَالاَرْضِ فَانفُذُواْ لاَ تَنفُذُونَ إِلاَّ ) ( الرحمن : 33 ) ; yani: nerede olursanız olun, Allah için bir hüccet ve onun bir olduğuna delalet eden bir **سُلطاناً** görürsünüz.
Ve onun sözü: ( مَالِيَهْ هَلَكَ عَنِّى سُلْطَانِيَهْ ) ( الحاقة : 29 ) ; manası: hüccetim benden gitti. Ve **السُّلطانُ**: hüccettir; bundan dolayı emirlere denildi: **سَلاطِين**; çünkü onlar, kendileriyle hüccetlerin ve hakların ikame edildiği kimselerdir.
Dedi: ve onun sözü: ( مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ) ( سبأ : 21 ) ; yani: onların üzerinde, kendisiyle onlara karşı bir hücceti yoktu; onun sözü gibi: ( إِنَّ عِبَادِى لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ) ( الحجر : 42 ) .
Ve **الفرّاء** şu söz hakkında dedi: ( مِّنَ الْمُؤْمِنِينَ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ( ; yani: onların üzerinde, kendisiyle onları saptıracağı bir hücceti yoktu; ancak biz onu onların üzerine musallat kıldık ) سُلْطَانٍ إِلاَّ لِنَعْلَمَ مَن ) ( سبأ : 21 ) .
Ve **ابن السّكّيت** dedi: **السلطان** müennestir; denir: **قَضَتْ** onunla onun aleyhine **السُّلْطان**; ve **آمَنَتْه** onu **السّلطان**.
Dedim: bazen **السلطان** müzekker kılınır; çünkü lafzı müzekkerdir; Allah تعالى dedi: ( مُسْتَمِعُهُم بِسُلْطَانٍ ) ( إبراهيم : 10 ) . **أبو بكر** dedi: **السّلطان** hakkında iki söz vardır: birincisi, ona **سلطاناً** denilmiş olması, onun musallat kılınması sebebiyledir. İkinci söz: ona **سلطاناً** denilmiş olması, onun Allah’ın hüccetlerinden bir hüccet olması sebebiyledir.
**الفرّاء** dedi: Araplar yanında **السُّلطان**: hüccettir; müzekker de yapılır, müennest de; kim **السلطان**’ı müzekker yaparsa onu erkek manasına götürür; kim onu müennes yaparsa onu hüccet manasına götürür.
**محمد بنُ يزيد** dedi: kim **السلطان**’ı müzekker yaparsa onu birin manasına götürür; kim onu müennes yaparsa onu cem‘ manasına götürür.
Dedi: ve o, bir cem‘dir; onun tekili **سَلِيطٌ** ve **سُلْطان**’dır. Dedi: bunu ondan başkası söylemedi.
**اللّيث** dedi: **السّلطان**: melikin kudreti; **قَفِيز** ve **قُفْزان** gibi, ve **بَعيرٍ** ve **بُعْران** gibi; ve melik olmasa da kendisine bu kılınan kimsenin kudreti; senin sözün gibi: falandan hakkımı almaya onun üzerine bir **سُلطاناً** kıldım. Ve **السّلطان**’daki **النُّون** zâiddir; çünkü onun bina aslı **التَّسليط**’tendir.
**ابنُ دُرَيد** dedi: her şeyin **سلطانُ**u: onun keskinliği ve saldırısıdır; keskin, sert **اللِّسان السليطِ**’ten.
Dedim: ve **السَّلاطةُ** keskinlik manasındadır. Şair, keskinleştirilmiş ağızları vasfederek dedi:
سلاطٌ حِدَادٌ أرهقَتْها المَواقِعُ
Ve “**امرأةٌ سَليطةُ اللِّسان**” dedikleri zaman, onun iki manası vardır: birincisi, onun dili keskindir; ikincisi, onun dili uzundur.
**أبو العبّاس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: dedi: **السُّلُط**: uzun bacaklar.
Ve başka bir yerde dedi: binek hayvanı tırnağı sert, deve toynağı sert olursa, denir: o, **سَلْطُ الحافر**’dir; ve **سَلِط** olur, **يسَلَط** **سَلاطةً**; “**لِسانٌ سَلِيط** ve **سَلِط**” denildiği gibi.

**سَلْطِيط** : Ümeyye’nin şiirinde **المُسَلَّط** manasında geldi; ve ben onun hakikatini bilmiyorum.
**الليث** dedi: **السَّلاطة**: erkeklerden **السليط**in ve kadınlardan **السليطة**nin masdarıdır; fiil **سلُطَت**’tir; bu, onun dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zamandır.
**أبو عُبَيد** **الأصمعيّ**’den (rivayeti): **السليط** Arapların çoğunluğu yanında: **الزَّيْت**; Yemen ehli yanında: susam yağıdır. Ve **امرؤ القيس** dedi:
أهان السَّلِيطَ بالذُّبَالِ المفَتَّلِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء واللام وما يثلثهما)
(طلم) الطاء واللام والميم أصلٌ صحيحٌ، وهو ضَربُ الشَّيءِ بِبَسْط الشيء المبسوط. مثال ذلك الطَّلْم، وهو ضَربُكَ خُبْزَة المَلَّة بيدك تنفُضُ ما عَليها من الرَّماد. وما أقرَبَ ما بين الطّلْم واللَّطْم. والدَّليلُ على ذلك قول حسّان:
* تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ([1]) *
فإنَّ ناساً يرونه كذا، وآخرونَ يرونه: "تلطِّمُهنَّ". وذلك دليلٌ على أن المعنى واحد. ويقال إنَّ الطلْمة الخُبْزَة، وإِنِّما سمِّيت بذلك تُلْطَم.
(طله) الطاء واللام والهاء ليس عندي بأصل يفرع منه، ولا قياسه بذلك الصَّحيح، لكنهم يقولون: طَلَهَ في البلاد، إذا ذهب، يَطْلَه طَلْهاً. ويقولون الطُّلْهة: القليل من الكلام. ويقال الطُّلْهة: الأسمال من الثِّياب؛ يقال: تَطَلَّهْ هذا [الخَلَق([2])]  حَتَّى تَسْتَجِدَّ غيرَه.
(طلي) الطاء واللام والحرف المعتل أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على لطْخ شيءٍ بشيءٍ، والآخر على شيءٍ صغيرٍ كالولدِ للشَّيءِ.
فالأوَّلُ طَليْتُ الشَّيءَ بالشَّيء، * أَطْليه. [واطَّليتُ([3])]  بالشَّيءِ أَطَّلِي به. والطِّلاء: جنسٌ من الشَّراب، كأنَّه ثَخُنَ حتَّى صارَ كالقَطِران الذي يُطلى به. والمِطلاء: أرضٌ مِئْناثٌ، والجمع المَطَالِي، وهو من القِياس وذلك أنَّها قد طُليتْ بشيءٍ حتَّى لانت.
ومن الباب: كلامٌ لا طَلاَوَةَ لَـه، إذا كان غثّاً([4])، كأنَّه إذا كان خلاف ذلك فقد طُلِيَ بشيءٍ يُحلِّيهِ. وبأسنانهِ طَلِيٌّ وطِلْيَانٌ. وقد طَلِيَ فوه يَطْلَى طَلاً، وهي الصُّفْرَة، كأنها طُلِيَتْ به.
والأصل الآخر الطِّلْوَة: ولد الوحشيّة الأنثى، والذكر طِلاً. ويقولونَ الطِّلْو: الذِّئْب، ولعله أن يكون ولده؛ لما ذكرناه.
ثم يَشتَقّ من هذا فيقال للحبْل الذي يشدُّ به الطِّلاَ طِلْوَة. كذا قال ابن دريد([5]). فأمَّا أحمد بن يحيى ثعلب فأنشدني عنه القَطَّان:
ما زال مذْ قُرِّف عنه جُلَبُه *** له من اللّؤم طَلِيٌّ يجْذبُه([6])قال الفرّاء: طَلَيْتُ الطِّلا وطَلَوْتُهُ،  إِذا ربطتَهُ بِرِجْله.
وقد بقي في الباب ما يبعُد عن هذا القِياس، إلاَّ أنَّهُ في بابٍ آخر. قال الشَّيباني: الطّلاَ: الشَّخص؛ يقال إنَّه لجميل الطَّلا. وأنشد:
وخدٍّ كمَتْنِ الصُّلَّبيِّ جَلَوْتَه *** جميلِ الطَّلاَ مستشرِبِ الوَرْسِ أكحلِ([7])فهذا إن صحَّ فهو عندي من الإِبدال، كأنَّه أراد الطَّلَل ثم أبدل إحدى اللامين حرفاً معتلاً. وهو من باب: "تقضِّي البَازِي([8])" وليس ببعيد. ومنه أيضاً الطُّلْيَة والجمع الطُّلَى: الأعناق. وإنَّما  سمِّيت كذا لأنَّها شاخصةٌ، محمولة على الطَّلا الذي هو الشَّخْص.
(طلب) الطاء واللام والباء أصلٌ واحد يدلُّ على ابتغاء الشَّيء. يقال طلبتُ الشيء أطلبه طَلَبَاً. وهذا مَطْلَبِي، وهذه طَلِبَتِي. وأَطلبتُ فلاناً بما ابتغاهُ، أي أسعفته به. وربما قالوا أَطْلَبْتُهُ، إذا أحوجتَهُ إلى الطَّلَب. وأَطْلَبَ الكلأ:  تباعد عن الماء، حتّى طلبه القوم، وهو ماء مُطْلِب. قال ذو الرّمّة:
[أَضَلَّهُ راعيا كَلْبيَّةٍ صَدَرَا *** عن مُطْلِبٍ قاربٍ وُرَّادُهُ عُصبُ([9])](طلح) الطاء واللام والحاء أصلانِ صحيحان، أحدهما جنسٌ من الشجر، والآخر بابٌ من الهزال وما أشبهه.
فالأوّل الطَّلْح، وهو شجرٌ معروف، الواحدةُ طَلحة، وذو طُلُوحٍ: مكان، ولعلَّ به طَلْحَاً. ويقال إِبل طَلاَحَى وطَلِحة، إِذا شَكَتْ  عن أكل الطَّلْح.
والثاني: قولهم ناقةٌ طِلْح أسفارٍ، إِذا جهَدَها السَّير وهَزَلَهَا؛ وقد طَلِحَتْ. والطِّلْح؛ المهزول من القِرْدان. قال:
إذا نام طِلْحٌ أشعثُ الرّأس خلفَها *** هداه لها أنفاسها وزفيرُها([10])ومن الباب الطَّلاح: ضدُّ الصَّلاح، وكأنَّه من سوء الحال والهُزَال.
(طلخ) الطاء واللام والخاء ليس بشيء، وذكروا فيه كلمةً كأنَّها مقلوبة. قال الخليل: الطَّلْخ: اللَّطْخ([11]) بالقَذَر. ويقال الغِرْيَن الذي يبقى في أسفل الحوض.
(طلس) الطاء واللام والسين أصلٌ صحيح، كأنَّه يدلُّ على ملاسة. يقال لفخِذ البعيرِ إِذا تساقطَ عنه شعره: طِلْس. ومنه طَلسْت الكتابَ([12])، إِذا محوته، كأنَّك قد مَلّسته([13]). فأمَّا الذّئب الأطلس فيقولون الأغبر، والقياس يدلُّ على أنَّه الذي قد تمعَّط شعره، فإِنْ كان ما يقولونه صحيحاً فكأنَّهُ من غُبْرته قد أُلبس طيلساناً. والطَّيْلَسان بفتح اللام صحيح([14])، وفيه يقول الشاعر:
وليلٍ فيه يُحسَبُ كلّ نجمٍ *** بدَا لكَ من خَصَاصَة طَيلسانِ([15]) (طلع) الطاء واللام والعين أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على ظهورٍ وبُروز، يقال طلعت الشمس طُلوعاً ومَطْلَعاً. والمَطْلِع: موضع طلوعها. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى مَطْلَِعِ الفَجْر﴾ [القدر 5]. فمن فتح اللام أراد المصدر، ومن كسر أراد الموضع الذي تطلعُ منه. ويقال طَلَعَ علينا فلانٌ، إذا هجم. وأَطْلَعْتُك على الأمر إِطْلاعاً. وقد أطلعتُك طِلْعَهُ. والطِّلاع: ما طَلعت عليه الشمس من الأرض. وفي الحديث: "لو أنَّ لي طِلاَعَ الأرض ذهباً". ونَفْسٌ طُلَعَةٌ: تتطلَّعُ للشيء. وامرأةٌ طُلَعَةٌ، إذا كانت تكثر الاطّلاع. والطَّلْع: طَلْعُ النّخلة، وهو الذي يكونُ في جوفه الكافُور، وقد أطلعت النخلة. وقوس طِلاَعُ الكفِّ، إذا كان عَجْسها* يملأ الكفّ. قال أوس:
كَتُومٌ طِلاَعُ الكفِّ لا دونَ مِلْئِها *** ولا عَجْسُها عن موضِعِ الكفِّ أفضلا([16])ومن الباب:  استطلعتُ رأيَ فلانٍ، إذا نظرتَ ما الذي يَبْرُزُ إليك منه. وطَلْعة الإنسان: رؤيته؛ لأنَّها تطلُع، ورمى فلان فأَطْلَعَ وأشْخَص، إذا مرَّ سهمُه برأسِ الغَرَض. وطليعة الجيش: من يطَّلِع طِلْعَ العدوّ، والمُطَّلَع: المأْتَى؛ يقال أين مُطَّلع هذا الأمر، أي مأْتاه. فأمَّا قوله عليه السَّلام: "لافتدَيْتُ به من هول المُطَّلع"([17]). ومن الباب الطُّلَعاء: القيء؛ يقال أطْلَع: إذا قاء.
(طلف) الطاء واللام والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إهانة الشَّيء وطَرْحه، ثم يُحمَل عليه. فالطَّلَف: الهَدَر من الدِّماء. وكلُّ شيء لم يُطْلَب فهو هَدَر. قال:
حَكَمَ الدّهرُ علينا إنه  *** طَلَفٌ ما نال منا وجُبارُ([18])والمحمول عليه الطَّلَف: العطاء، ولا يُعطى الشَّيءُ حتّى يكون أمره خفيفاً عند المعطِي. يقال أَطْلَفَني وأَسْلَفَني. فالطَّلَف: العطاء. والسَّلَف: ما يُقتضَى. والطَّلَف: الهيِّن. قال:
وكلُّ شيءٍ من الدُّنيا نُصَاب به *** ما عِشت فينا وإنْ جلَّ الرُّزَى طَلَفُ([19])والطَّليف والطَّلَف متقاربان. وقولهم إنَّ الطَّلَفَ الفَضْل، ليس بشيء، إلا أن يراد أنَّه الفاضل عن الشيء، لما ذكرناه.
(طلق) الطاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على التَّخلية والإرسال. يقال انطلقَ الرّجل ينطلق انطلاقاً. ثمَّ ترجع الفروع إليه، تقول أطْلَقْتهُ إطلاقاً. والطِّلْق: الشيء الحلال، كأنَّه قد خُلِّيَ عنه فلم يُحظَر.
ومن الباب عَدَا الفرس طَلَقاً أو طَلَقين. وامرأة طالقٌ: [طَلَّقها زوجُها]([20])، وطالقةٌ غداً. وأطلَقْتُ النّاقةَ من عِقالها وطَلّقتها فطلَقت. ورجل طَلْق الوَجه وطليقُه، كأنَّه منطلق. وهو ضدُّ الباسر؛ لأنَّ الباسر الذي لا يكاد يَهَشّ ولا ينفسِحُ ببشاشة. وأهل اليمن يقولون: أبسر المركب، إذا وقف([21]). ويقال طَلَقَ يدَه بخير وأطْلَقَ بمعنى. وأنشد ثعلب:
اُطْلُقْ يديك تنفعاكَ يا رجُلْ *** بالرَّيث ما أرويتَها لا بالعَجَلْ([22])والطَّالق: النّاقة تُرسَل ترعى حيث شاءت. ويقال للظَّبْي إذا مرَّ لا يُلوِي على شيء: قد تَطلَّق. ورجل طَِلْق اللسان وطَلِيقُه. وهذا لسانٌ طلق ذلق([23]).
وتقول: هذا أمرٌ ما تَطَلَّقُ نفسي له، أي لا تنشرح له. ويقال طُلِّق السَّليم، إذا سكن وجعُه بعد العِداد. قال:
* تطلِّقه طَوْراً وطوْراً تُرَاجِعُ([24]) *
فأمَّا قوله:
* كما تعتري الأهوالُ رأسَ المطلَّقِ([25]) *
فإنه يُروى كذا بفتح اللام: المطلَّق، وهو الذي طُلِّق من وجع السّمّ.
ومن النّاس([26]) من يرويه "المطلِّق" بكسر اللام، فمعناه أنَّهم يسمُّون الرَّجلُ الذي يريد أن يُسابِقَ بفرسه المطلِّق، فالأهوالُ تعتريه، لأنَّه لا يدري أَيَسْبِق أم يُسْبَق.
قال الشيباني: الطالق من [الإِبل]([27]) التي يتركُها الراعي لنفسه، لا يحلبها على الماء. يقال: استطلق الرّاعي لنفسه ناقةً. وليلة الطَّلَق: [ليلةَ]([28]) يخلِّي الرَّاعي إِبلَه إلى الماء. وهو يتركها مع ذلك ترعى ليلتَئذ. يقال أطلقْتُها حتَّى طَلَقَتْ طَلَقاً وطُلوقاً، وهي قبل القَرَب وبعد التحويز.
--------------ــــ
([1]) صدره كما في ديوانه 5 واللسان (طلم، مطر): * تظل جيادنا متمطرات*.
وفي الأصل: "تلطمهن"، صوابه في المجمل.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) الطلاوة مثلثة الطاء، وفي الأصل: "إذا كان غبا"، صوابه في المجمل.
([5]) في الجمهرة: (3: 117).
([6]) في الأصل: "عنه حبله له من الطلى يجذبه"، وتصحيحه من المجمل.
([7]) عجزه في المجمل، وهو بتمامه في اللسان (طلى).
([8]) أي تقضضه. أنشد في اللسان (قضض) للعجاج: * تقضِّيَ البازي إذا البازي كسر*.
([9]) البيت ساقط في الأصل، وإثباته من الديوان 30 واللسان (طلب).
([10]) للحطيئة في ديوانه 100 واللسان (طلح).
([11]) في الأصل: "واللطخ بالقدر"، صوابه في المجمل.
([12]) يقال بتشديد اللام وتخفيفها.
([13]) في الأصل: "طلسته".
([14]) الحق أنه فارسي معرب من "تالسان".
([15]) في الأصل: "يحسب فيه"، ولا يستقيم به الوزن.
([16]) ديوان أوس 21 واللسان (طلع). وسيأتي في (عجس).
([17]) الكلام بعده مبتور. وفي اللسان: "يريد به الموقف يوم القيامة أو ما يشرف عليه من أمر الآخرة عقيب الموت".
([18]) للأفوه الأودي في ديوانه 9 مخطوطة الشنقيطي واللسان (طلف).
([19]) أنشده في المجمل أيضاً بهذا الضبط.
([20]) التكملة من المجمل.
([21]) كذا وردت هذه العبارة.
([22]) البيت في اللسان (طلق). قال:" ويروى: أَطْلِقْ".
([23]) هذان يقالان وكل منهما ككتف وصرد، وبضمتين.
([24]) للنابغة في ديوانه 52،  واللسان (طور). وصدره:
* فبت كأني ساورتني ضئيلة *.
([25]) صدره في اللسان (طلق):  * تبيت الهموم الطارقات يعدنني *.
([26]) في الأصل: "ومن الباب".
([27]) التكملة من المجمل.
([28]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** و**اللام** وما يثلثهما)

(**طلم**) **الطاء** ve**اللام** ve**الميم** sahih bir asıldır; o, yayılmış şeyin yayılmasıyla şeyi dövmektir. Bunun örneği **الطَّلْم**’dür; o, **المَلَّة** ekmeğini elinle dövmen, üzerindeki külü silkeleyip atmandır. **الطّلْم** ile **اللَّطْم** arasındaki ne kadar da yakındır. Bunun delili Hassân’ın sözüdür:
* **تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ**([1]) *
Çünkü bir topluluk onu böyle görür, başkaları ise onu: “**تلطِّمُهنَّ**” görür. Bu, mananın bir olduğuna delildir. Ve denilir ki **الطلْمة** ekmektir; ancak ona bu ad verilmiştir, **تُلْطَم**.

(**طله**) **الطاء** ve**اللام** ve**الهاء** bende, ondan dallanıp budaklanan bir asıl değildir; bunun kıyası da o sahih olanla değildir; fakat onlar derler ki: **طَلَهَ** ülkelerde, gittiği zaman; **يَطْلَه** **طَلْهاً**. Ve derler **الطُّلْهة**: sözün azı. Ve denilir **الطُّلْهة**: elbiselerden paçavralar; denilir: **تَطَلَّهْ** bu [**الخَلَق**([2])]i, ta ki başkasını yeni edinesin.

(**طلي**) **الطاء** ve**اللام** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri bir şeyi bir şeyle lekelemeye delalet eder, diğeri ise bir şey için çocuk gibi küçük bir şeye.
Birincisi: **طَليْتُ** şeyi şeyle, * **أَطْليه**. [**واطَّليتُ**([3])] şeyle, onunla **أَطَّلِي** ederim. Ve **الطِّلاء**: içkiden bir cinstir; sanki kalınlaşmış da, onunla sürülen katran gibi olmuştur. Ve **المِطلاء**: dişi deve çok olan bir arazidir; çoğulu **المَطَالِي**’dir; bu kıyastandır; çünkü o, bir şeyle sıvanmıştır da yumuşamıştır.
Ve babdandır: **كلامٌ لا طَلاَوَةَ لَـه**; eğer bayağı([4]) ise; sanki bunun aksi olsaydı, onu tatlandıran bir şeyle sıvanmış olurdu. Ve dişlerinde **طَلِيٌّ** ve **طِلْيَانٌ** vardır. Ve ağzı **طَلِيَ**; **يَطْلَى** **طَلاً**; o sarılıktır; sanki onunla sıvanmıştır.
Diğer asıl: **الطِّلْوَة** dişi yabanî hayvanın yavrusudur; erkeği **طِلاً**. Ve derler **الطِّلْو**: kurt; belki de onun yavrusu olur; zikrettiğimizden dolayı.
Sonra bundan türetilir de **الطِّلاَ** ile bağlanan ipe **طِلْوَة** denilir. İbn Düreyd([5]) böyle dedi. Ama Ahmed b. Yahyâ Sa‘leb, bana onun adına el-Kattân’dan şu beyti okudu:
ما زال مذْ قُرِّف عنه جُلَبُه *** له من اللّؤم **طَلِيٌّ** يجْذبُه([6])
Ferrâ dedi: **طَلَيْتُ** **الطِّلا** ve **طَلَوْتُهُ**, onu ayağından bağladığın zaman.
Babda, bu kıyastan uzak kalan şeyler de kalmıştır; ancak o başka bir babdadır. Şeybânî dedi: **الطّلاَ**: şahıs; denilir: o, **الطَّلا**’sı güzel olandır. Ve şu beyti okudu:
وخدٍّ كمَتْنِ الصُّلَّبيِّ جَلَوْتَه *** جميلِ **الطَّلاَ** مستشرِبِ الوَرْسِ أكحلِ([7])
Bu sahih olursa, bende bu, ibdâldendir; sanki **الطَّلَل**’i kastetti de iki **اللام**’dan birini illetli bir harfle değiştirdi. Ve bu, “**تقضِّي البَازِي**([8])” babındandır; uzak değildir. Ve ondan da **الطُّلْيَة** ve çoğulu **الطُّلَى**: boyunlar. Ancak ona böyle ad verilmiştir; çünkü o, belirgindir; şahıs olan **الطَّلا** üzerine hamledilmiştir.

(**طلب**) **الطاء** ve**اللام** ve**الباء** bir tek asıldır; şeyin aranmasına delalet eder. Denilir: **طلبتُ** şeyi, **أطلبه** **طَلَبَاً**. Ve bu benim **مَطْلَبِي**’mdir, bu da benim **طَلِبَتِي**’mdir. Ve **أَطلبتُ** falanı, aradığı şeyle; yani onu onunla sevindirdim. Bazen derler: **أَطْلَبْتُهُ**, onu talebe muhtaç ettiğin zaman. Ve **أَطْلَبَ** otlak: sudan uzaklaştı; ta ki kavim onu aradı; o, **ماء مُطْلِب**’dir. Zû’r-Rumme dedi:
[أَضَلَّهُ راعيا كَلْبيَّةٍ صَدَرَا *** عن مُطْلِبٍ قاربٍ وُرَّادُهُ عُصبُ([9])]

(**طلح**) **الطاء** ve**اللام** ve**الحاء** iki sahih asıldır; birisi ağaçtan bir cinstir, diğeri zayıflık ve benzeri bir babdır.
Birincisi **الطَّلْح**’tır; o bilinen bir ağaçtır; teki **طَلحة**. Ve **ذو طُلُوحٍ**: bir mekân; belki onda **طَلْحَاً** vardır. Ve denilir: **إِبل طَلاَحَى** ve **طَلِحة**, **الطَّلْح** yemekten şikâyet ettikleri zaman.
İkincisi: onların sözü **ناقةٌ طِلْح أسفارٍ**; yürüyüş onu yorduğu ve zayıflattığı zaman; ve o **طَلِحَتْ**. Ve **الطِّلْح**: kenelerden zayıf olan. Dedi ki:
إذا نام **طِلْحٌ** أشعثُ الرّأس خلفَها *** هداه لها أنفاسها وزفيرُها([10])
Ve babdandır **الطَّلاح**: **الصَّلاح**’ın zıddı; sanki o, hâlin kötülüğünden ve zayıflıktandır.

(**طلخ**) **الطاء** ve**اللام** ve**الخاء** bir şey değildir; onda, sanki ters çevrilmiş bir kelime zikrettiler. Halîl dedi: **الطَّلْخ**: pislikle **اللَّطْخ**([11]). Ve denilir: havuzun dibinde kalan çamur.

(**طلس**) **الطاء** ve**اللام** ve**السين** sahih bir asıldır; sanki pürüzsüzlüğe delalet eder. Devenin uyluğuna, tüyü ondan döküldüğü zaman **طِلْس** denilir. Ve ondan **طَلسْت** kitabı([12]); onu sildiğin zaman; sanki onu düzleştirmişsin([13]). Ama **الذّئب الأطلس** için onlar **الأغبر** derler; kıyas, onun tüyü yolunmuş olan olduğuna delalet eder; eğer onların söyledikleri doğruysa, sanki onun tozluluğundan ona bir **طيلسان** giydirilmiştir. Ve **الطَّيْلَسان** lâmın fethiyle sahihtir([14]); şair onda şöyle der:
وليلٍ فيه يُحسَبُ كلّ نجمٍ *** بدَا لكَ من خَصَاصَة **طَيلسانِ**([15])

(**طلع**) **الطاء** ve**اللام** ve**العين** tek sahih bir asıldır; görünmeye ve belirmeye delalet eder. Denilir: güneş **طلعت**; **طُلوعاً** ve **مَطْلَعاً**. Ve **المَطْلِع**: onun doğduğu yer. Allah Teâlâ dedi: ﴿حَتَّى **مَطْلَِعِ** الفَجْر﴾ [القدر 5]. Lâmı fetha yapan masdarı kastetmiştir; kesra yapan ise, ondan doğduğu yeri kastetmiştir. Ve denilir: falan bize **طَلَعَ**, baskın yaptığı zaman. Ve seni işten **أَطْلَعْتُ**; **إِطْلاعاً**. Ve seni onun **طِلْعَهُ**’ına ıttıla ettirdim. Ve **الطِّلاع**: güneşin yerden üzerine doğduğu şey. Hadiste: “Eğer benim için yerin **طِلاَعَ**’ı altın olsaydı.” Ve **نَفْسٌ طُلَعَةٌ**: şeye göz diker. Ve **امرأةٌ طُلَعَةٌ**: çokça ıttıla edici olduğu zaman. Ve **الطَّلْع**: hurma ağacının **طَلْع**’ıdır; o, içinde **الكافُور** bulunan şeydir; ve hurma ağacı **أطلعت**. Ve **قوس طِلاَعُ الكفِّ**: eğer onun **عَجْس**’ı* avucu dolduruyorsa. Evs dedi:
كَتُومٌ **طِلاَعُ الكفِّ** لا دونَ مِلْئِها *** ولا عَجْسُها عن موضِعِ الكفِّ أفضلا([16])
Ve babdandır: falanın görüşünü **استطلعتُ**, sana ondan neyin belireceğine baktığın zaman. Ve insanın **طَلْعة**’sı: onun görünüşü; çünkü o belirir. Ve falan attı da **أَطْلَعَ** ve **أشْخَص**; oku hedefin başını geçtiği zaman. Ve ordunun **طليعة**’sı: düşmanın **طِلْع**’ına ıttıla eden kimse. Ve **المُطَّلَع**: geliş yeridir; denilir: bu işin **مُطَّلع**’ı neresi; yani geliş yeri. Ama onun (aleyhisselâm) sözü: “**لافتدَيْتُ به من هول المُطَّلع**”([17]). Ve babdandır **الطُّلَعاء**: kusmuk; denilir: **أطْلَع**; kustuğu zaman.

(**طلف**) **الطاء** ve**اللام** ve**الفاء** sahih bir asıldır; şeyin aşağılanmasına ve atılmasına delalet eder; sonra onun üzerine hamledilir. **الطَّلَف**: kanlardan heder olandır. Ve talep edilmeyen her şey hederdir. Dedi ki:
حَكَمَ الدّهرُ علينا إنه  *** **طَلَفٌ** ما نال منا وجُبارُ([18])
Ve onun üzerine hamledilen **الطَّلَف**: bağıştır; şey verilmez, ta ki verende onun işi hafif olsun. Denilir: bana **أَطْلَفَني** ve bana **أَسْلَفَني**. Öyleyse **الطَّلَف**: bağış. Ve **السَّلَف**: talep olunan şeydir. Ve **الطَّلَف**: kolay olan. Dedi ki:
وكلُّ شيءٍ من الدُّنيا نُصَاب به *** ما عِشت فينا وإنْ جلَّ الرُّزَى **طَلَفُ**([19])
Ve **الطَّليف** ile **الطَّلَف** yakındır. Ve onların “**الطَّلَف** fazlalıktır” sözü bir şey değildir; ancak, zikrettiğimiz üzere, şeyden artan fazlalık kastedilirse.

(**طلق**) **الطاء** ve**اللام** ve**القاف** sahih, düzenli, tek bir asıldır; o, salıvermeye ve göndermeye delalet eder. Denilir: adam **انطلق**; **ينطلق**; **انطلاقاً**. Sonra dallar ona döner; dersin: onu **أطْلَقْتهُ**; **إطلاقاً**. Ve **الطِّلْق**: helâl olan şey; sanki ondan el çekilmiştir de yasaklanmamıştır.
Ve babdandır: at **طَلَقاً** yahut **طَلَقين** koştu. Ve **امرأة طالقٌ**: [**طَلَّقها زوجُها**]([20]); ve yarın **طالقةٌ**. Ve deveyi bağından **أطلَقْتُ** ve onu **طَلّقتها** da o **طلَقت**. Ve **رجل طَلْق الوَجه** ve **طليقُه**; sanki o, salıverilmiş gibidir. Ve o, **الباسر**’in zıddıdır; çünkü **الباسر**, neredeyse gülmez ve sevinçle açılmaz olandır. Ve Yemen ehli derler: binek **أبسر** etti; durduğu zaman([21]). Ve denilir: elini hayırla **طَلَقَ** ve **أطْلَقَ** aynı manada. Sa‘leb şu beyti okudu:
اُطْلُقْ يديك تنفعاكَ يا رجُلْ *** بالرَّيث ما أرويتَها لا بالعَجَلْ([22])
Ve **الطَّالق**: deve; dilediği yerde otlasın diye salıverilir. Ve ceylana, bir şeye dönüp bakmadan geçtiği zaman: **قد تَطلَّق** denilir. Ve **رجل طَِلْق اللسان** ve **طَلِيقُه**. Ve bu, **لسانٌ طلق ذلق**([23])’tır.
Ve dersin: bu, öyle bir iştir ki nefsim ona **تَطَلَّقُ** etmez; yani ona açılmaz. Ve denilir: sokulan kimse **طُلِّق**; sayımdan sonra ağrısı sakinleştiği zaman. Dedi ki:
* **تطلِّقه طَوْراً وطوْراً تُرَاجِعُ**([24]) *
Ama onun sözü:
* كما تعتري الأهوالُ رأسَ **المطلَّقِ**([25]) *
O, lâmın fethiyle böyle rivayet edilir: **المطلَّق**; o, zehir ağrısından salıverilmiş olandır.
İnsanlardan([26]) kimi onu “**المطلِّق**” lâmın kesriyle rivayet eder; manası: onlar, atıyla yarışmak isteyen adama **المطلِّق** adını verirler; dehşetler ona gelir; çünkü o, geçecek mi yoksa geçilecek mi bilmez.
Şeybânî dedi: **الطالق** [**الإِبل**]([27])den, çobanın kendisi için bıraktığıdır; onu su başında sağmaz. Denilir: çoban kendisi için bir deve **استطلق** etti. Ve **ليلة الطَّلَق**: [**ليلةَ**]([28]) çobanın develerini suya salıverdiği gecedir. Bununla beraber o gece onları otlamaya bırakır. Denilir: onları salıverdim, ta ki **طَلَقَتْ**; **طَلَقاً** ve **طُلوقاً**; o, **القَرَب**’dan önce ve **التحويز**’den sonradır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ل س
ذئب أطلس‏:‏ أغبر وذئاب طلس وذئبة طلساء‏.‏
وطلست الكتاب طلساً وطلسته تطليساً وهو أن تمحوه لتفسد خطه فإذا أعمت محوه وصيرته من الفضول التي يستغنى عنها وصيرته طرساً‏:‏ فقد طرسته‏.‏
ومحا اللوح بالطلاسة وهي الخرقة‏.‏
وجاء البرد والطيالسة‏.‏
وخرج القاضي متقلسا متطلسا‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طلس بصره وطمسه‏:‏ ذهب به‏.‏
وشققت طيالس الظلام‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ وتقول العرب‏:‏ يا ابن الطيلسان‏:‏ يريدون يا عجميّ‏.‏

##### Türkçe

ط ل س
**ذئب أطلس**: tozlu. Ve **ذئاب طلس** ve **ذئبة طلساء**.

Ve kitabı **طلساً** olarak **طلست** ve onu **تطليساً** olarak **طلسته**; bu, onu silmendir ki yazısını bozsun; artık silmesini körleştirince ve onu artıklarından, kendisinden vazgeçilen şeylerden kılınca ve onu **طرساً** kılınca: artık onu **طرسته**.

Ve levhayı **الطلاسة** ile sildi; o, bezdir.

Ve soğuk geldi ve **الطيالسة**.

Ve kadı **متقلسا متطلسا** olarak çıktı.

Mecazdan: görmesini **طلس** etti ve onu **طمسه**: onu giderdi.

Ve karanlığın **طيالس**lerini yardım.

Ebû’n-Necm dedi: Araplar der ki: **يا ابن الطيلسان**: “ey Acem” demek isterler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّلْسُ: لغة في الطِّرْس. والطَّلْسُ: المَحْوُ، وطَلَسَ الكتاب طَلْساً وطَلَّسه فتَطَلَّسَ: كطَرَّسه. ويقال للصحيفة إِذا محيت: طِلْس وطِرْسٌ؛ وأَنشد:
وجَوْنِ خَرْقٍ يَكْتَسي الطُّلُوسا
يقول: كأَنما كُسِيَ صُحُفاً قد محيت مرة لدُرُوس آثارها. والطِّلسُ: كتاب قد مُحِيَ ولم يُنعَمْ مَحْوُه فيصير طِلْساً. ويقال لجِلْدِ فَخِذِ البعير: طِلْسٌ لتساقط شعره ووَبَرِه، وإِذا محوت الكتاب لتفسد خطه قلت: طَلَسْتُ، فإِذا أَنعمت محوه قلت: طَرَسْتُ. وفي الحديث عن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، أَنه أَمَرَ بطَلْس الصُّوَرِ التي في الكعبة؛ قال شمر: معناه بطَمْسِها ومَحْوِها. ويقال: اطْلِسِ الكتابَ أَي امْحُه، وطَلَسْت الكِتابَ أَي محوته. وفي الحديث: قولُ لا إِله إِلا اللَّه يَطْلِس ما قبله من الذنوب. وفي حديث عليّ، رضي اللَّه عنه: قال له لا تَدَعْ تِمْثالاً إِلا طَلَسْتَه أَي مَحَوْتَه، وقيل: الأَصل فيه الطُّلْسَةُ وهي الغُبْرَةُ إِلى السواد.
والأَطْلَسُ: الأَسودُ والوَسَخُ. والأَطْلَسُ: الثوب الخَلَقُ، وكذلك الطِلَسُ بالكسر، والجمع أَطْلاسٌ. يقال رجل أَطْلَسُ الثوب؛ قال ذو الرمة:
مُقَزَّعٌ أَطْلَسُ الأَطْمارِ، ليس له
إِلا الضِّراءُ وإِلا صَيْدُها نَشَبُ
وذئب أَطْلَسُ: في لونه غُبْرةٌ إِلى السواد؛ وكل ما كان على لونه، فهو أَطْلَسُ، والأُنثى طَلْساءُ، وهو الطِّلْسُ، ابن شُمَيْل: الأَطْلَسُ اللِّصُّ يشبَّه بالذئب. والطَّلَسُ والطَّلَسةُ: مصدر الأَطْلَسِ من الذئاب، وهو الذي تساقط شعره، وهو أَخبث ما يكون. والطِّلْسُ: الذئب الأَمْعَطُ، والجمع الطُّلْسُ. التهذيب: والطَّلْسُ والطَّمْسُ واحدٌ. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللَّه عنه: أَن مُوَلِّداً أَطْلَس سرق فقطع يده. قال شمر: الأَطْلَسُ الأَسود كالحَبَشِيِّ ونحوه؛ قال لبيد:
فأَطارَني منه بِطِرْسٍ ناطِقٍ،
وبِكُلِّ أَطْلَسَ جَوْبُه في المَنْكِبِ
أَطْلَس: عبدٌ حَبَشِيّ أَسود، وقيل: الأَطْلَسُ اللِّصُّ، شبه بالذئب الذي تساقط شعره. والطِّلْسُ والأَطْلَسُ من الرجال: الدَّنِسُ الثياب، شبه بالذئب في غُبْرة ثِيابه؛ قال الراعي:
صادَفْتُ أَطْلَسَ مَشَّاءً بأَكْلُبِه،
إِثْرَ الأَوابِدِ لا يَنْمِي له سَبَدُ
ورجل أطْلَسُ الثياب وَسِخُها. وفي الحديث: تأْتي رجالاً طُلْساً أَي مُغْبَرَّةَ الأَلوان، جمع أَطْلَسَ. وفلان عليه ثوب أَطْلَسُ إِذا رُمِيَ بقبيح؛ وأَنشد أَبو عبيد:
ولَسْتُ بأَطْلَسِ الثَّوْبَيْنِ يُصْبي
حَلِيلَتَه، إِذا هَدَأَ النِّيامُ
لم يرد بحليلته امرأَته ولكن أَراد جارته التي تُحالُّه في حِلَّتِه. وفي حديث عمر، رضي اللَّه عنه: أَن عاملاً له وَفَدَ عليه أَشْعَثَ مُغْبَرّاً عليه أَطْلاسٌ، يعني ثياباً وَسِخَةً. يقال: رجل أَطْلَسُ الثوب بَيِّنُ الطُّلْسةِ، ويقال للثوب الأَسودِ الوَسِخ: أَطْلَسُ؛ وقال في قول ذي الرمة:
بطَلْساءَ لم تَكْمُل ذِراعاً ولا شِبْرا
يعني خِرْقَةً وَسِخَةً ضَمَّنها النارَ حين اقْتدح.
والطَّيْلَسُ والطَّيْلَسانُ: ضرب من الأَكسية
(* قوله «ضرب من الأَكسية»
أَي أَسود، قال المرار بن سعيد الفقعسي: فرفعت رأسي للخيال فما أَرى غير المطي وظلمة كالطيلس كذا في التكملة.)؛ قال ابن جني: جاء مع الأَلف والنون فَيْعَلٌ في الصحيح على أَن الأَصمعي قد أَنكر كسرة اللام، وجَمع الطَّيلَس والطَّيْلَِسان والطّيلُسان طَيالِس وطَيالِسة، دخلت فيه الهاء في الجمع للعجمة لأَنه فارسي معرّب، والطَّالِسانُ لغة فيه، قال: ولا أَعرف للطَّالسان جمعاً، وقد تَطَلْيَسْتُ بالطَّيْلَسان وتَطَيْلَسْتُ. التهذيب: الطَّيْلسان تفتح اللام فيه وتكسر؛ قال الأَزهري: ولم أَسمع فَيْعِلان، بكسر العين، إِنما يكون مضموماً كالخَيْزُرانِ والحَيْسُمانِ، ولكن لما صارت الضمة والكسرة أُختين واشتركتا في مواضع كثيرة دخلت الكسرة موضع الضمة، وحكي عن الأَصمعي أَنه قال: الطيلسان ليس بعربي، قال: وأَصله فارسي إِنما هو تالشان فأُعرب. قال الأَزهري: لم أَسمع الطَّيْلِسان، بكسر اللام، لغير الليث.وروى أَبو عبيد عن الأَصمعي أَنه قال: السُّدُوسُ الطَّيْلَسان، هكذا رواه الجوهري والعامة تقول الطَّيْلِسانُ، ولو رخَّمت هذا في موضع النداء لم يجز لأَنه ليس في كلامهم فَيْعِل بكسر العين إِلا معتلاًّ نحو سَيِّدٍ ومَيِّتٍ، واللَّه أَعلم.

##### Türkçe

**الطَّلْسُ**: **الطِّرْس** hakkında bir lugattır. **الطَّلْسُ**: silme (mahv)dir; ve “**طَلَسَ** الكتاب **طَلْساً** ve **طَلَّسه**; sonra **تَطَلَّسَ**”: **طَرَّسه** gibi. Ve sahifeye, silindiği zaman: **طِلْس** ve **طِرْسٌ** denir; ve inşad etti:
وجَوْنِ خَرْقٍ يَكْتَسي الطُّلُوسا
Der ki: sanki bir kere silinmiş sahifeler giydirilmiş de izlerinin silinmesi sebebiyle (öyle görünmüş). Ve **الطِّلسُ**: silinmiş bir kitaptır; fakat silmesi güzelce yapılmamıştır da **طِلْساً** olur. Ve devenin uyluk derisine: **طِلْسٌ** denir; tüyünün ve yününün dökülmesinden dolayı. Ve eğer kitabı, yazısını bozmak için silersen “**طَلَسْتُ**” dersin; eğer silmesini güzelce yaparsan “**طَرَسْتُ**” dersin. Ve Nebî’den, صلى اللَّه عليه وسلم, hadiste: Kâbe’deki sûretlerin **طَلْس** edilmesini emretti; Şemmer dedi: manası, onların **طَمْس** edilmesi ve silinmesidir. Ve denir: “**اطْلِسِ** الكتابَ” yani onu sil; ve “**طَلَسْت** الكِتابَ” yani onu sildim. Ve hadiste: “**لا إِله إِلا اللَّه**” sözü, ondan önceki günahları **يَطْلِس** eder. Ve Ali’nin, رضي اللَّه عنه, hadisinde: ona dedi: “Bir **تِمْثال** bırakma ki onu **طَلَسْتَه**” yani onu sildin; ve denildi: bunun aslı **الطُّلْسَةُ**’dir; o da siyahlığa doğru giden tozluluk (ğubre)dir.

Ve **الأَطْلَسُ**: siyah ve kirli olandır. Ve **الأَطْلَسُ**: eski (yıpranmış) elbisedir; bunun gibi, kesre ile **الطِلَسُ** da; çoğulu **أَطْلاسٌ**. Denir: “adam **أَطْلَسُ** elbiselidir”; Zü’r-Rumme dedi:
مُقَزَّعٌ أَطْلَسُ الأَطْمارِ، ليس له
إِلا الضِّراءُ وإِلا صَيْدُها نَشَبُ
Ve **ذئب أَطْلَسُ**: renginde siyahlığa doğru bir tozluluk vardır; ve rengi onun rengi üzere olan her şey, o **أَطْلَسُ**tur; dişisi **طَلْساءُ**dır; ve o **الطِّلْسُ**tur. İbn Şümeyl: **الأَطْلَسُ** hırsızdır; kurda benzetilir. Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسةُ**: kurtlardan **الأَطْلَسِ**in masdarıdır; o, tüyü dökülmüş olandır; ve en habis olduğu hâl budur. Ve **الطِّلْسُ**: tüysüz kurt; çoğulu **الطُّلْسُ**. **التهذيب**: ve **الطَّلْسُ** ile **الطَّمْسُ** birdir. Ve Ebû Bekir’in, رضي اللَّه عنه, hadisinde: bir **مُوَلِّداً أَطْلَس** çaldı da eli kesildi. Şemmer dedi: **الأَطْلَسُ** Habeşî ve benzeri gibi siyahtır; Lebîd dedi:
فأَطارَني منه بِطِرْسٍ ناطِقٍ،
وبِكُلِّ أَطْلَسَ جَوْبُه في المَنْكِبِ
**أَطْلَس**: siyah Habeşî bir köledir; ve denildi: **الأَطْلَسُ** hırsızdır; tüyü dökülmüş kurda benzetildi. Ve erkeklerden **الطِّلْسُ** ve **الأَطْلَسُ**: elbisesi kirli olandır; elbisesinin tozluluğunda kurda benzetildi; er-Râî dedi:
صادَفْتُ أَطْلَسَ مَشَّاءً بأَكْلُبِه،
إِثْرَ الأَوابِدِ لا يَنْمِي له سَبَدُ
Ve “adam **أطْلَسُ** elbiselidir”: elbisesi kirli olandır. Ve hadiste: “erkeklere **طُلْساً** gelirsin” yani renkleri tozlu; **أَطْلَسَ**ın cem‘i. Ve “falancanın üzerinde **ثوب أَطْلَسُ** vardır” denir; çirkinlikle atıldığı zaman; Ebû Ubeyd inşad etti:
ولَسْتُ بأَطْلَسِ الثَّوْبَيْنِ يُصْبي
حَلِيلَتَه، إِذا هَدَأَ النِّيامُ
**حَلِيلَتَه** ile karısını kastetmedi; fakat kendi mahallesinde onunla komşu olan komşusunu kastetti. Ve Ömer’in, رضي اللَّه عنه, hadisinde: ona bir âmili geldi; saçı dağınık, tozlu; üzerinde **أَطْلاسٌ** vardı; yani kirli elbiseler. Denir: “adam **أَطْلَسُ** elbiselidir; **بَيِّنُ الطُّلْسةِ**”; ve siyah kirli elbiseye: **أَطْلَسُ** denir. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü hakkında dedi:
بطَلْساءَ لم تَكْمُل ذِراعاً ولا شِبْرا
Yani: ateş yakarken kıvılcım çıkardığı sırada ateşe kattığı kirli bir bez parçası.

Ve **الطَّيْلَسُ** ve **الطَّيْلَسانُ**: örtülerden bir türdür
(* “**ضرب من الأَكسية**” sözü: yani siyah; el-Merâr b. Saîd el-Fuka‘sî dedi: “Başımı hayale kaldırdım da bineklerden ve **كالطيلس** gibi bir karanlıktan başka bir şey görmüyorum”; böylece **التكملة**’dedir.)؛ İbn Cinnî dedi: elif ve nûn ile birlikte sahihte **فَيْعَلٌ** geldi; **الأَصمعي** lâmın kesresini inkâr etmiş olsa da. Ve **الطَّيلَس**ın, **الطَّيْلَِسان**ın ve **الطّيلُسان**ın cem‘i: **طَيالِس** ve **طَيالِسة**’dir; cem‘de ona **الهاء** girdi; acemlikten dolayı; çünkü o Farsça muarrebdir. Ve **الطَّالِسانُ** onun hakkında bir lugattır; dedi ki: **الطَّالسان** için bir cem‘ bilmiyorum. Ve ben **تَطَلْيَسْتُ** **بالطَّيْلَسان** ile ve **تَطَيْلَسْتُ**. **التهذيب**: **الطَّيْلسان**da lâm fetha ile de gelir, kesre ile de; el-Ezherî dedi: ben **فَيْعِلان**ı, aynın kesresiyle, işitmedim; ancak **الخَيْزُرانِ** ve **الحَيْسُمانِ** gibi dammeli olur; fakat damme ile kesre iki kız kardeş olunca ve birçok yerlerde ortak olunca, kesre dammenin yerine girdi. Ve **الأَصمعي**’den nakledildi ki dedi: **الطيلسان** Arapça değildir; dedi: aslı Farsçadır; ancak o **تالشان**dır; sonra Arapçalaştırıldı. El-Ezherî dedi: ben, lâmın kesresiyle **الطَّيْلِسان**ı, Leys’ten başkası için işitmedim. Ve Ebû Ubeyd, **الأَصمعي**’den rivayet etti ki dedi: **السُّدُوسُ** **الطَّيْلَسان**dır; Cevherî ve avam bunu böyle rivayet etti; avam ise **الطَّيْلِسانُ** der; ve eğer bunu nida yerinde terhîm etsen caiz olmaz; çünkü onların كلامında, aynın kesresiyle **فَيْعِل** yoktur; ancak **سَيِّدٍ** ve **مَيِّتٍ** gibi mu‘tel olan (örnekler) hariç; ve اللَّه daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ل س * * طَلَس * الكتاب محاه * فتَطلَّس * وبابه ضرب و * الأطْلَسُ * الخلق وكذا * الطِّلْسُ * بالكسر يقال رجل * أطلسُ * الثوب وذئب أطلس وهو الذي في لونه غُبرة إلى السواد وكل ما كان على لونه فهو أطلس و * الطَّيْلَسانُ * بفتح اللام واحد * الطَّيَالِسَةِ * والهاء في الجمع للعُجمة لأنه فارسي معرب والعامة تقوله بكسر اللام

##### Türkçe

* ط ل س * **طَلَس**: kitap onu sildi; böylece o **تَطلَّس** oldu; ve onun bâbı **ضرب**’dır. Ve **الأطْلَسُ**: yaratılış (halk); ve yine **الطِّلْسُ** (kesre ile). Denilir: adam **أطلسُ** elbise(li); ve **ذئب أطلس**: o, renginde siyahlığa doğru bir tozluluk bulunan kimsedir. Ve rengi onun rengi üzere olan her şey, o **أطلس**’tur. Ve **الطَّيْلَسانُ** (lâmın fethiyle), **الطَّيَالِسَةِ**’nin biridir. Ve cem‘deki **الهاء**, yabancılık içindir; çünkü o, Arapçalaştırılmış Farsçadır. Ve avam onu lâmın kesriyle söyler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طلس الكتاب يطلسه، بالكسر، طلسا: محاه ليفسد خطه، فإذا أنعم محوه وصيره من الفضول المستغنى عنها وصيره طرسا فقد طرسه، كذا في الأساس والتهذيب، كطلسه تطليسا، وهذه عن ابن دريد. والطلس، بالكسر: الصحيفة، كالطرس، لغة فيه، أو الممحوة ولم ينعم محوها، وبه فرق الأزهري بينهما. والجمع طلوس، وأنشد ابن سيده:
  وجون خرق يكتسي الطلوسا

  يقول: كأنما كسي صحفا قد محيت لدروس آثارها. والطلس: الوسخ من الثياب في لونها غبرة. والطلس: جلد، وفي المحكم: جلدة فخذ البعير إذا تساقط شعره، وفي التهذيب: لتساقط شعره. ولم يقيد ابن سيده. والطلس: الذئب الأمعط، عن ابن الأعرابي. والطلس، بالفتح: الطيلسان الأسود، عن ابن الأعرابي أيضا، والجمع: الطلس، منهما، هكذا نقله الصاغاني في كتابيه، وقد وقع منه تحريف، والصواب على ما نقله الأزهري، عن ابن الأعرابي ما نصه: والطلس والطيلسان: الأسود، والطلس: الذئب الأمعط، والجمع طلس، منهما. هذا نصه، فجعل الصاغاني الواو العاطفة ضمة وقلده المصنف من غير تأمل فيه ولا مراجعة للأصول الصحيحة، وهذا منه غريب، ولو كان الطلس على ما ذكره بمعنى الطيلسان الأسود لوجب ذكره عند ذكر الطيلسان والطيلس الآتي ذكرهما، فتأمل. والطلاسة، مشددة: خرقة يمسح بها اللوح المكتوب ويمحى بها، نقله الزمخشري والصاغاني. والأطلس: الثوب الخلق، نقله ابن سيده، قال ابن القطاع: وقد طلس طلسا: أخلق. والأطلس: الذئب الأمعط الذي تساقط شعره، وهو أخبث ما يكون، قاله الأزهري. وقال ابن سيده: هو الذي في لونه غبرة إلى السواد، والأنثى طلساء، وقد طلس طلسة وطلس طلسا، ككرم وفرح، نقله ابن القطاع. وكل ما على لونه من الثياب وغيرها: أطلس. والأطلس: الرجل إذا رمي بقبيح، عن شمر، وأنشد الأزهري:
  ولست بأطلس الثوبين يصبي                      حليلتـه إذا هـدأ الـنـيام أراد بالحليلة الجارة. قلت: البيت لأوس بن حجر، والإنشاد لشمر، كما قاله الصاغاني. والأطلس: الأسود الذي كالحبشي ونحوه، على التشبيه بلون الذئب. والأطلس: الوسخ الدنس الثياب، مشبه بالذئب في غبرة ثيابه، نقله ابن سيده. والأطلس: كلب شبه بالذئب في خبثه، قال البعيث:
  فصبحه عند الـشـروق غـدية                      كلاب ابن عمار عطاف وأطلس والأطلس: السارق لخبثه، شبه بالذئب. ومن المجاز: طلس بالشيء على وجهه يطلس، بالكسر: جاء به كما سمعه. ومن المجاز: طلس بصره: ذهب، عن ابن عباد، وفي الأساس: طلس بصره وطمسه: ذهب به. ومن المجاز: طلس بها طلسا: حبق وضرط، نقله الصاغاني. والطليس، كسكيت، كما في العباب: الأعمى، والذي في التكملة: الطليس: المطموس العين، وقد ضبطه كأمير، وهو الصواب، فإنه فسره بالمطموس، فهو فعيل بمعنى مفعول، وأما فعيل بالتشديد فإنه من صيغ المبالغة ولا يناسب هنا، فتأمل. ويقال: طلس به في السجن، كعني: رمي به فيه، نقله الصاغاني عن ابن عباد. والطيلس، كحيدر: الطيلسان. قال المرار الفقعسي:
  فرفعت رأسي للخيال فما أرى                      غير المطي وظلمة كالطيلس

  والطيلسان، مثلثة اللام، عن القاضي أبي الفضل عياض في المشارق وغيره، كالليث، ولم يذكر الكسر إلا الليث. قال الأزهري: قلت: ولم أسمعه بكسر اللام لغير الليث، ونقل ابن سيده عن ابن جنى أن الأصمعي أنكر الكسر، ونسبه الجوهري إلى العامة، وأمانص الليث فإنه قال: الطيلسان تفتح لامه وتكسر، ولم أسمع فيعلان بكسر العين، إنما يكون مضموما كالخيزران والحيسمان، ولكن لما صارت الكسرة والضمة أختين واشتركتا في مواضع كثيرة دخلت الكسرة مدخل الضمة. انتهى. فعلم من هذا أن التثليث إنما حكاه الليث، وغيره تابع له في ذلك، فعزو المصنف إياه إلى عياض وغيره عجيب، وكأنه لم يطالع العين ولا التهذيب. واختلف في الطيلسان والطيلس، فقيل: هو ضرب من الأكسية، والطالسان لغة فيه، قيل: هو معرب، وحكي عن الأصمعي أن الطيلسان ليس بعربي وأصله فارسي، إنما هو تالسان، فأعرب، هكذا بالسين المهملة، وفي بعض نسخ التهذيب بالشين المعجمة، وهكذا ضبطه الأرموي. ومن المجاز يقال في الشتم: يا ابن الطيلسان، أي إنك أعجمي، لأن العجم هم الذين يتطيلسون، نقله الزمخشري والصاغاني.
 وروى أبو عبيد عن الأصمعي، قال: السدوس: الطيلسان. وج الطيالسة، قال ابن سيده: والهاء في الجمع للعجمة، قال: وجمع الطيلس الطيالس، قال: ولم أعرف للطالسان جمعا. وطيلسان، بفتح اللام: إقليم واسع كثير البلدان من نواحي الديلم والخزر، نقله الصاغاني. وانطلس أمره: خفي، هكذا في سائر النسخ، والصواب: أثره، بالثاء، ففي التكملة: يقال: انطلس أثر الدابة، أي خفي، وهو في المحيط عن ابن عباد هكذا. ومما يستدرك عليه: الطالسان: لغة في الطيلسان، وقد تطلس به وتطيلس، ذكرهما ابن سيده، زاد الزمخشري: وتطلس.
 والأطلس: ثوب من حرير منسوج ليس بعربي. وثياب طلس، بالضم: وسخة. والطيلسان: الأسود، عن ابن الأعرابي. والطلس، كصرد: ما رق من السحاب، يقال: في السماء طلسة وطلس. وفي النوادر: عشي أطلس وأطلسة، إذا بقي من العشاء ساعة مختلف فيها، فقائل. يقول: أمسيت، وقائل يقول: لا، والذي يقولث لا يقول هذا القول. وأبو داوود سليمان بن داوود بن الجارود الطيالسي، صاحب المسند، مشهور، روى عن شعبة وغيره، وعنه بندار. وطالس، ككابل: قرية بشروان، منها الفقيه المحدث عبد الحميد ابن موسى بن بايزيد بن موسى الطالسي الشرواني الشافعي ثم الحنفي، أخذ عن شيخ الإسلام زكريا، والجلال السيوطي والكافيجي، وأجازه الشمس بن الشحنة والزين زكريا إمام الشيخونية. والأطلس: الخفيف العارض، وهم طلس، أو هو الكوسج، يمانية. وابن الطيلسان: هو الحفظ القاسم بن محمد بن أحمد بن محمد ابن سلمان الأوسي القرطبي، له الجواهر المفضلات في المسلسلات، ولد سنة 575، وروى عن جده لأمه أبي القاسم بن أبي غالب الشراط، وأجاز له أبو القاسم ابن سمجون، ونزل بقرطبة، وتوفي بها سنة 643.

##### Türkçe

**طلس** kitabı **يطلسه**, kesre ile, **طلسا**: yazısını bozmak için onu sildi; eğer silmesini güzelce yapar, onu artık ihtiyaç duyulmayan fazlalıklardan kılar ve onu **طرسا** yaparsa, artık onu **طرسه** yapmıştır; **الأساس** ve **التهذيب**’de böyledir; **طلسه**’yi **تطليسا** gibi (de); bu da İbn Düreyd’dendir. Ve **الطلس**, kesre ile: sahife, **الطرس** gibi; onda bir lugattır; yahut silinmiş olup silmesi güzelce yapılmamış olan; Ezherî ikisi arasında bununla ayırım yaptı. Çoğulu **طلوس**’tur. İbn Sîdeh şu beyti okudu:
  وجون خرق يكتسي الطلوسا

Der ki: sanki izlerinin silinip yok oluşu için sahifeler giydirilmiş gibidir. Ve **الطلس**: elbiselerin renginde tozlu bir kir olan pisliktir. Ve **الطلس**: deridir; **المحكم**’de: tüyü döküldüğü vakit devenin uyluk derisi; **التهذيب**’de: tüyünün dökülmesi sebebiyle. İbn Sîdeh kayıtlamadı. Ve **الطلس**: tüyü dökülmüş kurt; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الطلس**, fetha ile: siyah **الطيلسان**; İbnü’l-A‘râbî’den de; çoğul: **الطلس**, ikisinden; Sâgânî bunu iki kitabında böyle nakletti; onda bir tahrif vuku bulmuştur; doğrusu, Ezherî’nin İbnü’l-A‘râbî’den naklettiği üzere metni şudur: “Ve **الطلس** ve **الطيلسان**: siyah; ve **الطلس**: tüyü dökülmüş kurt; çoğul **طلس**, ikisinden.” Bu onun metnidir. Sâgânî atıf vâvını bir damme kıldı ve musannif onu, onda düşünmeksizin ve sahih asıllara müracaat etmeksizin taklit etti; bu ondan gariptir. Eğer **الطلس**, onun zikrettiği üzere siyah **الطيلسان** manasında olsaydı, ileride zikri gelecek **الطيلسان** ve **الطيلس** zikredilirken onu zikretmek gerekirdi; düşün. Ve **الطلاسة**, şeddeli: yazılmış levhayı silmek için onunla silinen ve onunla yok edilen bez parçası; Zemahşerî ve Sâgânî nakletti. Ve **الأطلس**: eski elbise; İbn Sîdeh nakletti. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: ve **طلس طلسا**: eskidi. Ve **الأطلس**: tüyü dökülmüş, tüyü dökülmüş olan kurt; o, en habis olduğu haldir; Ezherî söyledi. İbn Sîdeh dedi: o, renginde siyahlığa doğru bir tozluluk olan kimsedir; dişisi **طلساء**’dır; ve **طلس طلسة** ve **طلس طلسا**, **كرم** ve **فرح** gibi; İbnü’l-Kattâ‘ nakletti. Ve elbiselerden ve başkalarından rengi onun rengi üzere olan her şey: **أطلس**’tur. Ve **الأطلس**: çirkin bir şeyle atılan (ayıplanan) adam; Şemmer’den. Ezherî şu beyti okudu:
  ولست بأطلس الثوبين يصبي                      حليلتـه إذا هـدأ الـنـيام

**الحليلة** ile komşuyu kastetti. Dedim: beyit Evs b. Hacer’indir; inşad Şemmer’indir, Sâgânî’nin dediği gibi. Ve **الأطلس**: Habeşî ve benzeri gibi siyah olan; kurdun rengine benzetme üzere. Ve **الأطلس**: elbiselerin kirli pisliği; elbisesinin tozluluğunda kurda benzetilmiş; İbn Sîdeh nakletti. Ve **الأطلس**: habisliğinde kurda benzetilmiş köpek; Bu‘ays dedi:
  فصبحه عند الـشـروق غـدية                      كلاب ابن عمار عطاف وأطلس

Ve **الأطلس**: habisliği sebebiyle hırsız; kurda benzetildi. Mecazdan: **طلس** bir şey ile yüzü üzere **يطلس**, kesre ile: onu işittiği gibi getirdi. Mecazdan: **طلس بصره**: gitti; İbn Abbâd’dan; **الأساس**’ta: **طلس بصره** ve **طمسه**: onu götürdü. Mecazdan: **طلس بها طلسا**: osurdu ve yellenip ses çıkardı; Sâgânî nakletti. Ve **الطليس**, **سكيت** gibi, **العباب**’da olduğu üzere: kör; **التكملة**’de olan ise: **الطليس**: gözü silinmiş olan; onu **أمير** gibi ضبط etti; doğru olan budur; çünkü onu silinmiş diye tefsir etti; o halde o, mef‘ûl manasında fa‘îl’dir. Amma şeddeli fa‘îl ise mübalağa sigalarındandır ve burada uygun düşmez; düşün. Ve denir: **طلس به في السجن**, **عني** gibi: onunla oraya atıldı; Sâgânî, İbn Abbâd’dan nakletti. Ve **الطيلس**, **حيدر** gibi: **الطيلسان**. Merâr el-Fak‘asî dedi:
  فرفعت رأسي للخيال فما أرى                      غير المطي وظلمة كالطيلس

Ve **الطيلسان**, lâmı üç vecihli (fetha-kesre-damme); Kādî Ebü’l-Fazl İyâz’dan **المشارق**’ta ve başkasında; Leys gibi; kesreyi Leys’ten başkası zikretmedi. Ezherî dedi: dedim: lâmın kesresiyle onu Leys’ten başkası için işitmedim. İbn Sîdeh, İbn Cinnî’den nakletti ki Asma‘î kesreyi inkâr etti; Cevherî onu avama nisbet etti. Leys’in metni ise: “**الطيلسان** lâmı fetha ile de kesre ile de gelir; **فيعلان**’ı aynın kesresiyle işitmedim; ancak **الخيزران** ve **الحيسمان** gibi dammeli olur; fakat kesre ile damme iki kız kardeş olunca ve birçok yerlerde ortaklaşınca kesre, dammenin yerine girdi.” Son. Bundan bilindi ki teslîs’i ancak Leys hikâye etti; başkası bunda ona tâbidir. Musannifin onu İyâz’a ve başkasına nisbet etmesi acayiptir; sanki **العين**’i ve **التهذيب**’i mütalaa etmemiştir. **الطيلسان** ve **الطيلس** hakkında ihtilaf edildi: denildi ki o, örtülerden bir türdür; **الطالسان** onda bir lugattır. Denildi ki o, mu‘arrebdir. Asma‘î’den hikâye olundu ki **الطيلسان** Arapça değildir, aslı Farsçadır; ancak o **تالسان**’dır; sonra Arapçalaştırıldı; böylece, sin-i mühmel ile; **التهذيب**’in bazı nüshalarında şın-ı mu‘ceme ile; Ermevî onu böyle ضبط etti. Mecazdan, sövmede denir: **يا ابن الطيلسان**; yani sen Acemsin; çünkü **العجم** **يتطيلسون** olanlardır; Zemahşerî ve Sâgânî nakletti.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti; dedi: **السدوس**: **الطيلسان**’dır. Çoğulu **الطيالسة**. İbn Sîdeh dedi: çoğuldaki **الهاء** acemlik içindir. Dedi: **الطيلس**’in çoğulu **الطيالس**’tır. Dedi: **الطالسان** için bir çoğul bilmedim. Ve **طيلسان**, lâmın fethasıyla: Deylem ve Hazar taraflarından, beldeleri çok geniş bir iklim; Sâgânî nakletti. Ve **انطلس أمره**: gizlendi; bütün nüshalarda böyledir; doğrusu: **أثره**, sâ ile; **التكملة**’de: denir: **انطلس أثر الدابة**; yani gizlendi; **المحيط**’te İbn Abbâd’dan böyledir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الطالسان**: **الطيلسان**’da bir lugattır; ve onunla **تطلس** etti ve **تطيلس** etti; ikisini İbn Sîdeh zikretti; Zemahşerî artırdı: ve **تطلس**.

Ve **الأطلس**: dokunmuş ipekten bir elbise; Arapça değildir. Ve **ثياب طلس**, damme ile: kirli. Ve **الطيلسان**: siyah; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الطلس**, **صرد** gibi: buluttan incelen şey; denir: gökte **طلسة** ve **طلس** vardır. **النوادر**’de: **عشي أطلس** ve **أطلسة**; akşamdan bir saat kaldığı vakit, hakkında ihtilaf olunan (vakit) ise; bir söyleyen der ki: akşamladım; bir söyleyen der ki: hayır; hayır diyen bu sözü söylemez. Ve Ebû Dâvûd Süleymân b. Dâvûd b. el-Cârûd **الطيالسي**, **المسند** sahibi, meşhurdur; Şu‘be ve başkasından rivayet etti; ondan da Bendâr (rivayet etti). Ve **طالس**, **ككابل** gibi: Şirvân’da bir köydür; ondan fakih muhaddis Abdülhamîd b. Mûsâ b. Bâyezîd b. Mûsâ **الطالسي** eş-Şirvânî eş-Şâfi‘î sonra el-Hanefî’dir; Şeyhülislâm Zekeriyyâ’dan, Celâl es-Süyûtî’den ve Kâfiyecî’den aldı; Şems b. eş-Şuhne ve Zeyn Zekeriyyâ İmâm eş-Şeyhûniyye ona icâzet verdi. Ve **الأطلس**: hafif sakallı; ve onlar **طلس**’tur; yahut o **الكوسج**’dur; Yemânîdir. Ve **ابن الطيلسان**: o, hâfız Kāsim b. Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Selmân el-Evsî el-Kurtubî’dir; onun **الجواهر المفضلات في المسلسلات**’ı vardır; 575 senesinde doğdu; anne tarafından dedesi Ebü’l-Kāsım b. Ebî Gālib eş-Şerât’tan rivayet etti; Ebü’l-Kāsım İbn Semcûn ona icâzet verdi; Kurtuba’ya indi; 643 senesinde orada vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَلَسَهُ
1 طَلَسَهُ ذ , (S, M, A, K,) aor. طَلِسَ , (K, MS, O, TA, but in a copy of the A, طَلُسَ ,) inf. n. طَلْسٌ; (S, M, A, K;) and ↓ طلّسهُ, (M, A, K,) inf. n. تَطْلِيسٌ; (A;) He obliterated it, or effaced it, namely, a writing; (S, O, K;) i. q. طَرَّسَهُ: (M:) or he obliterated it, or effaced it, namely a writing, [so far as] to mar, or spoil, its characters; thus differing from طرّسهُ, which signifies “ he obliterated it, or effaced it, well. ” (T, A.) ― -b2- [Hence,] طَلَسَ بَصَرَهُ (tropical:) He took away, or destroyed, his sight: (A, TA:) in the K [and O] طَلَسَ بَصَرُهُ his sight went away, or became destroyed; on the authority of Ibn-'Abbلd. (TA.) -A2- طَلِسَ, aor. طَلَسَ , inf. n. طَلَسٌ, It (a garment, or piece of cloth,) was, or became, old and worn-out. (IKtt.) -A3- طَلِسَ, aor. طَلَسَ , inf. n. طَلَسٌ; and طَلُسَ, aor. طَلُسَ , inf. n. طُلْسَةٌ; He, or it, was, or became, of a dusty colour, inclining to black. (IKtt: the inf. ns., only, are mentioned in the M.)

2 طَلَّسَ see above, first sentence.

تطلّس
5 تطلّس ذ It (a writing) became obliterated, or effaced. (S.) [See also 7.] -A2- تطلّس بِطَيْلَسَانٍ, and ↓ تَطَيْلَسَ, He clad, or attired, himself with a طَيْلَسَان. (M, TA.) [The former verb is used by El-Hemedhلnee transitively, as meaning, He put on, or made use of, a napkin as a طيلسان: (see De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., vol. iii., p. 90 of the Arabic text:) but perhaps this usage is only post-classical.]

انطلس أَثَرُهُ
7 انطلس أَثَرُهُ ذ His trace, or track, or footsteps, became concealed, or unapparent: said of a beast: (Ibn-'Abbلd, TS, O, TA:) أَمْرُهُ, in the copies of the K, is a mistake. (TA.) [See also 5.]

تَطَيْلَسَ
Q. Q. 2 تَطَيْلَسَ ذ : see 5.

طَلْسٌ
طَلْسٌ ذ Black; as also ↓ طَيْلَسَانٌ: (IAar, Az, TA:) accord. to the O and K, the former signifies a black طَيْلَسَان; but this is a mistake. (TA.)

طِلْسٌ
طِلْسٌ ذ i. q. طِرْسٌ: (S in art. طرس, M, Msb, TA:) i. e., (TA,) A written paper or the like; syn. صَحِيفَةٌ: (K, TA:) or one of which the writing has been obliterated, or effaced, (A, K, TA,) but not well obliterated; thus differing from طِرْسٌ, accord. to the T: (TA:) pl. طُلُوسٌ. (Msb, TA.) See طِرْسٌ. ― -b2- Also The skin of the thigh of the camel (T, M, K) when the hair has fallen off. (T, K.) -A2- See also أَطْلَسُ, in three places.

طَلِيسٌ
طَلِيسٌ ذ , of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (assumed tropical:) Having the eye blinded: in the O and K erroneously said to be طِلِّيس, like سِكِّيت: but in the Tekmileh, correctly, طَلِيس, like أَمِير. (TA.)

طَلَّاسَةٌ
طَلَّاسَةٌ ذ A piece of rag with which one wipes a tablet (A, K, TA) upon which is writing, and with which the writing is obliterated, or effaced. (A, TA.)

طَيْلَسٌ
طَيْلَسٌ ذ : see طَيْلَسَانٌ.

طَالَسَانٌ
طَالَسَانٌ ذ : see طَيْلَسَانٌ.

طَيْلَسَانٌ
طَيْلَسَانٌ ذ (El-Fلrلbee, S, M, Mgh, O, Msb, K) and طَيْلِسَانٌ, (M, O, K,) the latter form used by some, (El-Fلrلbee, Msb,) or by the vulgar, (S,) and disallowed by As, (M, Msb,) and طَيْلُسَانٌ, all these three forms being mentioned by 'Iyلd and others, (K,) [accord. to the TA, following Lth; but the words of Lth, as cited in the TA, and in the O, rather signify that, if, instead of طَيْلِسَانٌ, with kesr to the ل, one said طَيْلُسَانٌ, with damm to the ل, like خَيْزُرَانٌ and حَيْسُمَانٌ, it would be more agreeable with analogy; and the like is said in the Msb, as on the authority of Az;] and ↓ طَيْلَسٌ (M, Mgh, O, K) and ↓ طَالَسَانٌ; (M, TA;) arabicized words, (S, Mgh, Msb, K,) from the Pers., (S, Msb,) originally تَالَسَانْ, (as in some copies of the K,) or تَالَشَانْ; (as in other copies of the K, and in some copies of the T, and thus written by El-Urmawee, as is said in the TA, and thus written also in the Mgh;) differently expl. by different persons; (TA;) [app. accord. to the fashions of different times and countries;] accord. to some, (TA,) A certain kind of كِسَآء: (M, TA:) or a certain article of apparel worn by the عَجَم [Persians or other foreigners], (Mgh, Msb,) of a round form, and black; accord. to the “ Jema et-Tefلreek, ” having its woof and warp both of wool: (Mgh:) or a كِسَآء, of a dark, or an ashy, dust-colour, (أَخْضَر,) worn by persons of distinction: (EshShereeshee, in Har, p. 238:) [see also بَتٌّ, and سَاجٌ: El-Makreezee mentions a kind of طيلسان having a round piece cut out from the middle of it (مُقَوَّرٌ) worn by the Egyptian Wezeer, and called, in his time, (the 14th and 15th centuries of our era,) طَرْحَةٌ: (see this word: and see De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., ii. 267-269; and Dozy's Dict. des Noms des Vêtements chez les Arabes, 278-90:) it seems to have resembled our academic hood, of which it was perhaps the original: the term طيلسان is now commonly applied to an oblong piece of drapery, or a scarf, or an oblong shawl, worn in such a manner that one end hangs down upon the side of the bosom, the middle part being turned over the head and under the chin, and the other end being thrown over the shoulder, and hanging down upon the back: this is worn by many of the professional learned men in winter, in Arabian countries: it is also used in the sense of the word عَذَبَةٌ, meaning an end of a turban, when made to hang down between the shoulders: see عَذَبٌ:] the pl. (of طَيْلَسَانٌ and طَيْلِسَانٌ and طَيْلَسٌ, M) is طَيَالِسَةٌ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) in which the ة is added because it is a foreign word, (S, M, K,) and طَيَالِسُ; (M, A;) or the latter is pl. of طَيْلَسٌ: (TA:) I do not know (says ISd) any pl. of طَالَسَانٌ: (M, TA:) it is not allowable to form an abbreviation of طَيْلِسَانٌ, with kesr to the ل, as a compellation, because there is no instance of the measure فَيْعِلٌ, with kesr to the ع, except in infirm words such as سَيِّدٌ and مَيِّتٌ. (S.) Hence the expression, (Mgh,) يَا ابْنَ الطَّيْلَسَانِ, [lit., O son of the teylesلn,] meaning, O 'Ajamee, (A, Mgh,) or Aajamee, (K,) [i. e., Persian, or foreigner,] used in reviling another; (Mgh, K;) for the عَجَم are those who [most commonly] attire themselves with the طيلسان. (TA.) -A2- See also طَلْسٌ.

أَطْلَسُ
أَطْلَسُ ذ Old and worn-out; (S, M, K;) applied to a garment, or piece of cloth: (M, K:) as also ↓ طِلْسٌ; pl. أَطْلَاسٌ. (S.) You say, رَجُلٌ أَطْلَسُ الثَّوْبِ A man whose garment is old and worn-out. (S.) ― -b2- A dirhem [of which the impression is obliterated;] having no impression. (Msb, voce مَسِيحٌ.) ― -b3- A wolf whose hair has fallen off by degrees; (Az, TA;) as also ↓ طِلْسٌ: (IAar, A, K:) or a wolf of a dusty colour inclining to blackness; (S, M, A, K;) and anything of that colour; (S, K;) whether a garment or any other thing: (TA:) fem. طَلْسَآءُ: (M:) pl. طُلْسٌ. (A.) ― -b4- A man having little hair upon the side of the cheek; pl. طُلْسٌ: or i. q. كَوْسَجٌ [q. v.]: of the the dial. of El-Yemen. (TA.) ― -b5- Dirty, or filthy; as also ↓ طِلْسٌ: (K:) the latter applied to a garment, or piece of cloth, (K, TA,) in the colour of which is a dusty hue: (TA:) and طَلْسَآءُ a dirty rag. (O.) ― -b6- A man (tropical:) dirty, or filthy, in apparel: likened to a wolf in respect of the dusty hue of his clothes: (M:) or black and dirty. (O.) ― -b7- [Hence,] (assumed tropical:) A man who is accused of foul, or evil, conduct; (Sh, O, K;) and so أَطْلَسُ الثَّوْبَيْنِ, an expression used by Ows Ibn- Hajar. (Sh, O.) ― -b8- (tropical:) Black, as an Abyssinian and the like: (O, K:) as being likened in colour to a wolf. (TA.) [See also طَلْسٌ.] ― -b9- (tropical:) A thief: (O, K:) because of his evil nature, (TA,) being likened to a wolf. (O, TA.) -A2- [Satin; so called in the present day;] a garment, or piece of cloth, of woven silk: [app. because of its smoothness:] but this is not [of the classical] Arabic: pl. طُلْسٌ. (TA.) -A3- فَلَكُ الأَطْلَسِ: see أَثِيرٌ, last sentence.

##### Türkçe

**طَلَسَهُ**
1 **طَلَسَهُ** ذ , (S, M, A, K,) muzâri‘i **طَلِسَ** , (K, MS, O, TA, fakat A’nın bir nüshasında **طَلُسَ** ,) mastarı **طَلْسٌ**; (S, M, A, K;) ve ↓ **طلّسهُ**, (M, A, K,) mastarı **تَطْلِيسٌ**; (A;) onu silip yok etti, yahut giderdi; yani bir yazıyı; (S, O, K;) **طَرَّسَهُ** ile aynı: (M:) yahut onu silip yok etti, yahut giderdi; yani bir yazıyı, [öyle ki] harflerini bozacak, yahut çirkinleştirecek [kadar]; böylece **طرّسهُ**’den ayrılır; çünkü o, “onu silip yok etti, yahut giderdi, iyi bir şekilde” demektir. (T, A.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **طَلَسَ بَصَرَهُ** (mecaz:) onun görmesini giderdi, yahut yok etti: (A, TA:) K’de [ve O’da] **طَلَسَ بَصَرُهُ**: onun görmesi gitti, yahut yok oldu; İbn-‘Abbâd’ın rivayetine göre. (TA.) -A2- **طَلِسَ**, muzâri‘i **طَلَسَ** , mastarı **طَلَسٌ**, O (bir elbise yahut kumaş parçası) eski ve yıpranmış oldu, yahut oldu. (IKtt.) -A3- **طَلِسَ**, muzâri‘i **طَلَسَ** , mastarı **طَلَسٌ**; ve **طَلُسَ**, muzâri‘i **طَلُسَ** , mastarı **طُلْسَةٌ**; O, yahut o şey, tozlu bir renkte, siyaha meyleden oldu, yahut oldu. (IKtt: M’de yalnız mastarlar zikredilmiştir.)

2 **طَلَّسَ**: yukarıya bak, ilk cümle.

**تطلّس**
5 **تطلّس** ذ O (bir yazı) silinmiş, yahut giderilmiş oldu. (S.) [7’ye de bak.] -A2- **تطلّس بِطَيْلَسَانٍ**, ve ↓ **تَطَيْلَسَ**, O, bir **طَيْلَسَان** ile giyindi, yahut kuşandı. (M, TA.) [Birinci fiil, El-Hemedhânî tarafından geçişli olarak, “bir mendili **طيلسان** olarak giydi, yahut kullandı” manasında kullanılır: (De Sacy’nin Chrest. Arabe’ına bak, ikinci baskı, c. iii., Arapça metnin s. 90:) fakat belki bu kullanım ancak klasik-sonrası döneme aittir.]

**انطلس أَثَرُهُ**
7 **انطلس أَثَرُهُ** ذ Onun izi, yahut yolu, yahut ayak izleri gizlendi, yahut görünmez oldu: bir hayvan hakkında söylenir: (İbn-‘Abbâd, TS, O, TA:) K nüshalarında **أَمْرُهُ** bir hatadır. (TA.) [5’e de bak.]

**تَطَيْلَسَ**
Q. Q. 2 **تَطَيْلَسَ** ذ : 5’e bak.

**طَلْسٌ**
**طَلْسٌ** ذ Siyah; ve ayrıca ↓ **طَيْلَسَانٌ**: (IAar, Az, TA:) O ve K’ye göre birincisi siyah bir **طَيْلَسَان** demektir; fakat bu bir hatadır. (TA.)

**طِلْسٌ**
**طِلْسٌ** ذ **طِرْسٌ** ile aynı: (S, **طرس** maddesinde, M, Msb, TA:) yani, (TA,) yazılı kâğıt yahut benzeri; eş anlamlısı **صَحِيفَةٌ**: (K, TA:) yahut yazısı silinmiş, yahut giderilmiş olan, (A, K, TA,) fakat iyi silinmemiş; böylece T’ye göre **طِرْسٌ**’den ayrılır: (TA:) çoğulu **طُلُوسٌ**. (Msb, TA.) **طِرْسٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, tüyü döküldüğünde devenin uyluğunun derisi. (T, M, K) (T, K.) -A2- Üç yerde **أَطْلَسُ**’a da bak.

**طَلِيسٌ**
**طَلِيسٌ** ذ , vezni **فَعِيلٌ** olup **مَفْعُولٌ** vezni manasında, (mecaz kabul edilerek:) gözü kör edilmiş olan: O ve K’de yanlışlıkla **طِلِّيس** denilmiştir, **سِكِّيت** gibi; fakat Tekmileh’te doğru olarak **طَلِيس**, **أَمِير** gibi. (TA.)

**طَلَّاسَةٌ**
**طَلَّاسَةٌ** ذ Üzerinde yazı bulunan bir levhayı silmek için onunla silinen ve onunla yazının silinip giderildiği bir bez parçası. (A, K, TA) (A, TA.)

**طَيْلَسٌ**
**طَيْلَسٌ** ذ : **طَيْلَسَانٌ**’a bak.

**طَالَسَانٌ**
**طَالَسَانٌ** ذ : **طَيْلَسَانٌ**’a bak.

**طَيْلَسَانٌ**
**طَيْلَسَانٌ** ذ (El-Fârâbî, S, M, Mgh, O, Msb, K) ve **طَيْلِسَانٌ**, (M, O, K,) bu ikinci şekli bazıları kullanır, (El-Fârâbî, Msb,) yahut avam, (S,) ve As bunu reddetmiştir, (M, Msb,) ve **طَيْلُسَانٌ**, bu üç şeklin hepsi ‘Iyâd ve başkaları tarafından zikredilmiştir, (K,) [TA’ya göre Lth’i takiben; fakat TA’da ve O’da nakledildiği üzere Lth’in sözleri daha ziyade şunu ifade eder: eğer **طَيْلِسَانٌ** yerine, ل’ye kesre ile, **طَيْلُسَانٌ**, ل’ye damme ile, **خَيْزُرَانٌ** ve **حَيْسُمَانٌ** gibi denilse, kıyasa daha uygun olurdu; benzeri Msb’de de Az’dan naklen söylenir;] ve ↓ **طَيْلَسٌ** (M, Mgh, O, K) ve ↓ **طَالَسَانٌ**; (M, TA;) Arapçalaştırılmış kelimelerdir, (S, Mgh, Msb, K,) Farsçadan, (S, Msb,) aslında **تَالَسَانْ**, (K’nin bazı nüshalarında olduğu gibi,) yahut **تَالَشَانْ**; (K’nin diğer nüshalarında ve T’nin bazı nüshalarında; ve TA’da söylendiği üzere El-Urmawî tarafından böyle yazılmıştır; ve Mgh’de de böyle yazılmıştır;) farklı kişilerce farklı şekilde açıklanmıştır; (TA;) [görünüşe göre farklı zaman ve ülkelerin âdetlerine göre;] bazılarına göre, (TA,) **كِسَآء**’dan belirli bir tür: (M, TA:) yahut **عَجَم**’ın [Farsların yahut diğer yabancıların] giydiği belirli bir giysi eşyası, (Mgh, Msb,) yuvarlak biçimli ve siyah; “Jema et-Tefrîk”e göre, atkısı ve çözgüsü ikisi de yünden: (Mgh:) yahut koyu, yahut külî, toz rengi ( **أَخْضَر** ) bir **كِسَآء**, seçkin kimselerce giyilir: (Eş-Şerîşî, Har’da, s. 238:) [**بَتٌّ** ve **سَاجٌ**’a da bak: El-Makrîzî, ortasından yuvarlak bir parça kesilmiş ( **مُقَوَّرٌ** ) bir **طيلسان** türünü zikreder; Mısır veziri tarafından giyilir ve onun zamanında (milâdî 14. ve 15. yüzyıllar) **طَرْحَةٌ** diye adlandırılırdı: (bu kelimeye bak: ve De Sacy’nin Chrest. Arabe’ına bak, ikinci baskı, ii. 267-269; ve Dozy’nin Dict. des Noms des Vêtements chez les Arabes’ına bak, 278-90:) bizim akademik başlığımıza benzemiş görünür; belki onun aslı idi: **طيلسان** terimi şimdi yaygın olarak, göğsün yanına bir ucu sarkan, orta kısmı başın üstünden ve çenenin altından çevrilen, diğer ucu omuz üzerinden atılıp sırta sarkan, uzun bir kumaş parçası, yahut atkı, yahut uzun şal için kullanılır: bu, Arap ülkelerinde kışın meslekten âlimlerin çoğu tarafından giyilir: ayrıca **عَذَبَةٌ** kelimesi manasında da kullanılır; yani sarığın iki omuz arasına sarkıtılan ucu: **عَذَبٌ**’a bak:] çoğulu ( **طَيْلَسَانٌ** ve **طَيْلِسَانٌ** ve **طَيْلَسٌ**’un, M’de) **طَيَالِسَةٌ**’dir, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) bunda ة, yabancı bir kelime olduğu için eklenmiştir, (S, M, K,) ve **طَيَالِسُ**; (M, A;) yahut ikincisi **طَيْلَسٌ**’un çoğuludur: (TA:) **طَالَسَانٌ**’ın herhangi bir çoğulunu bilmiyorum (der ISd): (M, TA:) ل’ye kesre ile **طَيْلِسَانٌ**’dan, nida için bir kısaltma yapmak caiz değildir; çünkü ع’ye kesre ile **فَيْعِلٌ** vezninin bir örneği yoktur; ancak **سَيِّدٌ** ve **مَيِّتٌ** gibi illetli kelimelerde vardır. (S.) Bundan dolayı şu ifade, (Mgh,) **يَا ابْنَ الطَّيْلَسَانِ**, [lafzen, “ey **طيلسان**’ın oğlu,”] “ey ‘Acemî” manasındadır, (A, Mgh,) yahut A‘cemî, (K,) [yani Fars yahut yabancı,] başkasına sövmede kullanılır; (Mgh, K;) çünkü **عَجَم** [çoğunlukla] **طيلسان** ile giyinenlerdir. (TA.) -A2- **طَلْسٌ**’e de bak.

**أَطْلَسُ**
**أَطْلَسُ** ذ Eski ve yıpranmış; (S, M, K;) bir elbiseye yahut kumaş parçasına söylenir: (M, K:) ve ayrıca ↓ **طِلْسٌ**; çoğulu **أَطْلَاسٌ**. (S.) Şöyle dersin: **رَجُلٌ أَطْلَسُ الثَّوْبِ**: elbisesi eski ve yıpranmış bir adam. (S.) ― -b2- Bir dirhem; [baskısı silinmiş olan;] baskısı olmayan. (Msb, **مَسِيحٌ** maddesinde.) ― -b3- Tüyü derece derece dökülmüş bir kurt; (Az, TA;) ve ayrıca ↓ **طِلْسٌ**: (IAar, A, K:) yahut siyahlığa meyleden tozlu renkte bir kurt; (S, M, A, K;) ve o renkte olan her şey; (S, K;) ister elbise olsun ister başka bir şey: (TA:) müennesi **طَلْسَآءُ**: (M:) çoğulu **طُلْسٌ**. (A.) ― -b4- Yanağın yan tarafında az kılı olan bir adam; çoğulu **طُلْسٌ**: yahut **كَوْسَجٌ** ile aynı [ona bak]: Yemen lehçesindendir. (TA.) ― -b5- Kirli, yahut pis; ve ayrıca ↓ **طِلْسٌ**: (K:) ikincisi bir elbiseye yahut kumaş parçasına söylenir, (K, TA,) renginde tozlu bir ton bulunan: (TA:) ve **طَلْسَآءُ** kirli bir paçavra. (O.) ― -b6- Bir adam (mecaz:) giyimde kirli, yahut pis: elbisesinin tozlu tonu bakımından kurda benzetilmiştir: (M:) yahut siyah ve kirli. (O.) ― -b7- [Bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) kötü, yahut fena davranışla itham edilen bir adam; (Sh, O, K;) ve **أَطْلَسُ الثَّوْبَيْنِ** de böyledir; Ows İbn-Hacer’in kullandığı bir ifadedir. (Sh, O.) ― -b8- (mecaz:) Habeşli ve benzeri gibi siyah: (O, K:) renkte kurda benzetildiği için. (TA.) [**طَلْسٌ**’e de bak.] ― -b9- (mecaz:) bir hırsız: (O, K:) kötü tabiatı sebebiyle, (TA,) kurda benzetilerek. (O, TA.) -A2- [Saten; günümüzde böyle adlandırılır;] dokunmuş ipekten bir elbise, yahut kumaş parçası: [görünüşe göre pürüzsüzlüğü sebebiyle:] fakat bu [klasik] Arapça değildir: çoğulu **طُلْسٌ**. (TA.) -A3- **فَلَكُ الأَطْلَسِ**: **أَثِيرٌ**’e bak, son cümle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَلَسَ
طَلَسَ I ( n. ac. طَلْس 1 ),
a.  Effaced, obliterated ( writing ).

b.  Went away; was lost ( sight ).

طَلَّسَ
طَلَّسَ II ,
a.  see I (a) .

تَطَلَّسَ
تَطَلَّسَ V ,
a.  Pass. of I ( a ).

b.  Put on or wore a Persian shawl.

اِنْطَلَسَ
اِنْطَلَسَ VII ,
a.  Was obscure, mysterious ( affair ).

طِلْس
طِلْس 2 , ( pl. أَطْلَاْس 38 ),
a.  Writing partly obliterated.

b.  Dirty, filthy.

c.  Smooth-skinned wolf.

أَطْلَسُ
أَطْلَسُ 14 , ( pl. طُلْس 3 ),
a.  Smooth, shiny.

b.  Black; of bad reputation.

c.  Satin.

d.  [ coll. ], Atlas.

طَلِيْس
طَلِيْس 25 ,
a.  Blind; blinded.

طَلَّاْسَة
طَلَّاْسَة 28t ,
a.  Rag, wiper.

طِلِّيْس
طِلِّيْس 30 ,
a.  see 25 .

طَيْلَسَان
طَيْلَسَان ( pl. طَيَالِسَة ).  P. ,
a.  Persian shawl.

##### Türkçe

**طَلَسَ**
**طَلَسَ** I ( n. ac. **طَلْس** 1 ),
a. (yazıyı) silip yok etti, ortadan kaldırdı.

b. Gitti; kayboldu (görüş).

**طَلَّسَ**
**طَلَّسَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

**تَطَلَّسَ**
**تَطَلَّسَ** V ,
a. I (a)’nın edilgeni.

b. Fars şalı giydi veya takındı.

**اِنْطَلَسَ**
**اِنْطَلَسَ** VII ,
a. Kapalı, muammalı oldu (iş).

**طِلْس**
**طِلْس** 2 , ( pl. **أَطْلَاْس** 38 ),
a. Kısmen silinmiş yazı.

b. Kirli, pis.

c. Derisi düz (tüysüz) kurt.

**أَطْلَسُ**
**أَطْلَسُ** 14 , ( pl. **طُلْس** 3 ),
a. Düz, parlak.

b. Kara; kötü şöhretli.

c. Saten.

d. [ topl. ], Atlas.

**طَلِيْس**
**طَلِيْس** 25 ,
a. Kör; kör edilmiş.

**طَلَّاْسَة**
**طَلَّاْسَة** 28t ,
a. Paçavra, silgi.

**طِلِّيْس**
**طِلِّيْس** 30 ,
a. 25’e bak.

**طَيْلَسَان**
**طَيْلَسَان** ( pl. **طَيَالِسَة** ). P. ,
a. Fars şalı.
