# طلس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%84%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طلس

باب السين والطاء واللام معهما
ط س ل، س ط ل، س ل ط، ط ل س، ل ط س مستعملات
طسل:
يقال: طَسَلَ السَّرابُ اذا اضطَرَبَ، وقال رؤبة: يُقَنِّع المَوْماةَ طَسلاً طاسِلا والطَّيْسَل: الغُبار الرقيق.
سطل:
السَّطْلُ معروف.
والسَّيْطَلُ: الطُّسَيسَةُ الصغيرةُ، على صَنعَةِ تَوْرٍ له عُرْوَةٌ كعُرْوَة المِرْجَل، والسَّطْلُ ثله، قال الطرماح: في سَيْطَلٍ كُفِئَتْ له يتردَّدُ وقال هِمْيان بنُ قُحافةَ في الطَّسْل: بل بَلَدٍ يُكسَى القَتامَ الطّاسِلا أمرَقْتُ فيه ذُبَّلاً ذوابِلا وقالوا: الطّاسِل المُلْبِسُ.
وقال بعضهم: الطاسِلُ والساطِلُ من الغُبار: المرتفعُ، وأيَّدَ قول هِمْيانَ قولَ رُؤبةَ الأوَّلَ.
سلط:
السَّلاطةُ مصدر السَّليطِ من الرجال والسَّليطةِ من النِّساء، والفِعلُ سَلُطَتُ اذا طالَ لسانُها واشتَدَ صَخَبُها، ورجل سَليط.
والسَّليطُ: الزَّيتُ، قال:
ولكـنْ ديامـيّ آبـوه وأمُّـه		بنَجْرانَ يعصرنَ السَّليطَ قرائبُهْ
والسُّلْطانُ في معنى الحُجّة، قال تعالى: "هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ" أي حُجّتِيَه.
والسُّلْطان: قُدرةُ المَلْكِ، مثل قَفيز وقُفزان وبَعير وبعران، وقُدرة من جُعِلَ ذلك له وإنْ لم يكن مَلِكاً، كقولك: قد جَعَلْتُ له سُلطاناً على أخذِ حَقّي من فُلانٍ.
والنّونُ في السلطانِ زائدةً، وأصله من التَّسليط.
والسِّلاط: الغليل، قال المُتَنخِّل: وأخشَى أن أُلاقي ذا سِلاط
طلس:
الطِّلْس: كتابٌ قد مُحِيَ ولم يُنعَم مَحْوهُ.
واذا مَحَوْتَ لتُفسِدَ خَطَّه قُلتَ: طَلَسْتُه، فاذا انعَمتَ مَحوَه قلتَ: طَرَسْتُه فيصيرُ طِلْساً.
ويقال لجِلدِ فَخِذ البعير: طِلس لتَساقُط شَعرِه ووَبَرِه.
والطَّلَسُ والطَّلَسة مصدر الأطلَس، والأطلَسُ من الذِّئاب: الذي قد تساقَطَ شَعرُه، وهو أخبَثُ ما يكون.
والطَّلَسُ والطَّلَسَةُ: غُبرةٌ في غُبْسةٍ.
وفي حديث ابي بكرٍ أنَّ مُوَلَّداً أطلَسَ سَرَقَ فقطَعَ يَدَه.
والطَّيْلِسَان، بفتح اللام وكسره، ولم يجيء فيعلان مكسورا غيره، وأكثر ما يجيءُ فَيْعلان مفتوحاً أو مضموماً نحو الخيْزُران والجَيْسَمان، ولكن لمّا صارت الكسرةُ والضمّةُ أُختَين واشتركتا في مواضِعَ كثيرة دَخَلتِ الكسرةُ مَدْخَلَ الضّمّةِ.
لطس:
اللَّطْسُ: ضربُكَ الشيءَ بشيءٍ عريضٍ، ويقال: لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه.
والمِلطاسُ: حَجَرٌ عريضٌ فيه طولٌ، ورُبَّما سُمِّيَ خُفُّ البعير وحافِرُ الدّابّةِ مِلطاساً، وقيل: جمع مِلطاس مَلاطيس، وهو مِعولٌ تُكَسر به الصخرة، تقول: قد رُكِّبَتْ في قَوائِمها حَوافِرُ أمثالُ المَلاطيس، قال: وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا

### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**اللام** معهما
**ط س ل**، **س ط ل**، **س ل ط**، **ط ل س**، **ل ط س** مستعملات

**طسل**:
Denilir: **طَسَلَ السَّرابُ**; yani çalkalandığı zaman. Rü’be dedi:
“Çölü, **طَسلاً طاسِلا** bir **طَسَل** ile örter.”
Ve **الطَّيْسَل**: ince tozdur.

**سطل**:
**السَّطْلُ** bilinir.
Ve **السَّيْطَلُ**: küçük **الطُّسَيسَةُ**; kulpu **المِرْجَل**’in kulpu gibi bir kulpu olan, kulplu bir **تَوْرٍ** yapısı üzere; ve **السَّطْلُ** onun üçte biridir. Tırmâh dedi:
“İçin ona devrilmiş olduğu bir **سَيْطَلٍ** içinde gidip gelir.”
Ve Himyân b. Kuhâfe **الطَّسْل** hakkında dedi:
“Bilakis, **القَتامَ الطّاسِلا** ile giydirilen bir beldede,
Orada sarkık, sarkan (şeyler) içinde (bir şey) akıttım.”
Ve dediler: **الطّاسِل** giydirendir.
Ve bazısı dedi: Tozdan **الطاسِلُ** ve **الساطِلُ**: yükselmiş olandır. Ve Himyân’ın sözünü, Rü’be’nin ilk sözünü teyit etti.

**سلط**:
**السَّلاطةُ**, erkeklerden **السَّليطِ**in ve kadınlardan **السَّليطةِ**nin masdarıdır; ve fiil: **سَلُطَتُ**; yani dili uzadığı ve gürültüsü şiddetlendiği zaman. Ve (böyle) bir erkek: **سَليط**.
Ve **السَّليطُ**: zeytinyağıdır. Dedi:
“Fakat o, babası ve annesi Dîyâmî’dir;
Necrân’da yakınları **السَّليطَ** sıkarlar.”
Ve **السُّلْطانُ** hüccet mânâsındadır. Yüce Allah dedi: “**هَلَكَ عنّي سُلْطانِيَهْ**” yani “hüccetim”.
Ve **السُّلْطان**: hükümdarın kudretidir; **قَفيز** ve **قُفزان** ve **بَعير** ve **بعران** gibi; ve bu kendisine verilmiş olanın kudreti, hükümdar olmasa bile; senin sözün gibi: “Falandan hakkımı almaya dair ona bir **سُلطاناً** kıldım.”
Ve **النّونُ** **السلطانِ** içinde ziyadedir; ve aslı **التَّسليط**’tandır.
Ve **السِّلاط**: iç yanmasıdır. **المُتَنخِّل** dedi:
“Ve **سِلاط** sahibiyle karşılaşmaktan korkarım.”

**طلس**:
**الطِّلْس**: silinmiş, fakat silinmesi güzel yapılmamış bir kitaptır.
Ve yazısını bozmak için sildiğin zaman: “**طَلَسْتُه**” dersin; silmesini güzel yaptığın zaman: “**طَرَسْتُه**” dersin; böylece **طِلْساً** olur.
Ve devenin uyluk derisine, kılının ve yününün dökülmesi sebebiyle **طِلس** denilir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسة**: **الأطلَس**’ın masdarıdır. Ve kurtlardan **الأطلَسُ**: kılı dökülmüş olandır; ve o, olduğu şeyin en habisidir.
Ve **الطَّلَسُ** ve **الطَّلَسَةُ**: bir pusluluk içinde bir tozdur.
Ve Ebû Bekir hadîsinde: **مُوَلَّداً أطلَسَ** çaldı da elini kesti.
Ve **الطَّيْلِسَان**; **اللام**’ın fethası ve kesrasiyle; ondan başkası kesralı olarak **فِيعْلان** gelmemiştir. Ve çoğu kez **فَيْعلان** fethalı yahut dammalı gelir; **الخَيْزُران** ve **الجَيْسَمان** gibi. Fakat kesra ile damma iki kız kardeş olup birçok yerlerde ortak oldukları için, kesra dammanın girdiği yere girmiştir.

**لطس**:
**اللَّطْسُ**: bir şeyi geniş bir şeyle vurmandır. Ve denilir: **لَطَسَه البعيرُ بخُفِّه**; yani deve onu ayağının altıyla vurdu.
Ve **المِلطاسُ**: içinde uzunluk bulunan geniş bir taştır. Ve bazen devenin ayağının altına ve binitin tırnağına **مِلطاساً** isim verilmiştir. Ve denildi: **مِلطاس**’ın çoğulu **مَلاطيس**’tir. Ve o, kaya ile kırılan bir kazmadır; dersin: “Onun ayaklarına **المَلاطيس** benzeri tırnaklar takılmıştır.” Dedi:
“**وَأْبا كمِلْطاس الصَّفَا مُقَعَّبا**”
