# طلق (ط-ل-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%84%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Dalk” sansar demektir

- Harfler: ط - ل - ق
- Kur'an'da: 23 geçiş · 21 ayet · 15 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [طَلَّقْتُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَعَّلْتُمُ | Boşadınız | 4 | 4 | [2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:231.md) |
| [فَانْطَلَقَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%A7.md) | فَانْفَعَلَا | Hemen ikisi ayrıldı | 3 | 3 | [18:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/18:71.md) |
| [انْطَلِقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | انْفَعِلُوا | Ayrılın | 2 | 2 | [77:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/77:29.md) |
| [طَلَّقَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلَهَا | Onu boşadı | 2 | 1 | [2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:230.md) |
| [طَلَّقْتُمُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَعَّلْتُمُوهُنَّ | Onları boşadınız | 2 | 2 | [2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:237.md) |
| [الطَّلَاقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E.md) | الْفَعَالَ | Boşanmak | 1 | 1 | [2:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:227.md) |
| [الطَّلَاقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8F.md) | الْفَعَالُ | Boşanmak | 1 | 1 | [2:229](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:229.md) |
| [انْطَلَقْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | انْفَعَلْتُمْ | Ayrıldınız | 1 | 1 | [48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/48:15.md) |
| [طَلَّقَكُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَعَّلَكُنَّ | Sizi boşadı | 1 | 1 | [66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/66:5.md) |
| [فَانْطَلَقُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَانْفَعَلُوا | Hemen ayrıldılar | 1 | 1 | [68:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/68:23.md) |
| [فَطَلِّقُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%91%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَفَعِّلُوهُنَّ | Öyleyse onları boşayın | 1 | 1 | [65:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/65:1.md) |
| [وَالْمُطَلَّقَاتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8F.md) | وَالْمُفَعَّلَاتُ | Ve boşanmış kadınlar | 1 | 1 | [2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:228.md) |
| [وَانْطَلَقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%82%D9%8E.md) | وَانْفَعَلَ | Ve ayrıldı | 1 | 1 | [38:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/38:6.md) |
| [وَلِلْمُطَلَّقَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | وَلِلْمُفَعَّلَاتِ | Boşanmış kadınlar için | 1 | 1 | [2:241](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:241.md) |
| [يَنْطَلِقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D9%84%D9%90%D9%82%D9%8F.md) | يَنْفَعِلُ | Ayrılır | 1 | 1 | [26:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/26:13.md) |

## Mücavir kökler — 45 mücavir (171 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 6 ortak ayet · G² 31 · Tanınan ile
2. [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 28 · Eğersiz attır
3. [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 27 · Nikah
4. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Kadınlar
5. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Hadid demir demektir
6. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Kanat demektir
7. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
8. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
9. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
10. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Ona dokundu
11. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
12. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
13. [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Koku veren yağdır
14. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
15. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
16. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Şey
17. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sülle çokluk demektir
18. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Bedr dolunay demektir
19. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
20. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
21. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
22. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
23. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
24. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
25. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İş ayakkabısı
26. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
27. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
28. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
29. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Önce
30. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
31. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 10 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
32. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
33. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
34. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
35. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
36. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
37. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
38. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
39. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
40. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
41. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
42. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
43. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
44. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
45. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طلق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md), فارق, [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md), [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bağı, düğümü veya kösteği çözerek varlığı serbest bırakmak, salıvermek |
| Çekirdek Özet 2 | Hukuki veya fiili bir engelin kalkmasıyla engelsizce hareket etmek, yola koyulmak ve evlilik akdini feshetmek |
| Çekirdek Özet 3 | Bağlayıcı kısıtların tasfiyesi neticesinde iradenin ve bedenin sınırlandırılmamış hareket alanına kavuşması |
| Kritik Hata Riski | Boşanmayı bir tarafın diğerini tek yanlı mağdur etmesi veya keyfi dışlama olarak anlamak; infial formundaki hareketi ise sıradan bir yürüme zannetmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طل | Yüzeye çıkma, yükselme, bir sınırın dışına taşarak serbestçe yayılma (karşılaştır: [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md), [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md), [طلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%84.md)) | ق | Eklenen harf köke ani kopuş, kesin ayrılma ve güç kazandırarak yayılma eylemini bir bağı kökten çözüp engelsizce salıverme ve fırlama hareketine dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Varlığı çevreleyen, tutan ve hareketini kısıtlayan bağlayıcı çerçeveyi simgeler |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırlayıcı gücün uygulandığı doğrultuyu ve sevk edici otoriteyi temsil eder |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Kısıtın bittiği sınır noktasını ve bu sınırdan açığa çıkış eşiğini gösterir |
| طلق | Kuşatıcı bağın çözülmesi ve sınırlayıcı eşiğin aşılmasıyla engelden kurtulup bağımsızca yola koyulma | Kuşatılmış ve yönü sınırlandırılmış bir bağın çözülmesiyle nesnenin kısıtları aşıp serbest kalmasını ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin ayağındaki kösteğin çözülerek otlağa serbestçe salınması; engelsiz ve başıboş otlayan deve (أطلقت الناقة من عقالها فهي طالق) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ bir beytinde eşini bağından serbest bıraktığını şu ifadeyle dile getirir: أيا جارتا بيني فإنك طالقة / كذاك أمور الناس غاد وطارقه |
| Erken Arapça kullanım | Doğum sancısının kadını kıvrandırıp çocuğun rahim bağından serbest kalması anı için kullanılan (طلق المخاض) ifadesi ile yarış atının engelsizce koştuğu mesafe veya tur anlamındaki (عدا الفرس طلقاً) kullanımı |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça طلق kökü, merkezi Sami dillerinde bir bağı çözmek, serbest bırakmak, salıvermek ve engelsizce akmak anlam alanında derin bir kökene sahiptir. Kuzeybatı Sami dillerinde bu anlam alanı çoğunlukla İbranice ve Süryanicedeki ş-l-ḥ köküne veya p-ṭ-r köklerine dağılmış olmakla birlikte, Arapça ve Güney Sami kollarında طلق kökü somut köstek çözme eylemini doğrudan muhafaza etmiştir. Akraba Sami leksikografisinde kök, sıkışmış veya bağlanmış bir enerjinin/varlığın aniden açığa çıkması, sıvının veya canlının sınırlı alandan fırlaması durumlarıyla ses ve semantik denkliği gösterir. Arapçada bu kök hem geçişli olarak bir bağı çözüp salmayı hem de geçişsiz olarak kişinin kısıtları terk edip hızla hedefe yönelmesini ifade eden zengin bir semantik genişleme sergilemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Devenin kösteğinin çözülmesi ve doğum esnasında rahim bağının açılması | Bir bağdan kurtulma, serbest kalma ve engelsizce akıp gitme yönünde gelişmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde ve Arapçada salıverme, serbest bırakma ve fırlama | Kuzeybatı Sami dillerindeki serbest bırakma ve yollama fiilleriyle kavramsal paralellik taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanabilir Afro-Asyatik dış soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طلق | Anlamlı | Çözmek, serbest bırakmak, hızla gitmek | Bağlayıcı bir engelin kalkmasıyla nesnenin veya şahsın hür kalması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طقل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonotaktik kurallar gereği kullanılmaz |
| لطق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada işlenmemiştir |
| [لقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%B7.md) | Anlamlı | Yerden bir şeyi alıp toplamak | Dağınık ve serbest duran şeyleri bir araya getirmek | Kur'an'da geçer; ters hareketle bağı çözülen şeyleri toplamayı içerir |
| [قطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%84.md) | Anlamlı | Kesmek, koparmak, biçmek | Bir şeyi sertçe kesip ayırmak | Klasik sözlüklerde kayıtlıdır; Kur'an'da geçmez |
| [قلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B7.md) | Anlamlı | Aşırı kısa boylu olmak | Boyun kısalığı ve büzülme | Kitābü'l-ʿAyn kaydı vardır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طلق | Merkez | Serbest bırakma, ayrılma | Bağlayıcı bir kısıtın ortadan kalkmasıyla engelsizce salınma ve yola koyulma | Evlilik akdinin çözülmesi veya bir mekandan engelsizce çıkıp gitmek |
| [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md) | Komşu | Salıverme, yayılma | Çözülmeden ziyade güzellikle, serbestçe ve otlamaya bırakır gibi salma | Bir gerilim olmaksızın kendi doğal alanına rahatça bırakma |
| فارق | Komşu | Ayrılma, bölünme | Birlikte olan iki unsurun aralarının açılması ve yollarının fiziken ayrılması | Bağın niteliğinden ziyade iki taraf arasındaki mesafenin oluşması |
| [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) | Komşu | Düğüm çözme, helal kılma | Düğümlenmiş bir bağı açarak üzerindeki yasağı veya yükümlülüğü kaldırma | Hukuki ve normatif serbestlik kazandırma |
| [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Gitmek, uzaklaşmak | Bir noktadan başka bir noktaya doğru hareket etmek | Öncesinde bir bağdan kurtulma şartı barındırmayan salt hareket |
| [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) | Zıt | Bağlamak, engellemek | Devenin ayağını köstekleyerek veya aklı devreye sokarak hareketi sınırlamak | Serbestiyeti kısıtlayan ve varlığı sabit tutan karşıt eylem |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طلق | Serbest bırakmak, ayrılmak | Bir bağı çözerek varlığı kendi haline bırakmak ve engelsizce ilerlemek | Kesin |
| Latince | absolvere, dimittere | Serbest bırakmak, salmak | Bağdan, borçtan ve suçtan azat etmeyi karşılar; infialdeki yürüyüş dinamiğini tam kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | release, divorce, set free | Salıvermek, boşamak, serbest bırakmak | Hukuki boşanmayı ve fiziksel serbest kalmayı karşılar; doğum sancısı nüansını taşımaz | Güçlü |
| Almanca | entlassen, scheiden, loslassen | Salmak, ayırmak, serbest bırakmak | Bağı çözüp bırakmayı iyi karşılar; hızlıca yola çıkış nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | répudier, libérer, détacher | Boşamak, özgür bırakmak, çözmek | Bağın çözülüşünü verir ancak infial babındaki kendiliğinden kopup yürüme hareketini eksik bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طلق (Sülasi ve Tef'îl) | Evlilik bağını hukuken çözmek, boşamak | Aile hukuku bağlamında nikah akdinin sona erdirilmesi (Bakara [2:229](https://lisan.digital/tr/ayet/2:229.md), Bakara [2:231](https://lisan.digital/tr/ayet/2:231.md), Talâk [65:1](https://lisan.digital/tr/ayet/65:1.md)) |
| انطلق (İnfial) | Bir yerden veya meclisten hızla ayrılıp yola koyulmak | İki kişinin veya bir grubun bir maksatla harekete geçip ilerlemesi (Kehf [18:71](https://lisan.digital/tr/ayet/18:71.md), Sâd [38:6](https://lisan.digital/tr/ayet/38:6.md), Kalem [68:23](https://lisan.digital/tr/ayet/68:23.md)) |
| انطلق (İnfial) | Ahirette hak edilen akıbete doğru engelsizce sevk edilmek | İnkarcıların yalanladıkları azaba veya gölgeye doğru sürülüp gitmesi (Mürselât [77:29](https://lisan.digital/tr/ayet/77:29.md), Mürselât [77:30](https://lisan.digital/tr/ayet/77:30.md)) |
| انطلق (İnfial) | Savaşa veya ganimet toplamaya gitmek üzere serbestçe ayrılmak | Ganimet almak amacıyla yola çıkanların durumu (Fetih [48:15](https://lisan.digital/tr/ayet/48:15.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve sıfatlar (ıtlak/mutlak) | Allah'ın irade ve kudretinin hiçbir kayıt ve şartla sınırlandırılamayacağı esası | Mutlaklık, kayıtsızlık ve sınırsız serbestlik |
| Fıkıh | Aile hukuku (talâk) | Nikah bağının ric'î ve bâin olarak çözülme şartları, iddet süresi ve boşama lafızlarının niteliği | Akdin feshi, hukuki bağın tasfiyesi ve kadının serbest kalması |
| Tefsir | Kıssa anlatımları ve mecaz | İnfial babındaki "intilak" lafzının salt yürümek değil, engellerden sıyrılarak hedefe kilitlenmiş bir akış olması | Odaklanmış, engelsiz ve kararlı hareket |
| Hadis | Ahlak, fıkıh ve fetih hukuku | Mekke fethinde serbest bırakılanlar için kullanılan "tulekâ" nitelemesi ve boşamanın meşruiyeti | Kölelikten/tutsaklıktan azat etme ve bağışlama |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun manevi ve ahlaki bağımlılıklardan arınması | İtlak ve tecerrüt | Kalbi bağlayıcı dünyevi kısıtlardan kurtarma | İnsanın yaratıcısına yönelirken ayağına takılan sahte bağları çözmesi | Güçlü |
| İlmi | Metodolojide mutlak ve mukayyed kavramı | Kayıtsızlık (ıtlak) | Bilgi veya hükmü kayıtlarından arındırarak ele alma | Bir önermenin sınırlandırıcı şartlar olmaksızın genel geçer kılınması | Kesin |
| Siyasi | Hukuki esaretin veya idari tahakkümün kaldırılması | Af ve azat (tulekâ) | Tutsak veya mahkumlara hareket serbestiyeti tanıma | Otoritenin cezalandırma bağını kaldırıp kişiyi toplumsal hayata iade etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa üzerindeki kısıtların tasfiyesi | Serbest dolaşım ve likidite | Sermayenin ve emtianın engelsiz akışını sağlama | Blokajların çözülerek mal ve paranın piyasada serbestçe el değiştirmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Serbestlik derecesi (degrees of freedom) ve potansiyel enerjinin kinetiğe dönüşmesi | Bir sistemin üzerindeki sınır şartlarının (boundary conditions) kaldırılmasıyla parçacıkların serbestçe hareket kazanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sözleşmenin feshi ve hukuki özgürleşme (emancipation) | Bireyi bağlayan bir taahhüdün veya statünün ortadan kalkmasıyla bireyin bağımsız hukuki özneye dönüşmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca erkeğin tek taraflı olarak kadını evden uzaklaştırması veya aile birliğini keyfi biçimde yıkması anlamında dar bir kültürel kalıba hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bağın meşruiyetini yitirdiği noktada eziyete dönüşmemesi için güzellikle çözülmesi; fiziki düzlemde ise engellerden kurtulup hızla hedefe yönelme |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Boşanmayı bir ceza, hakaret veya düşmanlık vesilesi sayarak Kur'an'ın "maruf ile tutmak ya da ihsan ile salmak" ilkesini zedelemek; Kur'an'daki fiili intilak sahnelerini hedefsiz gezintiler olarak okumak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın akitlere verdiği değer ile bu akitlerin yürütülemez hale geldiğinde meşru ve ahlaki biçimde tasfiye edilmesi arasındaki dengeyi gösterir; ayrıca hedefe kilitlenmiş kararlı hareketi açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bakara ve Talâk surelerindeki aile hukuku ayetlerinde; Kehf, Sâd ve Kalem surelerindeki kıssalarda yer alan kararlı yürüyüş sahnelerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evliliğin çözülmesini kadının mahkûmiyeti veya aşağılanması gibi gören cahiliye algısını yıkar; nikahın iki taraf için de bir esaret değil, çözülebilir bir bağ olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Devenin ayağındaki kösteğin çözülerek otlağa serbest bırakılması; bedeni kısıtlayan bağın çözülmesi.
- Soyut anlam: Bir varlığın üzerindeki hukuki, ahlaki veya fiziki kayıtların kalkmasıyla bağımsızlık ve engelsiz hareket kabiliyeti kazanması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki kısıtlayıcı sınır şartlarının tasfiyesiyle sistem elemanlarının serbest yörüngede akışa geçmesi.
- LaTeX modeli: $$ (x \in C) \xrightarrow{\; \delta \; } (x \notin C) \implies \frac{dx}{dt} > 0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x$ hareket eden varlığı veya hukuki özneyi, $C$ bu varlığı sınırlayan bağ veya kısıtlar kümesini (köstek, nikah akdi, mekan sınırlaması) temsil eder. $\delta$ operatörü bağın çözülmesi veya tasfiyesi eylemidir. Bu işlemin neticesinde $x$ kısıtlar kümesinin dışına çıkar ($x \notin C$) ve bunun zorunlu sonucu olarak engelsiz bir hareket ve serbest akış hızı ($\frac{dx}{dt} > 0$) ortaya çıkar.

## Geçtiği ayetler (21 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%84%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:227](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:227.md) — الطَّلَاقَ

وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلَاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şayet boşanmaya karar verirlerse, muhakkak Allah Semi’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:228](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:228.md) — وَالْمُطَلَّقَاتُ

وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ وَلَا يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ إِنْ كُنَّ يُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِي ذَلِكَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلَاحًا وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Boşanmış kadınlar; kendi kendilerine, üç adt ve temizlenme müddeti beklerler. Eğer onlar, Allah’a ve ahiret gününe inanıyorlarsa, Allah’ın kendi rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helal olmaz. Eğer barışmak isterlerse; kocaları onları geri almaya daha layıktırlar. Erkeklerin kadınların üzerinde hakları olduğu, gibi, kadınların da onlar üzerinde hakları vardır. Erkekler onların üzerinde bir dereceye sahiptirler. Allah Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Bakara 2:229](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:229.md) — الطَّلَاقُ

الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Boşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Bakara 2:230](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:230.md) — طَلَّقَهَا

فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Şayet erkek eşini bir daha boşarsa; artık ondan sonra kadın, başka bir kocaya nikahlanıp varıncaya kadar ona helal olmaz. Şayet bu koca da onu boşar ve onlar Allah’ın hududunu ikame edeceklerini zannederlerse; tekrar birbirlerine dönmelerinde her ikisi için de bir günah yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Bunları, bilen bir kavim için açıklıyor.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:231.md) — طَلَّقْتُمُ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:232](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:232.md) — طَلَّقْتُمُ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kadınları boşadığınız vakit, onlar iddetlerini bitirdiklerinde, aralarında güzelce anlaştıkları takdirde; kocalarıyla tekrar evlenmelerine mani olmayın. İşte sizden Allah’a ve ahiret gününe inanmış olanlara, bununla öğüt veriliyor. Bu, sizin için daha iyi, daha temizdir. Allah bilir, siz bilmezsiniz.

### [Bakara 2:236](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:236.md) — طَلَّقْتُمُ

لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Temas etmediğiniz veya bir mehir kesmediğniz kadınları boşamışsanız, size vebal yoktur. Şu kadar ki, zengin olan kudretince, darda bulunan da halince ma’ruf bir fayda ile onları faydalandırmalıdır. Bu, iyilik edenlerin üzerine bir borçtur.

### [Bakara 2:237](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:237.md) — طَلَّقْتُمُوهُنَّ

وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Bir mehir kestiğniz takdirde temas etmeden önce onları boşarsanız; kestiğiniz mehrin yarısı onlarındır. Meğer, kendilerini bağışlamış veya nikah düğümü elinde bulunan kimse bağışlamış ola. Bağışlamanız, takvaya daha yakındır. Aranızdaki fazileti unutmayın. Şüphesiz Allah, yaptığınız şeyleri görendir.

### [Bakara 2:241](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/2:241.md) — وَلِلْمُطَلَّقَاتِ

وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Boşanan kadınlar için uygun şekilde geçimlerini sağlamak vardır. Bu, müttakiler için bir vazifedir.

### [Kehf 18:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/18:71.md) — فَانْطَلَقَا

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا

Meal (IK): Bunun üzerine kalkıp gittiler. Nihayet bir gemiye bindiklerinde; o, bu gemiyi deliverdi. Musa: Gemiyi içindekileri boğmak için mi deldin? Doğrusu şaşılacak bir şey yaptın, dedi.

### [Kehf 18:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/18:74.md) — فَانْطَلَقَا

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا غُلَامًا فَقَتَلَهُ قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا

Meal (IK): Yine gittiler, nihayet bir erkek çocuğa rastladılar. O, hemen bunu öldürdü. Cana karşılık olmaksızın masum bir kimseye mi kıydın? Doğrusu, çok kötü bir şey yaptın, dedi.

### [Kehf 18:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/18:77.md) — فَانْطَلَقَا

فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا

Meal (IK): Yine gittiler ve nihayet vardıkları kasaba halkından yiyecek istediler. Kasaba halkı bu ikisini misafir etmek istemedi. İkisi şehrin içinde yıkılmaya yüz tutan bir duvar gördüler. O, bunu doğrultuverdi. Musa: Dileseydin; buna karşı bir ücret alabilirdin, dedi.

### [Şuara 26:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/26:13.md) — يَنْطَلِقُ

وَيَضِيقُ صَدْرِي وَلَا يَنْطَلِقُ لِسَانِي فَأَرْسِلْ إِلَى هَارُونَ

Meal (IK): Göğsüm daralıyor, dilim açılmıyor. Bunun için Harun’a da elçilik ver.

### [Ahzab 33:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/33:49.md) — طَلَّقْتُمُوهُنَّ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا

Meal (IK): Ey iman edenler; mü’min kadınları nikahlayıp sonra onlarla temasta bulunmadan önce boşadığınızda, artık onlar için iddet saymanıza lüzum yoktur. Kendilerini geçindirin ve güzellikle serbest bırakın.

### [Sad 38:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/38:6.md) — وَانْطَلَقَ

وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَاصْبِرُوا عَلَى آلِهَتِكُمْ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ يُرَادُ

Meal (IK): Onların elebaşlarından bir grup; yürüyün ve tanrılarınız üzerinde direnin. Şüphesiz ki bu; sizden istenen bir şeydir, diyerek çıkıp gittiler.

### [Fetih 48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/48:15.md) — انْطَلَقْتُمْ

سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلَى مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونَا كَذَلِكُمْ قَالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُوا لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Siz, ganimetleri almak için gittiğinizde; geride bırakılanlar diyeceklerdir ki: Bırakın, biz de arkanıza düşelim. Onlar, Allah’ın kelamını değiştirmek isterler. De ki: Bize uymayacaksınız. Allah, daha önce böyle buyurmuştur. Size; hayır, bizi çekemiyorsunuz, diyeceklerdir. Hayır onlar, pek az anlayan kimselerdir.

### [Talak 65:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/65:1.md) — طَلَّقْتُمُ · فَطَلِّقُوهُنَّ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا

Meal (IK): Ey Peygamber; kadınları boşayacağınız zaman, onları iddetleri içinde boşayın. İddeti de sayın. Rabbınız olan Allah’tan korkun. Apaçık bir hayasızlık yapmaları hali bir yana, onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar. Bunlar Allah’ın hudududur. Kim, Allah’ın hududunu aşarsa; şüphesiz kendine zulmetmiş olur. Bilmezsin belki Allah, bunun ardından bir durum peyda ediverir.

### [Tahrim 66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/66:5.md) — طَلَّقَكُنَّ

عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَارًا

Meal (IK): Şayet o, sizi boşarsa; Rabbı ona sizden daha hayırlı, kendini Allah’a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.

### [Kalem 68:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/68:23.md) — فَانْطَلَقُوا

فَانْطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ

Meal (IK): Ve gizli gizli konuşarak yürüyorlardı.

### [Mürselat 77:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/77:29.md) — انْطَلِقُوا

انْطَلِقُوا إِلَى مَا كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Varın yalanlayıp durduğunuz şeye gidin.

### [Mürselat 77:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/ayet/77:30.md) — انْطَلِقُوا

انْطَلِقُوا إِلَى ظِلٍّ ذِي ثَلَاثِ شُعَبٍ

Meal (IK): Üç kollu gölgeye gidin.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Dalk” sansar demektir. Başı boş gezen hayvandan yola çıkılarak “talak” bağsız ve yularsız hayvan anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء واللام معهما
ق ل ط، ل ق ط، ط ل ق مستعملات قلط: القَلَطيُّ: القصير جداً.
والقِلَّوطُ: أولاد الجن والشياطين.
لقط: لَقَطَ يلقُط لقطاً: أخذ من الأرض.
واللُّقَطةُ: الرجل اللَّقّاطةُ وبياع اللُّقاطات يلتقِطُها.
واللَّقاطُ: سنبل تخطئه المناجل يلتَقِطُه الناس ويتلقَّطُونه، واللِّقاطُ اسم ذلك الفعل كالحَصاد والحِصاد.
واللُّقاطةُ: ما كان معروفاً، من شاء أخذه.
واللَّقَطُ: قطع ذهب أو فضة أمثال الشذر وأعظم، توجد في المعادن، وهو أجوده.
تقول: ذهب لقطي والتقطوا منهلاً وغديراً، أي هجموا عليه بغتة لا يريدونه، قال:
ومنهل وردته التِقاطا
واللَّقيطة: الرجل المهين الرذل، والمرأة كذلك، وتقول: إنه لسقيط لقيط وإنها لسقيطة لقيطة، وإنه لساقط لاقط، فإذا أفردوا قالوا: إنه للقيطة.
وتقول: يا مَلْقَطانُ للغسل الأحمق، والأنثى بالهاء، ولا يقال إلا في الدعاء.
واللُّقَّيْطَى: شبه حكاية إذا رأيته كثير الالتقاط لِلُّقاطاِت تعيبه بذلك.
وإذا التَقطَ الكلام للنميمة قلت: لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى حكاية لفعله.
طلق: طُلِقَتِ المرأة فهي مَطلُوقةٌ إذا ضربها الطَّلْقٌ عند الولادة.
والطَّلاقُ: تخلية سبيلها، والمرأة تطلق طلاقاً فهي طالِقٌ وطالقِة غداً، قال الأعشى:
أيا جارتي بيني فإنك طالِقهْ
وطَلقَت وطُلِّقَتْ تطليقاً.
والطالِقُ من الإبل ناقة ترسل في الحي ترعى من جنابهم أي حواليهم حيث شاءت، لا تعقل إذا راحت ولا تنحى في المسرح، وأطلَقْتُ الناقة وطَلَقَتْ هي أي حللت عقالها فأرسلتها.
ورجل مِطْلاقٌ ومِطليقٌ أي كثير الطّلاق للنساء.
والطَّليقُ: الأسير يُطلقُ عنه إساره.
وإذا خلى الظبي عن قوائمه فمضى لا يلوي على شيء قيل: تَطَلَّقَ، قال:
تمر كمر الشادن المُتطَلقِِ
وإذا خلى الرجل عن الناقة على ما وصفت لك قيل: طَلَّقَها، وكذلك العير إذا حاز عانته وعنف عليها، ثم خلى عنها قيل: طَلَّقها، وإذا استعصت عليه ثم انقادت قيل: طَلَّقَتْه، وإذا أبت أن تقرب الماء قرباً ثم مضت للقرب قيل: طَلَّقَتْ.
والانطِلاقُ: سرعة الذهاب في المحنة.
وفلان طلق الوجة وطَليقُه، وقج طَلُقَ طلاقةُ، ويوم طَلقٌ، وليلة طَلْقةُ: نقيض النحس والنحسة، قال رؤبة:
أيوم نحس أو يكون طَلْقا
واستَطْلَقَ البطن وأطلَقَه الدواء فأسهل.
ورجل طَليقُ اللسان وطَلْقُ اللسان: ذو طلاقة وذلاقة، ولسانه طَلْقٌ ذلق أي مستمر.
ورجل طَلْقُ اليدين: سمح بالعطاء، قال حسان في ربيعة بن مكدم:
نفرت قلوصي من حجارة حرة		بنيت على طَلقِِ اليدين وهوب
وما تَطَّلِقُ نفسي لهذا الشيء، أي ما تنشرح ولا تستمر.
والطَّلَقُ: الشوط ف يجري الخيل، ويستعمل في أشياء.
وتَطَلَّقَتِ الخيل إذا مضت طَلَقاً لم تحتبس إلى الغاية، قال:
جرى طَلَقاً حتى إذا قيل قد دنا		تداركه أعراق سوء فبـلـدا
ويروى: تنازعه أعراق سوء.
والطَّلَقُ: الحبل القصير الشديد الفتل، حتى يقوم قياماً، قال:
محملجٌ أدرج إدراج الطَّلَقْ

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **اللام** onlarla birlikte

ق ل ط، ل ق ط، ط ل ق kullanımdadırlar. **قلط**: **القَلَطيُّ**: çok kısa.
Ve **القِلَّوطُ**: cinlerin ve şeytanların çocukları.

**لقط**: **لَقَطَ** **يلقُط** **لقطاً**: yerden aldı.
Ve **اللُّقَطةُ**: **الرجل اللَّقّاطةُ** ve **بياع اللُّقاطات** onu toplar.
Ve **اللَّقاطُ**: orakların ıskaladığı başak; insanlar onu toplar ve onu toplayıp dururlar; ve **اللِّقاطُ** o fiilin adıdır; **الحَصاد** ve **الحِصاد** gibi.
Ve **اللُّقاطةُ**: bilinen şey; dileyen onu aldı.
Ve **اللَّقَطُ**: şezer benzeri ve daha büyük altın veya gümüş parçaları; madenlerde bulunur; ve o, onun en iyisidir.
Dersin ki: **ذهب لقطي** ve **التقطوا منهلاً وغديراً**; yani ona ansızın saldırdılar, onu istemezlerken. Dedi ki:
ومنهل وردته التِقاطا

Ve **اللَّقيطة**: aşağılık, rezil adam; kadın da böyledir. Ve dersin ki: **إنه لسقيط لقيط** ve **إنها لسقيطة لقيطة**; ve **إنه لساقط لاقط**. Tekil yaptıklarında derler ki: **إنه للقيطة**.
Ve dersin ki: **يا مَلْقَطانُ** yıkanma için ahmak; dişisi **الهاء** iledir; ve ancak bedduada söylenir.
Ve **اللُّقَّيْطَى**: bir tür hikâye gibidir; onu, **لِلُّقاطاِت** çok toplayıcı gördüğünde, bununla onu ayıplarsın.
Ve eğer sözleri nemîme için toplarsa dedin ki: **لُقَّيْطَى خُلَّيْطَى**; fiiline bir hikâye (taklit söz).

**طلق**: **طُلِقَتِ المرأة**; o, doğum sırasında **الطَّلْقٌ** onu vurduğunda **مَطلُوقةٌ**dur.
Ve **الطَّلاقُ**: onun yolunu serbest bırakmadır. Kadın **طلاقاً** boşanır; o **طالِقٌ**dur; ve yarın **طالقِة**. A‘şâ dedi ki:
أيا جارتي بيني فإنك طالِقهْ
Ve **طَلقَت** ve **طُلِّقَتْ** **تطليقاً**.

Ve develerden **الطالِقُ**: mahallede salıverilen bir dişi deve; onların **جنابهم**’ından, yani çevrelerinden, dilediği yerde otlar; döndüğünde bağlanmaz ve otlakta uzaklaştırılmaz. Ve ben dişi deveyi **أطلَقْتُ**; ve o **طَلَقَتْ**; yani onun bağını çözdüm de onu salıverdim.

Ve bir adam **مِطْلاقٌ** ve **مِطليقٌ**; yani kadınları çok boşayan.
Ve **الطَّليقُ**: bağı çözülen esir.

Ve eğer ceylan bacaklarından serbest bırakılır da hiçbir şeye dönüp bakmadan giderse denir ki: **تَطَلَّقَ**. Dedi ki:
تمر كمر الشادن المُتطَلقِِ

Ve eğer adam, sana vasfettiğim üzere, dişi deveyi serbest bırakırsa denir ki: **طَلَّقَها**. Aynı şekilde **العير** de, sürüsünü toplar ve ona sert davranır, sonra onu serbest bırakırsa denir ki: **طَلَّقها**. Ve eğer ona karşı inat eder de sonra boyun eğerse denir ki: **طَلَّقَتْه**. Ve eğer suya yaklaşmayı önce reddeder, sonra yaklaşmaya giderse denir ki: **طَلَّقَتْ**.

Ve **الانطِلاقُ**: sıkıntıda gitmenin sürati.

Ve falan **طلق الوجة** ve **طَليقُه**’dur; ve gerçekten **طَلُقَ** **طلاقةُ**. Ve **يوم طَلقٌ** ve **ليلة طَلْقةُ**: uğursuz ve uğursuzluğun zıddı. Ru’be dedi ki:
أيوم نحس أو يكون طَلْقا

Ve karın **استَطْلَقَ**; ve ilâç onu **أطلَقَه**; böylece ishal oldu.
Ve bir adam **طَليقُ اللسان** ve **طَلْقُ اللسان**: açıklık ve akıcılık sahibi; ve dili **طَلْقٌ ذلق**; yani sürekli.
Ve bir adam **طَلْقُ اليدين**: vermede cömert. Hassân, Rabî‘a b. Mukaddam hakkında dedi ki:
نفرت قلوصي من حجارة حرة		بنيت على طَلقِِ اليدين وهوب

Ve **ما تَطَّلِقُ نفسي لهذا الشيء**; yani ne ferahlar ne de sürer.

Ve **الطَّلَقُ**: atların koşusunda bir turdur; ve şeylerde kullanılır.
Ve atlar **تَطَلَّقَتِ**; yani hedefe kadar tutulmaksızın **طَلَقاً** gittiklerinde. Dedi ki:
جرى طَلَقاً حتى إذا قيل قد دنا		تداركه أعراق سوء فبـلـدا
Ve şöyle rivayet edilir: **تنازعه أعراق سوء**.

Ve **الطَّلَقُ**: kısa, sıkı bükümlü ip; ta ki dimdik durur. Dedi ki:
محملجٌ أدرج إدراج الطَّلَقْ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رجلٌ طَلْقُ الوجهِ وطَليق الوجهِ، وقد طَلُقَ بالضم طَلاقَةً. ورجلٌ طَلْقُ اليدين أي سمحٌ، وامرأة طَلْقَةُ اليدين. ورجلٌ طَلْقُ اللسانِ وطَليقُ اللسانِ. ولسانٌ طَلْقٌ ذُلقٌ وطَليقٌ ذليقٌ، وطُلُقٌ ذُلُقٌ وطُلَقٌ ذُلَقٌ: أربع لغات. ويومٌ طَلْقٌ وليلةٌ طَلْقٌ أيضاً، إذا لم يكن فيها قُرٌّ ولا شَيء يؤذي. والطَلْقُ: ضربٌ من الأدوية. والطَلقُ: وجع الولادة. وقد طُلِقَتِ المرأة تُطْلَقُ طَلْقاً على ما لم يسمّ فاعله. والطَلَقُ بالتحريك: قيدٌ من جلود. ويقال أيضاً: عدا الفرسُ طَلَقاً أو طَلَقَيْنِ، أي شوطاً أو شوطين. والطَلَقُ أيضاً: سيرُ الليلِ لِوِرد الغِبِّ، وهو أن يكون بين الإبل وبين الماء ليلتان. وقد أطْلَقْتُها حتَّى طَلَقَتْ طَلْقاً وطُلوقاً. والاسم الطَلَقَ بالتحريك. وأطْلَقَ القوم فهم مُطْلِقونَ، إذا طَلَقَتْ لإبلهم. وأطْلَقْتُ الأسيرَ، أي خلّيته. وأطْلَقْتُ الناقة من عِقالها فَطَلَقَتْ هي، بالفتح. وأطْلَقَ يده بخير وطَلِقَها أيضاً. وينشد:
أطْلِقْ يديك تَنْفَعاكَ يا رَجُـلْبالرَيْثِ ما أَرْوَيْتها لا بالعَجَلْ
بالضم والفتح. والطَليقُ: الأسيرُ الذي أُطْلِقَ عنه إسارُهُ وخُلِّيَ سبيله. وبعير طلقٌ وناقة طُلُقٌ، أي غير مقيَّد. والجمع أطْلاق. وحُبِسَ فلان في السجن طُلُقاً، أي بغير قيد. ويقال أيضاً: فرسٌ طُلُقُ إحدى القوائم. إذا كانت إحدى قوائمها لا تحجيلَ فيها. والطِلْقُ بالكسر: الحلالُ. يقال: هو لك طلْقاً. وأنت طِلْقٌ من هذا الأمر، أي خارج منه. والانْطِلاقُ: الذَهابٌ. وتقول: انْطُلِقَ به، على ما لم يسمّ فاعله، كما يقال انْقُطِعَ به. وتصغير مُنْطَلِقٍ مُطَيْلِقٌ، وإن شئت عوّضت من النون وقلت مُطَيْليقٌ. وتصغير الانْطلاقِ نُطَيْلِقٌ. واسْتِطلاقُ البطنِ: مشيُهُ؛ وتصغيره تُطَيْليقٌ. وطُلِّقَ السليمُ، على ما لم يسمّ فاعله، إذا رجعت إليه نفسه وسكن وجعه بعد العِداد، فهو مُطَلَّقٌ. قال الشاعر:
تَبيتُ الهُمومُ الطارقاتُ تُعَدنَـنـي		كما تعتري الأهوالَ رأسَ المُطَلَّقِ
وقال النابغة:
تناذَرَها الراقونَ من سوءِ سِمِّها		تُطَلِّقُهُ طَوراً وطَوْراً تُراجـع
وطلَّق الرجلُ امرأته تَطْليقاً، وطَلَقَت هي بالفتح تَطْلُقُ طَلاقاً، فهي طالِقٌ وطالِقَةٌ أيضاً. قال الأخفش: لا يقال طَلُقَتْ بالضم. ورجلٌ مِطْلاقٌ، أي كثير الطَلاقِ للنساء. وكذلك رجلٌ طُلَقَةٌ. وناقة طالِقٌ ونعجةٌ طالِقٌ، أي مُرْسَلَةٌ ترعى حيث شاءت. والطالِقُ من الإبل: التي يتركها الراعي لنفسه لا يحتلبها على الماء. يقال: اسْتطلقَ الراعي ناقةً لنفسه. وتَطَلَّقَ الظبيُ، أي مرَّ لا يلوي على شيء. ويقال: ما تَطَلَّقَ نفسي لهذا الأمر، أي لا تنشرح؛ وهو تَفْتَعِلُ. وتصغير الاطِّلاق طُتَيْليقٌ.

##### Türkçe

**رجلٌ طَلْقُ الوجهِ** ve **طَليق الوجهِ**; ve (o) damme ile **طَلُقَ** (denir), **طَلاقَةً** (olarak). Ve **رجلٌ طَلْقُ اليدين** yani cömert; ve **امرأة طَلْقَةُ اليدين**. Ve **رجلٌ طَلْقُ اللسانِ** ve **طَليقُ اللسانِ**. Ve **لسانٌ طَلْقٌ ذُلقٌ** ve **طَليقٌ ذليقٌ**; ve **طُلُقٌ ذُلُقٌ** ve **طُلَقٌ ذُلَقٌ**: dört lehçe. Ve **يومٌ طَلْقٌ** ve **ليلةٌ طَلْقٌ** da; içinde ne soğuk ne de eziyet eden bir şey olmadığı zaman. Ve **الطَلْقُ**: ilaçlardan bir tür. Ve **الطَلقُ**: doğum sancısı. Ve kadın, faili adlandırılmayan (edilgen) üzere, **طُلِقَتِ المرأة تُطْلَقُ طَلْقاً** (denir). Ve harekeli (fethalı) olarak **الطَلَقُ**: derilerden bir bağ. Ve ayrıca denir: at **طَلَقاً** yahut **طَلَقَيْنِ** koştu; yani bir koşu yahut iki koşu. Ve **الطَلَقُ** ayrıca: gecenin yürüyüşüdür; **لِوِرد الغِبِّ** içindir; o da develer ile su arasında iki gece bulunmasıdır. Ve ben onu salıverdim; ta ki o, fetha ile, **طَلَقَتْ طَلْقاً** ve **طُلوقاً** (oldu). Ve isim, harekeli (fethalı) olarak **الطَلَقَ**’tır. Ve kavim **أطْلَقَ** etti; onlar **مُطْلِقونَ**dur; develeri için **طَلَقَتْ** (olduğu) zaman. Ve esiri **أطْلَقْتُ**; yani onu serbest bıraktım. Ve dişi deveyi bağından **أطْلَقْتُ**; böylece o da, fetha ile, **فَطَلَقَتْ**. Ve elini hayırla **أطْلَقَ** etti; ve onu da **طَلِقَ** etti. Ve şu beyit okunur:
أطْلِقْ يديك تَنْفَعاكَ يا رَجُـلْبالرَيْثِ ما أَرْوَيْتها لا بالعَجَلْ
dammeyle ve fethayla. Ve **الطَليقُ**: bağı çözülüp yolu serbest bırakılan esir. Ve **بعير طلقٌ** ve **ناقة طُلُقٌ**; yani bağlı olmayan. Ve çoğulu **أطْلاق**. Ve falan kimse hapiste **طُلُقاً** hapsedildi; yani bağ olmaksızın. Ve ayrıca denir: **فرسٌ طُلُقُ إحدى القوائم**; eğer ayaklarından birinde **تحجيلَ** yoksa. Ve kesre ile **الطِلْقُ**: helâl. Denir: o senindir, **طلْقاً**. Ve sen bu işten **طِلْقٌ**sün; yani ondan dışarıdasın. Ve **الانْطِلاقُ**: gitmektir. Ve dersin: faili adlandırılmayan üzere **انْطُلِقَ به**; tıpkı **انْقُطِعَ به** denildiği gibi. Ve **مُنْطَلِقٍ**’in küçültmesi **مُطَيْلِقٌ**dur; ve istersen nundan bedel yapar ve **مُطَيْليقٌ** dersin. Ve **الانْطلاقِ**’ın küçültmesi **نُطَيْلِقٌ**tur. Ve **اسْتِطلاقُ البطنِ**: onun yürümesidir; ve onun küçültmesi **تُطَيْليقٌ**tur. Ve faili adlandırılmayan üzere **طُلِّقَ السليمُ** (denir); sayımdan sonra canı kendisine döndüğü ve ağrısı sakinleştiği zaman; o hâlde o **مُطَلَّقٌ**tur. Şair dedi ki:
تَبيتُ الهُمومُ الطارقاتُ تُعَدنَـنـي		كما تعتري الأهوالَ رأسَ المُطَلَّقِ
Ve Nâbiga dedi ki:
تناذَرَها الراقونَ من سوءِ سِمِّها		تُطَلِّقُهُ طَوراً وطَوْراً تُراجـع
Ve adam karısını **طلَّق** etti, **تَطْليقاً** (olarak); ve o (kadın) fetha ile **طَلَقَت**; **تَطْلُقُ طَلاقاً**; böylece o **طالِقٌ**dur ve **طالِقَةٌ** da. Ahfeş dedi ki: damme ile **طَلُقَتْ** denilmez. Ve **رجلٌ مِطْلاقٌ**; yani kadınlara çok **الطَلاقِ** eden. Ve bunun gibi **رجلٌ طُلَقَةٌ**. Ve **ناقة طالِقٌ** ve **نعجةٌ طالِقٌ**; yani salıverilmiş, dilediği yerde otlar. Ve develerden **الطالِقُ**: çobanın kendisi için bıraktığı, su başında sağmadığıdır. Denir: çoban kendisi için bir dişi deveyi **اسْتطلقَ** etti. Ve ceylan **تَطَلَّقَ** etti; yani bir şeye dönüp bakmadan geçti. Ve denir: bu iş için nefsim **تَطَلَّقَ** etmedi; yani ferahlamaz; ve o **تَفْتَعِلُ**dür. Ve **الاطِّلاق**’ın küçültmesi **طُتَيْليقٌ**tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ل
قلط ، قطل ، لقط ، طلق : مستعملة .
قلط : قال الليثُ والقَلَطِيُّ : القَصِيرُ جِدّاً ،
والقِلّوْطُ : يُقَالُ والله أعْلمُ إنهُ من أولادِ الجِنِّ والشّياطِينِ .
عمرو عن أبيهِ : القِيْلِيْطُ : الآدَرُ ، وَهي القِيْلَةُ . ( وقال بعضُهُم : القَلَطِيُّ : الخَبِيثُ المارِدُ من الرّجالِ ) .
وَقال ابنُ الأعرابيِّ : القَلْطُ : الدَّمامَةُ .
قطل : ( قال ابنُ دُريدٍ : القَاطُولُ : موضعٌ يمكنُ أن يَكُونَ عَرَبيَاً ، ( فَاعُولاً ) من القَطْلِ ، وهو القَطْعُ . قالَ : والمِقطَلَةُ : حَديدةٌ تَقْطَعُ .
أبو عُبيد عن الأصمَعيِّ : القُطُل المَقطوعُ من الشَّجَر ، وأنشَد ( هُوَ أو غيْرُهُ :
مُجَدَّلٌ يَتكَسّى جِلْدُه دَمَهُ
كما تَقَطرَ جِذْعُ الدَّوْمَةِ القُطُلُ
وقد قَطَلْتُه ، أي : قطعته . وقال الهُذَليّ :
إِذَا مَا زَارَ مُجْنَأَةً عليها
ثِقالُ الصخر ، والخشب القُطُلُ .
أراد بالقَطيلِ : المَقْطول وهو المقطوع . وقد قَطلْتُه أي : قَطَعْتُهُ .
وقَالَ اللِّحْيانيُّ : قَطَلَ عنقه وقَصَلها أي ضرب عنقه .
ثعلب عنِ ابنِ الأعرابيّ : القَطَل الطول ، والقطل القِصَر ، والقَطَل اللَّيِّنُ ، والقَطْلُ : الخَشِنُ .
( لقط ) : قال الليثُ : يُقالُ : ( لَقَطه يَلْقُطه لَقْطاً والتقَطَه : أخذه ) من الأرْضِ . قالَ : واللُّقْطَةُ بِتَسْكين القاف ، اسم الشيء الذي تجِدهُ مُلقىً فَتَأْخُذُهُ . وكذلك المنبوذُ من الصبيان لُقطةٌ .
وأما اللُّقَطَةُ : فهو الرَّجُل اللَّقَّاطُ يتتبع اللُّقْطَاتِ . يَلْتَقِطُها . قلتُ : وَكلامُ العَرَبِ الفُصحَاءِ ( على ) غير ما قال الليث في اللُّقْطَة واللُّقَطة .
أبو عُبيد عَنِ الأصمعيّ وَالأحمر قالا : اللُّقَطَةُ وَالقُصَعَةُ والنُّفَقَةُ مُثَقَّلاتٌ كلّها . ( لِما يُلْتَقَطُ من الشَّيءِ السّاقِطِ ) .
وهذا قَوْلُ حُذْاقِ النَّحْوِيينَ ولم أَسْمَعْ لُقْطَةً ، لغيرِ الليثِ . وَإن كانَ ما قَالَهُ قِياساً ، وهكذا رَواهُ المُحَدِّثُونَ .
حَدَّثَنِي عبدُا الله بنُ هَاجَكَ عن ابنِ جَبَلَة عن أبي عُبيد ، ( وحَدَّثَنِيه أبو الحُسَين المزني عن عليّ بنِ عَبْدِ العزيزِ عن أبي عبيد ) : أنَّه قالَ في حَدِيثِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَنَّهُ سُئِل عن اللُّقَطَةِ ؟ فقال : إحْفَظْ عِفَاصَها وَوِكَاءَهَا ) .
وأما الصبيُّ المنبوذُ يَجِدُهُ إنْسَانٌ ، فَهو اللَّقِيطُ عندَ العَرَبِ ، فَعِيل ، بمعنى مفْعُول .
والّذي يأخُذُ اللّقِيطَ أو الشَّيْء السّاقِطَ ، فإنه يقالُ له : المُلتَقِطُ ، ويُقالُ للّذي يَلْقُطُ السَّنَابِلَ ، إذا حُصِدَ الزَّرُعُ وَوَخِزَ الرُّطَبُ
من العِذْقِ : لاقِطٌ ولقّاطٌ وَلَقّاطَةٌ .
وَأَما اللُّقَاطَةُ : فهو ما كانَ ساقِطاً من الشيء التافِه الذي لا يقيمةَ لهُ ، ومن شاء أخَذَهُ . ( وقرأتُ في كِتَابِ ( المَصَادِرِ ) للفَرّاء : اللُّقْطَة ، لما يُلْتَقَطُ ، والصّوابُ ما قَالَهُ الأَحْمَرُ ، لأَنَّهُ صحَّ في الحَدِيثِ ) .
وقال الليْثُ : اللَّقَاطُ : السُّنْبُلُ الذي تُخْطِئُه المَنَاجِلُ ، يَتَلَقَّطُهُ الناسُ .
وَاللِّقَاطُ : اسمٌ لذلكَ الفعلِ كالحَصَادِ وَالحِصاد ( قلت : الحَصَاد والحِصَاد بمعنى واحدٍ ، وَمثله : الجِزَازُ وَالجِزَازُ ، والصِّرامُ والصَّرَامُ والجِدَاد والجَدَادُ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ قالَ : اللاّقِطُ : الرّفَاءُ ، واللاّقِطُ : العَبْدُ المُعْتَقُ قالَ : والماقِطُ عبد اللاّقِطِ ، والسّاقِطُ عبد الماقِطِ . قالَ : ومن أمثالِهِمْ : ( أَصِيْدَ القُنْفذُ ، أم لُقَطَةٌ ؟ ) . يُضْرَبُ مَثَلاً للرَّجُلِ الفَقِيرِ يَسْتَغْني في ساعةٍ .
وقال الليثُ : اللّقَطُ : قِطَع ذَهَبٍ أو فِضَّةٍ أَمْثَالُ الشّذْرِ وأَعظَمُ في المَعَادِنِ ، وهو أجوَدُهُ ، ويُقَالُ : ذَهَبٌ لَقَطٌ .
أبو عُبيدٍ عَنِ الأَصْمَعي : ورَدْتُ الماء التِقَاطاً : وذلكَ إذا هَجَمْتَ عَلَيْهِ ، ولَمْ تَحْتَسِبْهُ ، وأنْشَدَ :
وَمَنْهَلٍ وَرَدْتُهُ التِقَاطَا
لَمْ أَلْقَ مذ وَرَدْتُهُ فَرَّاطاً
إلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطَاطا
وقال الليثُ : اللّقِيطَةُ : الرَّجُلُ المَهِينُ الرَّذْلُ ، والمرأَةُ كذلكَ . . تَقُولُ : إنّه لَسَقِيطٌ لَقِيطٌ ، وإِنّه لساقِطٌ لاقِطٌ ، وإنّهَا لسَقِيطَةٌ لَقيطَةٌ ، وَإذا أفْرَدُوا الرّجلَ ، قَالُوا : إِنّه لِلَقَيْطَةٌ . قالَ : وتَقُولُ : يا مَلْقَطَانُ ، تعنِي به الفِسْلَ الأحمَقَ ، والأُنثى : مَلْقَطَانةٌ .
والُّقَيْطَى : شِبْهُ حكايةٍ إذا رأيتَهُ كثيرَ الالْتِقَاطِ لِلُّقَاطَاتِ ، تُعَيِّرُهُ بذلِكَ .
وأخبرنِي المُنْذريّ عن ثَعْلبٍ عن ابنِ الأعرابيِّ قالَ . من كلامِهِمْ : ( إنَّ عِنْدَكَ ديكاً ، يَلْتَقِطُ الحَصَا ) . قالَ : وَيقالُ هذا للرجلِ النّمّامِ .
وقال الليثُ : إذا التَقَطَ الكلامَ لِنَمِيمَةٍ ، قلتَ : لُقَّيطي خُلَّيْطى حكايةً لفِعْلِهِ .
اللحياني : دارِي بِلقاطِ دارِ فُلانٍ وطَوَارِهِ ، أيْ : بِحِذَائِها .
وقالَ : أبو عبيدٍ : المُلاقَطَةُ في سيرِ الفَرَسِ : أن يأخُذَ التَّقريبُ بقوائِمِه جَميعاً .
وقال الأصمعيّ : أَصْبَحَتْ مَراعِينا مَلاَقِطَ من الجَدْبِ ، إذا كانَتْ يابسةً لا كلأ فيها . وأنشد :
نُمْسِي وَجُلُّ المُرْتَعَى مَلاقِطُ
وَالدِّنْدِنُ البَالي وحَمْضٌ حَانِطٌ
شِمْرٌ عن الفَراء : اللَّقْطُ : الرَّفْوُ المُقَارِبُ يُقَالُ : ثَوْبُ لَقِيطٌ . ويقال : القُطْ ثوبَكَ ، أي : ارفأْهُ ، وكذلكَ : نَمِّلْ ثَوْبَكَ .
قال شَمِر : وَسَمِعْتُ حِمْيَرِيَّةٌ تقولُ لِكَلِمَةٍ أَعَدْتُها عَلَيْها : قَدْ لَقَطْتَها بالمِلْقَاطِ ، أيْ : كتْبتَها بالقَلَمِ .
أبو عبيدٍ عن الكسائِي : لَقَطْتُ الثَّوْبَ لَقْطاً .
وقال أبو مالكٍ : اللَّقَطَةُ واللَّقَطُ للجَمْعِ ، وهيَ بَقْلَةٌ تَتْبَعُها الدَّوابُّ ؛ لِطيْبهَا ، فَنَأكلها ، وربما انْتَتَفَها الرَّجُلُ فَنَاوَلَها بَعِيْرَه ، وهي بُقُولٌ كَثِيرَةٌ ، يَجْمَعُها : اللّقَط .
( ولُقَاطُ النَخْلِ : ما لُقِطَ ، والمِلْقَطُ : ما لُقِطَ فيهِ .
ولُقَاطَةُ الزَّرْعِ ما لُقِطَ مِنْ حَبِّهِ بَعْدَ حَصَادِهِ . ومن أمثالهم : لِكُلّ ساقِطَةٍ لاقطةٌ . . .
وقالَ غَيْرهُ : اللاقِطَةُ : هي ذاتُ الأَطْباقِ الّتي يُقَالُ لها : الفَحِثُ ) .
طلق : الليث : الطّلْقُ : طَلْقُ المَخَاضِ عِنْدَ الوِلاَدَةِ ( طَلْقاً ) ، وَقَدْ طُلِقَتْ فهي مَطْلوقَةٌ ، وضَرَبَها الطّلْقُ . .
أبو عُبيد عن الكِسَائي : طُلِقَتِ المَرْأَةُ عِنْدَ طَلْقِ الوِلاَدَةِ طَلْقاً .
قالَ أبو عُبَيدٍ : وقالَ أبو عَمْرٍ و : طُلِّقَتْ مِنَ الطَّلاقِ ، فَطَلُقَتْ بَضَم اللاّمِ .
وأُطْلِقَتِ النَّاقَةُ مِنَ العِقَالِ ، فَطَلَقتْ .
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيِّ : طَلُقَتْ مِنَ الطَّلاقِ ؛ أَجْوَدُ .
وطَلَقَتْ بفتحِ اللاَّمِ جائزٌ وَمِنَ الطَّلقِ : طُلِقَتْ . وكلُّهم يَقُولُ : إِمْرأَةٌ طالِقٌ ، بِغَيْرِ ( هَاءٍ ) .
وأما قول الأعشى :
أيا جارتا بِيني فإِنك طالِقَة
فإن اللَّيث قَالَ : أراد طالِقَة غداً . وقال غيره : قال : طالِقَة على الفعل لأنها يقال لهاقد طَلَقَت ، فبني النَّعتَ عَلَى الفِعْلِ .
وقالَ اللّيث : ورجل مِطلاق ومِطْليقٌ أي كثير التَّطْليق للنساء .
واطلقت الناقة من العِقال فَطَلَقَت . والطالِق من الإِبِلِ الَّتي قد طَلقَتْ في المرعى .
وقال أبو نصر : الطالق التي تَنطَلِق إلى الماء ويقال للتي لا قيد عليها ، وهي طُلق وطالِق أيضاً وطُلُق أكثَرُ ؛ وأنشد :
مُعَقَّلات العيس أو طوالِقِ
أي قد طَلَقَت عن العقال فهي طالِق لا تحبَس عن الإبل ) .
وقال أَبو عَمْرو الشّيباني . الطالِقُ مِنَ النُّوقِ . الْتي تَتْرُكها بِصَرارِهَا ، وأَنشَدَ للحُطيئة :
أَقِيمُوا عَلَى المِعزَى بِدَارِ أبِيكُمُ
تَسُوف الشِّمالُ بَيْنَ صَبْحَي وطالِقِ
قال : الصَّبْحَى : التي يحلُبُها في مَبْرَكِها ، يَصْطَبِحُها ، والطّالِقُ : الّتي يَتْرُكها بِصَرارِهَا فلا يَحْلُبُها في مَبْرَكهَا .
وقالَ : اللّيْثُ . الطَّالِقُ من الإبِل . ناقَةٌ تُرْسَلُ في الحَيِّ ، وَتَرْعَى من جَنَابِهِمْ ، حَيْثُ شَاءَتْ ، لا تُعْقَلُ إذا راحَتْ ، ولا تُنَحَّى في المَسْرَحِ .
وقَالَ أبو ذُؤَيْبٍ :
غَدَتْ وَهْيَ مَحْشُوكَةُ طَالِقُ . .
قالَ : الجَميع : المَطالِيق ، والأَطْلاَقُ .
وَقَدْ أُطْلِقَتِ النّاقَةُ فَطلَقتْ ، أيْ : حُلَّ عِقَالُها :
وقال شمرٌ : سَأَلْتُ ابنَ الأعْرابيّ عن قولِهِ :
سَاهِمُ الوَجْهِ مِنْ جَدِيلَةَ أَو نَبْ
هَانَ أَفْنَى ضِرَاءَهُ الإِطْلاَقُ
قالَ : هَذا يكونُ بمَعْنى : الحَلِّ والإِرْسَالِ .
قالَ : وإطلاقُهُ إيّاهَا . إرْسالُها عَلَى الصَّيْدِ ، أفْنَاهَا . أبو عبيدٍ عن أبي زيد رجُلٌ طَليقُ الوجْهِ . ذو بِشْرٍ حَسَن وطلقُ اليدَيْنِ ، إذا كانَ سخِياً ، وَمِثْلُهُ . بعيرٌ طَلْقُ اليديْنِ ، أيْ غيرُ مُقَيَّدٍ ، وَجمعه : أطْلاقٌ ، وَيقالُ . حَبَسُوهُ في السِّجْنِ طُلُقاً بغيرِ قَيْدٍ .
( أبو العَبَّاسِ : طَلَقَتِ المَرْأَةُ ، وَطَلُقَتْ ، وَطُلِّقَتْ عندَ الوِلادَةِ ، وَطَلُقَ وجهُهُ طَلاَقَةً . ورجلٌ طَلْقُ الوَجْهِ وَطَلِقُ الوجْهِ ، ويومٌ طَلْقٌ ، وليلةٌ طَلْقَةٌ : لا قُرَّ فيها ، ولا أذًى ) . ويقالُ : هَذَا لَكَ طِلْقٌ أي : حَلاَلٌ .
الكِسائي : رجلٌ طُلْقٌ : وهو الَّذي لَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ ، ولَهُ لِسَانٌ طُلَقٌ ذُلَقٌ ، وَهُوَ طَلِيقُ اللِّسَانِ ، وطِلْقٌ وَطَلْقٌ .
وَيقَالُ : هو طَلِيقُ الوجْهِ ، وطَلْقُ الوجْهِ .
شَمِر عن ابنِ الأعرابيِّ : لِسَانٌ طُلُقٌ ذُلُقٌ ، وطلِيقٌ ذَلِيقٌ ، ولا تَقُلْ : طُلَقٌ ذلَقٌ ، والكسائي يقولُهُمَا . وهو طَلْقُ الكَفِّ وطَلِيقُ الكَفِّ قَرِيبتَانِ مِنَ السَّوَاء .
وقال شَمِر : قال أبو حاتمٍ : شَكَّ الأصمعيُّ في : طُلُقٍ أو طُلَقٍ ، فقالَ : لا أدْري . لسان طُلُقٌ ، أو طُلَقٌ .
وقال شَمِر : يقالُ طَلُقَتْ يَدُهُ ولسانُه طُلوقَةً وطُلُوقاً .
وقال ابن الأعرابي : يقال : هو طَلِيقٌ وطُلُقٌ وطَالِقٌ ومُطْلَق إذا خُلِّي عَنْهُ . قالَ : والتَّطْلِيقُ . التَّخْلِيَةُ والإرْسَالُ ، وحلّ العَقْدِ ويكونُ الإطْلاقُ بمعْنَى التَّرْكِ والإرْسَالِ . وطَلَّقْتُ البِلاَدَ . فَارَقْتُهَا . وطَلَّقْتُ القَوْمَ . تركْتُهُمْ .
وقال ابنُ أَحْمَرَ :
غَطَارِفَةٌ يَرَوْنَ المَجْدَ غُنْماً
إذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا
أيْ : تَرَكَهُمْ ، كما يترُكُ الرجلُ المرأةَ .
أبو عبيد عن أبي زيد : أطْلَقتُ الإبلَ إلى الماء ، حتَّى طَلَقَتْ طَلْقاً وطُلُوقاً ، والاسمُ
الطّلَق بفَتح اللام .
وقال الأصْمعي طَلَقَتِ الإبلُ ، فهي تَطْلُق طَلَقا ، وذلك إذا كان بينها وبيْنَ الماءِ يومانِ ، فاليومُ الأول : الطَّلَقُ ، والثاني : القَرَبُ ، وقد أطْلَقَها صاحِبُها إطْلاقَاً .
وروى أبو عبيدٍ عنه ، قالَ : إذا خَلَّى وُجُوهَ الإبلِ إلى الماءِ وتَرَكَها في ذلِكَ تَرْعى لَيْلَتَئِذٍ فهيَ ليلةُ الطّلْقِ ، فَإنْ كانَتْ الليلةُ الثانِيَةُ ، فهي لَيْلَةُ القرَبِ ، وهي السَّوْقُ الشديدُ .
أبو نصرٍ عن الأصمعيّ . يقالُ لِضَرْبٍ من الدّوَاءِ ، أو نَبْتٍ ، طَلَقٌ مُتَحرِّك ويقالُ للإنْسَانِ ، إذا عَتَقَ . طَلِيقٌ ، أيْ إذا صَار حُرّاً ، ويقال للسَّليمِ ، إذا لُدِغَ . قد طُلّقَ ، وذلكَ حينَ ترْجعُ إليْهِ نفسُهُ ، وَأنشد :
كما تَعْتَري الأَهْوالُ رأسَ المُطَلّقِ
وقال النابغة ( يَذْكُرُ حَيَّةً ) :
تَنَاذَرَهَا الرَّاقُونَ من سُوْءِ سُمِّها
تُطَلِّقُهُ حِيْناً ، وحِيْناً تُرَاجِعُ
قالَ : والطَّلَقُ مُتَحَرِّك قَيْدٌ من جُلُودٍ ، وجَمْعهُ . الأطْلاَقُ وبَعِيرٌ طُلُقٌ ، لا قَيْدَ عَلَيْهِ والجميعُ . أطْلاقُ ، وأنشد :
تَقَاذَفْنَ أطلاقاً وَقارَبَ خَطْوَهُ
عَنِ الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ وَهُنَّ حَبَائِبُهُ
أبو عُبَيْدٍ عن أبي عَمْروٍ . لَيْلَة طَلْقٌ ، وهي التي لا بَرْدَ فيها ، وأنْشَدَ لأوس بن حَجَر :
خُذِلْتُ عَلَى لَيْلَةٍ سَاهِرَهْ
فَلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا سَاكِرَهْ
وأخْبَرَني الإياديّ عن شمر : يومٌ طَلْقٌ ولَيْلَةٌ طَلْقَةٌ لا حَرَّ فيها ولا بَرْدَ ، ولا مَطَرٌ ، وليالٍ طَلْقاتٌ ، وطَوَالِقُ .
وقالَ أبو الدُّقَيْشِ . إِنَّها لطَلْقَةُ السَّاعَةَ ، وقال الرّاعي :
فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
يريدُ : يومَ لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ ، ليسَ فيها قُرٌّ ولا رِيْحٌ . يُرِيدُ يَوْمَها الَّذي بَعْدَها ، والعَرَبُ تبدأ باللَّيْلِ قَبْلَ اليَوْمِ . وقال أبو الهيْثَم وأَخْبَرَني عنه المُنْذِري ، في قولِ الرَّاعي ، وفي بيت آخَرَ أنشَدَه لذي الرُّمَّة :
لها سُنَّةٌ كالشَّمْسِ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
قالَ : العَرَبُ تُضِيفُ الإسمَ إلى نَعْتِهِ .
قالَ : وزادوا في الطَّلْق . الهاءَ ، للمُبَالَغَةِ في الوصْف ، كما قالوا . رَجُلٌ دَاهِيَةٌ . قالَ ويقالُ : لَيْلَةٌ طلْقٌ بغير هَاء وَأنْشَدَ بَيْتَ لَبِيدٍ :
بَلْ أَنْتِ لا تَدْرِيْنَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيْذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامُهَا
وقال الأصمعيّ : يُقَالُ : يَوْمٌ طَلْقٌ ، ولَيْلَةٌ ، أيْ : سَهْلَة ، طَيِّبَة ، لا بَرْدَ فيها ، قال : ويُقَالُ : لَيْلَةٌ طُلْقٌ بغير هاء وأَنْشَدَ بَيْتَ لَبِيدٍ :
بَلْ أَنتِ لا تَدْرِينَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامها
قالَ : ويقالُ : عَدَا طَلقاً أو طَلَقَيْنِ ، أَيْ . شَوْطاً أو شَوْطَيْنِ ، ويقالُ : أنْتَ طِلْقٌ مِنْ هذا الأمْرِ ، أيْ . خَارِجٌ .
ثعلبٌ عن ابْنِ الأعرابيِّ . قالَ : المُطَلَّقُ . المُلَقَّحُ من النَّخْلِ ، وَقَدْ أطْلَقَ نَخْلَهُ وطَلَّقَها ، إذا كانَتْ طِوالاً فألْقَحَها ، قالَ ، وأطْلق خَيْلَهُ في الحَلَبَةِ ، وأطْلَقَ عَدُوَّهُ ، إذا سَقَاهُ سُمّاً . قالَ : وطَلَقَ ، إذا أعْطى ، وطَلِقَ : إذا تَبَاعَدَ .
وقال أبو عمرٍ و : الطَّلَقَةُ : النُّوقُ التي تُحْلَبُ في المَرْعى ، وقال ابنُ الأعرابي . الطّالِقُ . النَّاقَةُ الّتي تُرْسَل في الرَّعْي .
ويقالُ : طَلَقَ يَدَهُ وأَطْلَقَها في المالِ ، بمعنى واحدٍ ويدُهُ مَطْلُوقَةٌ ومُطْلَقَةٌ ، والطَّليقُ : الأَسِيرُ ، يُطْلَقُ ، فَعِيلٌ بِمَعْنى : مَفْعولٍ . وقالَ ذُو الرُّمَّة :
وَتَبْسِمُ عَنْ نُورِ الأقاحِيّ أقْفَرَتْ
بِوَعْثاءَ مَعْروفٍ تُغَامُ وتُطْلَقُ
تُغَامُ مَرَّةً بالغَيْمِ ، أي تُسْتَرُ ، وتُطْلَقُ . إذا انْجَلى عَنْهَا الغَيْمُ . يَعْني . الأقاحِي إذا طَلَعَتِ الشَّمْسُ عَلَيها فَقَد طَلَقَتْ .
وقالَ الليثُ : رجلُ مطْلِيقٌ ومِطْلاَقٌ . كثيرُ الطَّلاقِ للنِّسَاءِ . والطَّلِيقُ : الأسِيْرُ ، يُطْلَقُ عَنْهُ . وإذا خَلّى الرَّجُلُ عن نَاقَتِهِ ، قيل طَلَّقَها ، قال : والعَيْرُ ، إذا جَاز عَانَتَهُ ، ثم خَلى عَنْها قِيلَ طَلَّقَها . وإذا اسْتَعْصَتِ العَانَةُ عَلَيهِ ، ثم انقَدْنَ لَهُ ، قِيلَ . طَلَّقَتْهُ . وأنْشَدَ قَوْلَ رُؤبَةَ :
طَلَّقْتَهُ فاسْتَوْرَدَ العَدامِلاً . . .
قالَ : والظَّبيُ ، إذا خَلَى عن قَوَائِمِه ، فَمَضَى لا يَلْوِي على شَيْء ، قيل . تَطَلَّقَ .
قال . والانْطِلاقُ . سُرْعَةُ الذهابِ في أصلِ المِحْنَةِ . قَالَ : واستَطْلَقَ بطنُهُ وأطْلَقَهُ الدّواءُ . ويُقَالُ : ما تَطَلَّقُ نَفسِي لهذا الأَمْرِ أيْ : لا تَنْشَرِحُ ولا تَسْتَمِرُّ .
ويقالُ . تَطَلقَتِ الخَيْلُ ، إذا مَضَتْ طَلَقاً ، لم تَحْتَبِسْ إلى الغَايَةِ . قَالَ . والطلَقُ . الشَّوْطُ الواحِدُ في جَرْي الخَيْلِ .
وقالَ ، أبو عُبَيْدَة في البطن أطْلاق ، واحدُها . طَلَقٌ مُتَحَرّك ، وهي طَرائقُ البَطْنِ ، ويُقالُ . لَقِيْتُه مُنْطَلِقَ الوَجْهِ إذا أسْفَر ، وأنشد :
يَرْعَيْن وَسْمِيَّاً وصَى نَبْتُهُ
فانْطَلَق الوَجْهُ ودَقَّ الكُشُوحْ
قال والتَّطَلقُ : أن تبول الفَرَسُ بعدَ الجَرْي ، ومنه قولهُ :
فصادَ ثَلاثاً كجزْعِ النظامِ
ولم يَتَطَلقْ ولم يُغْسِلِ
لم يُغْسل ، أيْ . لم يُعْرق .
أبو عُبَيد . طَلَقَ يَدَهُ بالخَيْرِ ، وأطْلَقَها في المالِ ، بمعْنًى واحدٍ ويَدُهُ مَطْلُوقَةٌ ، رواهُ عن الكِسَائي في باب . ( فَعَلَتْ وأَفْعَلْتُ ) .
أنْشَدَ ثعلبٌ . أطْلِقْ يَدَيْكَ تَنْفَعَاكَ يا رجلْ .
ويجوزُ . أطلُقْ يديك ) .

##### Türkçe

ق ط ل
**قلط** , **قطل** , **لقط** , **طلق**: kullanımdadır.

**قلط**: el-Leys dedi ki; ve **القَلَطِيُّ**: pek kısa olandır,
ve **القِلّوْطُ**: denilir ki —Allah daha iyi bilir— o, cinlerin ve şeytanların evlâtlarındandır.

Amr, babasından: **القِيْلِيْطُ**: **الآدَرُ**’dür; o da **القِيْلَةُ**’dir. (Ve onlardan bazıları dedi ki: **القَلَطِيُّ**: erkeklerden habis, azgın olandır.)

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **القَلْطُ**: çirkinliktir.

**قطل**: (İbn Düreyd dedi ki: **القَاطُولُ**: Arapça olabilecek bir yerdir; (**فَاعُولاً**) vezninde **القَطْلِ**’den; o da kesmedir. Dedi ki: **والمِقطَلَةُ**: kesen bir demirdir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **القُطُل**: ağaçtan kesilmiş olandır. Ve (o veya başkası) inşad etti:
مُجَدَّلٌ يَتكَسّى جِلْدُه دَمَهُ
كما تَقَطرَ جِذْعُ الدَّوْمَةِ القُطُلُ

Ve onu **قَطَلْتُه**; yani: onu kestim. El-Hüzelî dedi ki:
إِذَا مَا زَارَ مُجْنَأَةً عليها
ثِقالُ الصخر ، والخشب القُطُلُ .

**القَطيلِ** ile murad etti: **المَقْطول**; o da kesilmiş olandır. Ve onu **قَطلْتُه**; yani: onu kestim.
El-Lihyânî dedi ki: **قَطَلَ** boynunu ve **قَصَلها**; yani boynunu vurdu.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القَطَل** uzunluktur; ve **القطل** kısalıktır; ve **القَطَل** yumuşak olandır; ve **القَطْلُ**: sert olandır.

(**لقط**): el-Leys dedi ki: denilir: (**لَقَطه يَلْقُطه لَقْطاً والتقَطَه : أخذه**) yerden. Dedi ki: **واللُّقْطَةُ** kâfın sükûnuyla: bulup da alacağın, atılmış halde bulduğun şeyin adıdır. Aynı şekilde çocuklardan atılmış olan da **لُقطةٌ**’dır.
Ama **اللُّقَطَةُ**: o, **الرَّجُل اللَّقَّاطُ**tur; **اللُّقْطَاتِ**’ı izler; onları toplar. Dedim ki: fasih Arapların sözü, el-Leys’in **اللُّقْطَة** ve **اللُّقَطة** hakkında söylediğinden (على) başkadır.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î ve el-Ahmer’den; ikisi dedi ki: **اللُّقَطَةُ** ve **القُصَعَةُ** ve **النُّفَقَةُ** hepsi müsekkelettir (şeddelidir). (Düşen şeyden toplanan şey için.)
Bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür; el-Leys’ten başkası için **لُقْطَةً** işitmedim. Her ne kadar onun söylediği kıyas olarak ise de; muhaddisler de bunu böyle rivayet ettiler.

Bana Abdullah b. Hâcek, İbn Cebele’den, Ebû Ubeyd’den haber verdi; (ve bana Ebû’l-Hüseyn el-Müzenî, Ali b. Abdülazîz’den, Ebû Ubeyd’den haber verdi): onun, Nebî’nin (صلى الله عليه وسلم) hadîsinde dediğini: ona **اللُّقَطَةِ** hakkında soruldu; dedi ki: “Onun **عِفَاصَها**’sını ve **وِكَاءَهَا**’sını koru.”

Ama atılmış çocuk; onu bir insan bulursa, Araplar yanında o **اللَّقِيطُ**tur; **فَعِيل** vezninde, **مفْعُول** manasında.
Ve **اللّقِيطَ**’i veya düşen şeyi alan kimseye: **المُلتَقِطُ** denilir. Ve ekin biçildiğinde ve taze hurma salkımdan koparıldığında başakları toplayana: **لاقِطٌ** ve **لقّاطٌ** ve **وَلَقّاطَةٌ** denilir.

Ve **اللُّقَاطَةُ** ise: değersiz şeyden düşmüş olan şeydir; kim isterse onu alır. (Ve el-Ferrâ’nın **( المَصَادِرِ )** kitabında okudum: **اللُّقْطَة**; toplanan şey için; doğru olan el-Ahmer’in söylediğidir; çünkü hadiste sahih olmuştur.)

El-Leys dedi ki: **اللَّقَاطُ**: orakların ıskaladığı başaktır; insanlar onu toplar.
Ve **وَاللِّقَاطُ**: o fiilin adıdır; **الحَصَادِ** ve **الحِصاد** gibi. (Dedim ki: **الحَصَاد** ve **الحِصَاد** bir manadadır; benzeri: **الجِزَازُ** ve **الجِزَازُ**; ve **الصِّرامُ** ve **الصَّرَامُ**; ve **الجِدَاد** ve **الجَدَادُ**.)

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **اللاّقِطُ**: **الرّفَاءُ**dur; ve **اللاّقِطُ**: azat edilmiş köledir. Dedi ki: **والماقِطُ**: **عبد اللاّقِطِ**’tir; ve **السّاقِطُ**: **عبد الماقِطِ**’tir. Dedi ki: onların darb-ı mesellerindendir: (**أَصِيْدَ القُنْفذُ ، أم لُقَطَةٌ ؟**) Fakir adam için, bir saatte zenginleşir; mesel olarak vurulur.

El-Leys dedi ki: **اللّقَطُ**: madenlerde, kırıntı gibi ve daha büyük, altın veya gümüş parçalarıdır; o, onun en iyisidir. Ve denilir: **ذَهَبٌ لَقَطٌ**.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **ورَدْتُ الماء التِقَاطاً**: bu, ona ansızın vardığında ve onu hesap etmediğinde olur. Ve inşad etti:
وَمَنْهَلٍ وَرَدْتُهُ التِقَاطَا
لَمْ أَلْقَ مذ وَرَدْتُهُ فَرَّاطاً
إلا الحَمامَ الوُرْقَ والغَطَاطا

El-Leys dedi ki: **اللّقِيطَةُ**: aşağı, rezil adamdır; kadın da böyledir. .. Dersin ki: “O, **لَسَقِيطٌ لَقِيطٌ**dur”; ve “O, **لساقِطٌ لاقِطٌ**dur”; ve “O, **لسَقِيطَةٌ لَقيطَةٌ**dir.” Ve erkeği tekil yaptıklarında derler ki: “O, **لِلَقَيْطَةٌ**dur.” Dedi ki: ve dersin ki: “يا **مَلْقَطَانُ**”; bununla alçak, ahmak kimseyi kastedersin; dişisi: **مَلْقَطَانةٌ**.

**والُّقَيْطَى**: çokça **الالْتِقَاطِ لِلُّقَاطَاتِ** yaptığını gördüğünde, bununla onu ayıpladığın, hikâyeye benzer bir şeydir.

El-Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: onların sözündendir: (**إنَّ عِنْدَكَ ديكاً ، يَلْتَقِطُ الحَصَا**) Dedi ki: bu, koğucu (nammâm) adam için söylenir.

El-Leys dedi ki: sözü bir koğuculuk için **التَقَطَ** ettiğinde, dersin ki: **لُقَّيطي خُلَّيْطى**; onun fiilinin hikâyesi olarak.

El-Lihyânî: “Benim evim, falanın evinin **بِلقاطِ**’ındadır ve **طَوَارِهِ**’ındadır”; yani: onun hizasındadır.
Ve dedi ki: Ebû Ubeyd: atın yürüyüşünde **المُلاقَطَةُ**: **التَّقريبُ**’in bütün ayaklarıyla almasıdır.

El-Asma‘î dedi ki: “Meralarımız kıtlıktan **مَلاَقِطَ** oldu”; içinde ot bulunmayacak şekilde kuruduğunda. Ve inşad etti:
نُمْسِي وَجُلُّ المُرْتَعَى مَلاقِطُ
وَالدِّنْدِنُ البَالي وحَمْضٌ حَانِطٌ

Şimr, el-Ferrâ’dan: **اللَّقْطُ**: yakın dikiştir; denilir: **ثَوْبُ لَقِيطٌ**. Ve denilir: **القُطْ ثوبَكَ**; yani: onu dik. Aynı şekilde: **نَمِّلْ ثَوْبَكَ**.

Şemir dedi ki: bir Himyerli kadının, ona tekrar ettiğim bir kelime için dediğini işittim: “Onu **بالمِلْقَاطِ** ile **لَقَطْتَها**”; yani: onu kalemle yazdın.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **لَقَطْتُ الثَّوْبَ لَقْطاً**.
Ebû Mâlik dedi ki: **اللَّقَطَةُ** ve **اللَّقَطُ** cem‘ içindir; o, hayvanların hoşluğundan dolayı peşine düştüğü bir ottur; biz onu yeriz; bazen adam onu koparır da devesine verir; o, çok otlardır; onu toplayanı: **اللّقَط**.

(Ve **ولُقَاطُ النَخْلِ**: toplanmış olan şeydir; ve **المِلْقَطُ**: içinde toplanmış olan şeydir.
Ve **ولُقَاطَةُ الزَّرْعِ**: hasadından sonra tanesinden toplanmış olandır. Ve onların mesellerindendir: **لِكُلّ ساقِطَةٍ لاقطةٌ** ..
Ve başkası dedi ki: **اللاقِطَةُ**: tabaklı olan (ذاتُ الأَطْباقِ)dır; ona **الفَحِثُ** denilir.)

**طلق**: el-Leys: **الطّلْقُ**: doğum sırasında doğum sancısıdır (**طَلْقاً**); ve **طُلِقَتْ**; o halde o **مَطْلوقَةٌ**dur; ve ona **الطّلْقُ** vurdu. . .
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: kadın, doğum sancısı sırasında **طُلِقَتِ**; **طَلْقاً**.

Ebû Ubeyd dedi ki: ve Ebû Amr dedi ki: **طُلِّقَتْ** boşamadan; böylece **فَطَلُقَتْ** lâmın dammesiyle.
Ve deve, bağdan **أُطْلِقَتِ**; böylece **فَطَلَقتْ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: boşamadan **طَلُقَتْ**; daha iyidir.
Ve lâmın fethasıyla **طَلَقَتْ** caizdir; ve sancıdan: **طُلِقَتْ**. Ve hepsi der ki: **إِمْرأَةٌ طالِقٌ**; (**هَاءٍ**)sız.

Ama el-A‘şâ’nın sözü:
أيا جارتا بِيني فإِنك طالِقَة
el-Leys dedi ki: “Yarın **طالِقَة**”yı murad etti. Başkası dedi ki: “**طالِقَة**” dedi; fiil üzere; çünkü ona “**قد طَلَقَت**” denilir; böylece sıfatı fiil üzerine bina etti.

El-Leys dedi ki: ve adam **مِطلاق** ve **مِطْليقٌ**; yani kadınları çok boşayan.
Ve deve bağdan salındı; böylece **فَطَلَقَت**. Ve develerden **الطالِق**: merada salınmış olanlardır.

Ebû Nasr dedi ki: **الطالق**: suya doğru giden; ve bağı olmayan için denilir; o, **طُلق** ve **طالِق** da; ve **طُلُق** daha çoktur. Ve inşad etti:
مُعَقَّلات العيس أو طوالِقِ
yani bağdan çözülmüştür; o halde **طالِق**tir; develerden alıkonulmaz.)

Ebû Amr eş-Şeybânî dedi ki: **الطالِقُ** develerdendir: **بِصَرارِهَا** ile bıraktığındır. Ve el-Hutay’e için inşad etti:
أَقِيمُوا عَلَى المِعزَى بِدَارِ أبِيكُمُ
تَسُوف الشِّمالُ بَيْنَ صَبْحَي وطالِقِ
Dedi ki: **الصَّبْحَى**: çöktüğü yerde sağıp sabah içtiği; ve **الطّالِقُ**: **بِصَرارِهَا** ile bırakır; çöktüğü yerde onu sağmaz.

Ve dedi ki: el-Leys: develerden **الطَّالِقُ**: obada salınan bir devedir; onların çevresinden otlar; dilediği yerde; akşam döndüğünde bağlanmaz; otlağa çıkarılırken de uzaklaştırılmaz.

Ebû Züeyb dedi ki:
غَدَتْ وَهْيَ مَحْشُوكَةُ طَالِقُ . .
Dedi ki: cem‘i: **المَطالِيق** ve **الأَطْلاَقُ**.

Ve deve **أُطْلِقَتِ**; böylece **فَطلَقتْ**; yani: bağı çözüldü:
Şemir dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’ye şu sözü hakkında sordum:
سَاهِمُ الوَجْهِ مِنْ جَدِيلَةَ أَو نَبْ
هَانَ أَفْنَى ضِرَاءَهُ الإِطْلاَقُ
Dedi ki: bu, çözme ve salıverme manasında olur.
Dedi ki: onun onu **إطلاقُهُ**: onu av üzerine salmasıdır; onu tüketti. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: adam **طَليقُ الوجْهِ**; güzel yüzlü, güler yüzlüdür. Ve **طلقُ اليدَيْنِ**: cömert olduğunda. Ve benzeri: deve **طَلْقُ اليديْنِ**; yani bağlı değildir. Cem‘i: **أطْلاقٌ**. Ve denilir: onu hapiste **طُلُقاً** bağsız tuttular.

(**أبو العَبَّاسِ**: kadın doğum sırasında **طَلَقَتِ** ve **طَلُقَتْ** ve **طُلِّقَتْ**; ve yüzü **طَلُقَ**; **طَلاَقَةً**. Ve adam **طَلْقُ الوَجْهِ** ve **طَلِقُ الوجْهِ**; ve gün **طَلْقٌ**; ve gece **طَلْقَةٌ**: onda soğuk yoktur, eziyet yoktur.) Ve denilir: bu senin için **طِلْقٌ**dur; yani: helâldir.

El-Kisâî: adam **طُلْقٌ**: o, üzerinde bir şey olmayan kimsedir. Ve onun dili **طُلَقٌ ذُلَقٌ**dur; o, **طَلِيقُ اللِّسَانِ**dır; ve **طِلْقٌ** ve **طَلْقٌ**.
Ve denilir: o, **طَلِيقُ الوجْهِ**’dir; ve **طَلْقُ الوجْهِ**.

Şemir, İbnü’l-A‘râbî’den: dil **طُلُقٌ ذُلُقٌ**; ve **طلِيقٌ ذَلِيقٌ**; ve “**طُلَقٌ ذلَقٌ**” deme; el-Kisâî ikisini de söyler. Ve o, **طَلْقُ الكَفِّ** ve **طَلِيقُ الكَفِّ**; ikisi eşitliğe yakındır.

Şemir dedi ki: Ebû Hâtim dedi ki: el-Asma‘î, **طُلُقٍ** mü yoksa **طُلَقٍ** mı hususunda şüphe etti; dedi ki: bilmiyorum; dil **طُلُقٌ** mu, yoksa **طُلَقٌ** mı.

Şemir dedi ki: denilir: eli ve dili **طَلُقَتْ**; **طُلوقَةً** ve **طُلُوقاً**.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denilir: o, **طَلِيقٌ** ve **طُلُقٌ** ve **طَالِقٌ** ve **مُطْلَق**; serbest bırakıldığında. Dedi ki: **التَّطْلِيقُ**: serbest bırakma ve salıverme ve düğümü çözmedir. Ve **الإطْلاقُ** terk ve salıverme manasında olur. Ve **طَلَّقْتُ البِلاَدَ**: ondan ayrıldım. Ve **طَلَّقْتُ القَوْمَ**: onları terk ettim.

İbn Ahmer dedi ki:
غَطَارِفَةٌ يَرَوْنَ المَجْدَ غُنْماً
إذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا
yani: onları terk etti; adamın kadını terk etmesi gibi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: develeri suya **أطْلَقتُ**; ta ki **طَلَقَتْ**; **طَلْقاً** ve **طُلُوقاً**; isim: lâmın fethasıyla **الطّلَق**.

El-Asma‘î dedi ki: develer **طَلَقَتِ**; böylece **تَطْلُق طَلَقا**; bu, onların su ile aralarında iki gün olduğunda olur: birinci gün: **الطَّلَقُ**; ikinci: **القَرَبُ**. Ve sahibi onu **إطْلاقَاً** salmıştır.

Ebû Ubeyd ondan rivayet etti; dedi ki: develerin yüzlerini suya serbest bırakıp onları o gece otlamaya terk ettiğinde, o **ليلةُ الطّلْقِ**tir. Eğer ikinci gece olursa, o **لَيْلَةُ القرَبِ**tir; o da şiddetli sürüştür.

Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: bir çeşit ilaca veya bitkiye **طَلَقٌ مُتَحرِّك** denilir. Ve insana, azat olduğunda: **طَلِيقٌ** denilir; yani hür olduğunda. Ve sokulana (**السَّليمِ**) denilir: **قد طُلّقَ**; bu, canı ona geri döndüğü zamandır. Ve inşad etti:
كما تَعْتَري الأَهْوالُ رأسَ المُطَلّقِ

En-Nâbiga (bir yılanı anarak) dedi ki:
تَنَاذَرَهَا الرَّاقُونَ من سُوْءِ سُمِّها
تُطَلِّقُهُ حِيْناً ، وحِيْناً تُرَاجِعُ
Dedi ki: **والطَّلَقُ مُتَحَرِّك**: derilerden bir bağdır; cem‘i: **الأطْلاَقُ**. Ve deve **طُلُقٌ**: üzerinde bağ yoktur; cem‘i: **أطْلاقُ**. Ve inşad etti:
تَقَاذَفْنَ أطلاقاً وَقارَبَ خَطْوَهُ
عَنِ الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ وَهُنَّ حَبَائِبُهُ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **لَيْلَة طَلْقٌ**: içinde soğuk olmayan gecedir. Ve Evs b. Hacer için inşad etti:
خُذِلْتُ عَلَى لَيْلَةٍ سَاهِرَهْ
فَلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا سَاكِرَهْ

El-İyâdî bana, Şemir’den haber verdi: gün **طَلْقٌ** ve gece **طَلْقَةٌ**: onda sıcak yok, soğuk yok, yağmur yoktur. Ve geceler: **طَلْقاتٌ** ve **طَوَالِقُ**.

Ebû’d-Dukayş dedi ki: “O, **لطَلْقَةُ السَّاعَةَ**tır.” Ve er-Râ‘î dedi ki:
فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
murad eder: **يومَ لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ**; onda soğuk yok, rüzgâr yoktur. Sonrasındaki günü murad eder; Araplar güne başlamadan önce geceyle başlar. Ebû’l-Heysem dedi ki —el-Münzirî bana ondan haber verdi— er-Râ‘î’nin sözü hakkında ve Zü’r-Rumme’ye ait ona inşad ettiği başka bir beyitte:
لها سُنَّةٌ كالشَّمْسِ في يَوْمِ طَلْقَةٍ
Dedi ki: Araplar ismi, sıfatına izafe eder.
Dedi ki: ve **الطَّلْق**’a, vasıfta mübalağa için **الهاء** eklediler; “**رَجُلٌ دَاهِيَةٌ**” dedikleri gibi. Dedi ki: ve **لَيْلَةٌ طلْقٌ** **هَاء**sız da denilir. Ve Lebîd’in beytini inşad etti:
بَلْ أَنْتِ لا تَدْرِيْنَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيْذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامُهَا

El-Asma‘î dedi ki: denilir: gün **طَلْقٌ** ve gece; yani: kolay, hoş; onda soğuk yoktur. Dedi ki: ve **لَيْلَةٌ طُلْقٌ** **هاء**sız denilir. Ve Lebîd’in beytini inşad etti:
بَلْ أَنتِ لا تَدْرِينَ كَمْ مِنْ لَيْلَةٍ
طَلْقٍ لَذِيذٍ لَهْوُهَا وَنِدَامها
Dedi ki: ve denilir: “o, **طَلقاً** veya **طَلَقَيْنِ** koştu”; yani: bir tur veya iki tur. Ve denilir: “sen bu işten **طِلْقٌ**sun”; yani: dışarıdasın.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **المُطَلَّقُ**: hurmadan aşılanmış olandır. Ve hurmasını **أطْلَقَ** ve **طَلَّقَها**; uzun olduğunda onu aşılamışsa. Dedi ki: ve atlarını yarış yerinde **أطْلق**; ve düşmanını **أطْلَقَ**; ona zehir içirdiğinde. Dedi ki: ve **طَلَقَ**: verdiğinde; ve **طَلِقَ**: uzaklaştığında.

Ebû Amr dedi ki: **الطَّلَقَةُ**: merada sağılan develerdir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الطّالِقُ**: otlamaya salınan devedir.

Ve denilir: malda elini **طَلَقَ** ve onu **أَطْلَقَ**; ikisi bir manadadır. Ve eli **مَطْلُوقَةٌ** ve **مُطْلَقَةٌ**dır. Ve **الطَّليقُ**: esirdir; salıverilir; **فَعِيلٌ** **مَفْعولٍ** manasında. Zü’r-Rumme dedi ki:
وَتَبْسِمُ عَنْ نُورِ الأقاحِيّ أقْفَرَتْ
بِوَعْثاءَ مَعْروفٍ تُغَامُ وتُطْلَقُ
**تُغَامُ**: bir kere bulutla; yani örtülür. Ve **تُطْلَقُ**: bulut ondan açıldığında. Yani: güneş onların üzerine doğduğunda papatyalar; artık **طَلَقَتْ**.

El-Leys dedi ki: adam **مطْلِيقٌ** ve **مِطْلاَقٌ**: kadınları çok boşayan. Ve **الطَّلِيقُ**: esirdir; ondan salıverilir. Ve adam devesini serbest bıraktığında: ona “onu **طَلَّقَ**” denilir. Dedi ki: ve yaban eşeği, sürüsünü geçtiğinde, sonra ondan ayrıldığında “onu **طَلَّقَ**” denilir. Ve sürü ona karşı koyduğunda, sonra ona boyun eğdiğinde “onu **طَلَّقَتْهُ**” denilir. Ve Ru’be’nin sözünü inşad etti:
طَلَّقْتَهُ فاسْتَوْرَدَ العَدامِلاً . . .
Dedi ki: ve ceylan, ayaklarını serbest bırakıp bir şeye dönmeden gittiğinde: “**تَطَلَّقَ**” denilir.

Dedi ki: **الانْطِلاقُ**: sıkıntının aslında gitmenin süratidir. Dedi ki: karnı **استَطْلَقَ**; ve ilaç onu **أطْلَقَهُ**. Ve denilir: “bu iş için nefsim **تَطَلَّقُ** etmez”; yani: açılmaz ve devam etmez.

Ve denilir: atlar **تَطَلقَتِ**; **طَلَقاً** gidip hedefe kadar beklemediklerinde. Dedi ki: ve **الطلَقُ**: atların koşusunda tek turdur.

Ve Ebû Ubeyde dedi ki: karında **أطْلاق** vardır; onun teki: **طَلَقٌ مُتَحَرّك**; bunlar karnın yollarıdır. Ve denilir: yüzü açıldığında onu **مُنْطَلِقَ الوَجْهِ** buldum. Ve inşad etti:
يَرْعَيْن وَسْمِيَّاً وصَى نَبْتُهُ
فانْطَلَق الوَجْهُ ودَقَّ الكُشُوحْ
Dedi ki: ve **التَّطَلقُ**: atın koşudan sonra işemesidir. Ondandır onun sözü:
فصادَ ثَلاثاً كجزْعِ النظامِ
ولم يَتَطَلقْ ولم يُغْسِلِ
**لم يُغْسل**; yani: terlemedi.

Ebû Ubeyd: hayırla elini **طَلَقَ**; ve malda onu **أطْلَقَ**; bir manadadır. Ve eli **مَطْلُوقَةٌ**dır; bunu el-Kisâî’den “(**فَعَلَتْ وأَفْعَلْتُ** )” babında rivayet etti.

Sa‘leb inşad etti:
أطْلِقْ يَدَيْكَ تَنْفَعَاكَ يا رجلْ .
Ve caizdir: **أطلُقْ يديك**).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء واللام وما يثلثهما)
(طلم) الطاء واللام والميم أصلٌ صحيحٌ، وهو ضَربُ الشَّيءِ بِبَسْط الشيء المبسوط. مثال ذلك الطَّلْم، وهو ضَربُكَ خُبْزَة المَلَّة بيدك تنفُضُ ما عَليها من الرَّماد. وما أقرَبَ ما بين الطّلْم واللَّطْم. والدَّليلُ على ذلك قول حسّان:
* تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ([1]) *
فإنَّ ناساً يرونه كذا، وآخرونَ يرونه: "تلطِّمُهنَّ". وذلك دليلٌ على أن المعنى واحد. ويقال إنَّ الطلْمة الخُبْزَة، وإِنِّما سمِّيت بذلك تُلْطَم.
(طله) الطاء واللام والهاء ليس عندي بأصل يفرع منه، ولا قياسه بذلك الصَّحيح، لكنهم يقولون: طَلَهَ في البلاد، إذا ذهب، يَطْلَه طَلْهاً. ويقولون الطُّلْهة: القليل من الكلام. ويقال الطُّلْهة: الأسمال من الثِّياب؛ يقال: تَطَلَّهْ هذا [الخَلَق([2])]  حَتَّى تَسْتَجِدَّ غيرَه.
(طلي) الطاء واللام والحرف المعتل أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على لطْخ شيءٍ بشيءٍ، والآخر على شيءٍ صغيرٍ كالولدِ للشَّيءِ.
فالأوَّلُ طَليْتُ الشَّيءَ بالشَّيء، * أَطْليه. [واطَّليتُ([3])]  بالشَّيءِ أَطَّلِي به. والطِّلاء: جنسٌ من الشَّراب، كأنَّه ثَخُنَ حتَّى صارَ كالقَطِران الذي يُطلى به. والمِطلاء: أرضٌ مِئْناثٌ، والجمع المَطَالِي، وهو من القِياس وذلك أنَّها قد طُليتْ بشيءٍ حتَّى لانت.
ومن الباب: كلامٌ لا طَلاَوَةَ لَـه، إذا كان غثّاً([4])، كأنَّه إذا كان خلاف ذلك فقد طُلِيَ بشيءٍ يُحلِّيهِ. وبأسنانهِ طَلِيٌّ وطِلْيَانٌ. وقد طَلِيَ فوه يَطْلَى طَلاً، وهي الصُّفْرَة، كأنها طُلِيَتْ به.
والأصل الآخر الطِّلْوَة: ولد الوحشيّة الأنثى، والذكر طِلاً. ويقولونَ الطِّلْو: الذِّئْب، ولعله أن يكون ولده؛ لما ذكرناه.
ثم يَشتَقّ من هذا فيقال للحبْل الذي يشدُّ به الطِّلاَ طِلْوَة. كذا قال ابن دريد([5]). فأمَّا أحمد بن يحيى ثعلب فأنشدني عنه القَطَّان:
ما زال مذْ قُرِّف عنه جُلَبُه *** له من اللّؤم طَلِيٌّ يجْذبُه([6])قال الفرّاء: طَلَيْتُ الطِّلا وطَلَوْتُهُ،  إِذا ربطتَهُ بِرِجْله.
وقد بقي في الباب ما يبعُد عن هذا القِياس، إلاَّ أنَّهُ في بابٍ آخر. قال الشَّيباني: الطّلاَ: الشَّخص؛ يقال إنَّه لجميل الطَّلا. وأنشد:
وخدٍّ كمَتْنِ الصُّلَّبيِّ جَلَوْتَه *** جميلِ الطَّلاَ مستشرِبِ الوَرْسِ أكحلِ([7])فهذا إن صحَّ فهو عندي من الإِبدال، كأنَّه أراد الطَّلَل ثم أبدل إحدى اللامين حرفاً معتلاً. وهو من باب: "تقضِّي البَازِي([8])" وليس ببعيد. ومنه أيضاً الطُّلْيَة والجمع الطُّلَى: الأعناق. وإنَّما  سمِّيت كذا لأنَّها شاخصةٌ، محمولة على الطَّلا الذي هو الشَّخْص.
(طلب) الطاء واللام والباء أصلٌ واحد يدلُّ على ابتغاء الشَّيء. يقال طلبتُ الشيء أطلبه طَلَبَاً. وهذا مَطْلَبِي، وهذه طَلِبَتِي. وأَطلبتُ فلاناً بما ابتغاهُ، أي أسعفته به. وربما قالوا أَطْلَبْتُهُ، إذا أحوجتَهُ إلى الطَّلَب. وأَطْلَبَ الكلأ:  تباعد عن الماء، حتّى طلبه القوم، وهو ماء مُطْلِب. قال ذو الرّمّة:
[أَضَلَّهُ راعيا كَلْبيَّةٍ صَدَرَا *** عن مُطْلِبٍ قاربٍ وُرَّادُهُ عُصبُ([9])](طلح) الطاء واللام والحاء أصلانِ صحيحان، أحدهما جنسٌ من الشجر، والآخر بابٌ من الهزال وما أشبهه.
فالأوّل الطَّلْح، وهو شجرٌ معروف، الواحدةُ طَلحة، وذو طُلُوحٍ: مكان، ولعلَّ به طَلْحَاً. ويقال إِبل طَلاَحَى وطَلِحة، إِذا شَكَتْ  عن أكل الطَّلْح.
والثاني: قولهم ناقةٌ طِلْح أسفارٍ، إِذا جهَدَها السَّير وهَزَلَهَا؛ وقد طَلِحَتْ. والطِّلْح؛ المهزول من القِرْدان. قال:
إذا نام طِلْحٌ أشعثُ الرّأس خلفَها *** هداه لها أنفاسها وزفيرُها([10])ومن الباب الطَّلاح: ضدُّ الصَّلاح، وكأنَّه من سوء الحال والهُزَال.
(طلخ) الطاء واللام والخاء ليس بشيء، وذكروا فيه كلمةً كأنَّها مقلوبة. قال الخليل: الطَّلْخ: اللَّطْخ([11]) بالقَذَر. ويقال الغِرْيَن الذي يبقى في أسفل الحوض.
(طلس) الطاء واللام والسين أصلٌ صحيح، كأنَّه يدلُّ على ملاسة. يقال لفخِذ البعيرِ إِذا تساقطَ عنه شعره: طِلْس. ومنه طَلسْت الكتابَ([12])، إِذا محوته، كأنَّك قد مَلّسته([13]). فأمَّا الذّئب الأطلس فيقولون الأغبر، والقياس يدلُّ على أنَّه الذي قد تمعَّط شعره، فإِنْ كان ما يقولونه صحيحاً فكأنَّهُ من غُبْرته قد أُلبس طيلساناً. والطَّيْلَسان بفتح اللام صحيح([14])، وفيه يقول الشاعر:
وليلٍ فيه يُحسَبُ كلّ نجمٍ *** بدَا لكَ من خَصَاصَة طَيلسانِ([15]) (طلع) الطاء واللام والعين أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على ظهورٍ وبُروز، يقال طلعت الشمس طُلوعاً ومَطْلَعاً. والمَطْلِع: موضع طلوعها. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى مَطْلَِعِ الفَجْر﴾ [القدر 5]. فمن فتح اللام أراد المصدر، ومن كسر أراد الموضع الذي تطلعُ منه. ويقال طَلَعَ علينا فلانٌ، إذا هجم. وأَطْلَعْتُك على الأمر إِطْلاعاً. وقد أطلعتُك طِلْعَهُ. والطِّلاع: ما طَلعت عليه الشمس من الأرض. وفي الحديث: "لو أنَّ لي طِلاَعَ الأرض ذهباً". ونَفْسٌ طُلَعَةٌ: تتطلَّعُ للشيء. وامرأةٌ طُلَعَةٌ، إذا كانت تكثر الاطّلاع. والطَّلْع: طَلْعُ النّخلة، وهو الذي يكونُ في جوفه الكافُور، وقد أطلعت النخلة. وقوس طِلاَعُ الكفِّ، إذا كان عَجْسها* يملأ الكفّ. قال أوس:
كَتُومٌ طِلاَعُ الكفِّ لا دونَ مِلْئِها *** ولا عَجْسُها عن موضِعِ الكفِّ أفضلا([16])ومن الباب:  استطلعتُ رأيَ فلانٍ، إذا نظرتَ ما الذي يَبْرُزُ إليك منه. وطَلْعة الإنسان: رؤيته؛ لأنَّها تطلُع، ورمى فلان فأَطْلَعَ وأشْخَص، إذا مرَّ سهمُه برأسِ الغَرَض. وطليعة الجيش: من يطَّلِع طِلْعَ العدوّ، والمُطَّلَع: المأْتَى؛ يقال أين مُطَّلع هذا الأمر، أي مأْتاه. فأمَّا قوله عليه السَّلام: "لافتدَيْتُ به من هول المُطَّلع"([17]). ومن الباب الطُّلَعاء: القيء؛ يقال أطْلَع: إذا قاء.
(طلف) الطاء واللام والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إهانة الشَّيء وطَرْحه، ثم يُحمَل عليه. فالطَّلَف: الهَدَر من الدِّماء. وكلُّ شيء لم يُطْلَب فهو هَدَر. قال:
حَكَمَ الدّهرُ علينا إنه  *** طَلَفٌ ما نال منا وجُبارُ([18])والمحمول عليه الطَّلَف: العطاء، ولا يُعطى الشَّيءُ حتّى يكون أمره خفيفاً عند المعطِي. يقال أَطْلَفَني وأَسْلَفَني. فالطَّلَف: العطاء. والسَّلَف: ما يُقتضَى. والطَّلَف: الهيِّن. قال:
وكلُّ شيءٍ من الدُّنيا نُصَاب به *** ما عِشت فينا وإنْ جلَّ الرُّزَى طَلَفُ([19])والطَّليف والطَّلَف متقاربان. وقولهم إنَّ الطَّلَفَ الفَضْل، ليس بشيء، إلا أن يراد أنَّه الفاضل عن الشيء، لما ذكرناه.
(طلق) الطاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على التَّخلية والإرسال. يقال انطلقَ الرّجل ينطلق انطلاقاً. ثمَّ ترجع الفروع إليه، تقول أطْلَقْتهُ إطلاقاً. والطِّلْق: الشيء الحلال، كأنَّه قد خُلِّيَ عنه فلم يُحظَر.
ومن الباب عَدَا الفرس طَلَقاً أو طَلَقين. وامرأة طالقٌ: [طَلَّقها زوجُها]([20])، وطالقةٌ غداً. وأطلَقْتُ النّاقةَ من عِقالها وطَلّقتها فطلَقت. ورجل طَلْق الوَجه وطليقُه، كأنَّه منطلق. وهو ضدُّ الباسر؛ لأنَّ الباسر الذي لا يكاد يَهَشّ ولا ينفسِحُ ببشاشة. وأهل اليمن يقولون: أبسر المركب، إذا وقف([21]). ويقال طَلَقَ يدَه بخير وأطْلَقَ بمعنى. وأنشد ثعلب:
اُطْلُقْ يديك تنفعاكَ يا رجُلْ *** بالرَّيث ما أرويتَها لا بالعَجَلْ([22])والطَّالق: النّاقة تُرسَل ترعى حيث شاءت. ويقال للظَّبْي إذا مرَّ لا يُلوِي على شيء: قد تَطلَّق. ورجل طَِلْق اللسان وطَلِيقُه. وهذا لسانٌ طلق ذلق([23]).
وتقول: هذا أمرٌ ما تَطَلَّقُ نفسي له، أي لا تنشرح له. ويقال طُلِّق السَّليم، إذا سكن وجعُه بعد العِداد. قال:
* تطلِّقه طَوْراً وطوْراً تُرَاجِعُ([24]) *
فأمَّا قوله:
* كما تعتري الأهوالُ رأسَ المطلَّقِ([25]) *
فإنه يُروى كذا بفتح اللام: المطلَّق، وهو الذي طُلِّق من وجع السّمّ.
ومن النّاس([26]) من يرويه "المطلِّق" بكسر اللام، فمعناه أنَّهم يسمُّون الرَّجلُ الذي يريد أن يُسابِقَ بفرسه المطلِّق، فالأهوالُ تعتريه، لأنَّه لا يدري أَيَسْبِق أم يُسْبَق.
قال الشيباني: الطالق من [الإِبل]([27]) التي يتركُها الراعي لنفسه، لا يحلبها على الماء. يقال: استطلق الرّاعي لنفسه ناقةً. وليلة الطَّلَق: [ليلةَ]([28]) يخلِّي الرَّاعي إِبلَه إلى الماء. وهو يتركها مع ذلك ترعى ليلتَئذ. يقال أطلقْتُها حتَّى طَلَقَتْ طَلَقاً وطُلوقاً، وهي قبل القَرَب وبعد التحويز.
--------------ــــ
([1]) صدره كما في ديوانه 5 واللسان (طلم، مطر): * تظل جيادنا متمطرات*.
وفي الأصل: "تلطمهن"، صوابه في المجمل.
([2]) التكملة من المجمل.
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) الطلاوة مثلثة الطاء، وفي الأصل: "إذا كان غبا"، صوابه في المجمل.
([5]) في الجمهرة: (3: 117).
([6]) في الأصل: "عنه حبله له من الطلى يجذبه"، وتصحيحه من المجمل.
([7]) عجزه في المجمل، وهو بتمامه في اللسان (طلى).
([8]) أي تقضضه. أنشد في اللسان (قضض) للعجاج: * تقضِّيَ البازي إذا البازي كسر*.
([9]) البيت ساقط في الأصل، وإثباته من الديوان 30 واللسان (طلب).
([10]) للحطيئة في ديوانه 100 واللسان (طلح).
([11]) في الأصل: "واللطخ بالقدر"، صوابه في المجمل.
([12]) يقال بتشديد اللام وتخفيفها.
([13]) في الأصل: "طلسته".
([14]) الحق أنه فارسي معرب من "تالسان".
([15]) في الأصل: "يحسب فيه"، ولا يستقيم به الوزن.
([16]) ديوان أوس 21 واللسان (طلع). وسيأتي في (عجس).
([17]) الكلام بعده مبتور. وفي اللسان: "يريد به الموقف يوم القيامة أو ما يشرف عليه من أمر الآخرة عقيب الموت".
([18]) للأفوه الأودي في ديوانه 9 مخطوطة الشنقيطي واللسان (طلف).
([19]) أنشده في المجمل أيضاً بهذا الضبط.
([20]) التكملة من المجمل.
([21]) كذا وردت هذه العبارة.
([22]) البيت في اللسان (طلق). قال:" ويروى: أَطْلِقْ".
([23]) هذان يقالان وكل منهما ككتف وصرد، وبضمتين.
([24]) للنابغة في ديوانه 52،  واللسان (طور). وصدره:
* فبت كأني ساورتني ضئيلة *.
([25]) صدره في اللسان (طلق):  * تبيت الهموم الطارقات يعدنني *.
([26]) في الأصل: "ومن الباب".
([27]) التكملة من المجمل.
([28]) التكملة من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(**باب الطاء واللام وما يثلثهما**)

(**طلم**) **الطاء** ve **اللام** ve **الميم** sahih bir asıldır; o da, yayılmış şeyin yayılmasıyla bir şeyi dövmektir. Bunun örneği **الطَّلْم**’dür; o, **المَلَّة** ekmeğini elinle dövmen, üzerindeki külü silkeleyip atmandır. **الطّلْم** ile **اللَّطْم** arasındaki şey ne kadar da yakındır. Bunun delili Hassân’ın sözüdür:
* **تُطَلِّمهن بالخُمُر النِّساءُ**([1]) *
Çünkü bir topluluk onu böyle görür, başkaları ise onu “**تلطِّمُهنَّ**” görür. Bu, mananın bir olduğuna delildir. Ve denilir ki **الطلْمة** ekmektir; ancak ona bu ad verilmiştir, çünkü **تُلْطَم**.

(**طله**) **الطاء** ve **اللام** ve **الهاء** bende, kendisinden dallanıp budaklanan bir asıl değildir; onun kıyası da o sahih olanla değildir. Lakin onlar derler ki: **طَلَهَ في البلاد**; yani gitti; **يَطْلَه طَلْهاً**. Ve derler: **الطُّلْهة**: sözün azı. Ve denilir: **الطُّلْهة**: elbiselerden paçavralar; denilir ki: **تَطَلَّهْ هذا [الخَلَق]**([2]) başka birini yenileyinceye kadar.

(**طلي**) **الطاء** ve **اللام** ve illetli harf iki sahih asıldır: birisi bir şeyi bir şeyle lekelemeye delalet eder; diğeri ise, şey için çocuk gibi küçük bir şeye.

Birincisi: **طَليْتُ الشَّيءَ بالشَّيء**; * **أَطْليه**. [**واطَّليتُ**([3])] **بالشَّيءِ أَطَّلِي به**. Ve **الطِّلاء**: içkiden bir cinstir; sanki koyulaşmış da, onunla sürülen katran gibi olmuştur. Ve **المِطلاء**: dişiliği çok olan bir arazi; çoğulu **المَطَالِي**; bu kıyastandır; çünkü o, bir şeyle sıvanmıştır da yumuşamıştır.

Ve babdandır: **كلامٌ لا طَلاَوَةَ لَـه**; yani bayağı([4]) olduğunda; sanki bunun zıddı olduğunda, onu tatlandıran bir şeyle sıvanmış olur. Ve dişlerinde **طَلِيٌّ** ve **طِلْيَانٌ** vardır. Ve ağzı **طَلِيَ**; **يَطْلَى طَلاً**; o da sarılıktır; sanki onunla sıvanmıştır.

Diğer asıl: **الطِّلْوَة**: dişi yabanî hayvanın yavrusu; erkeği **طِلاً**. Ve derler: **الطِّلْو**: kurt; belki onun yavrusu olur; zikrettiğimizden dolayı.

Sonra bundan türetilir de, **الطِّلاَ**’yı bağlamakla bağlanan ipe **طِلْوَة** denilir. İbn Düreyd([5]) böyle dedi. Ama Ahmed b. Yahyâ Sa‘leb hakkında bana el-Kattân’ın rivayet ettiği şu beyti okudu:
ما زال مذْ قُرِّف عنه جُلَبُه *** له من اللّؤم **طَلِيٌّ** يجْذبُه([6])
Ferrâ dedi ki: **طَلَيْتُ الطِّلا** ve **طَلَوْتُهُ**; yani onu ayağından bağladığında.

Babda bundan kıyasa uzak kalan şeyler de kalmıştır; ancak o başka bir babdadır. Şeybânî dedi ki: **الطّلاَ**: şahıs; denilir ki: o, **جميل الطَّلا**’dır. Ve şu beyti okudu:
وخدٍّ كمَتْنِ الصُّلَّبيِّ جَلَوْتَه *** جميلِ الطَّلاَ مستشرِبِ الوَرْسِ أكحلِ([7])
Bu sahih olursa, bende ibdâldendir; sanki **الطَّلَل**’i kastetti de, iki **اللام**’dan birini illetli bir harfle değiştirdi. Ve bu, “**تقضِّي البَازِي**([8])” babındandır; uzak değildir. Ve ondan da: **الطُّلْيَة** ve çoğulu **الطُّلَى**: boyunlar. Ancak ona böyle ad verilmiştir; çünkü o, belirgindir; şahıs olan **الطَّلا** üzerine hamledilmiştir.

(**طلب**) **الطاء** ve **اللام** ve **الباء** bir tek asıldır; bir şeyi aramaya delalet eder. Denilir: **طلبتُ الشيء أطلبه طَلَبَاً**. Ve bu benim **مَطْلَبِي**’mdir; bu da benim **طَلِبَتِي**’mdir. Ve **أَطلبتُ** falanı, aradığı şeyle; yani onu onunla sevindirdim. Bazen de derler: **أَطْلَبْتُهُ**; yani onu talebe muhtaç kıldığında. Ve **أَطْلَبَ الكلأ**: sudan uzaklaştı; ta ki kavim onu aradı; o, **ماء مُطْلِب**’dir. Zü’r-Rumme dedi ki:
[أَضَلَّهُ راعيا كَلْبيَّةٍ صَدَرَا *** عن مُطْلِبٍ قاربٍ وُرَّادُهُ عُصبُ([9])]

(**طلح**) **الطاء** ve **اللام** ve **الحاء** iki sahih asıldır: birisi ağaçtan bir cinstir; diğeri zayıflık ve benzeri bir babdır.

Birincisi **الطَّلْح**’tır; o bilinen bir ağaçtır; tekili **طَلحة**. Ve **ذو طُلُوحٍ**: bir yer; belki onda **طَلْحَاً** vardır. Ve denilir: **إِبل طَلاَحَى** ve **طَلِحة**; yani **الطَّلْح** yemekten şikâyet ettiğinde.

İkincisi: onların sözü: **ناقةٌ طِلْح أسفارٍ**; yani yolculuklar onu yorduğunda ve onu zayıflattığında; ve o **طَلِحَتْ**. Ve **الطِّلْح**: kene türünden zayıf olan. Dedi ki:
إذا نام طِلْحٌ أشعثُ الرّأس خلفَها *** هداه لها أنفاسها وزفيرُها([10])
Ve babdandır **الطَّلاح**: **الصَّلاح**’ın zıddı; sanki kötü hâl ve zayıflıktandır.

(**طلخ**) **الطاء** ve **اللام** ve **الخاء** bir şey değildir; onda, sanki ters çevrilmiş bir kelime zikrettiler. Halîl dedi ki: **الطَّلْخ**: pislikle **اللَّطْخ**([11])’tır. Ve denilir: havuzun dibinde kalan çamur.

(**طلس**) **الطاء** ve **اللام** ve **السين** sahih bir asıldır; sanki pürüzsüzlüğe delalet eder. Devenin uyluğuna, tüyü ondan döküldüğünde **طِلْس** denilir. Ve ondan: **طَلسْت الكتابَ**([12]); yani onu sildiğinde; sanki onu pürüzsüzleştirmişsin([13]). Ama **الذّئب الأطلس** için “tozlu renkli” derler; kıyas, onun tüyü yolunmuş olan olduğuna delalet eder. Eğer onların söyledikleri sahihse, sanki onun tozluluğundan ona bir **طيلسان** giydirilmiştir. Ve **الطَّيْلَسان** lâmın fethiyle sahih([14])tir; şair onda şöyle der:
وليلٍ فيه يُحسَبُ كلّ نجمٍ *** بدَا لكَ من خَصَاصَة طَيلسانِ([15])

(**طلع**) **الطاء** ve **اللام** ve **العين** tek sahih asıldır; görünmeye ve belirmeye delalet eder. Denilir: güneş **طلعت**; **طُلوعاً** ve **مَطْلَعاً**. Ve **المَطْلِع**: onun doğduğu yer. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿حَتَّى مَطْلَِعِ الفَجْر﴾ [Kadr 5]. Lâmı fetha ile okuyan masdarı kastetmiştir; kesra ile okuyan, ondan doğduğu yeri kastetmiştir. Ve denilir: **طَلَعَ علينا فلانٌ**; yani baskın yaptı. Ve **أَطْلَعْتُك على الأمر إِطْلاعاً**. Ve seni onun **طِلْعَهُ**’ına muttali kıldım. Ve **الطِّلاع**: güneşin üzerine doğduğu yerden olan toprak. Hadiste: “لو أنَّ لي **طِلاَعَ الأرض** ذهباً”. Ve **نَفْسٌ طُلَعَةٌ**: şeye göz diker. Ve **امرأةٌ طُلَعَةٌ**: çokça bakıp araştırdığında. Ve **الطَّلْع**: hurma ağacının **طَلْعُ**’ıdır; o, içinde **الكافُور** bulunan şeydir; hurma ağacı **أطلعت**. Ve **قوس طِلاَعُ الكفِّ**: yani onun **عَجْس**’ı* avucu doldurduğunda. Evs dedi ki:
كَتُومٌ طِلاَعُ الكفِّ لا دونَ مِلْئِها *** ولا عَجْسُها عن موضِعِ الكفِّ أفضلا([16])
Ve babdandır: **استطلعتُ رأيَ فلانٍ**; yani ondan sana neyin belireceğine baktığında. Ve **طَلْعة الإنسان**: onun görünüşü; çünkü o doğar/belirir. Ve falan attı da **أَطْلَعَ** ve **أشْخَص**; yani oku hedefin başının üzerinden geçtiğinde. Ve ordunun **طليعة**’si: düşmanın **طِلْعَ**’ına bakan kimsedir. Ve **المُطَّلَع**: geliş yeri; denilir: bu işin **مُطَّلع**’ı neresi; yani geliş yeri. Ama onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü: “لافتدَيْتُ به من هول **المُطَّلع**”([17]). Ve babdandır **الطُّلَعاء**: kusmuk; denilir: **أطْلَع**; yani kustuğunda.

(**طلف**) **الطاء** ve **اللام** ve **الفاء** sahih bir asıldır; bir şeyi hor görmeye ve atmaya delalet eder; sonra ona hamledilir. **الطَّلَف**: kanlardan heder olandır. Ve talep edilmeyen her şey hederdir. Dedi ki:
حَكَمَ الدّهرُ علينا إنه  *** طَلَفٌ ما نال منا وجُبارُ([18])
Ve ona hamledilen **الطَّلَف**: bağıştır; bir şey verilmez, ta ki onun işi verende hafif olsun. Denilir: **أَطْلَفَني** ve **أَسْلَفَني**. O hâlde **الطَّلَف**: bağıştır. Ve **السَّلَف**: talep olunan şeydir. Ve **الطَّلَف**: kolay/önemsiz olan. Dedi ki:
وكلُّ شيءٍ من الدُّنيا نُصَاب به *** ما عِشت فينا وإنْ جلَّ الرُّزَى طَلَفُ([19])
Ve **الطَّليف** ile **الطَّلَف** yakındır. Onların “**الطَّلَف** fazlalıktır” sözü bir şey değildir; ancak, zikrettiğimiz üzere, şeyden artan fazlalık kastedilirse.

(**طلق**) **الطاء** ve **اللام** ve **القاف** sahih, düzenli, tek bir asıldır; o da salıvermeye ve göndermeye delalet eder. Denilir: adam **انطلقَ**; **ينطلق انطلاقاً**. Sonra dallar ona döner; dersin: onu **أطْلَقْتهُ إطلاقاً**. Ve **الطِّلْق**: helâl olan şey; sanki ondan salıverilmiştir de yasaklanmamıştır.

Ve babdandır: at **طَلَقاً** yahut **طَلَقين** koştu. Ve **امرأة طالقٌ**: [**طَلَّقها زوجُها**]([20]); ve yarın **طالقةٌ**. Ve deveyi bağından **أطلَقْتُ** ve onu **طَلّقتها**; o da **طلَقت**. Ve **رجل طَلْق الوَجه** ve **طليقُه**: sanki salıverilmiş gibidir. Ve o, **الباسر**’in zıddıdır; çünkü **الباسر**, neredeyse hiç gülümsemeyen ve sevinçle açılmayan kimsedir. Yemen halkı der ki: **أبسر المركب**; yani durduğunda([21]). Ve denilir: **طَلَقَ يدَه بخير** ve **أطْلَقَ** aynı manada. Sa‘leb şu beyti okudu:
اُطْلُقْ يديك تنفعاكَ يا رجُلْ *** بالرَّيث ما أرويتَها لا بالعَجَلْ([22])
Ve **الطَّالق**: deve; salıverilir, dilediği yerde otlar. Ve ceylana, bir şeye dönüp bakmadan geçip gittiğinde denilir: **قد تَطلَّق**. Ve **رجل طَِلْق اللسان** ve **طَلِيقُه**. Ve bu, **لسانٌ طلق ذلق**([23])tır.

Ve dersin: bu, öyle bir iştir ki nefsim ona **تَطَلَّقُ**; yani ona açılmaz. Ve denilir: **طُلِّق السَّليم**; yani sayımdan sonra ağrısı sakinleştiğinde. Dedi ki:
* تطلِّقه طَوْراً وطوْراً تُرَاجِعُ([24]) *
Ama onun sözü:
* كما تعتري الأهوالُ رأسَ المطلَّقِ([25]) *
O, lâmın fethiyle böyle rivayet edilir: **المطلَّق**; o, zehir ağrısından salıverilmiş (kurtulmuş) olandır.

İnsanlardan([26]) kimi onu “**المطلِّق**” lâmın kesriyle rivayet eder; manası: onlar, atıyla yarışmak isteyen adama **المطلِّق** adını verirler; dehşetler ona gelir; çünkü o, geçecek mi geçilecek mi bilmez.

Şeybânî dedi ki: **الطالق** [**الإِبل**]([27])’den, çobanın kendisi için bıraktığıdır; onu su başında sağmaz. Denilir: çoban kendisi için bir deve **استطلق**. Ve **ليلة الطَّلَق**: [**ليلةَ**]([28]) çobanın develerini suya salıverdiği gecedir. Bununla beraber o gece onları otlamaya bırakır. Denilir: onu salıverdim; ta ki **طَلَقَتْ طَلَقاً وطُلوقاً**; o, **القَرَب**’dan önce ve **التحويز**’den sonradır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الطلاق: التخلية من الوثاق، يقال: أطلقت البعير من عقاله، وطلقته، وهو طالق وطلق بلا قيد، ومنه استعير: طلقت المرأة، نحو: خليتها فهي طالق، أي: مخلاة عن حبالة النكاح. قال تعالى: ﴿فطلقوهن لعدتهن﴾ [الطلاق/1]، ﴿الطلاق مرتان﴾ [البقرة/229]، ﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن﴾ [البقرة/228]، فهذا عام في الرجعية وغير الرجعية، وقوله: ﴿وبعولتهن أحق بردهن﴾ [البقرة/228]، خاص في الرجعية، وقوله: ﴿فإن طلقها فلا تحل له من بعد﴾ [البقرة/230]، أي: بعد البين، ﴿فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا﴾ [البقرة/230]، يعني الزوج الثاني. وانطلق فلان: إذا مر متخلفا، وقال تعالى: ﴿فانطلقوا وهم يتخافتون﴾ [القلم/23]، ﴿انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون﴾ [المرسلات/29]، وقيل: للحلال: طلق، أي: مطلق لا حظر عليه، وعدا الفرس طلقا أو طلقين اعتبارا بتخلية سبيله. والمطلق في الأحكام: ما لا يقع منه استثناء (انظر: التعريفات ص 218؛ وشرح تنقيح الفصول ص 266؛ واإبهاج 2/199)، وطلق يده، وأطلقها عبارة عن الجود، وطلق الوجه، وطليق الوجه: إذا لم يكن كالحا، وطلق السليم: خلاه الوجع، قال الشاعر:
*تطلقه طورا وطورا تراجع*
(هذا عجز بيت للنابغة، وصدره:
*تناذرها الراقون من سوء سمها*
وهو في ديوانه ص 80؛ والمجمل 2/586؛ واللسان (طلق) )
وليلة طلقة: لتخلية الإبل للماء، وقد أطلقها.

##### Türkçe

- **الطلاق**’ın aslı: bağdan çözme/serbest bırakmadır; “Deveyi bağından salıverdim” denir: **أطلقت البعير من عقاله**; ve “Onu salıverdim” (**طلقته**); o, salıverilmiş (**طالق**) ve kayıtsız salıverilmiş (**طلق**)tır. Bundan ödünç alınmıştır: “Kadını boşadım” (**طلقت المرأة**), yani: “Onu serbest bıraktım; o da boşanmış (**طالق**)tır”; yani: nikâh bağından azat edilmiş/boş bırakılmıştır. Yüce Allah dedi ki: ﴿فطلقوهن لعدتهن﴾ [الطلاق/1]، ﴿الطلاق مرتان﴾ [البقرة/229]، ﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن﴾ [البقرة/228]. Bu, ric‘î olan ve ric‘î olmayan hakkında geneldir. Ve O’nun sözü: ﴿وبعولتهن أحق بردهن﴾ [البقرة/228], ric‘î olana mahsustur. Ve O’nun sözü: ﴿فإن طلقها فلا تحل له من بعد﴾ [البقرة/230], yani: ayrılıktan (**البين**) sonra. ﴿فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا﴾ [البقرة/230], yani ikinci kocayı kasteder. Ve “Falanca geçti” (**انطلق فلان**): geride kalmış olarak geçtiği zaman (denir). Yüce Allah dedi ki: ﴿فانطلقوا وهم يتخافتون﴾ [القلم/23]، ﴿انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون﴾ [المرسلات/29]. Ve denildi ki: helâl olana **طلق** (denir); yani: üzerinde yasak bulunmayan serbest bırakılmıştır. Ve at, yolunu serbest bırakmayı dikkate alarak **طلقا** yahut **طلقين** koştu. Ve hükümler içinde **المطلق**: kendisinden istisna vâki olmayan şeydir (bak: التعريفات ص 218؛ وشرح تنقيح الفصول ص 266؛ واإبهاج 2/199). Ve “Elini salıverdi” (**طلق يده**) ve “Onu salıverdi” (**أطلقها**) cömertlikten kinayedir. Ve “Yüzü açık oldu” (**طلق الوجه**); ve “yüzü açık” (**طليق الوجه**) (denir): asık suratlı olmadığı zaman. Ve “ısırılmış olan serbest kaldı” (**طلق السليم**): acı onu terk etti. Şair dedi ki:
*تطلقه طورا وطورا تراجع*
(Bu, Nâbiga’nın bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*تناذرها الراقون من سوء سمها*
ve bu, onun divanında s. 80’dedir; ve **المجمل** 2/586; ve **اللسان** (**طلق**) )

Ve “**طلقة** bir gece”: develerin suya (gitmesi) için serbest bırakılması sebebiyledir; ve onu serbest bırakmıştır (**أطلقها**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ل ق
أطلقت الأسير وهو طليق وهو من الطلقاء‏.‏
وأطلقت الناقة من عقالها فطلقت وهي طالق وطلق وإبل أطلاق‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ تقاذفن أطلاقاً وقارب خطوه عن الذود تقييد وهن حبائبه وناقة طالق‏:‏ ترعى حيث شاءت لا تمنع‏.‏
وتطلق الظبي‏:‏ خلي عن قوائمه ومضى لا يلوي على يمرّ كمرّ الشادن المتطلق وسجنوه طلقاً‏:‏ غير مقيد‏.‏
وانطلق في حاجته‏.‏
واستطلق بطنه‏.‏
وأطلقه الدواء‏.‏
واستطلق الراعي ناقة لنفسه إذا خلاّها لنفسه لا يحلبها مع الإبل‏.‏
وعدا الفرس طلقاً وأطلاقاً‏.‏
وتطلقت الخيل‏:‏ مضت طلقاً‏.‏
وضربها الطلق‏.‏
وطلقت فهي مطلوقة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طلقت المرأة وطلقت فهي طالق وهنّ طوالق‏.‏
ورجل مطلاق ومطليق وطلاق‏.‏
وقال النابغة‏:‏ تناذرها الراقون من سوء سمّها تطلقه طوراً وطوراً تراجع وهو حلال مطلق وطلق‏.‏
وهو لك طلقاً‏.‏
وأعطيته من طلق مالي‏.‏
وهذا حلال طلق وهذا حرام غلق‏.‏
وطلق يده بالخير وأطلقها‏.‏
قال‏:‏ أطلق يديك تنفعاك يا رجل وهو طلق اليدين بالخير‏.‏
ورجل منطلق اللسان وطلقه وطليقه‏.‏
وطلق الوجه وطليقه ومنطلقه ومتطلقه وقد طلق وجهه طلاقة وانطلق وتطلق‏.‏
قال‏:‏ رعين وسمياً وصى نبته فانطلق الوجه ودق الكشوح وتطلق الفرس‏:‏ بال بعد الجري‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ وليلة طلق وطلقة ويوم طلق‏.‏
وما تطلق نفسي لهذا الأمر‏:‏ ما تنشرح له‏.‏
وانطلقت أفعل كقولك‏:‏ ذهب يقوم‏.‏
قال‏:‏ وإن عليَّ الله لا تحملونني على آلة إلا انطلقت أسيرها أي جعلت أسيرها‏.‏
وفرس محجل ثلاث‏:‏ مطلق يد أو رجل‏.‏
ومحجل الأيامن مطلق الأياسر‏.‏
وأصبت من ماله طلقاً‏:‏ نصيباً وأصله من طلق الفرس‏.‏
قال المسيب‏:‏ قبل امريء ترجى فواضله قد نالني من باعه طلق

##### Türkçe

ط ل ق
**أطلقت** esiri; o **طليق**tir; o, **الطلقاء**dandır.‏
Ve **أطلقت** deveyi bağından; böylece o **طلقت**; o **طالق** ve **طلق**tır; ve **إبل أطلاق**(tır).‏
ذو الرمة dedi:
تقاذفن **أطلاقاً** وقارب خطوه عن الذود تقييد وهن حبائبه
Ve **ناقة طالق**: dilediği yerde otlar; engellenmez.‏
Ve **تطلق الظبي**: bacaklarından salıver; ve gider, uğradığı şeye dönüp bakmaz; **كمرّ الشادن المتطلق** gibi; ve onu **طلقاً** olarak hapsettiler: bağlanmamış.‏
Ve ihtiyacı için **انطلق**.‏
Ve karnı **استطلق**.‏
Ve ilacı onu **أطلقه**.‏
Ve çoban, kendisi için bir deveyi **استطلق**; onu kendisi için salıverdiği zaman, onu develerle birlikte sağmaz.‏
Ve at **طلقاً** ve **أطلاقاً** koştu.‏
Ve atlar **تطلقت**: **طلقاً** olarak gittiler.‏
Ve onu **الطلق** vurdu.‏
Ve **طلقت**; böylece o **مطلوقة**dur.‏
Ve mecazdan: kadın **طلقت**; ve **طلقت**; böylece o **طالق**tır; ve onlar **طوالق**tır.‏
Ve **رجل مطلاق** ve **مطليق** ve **طلاق**.‏
Ve النابغة dedi:
تناذرها الراقون من سوء سمّها تطلقه طوراً وطوراً تراجع
Ve o, **حلال مطلق** ve **طلق**tur.‏
Ve o, senin için **طلقاً**dır.‏
Ve ona, malımın **طلق**undan verdim.‏
Ve bu **حلال طلق**tır; ve bu **حرام غلق**tır.‏
Ve elini hayırla **طلق** kıldı ve onu **أطلقها**.‏
Dedi: **أطلق** ellerini; sana fayda verirler, ey adam; ve o, hayırla **طلق اليدين**dir.‏
Ve **رجل منطلق اللسان** ve onun **طلقه** ve **طليقه**.‏
Ve **طلق الوجه** ve onun **طليقه** ve **منطلقه** ve **متطلقه**; ve yüzünü **طلاقة** olarak **طلق** kıldı; ve **انطلق** ve **تطلق**.‏
Dedi:
رعين وسمياً وصى نبته فانطلق الوجه ودق الكشوح
Ve at **تطلق**: koşudan sonra idrar yaptı.‏
امرؤ القيس dedi:
وليلة **طلق** و**طلقة** ويوم **طلق**.‏
Ve nefsim bu iş için **تطلق** olmaz: ona ferahlamaz.‏
Ve **انطلقت أفعل**; senin “kalkar gider” demen gibi.‏
Dedi:
وإن عليَّ الله لا تحملونني على آلة إلا انطلقت أسيرها
yani: onun yürüyüşünü yürütür kıldım.‏
Ve üçü akıtmalı bir at: bir elin veya bir ayağın **مطلق**(u).‏
Ve sağları akıtmalı, solları **مطلق**(u).‏
Ve onun malından **طلقاً** elde ettim: bir pay; ve aslı, atın **طلق**(undandır).‏
المسيب dedi:
قبل امريء ترجى فواضله قد نالني من باعه طلق

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّلْق: طَلق المخاض عند الوِلادة. ابن سيده: الطَّلْق وجَع الولادة. وفي حديث ابن عمر: أَنّ رجلاً حج بأُمّه فَحملها على عاتِقه فسأَله: هل قَضَى حَقَّها؟ قال: ولا طَلْقَة
واحدة؛ الطَّلْق: وجع الولادة، والطَّلْقَة: المرّة الواحدة، وقد طُلِقَت المرأَة تُطْلَق طَلْقاً، على ما لم يسمّ فاعله، وطَلُقت، بضم اللام. ابن الأَعرابي: طَلُقَت من الطلاق أَجود، وطَلَقَت بفتح اللام جائز، ومن الطَّلْق طُلِقَت، وكلهم يقول: امرأَة طالِق بغير هاء؛ وأَما قول الأَعشى:أَيا جارَتا بِيِني، فإِنك طالِقَة
فإِن الليث قال: أَراد طالِقة غداً. وقال غيره: قال طالِقة على الفعل لأَنها يقال لها قد طَلَقَت فبني النعت على الفعل، وطَلاقُ المرأَة: بينونتها عن زوجها. وامرأَة طالِق من نسوة طُلَّق وطالِقة من نسوة طَوَالِق؛ وأَنشد قول الأَعشى:
أَجارَتنا بِيني، فإِنك طالقة
كذاكِ أُمور الناس غادٍ وطارِقَه
وطَلَّق الرجل امرأَته وطَلَقت هي، بالفتح، تَطْلُق طَلاقاً وطَلُقَت، والضم أَكثر؛ عن ثعلب، طَلاقاً وأَطْلَقها بَعْلُها وطَلَّقها. وقال الأَخفش: لا يقال طَلُقت ، بالضم.
ورجل مِطْلاق ومِطْليق وطلِّيق وطُلَقة، على مثال هُمَزة: كثير التَّطْليق للنساء. وفي حديث الحسن: إِنك رجل طلِّيق أَي كثير طَلاق النساء، والأَجود أَن يقال مِطْلاق ومِطْلِيق؛ ومنه حديث عليّ، عليه السلام: إِن الحَسن مِطْلاق فَلا تزوِّجُوه. وطَلَّق البلادَ: تركها؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
مُرَاجعُ نَجْد بعد فِرْكٍ وبِغْضَةٍ،
مُطَلِّقُ بُصْرَى، أَشْعثُ الرأْسِ جافِلُه
قال: وقال العقيلي وسأله الكسائي فقال: أَطَلّقْت امرأَتك؟ فقال: نعم والأَرض من ورائها وطَلَّقت البلاد: فارقْتها. وطَلّقْت القوم: تركتُهم؛ وأَنشد لابن أَحمر:
غَطارِفَة يَرَوْن المجدَ غُنْماً،
إِذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا
أَي تركهم كما يترك الرجل المرأَة. وفي حديث عثمان وزيد: الطَّلاقُ بالرجال والعِدَّة بالنساء، هذا متعلق بهؤلاء وهذه متعلّقة بهؤلاء، فالرجال يُطَلِّق والمرأَة تعتدُّ؛ وقيل: أَراد أَن الطلاق يتعلّق بالزوج في حرّيته ورقِّه، وكذلك العدة بالمرأَة في الحالتين، وفيه بين الفقهاء خلاف: فمنهم من يقول إِن الحرّة إِذا كانت تحت العبد لا تَبين إِلا بثلاث وتَبِين الأَمة تحت الحر باثنتين، ومنهم من يقول إِن الحرّة تَبِين تحت العبد باثنتين ولا تبين الأَمة تحت الحر بأَقلّ من ثلاث، ومنهم من يقول إِذا كان الزوج عبداً وهي حرة أَو بالعكس أَو كانا عبدَين فإِنها تَبِين باثنتين، وأَما العدّة فإِن المرأَة إِن كانت حرّة اعتدَّت للوفاة أَربعة أَشهر وعشراً، وبالطلاق ثلاثة أَطهار أَو ثلاثَ حِيَض، تحت حرّ كانت أَو عبدٍ، فإِن كانت أَمة اعتدّت شهرين وخمساً أَو طُهْرين أَو حَيْضتين، تحت عبد كانت أَو حرّ. وفي حديث عمر والرجل الذي قال لزوجته: أَنتِ خليَّة طالِقٌ؛ الطالِقُ من الإِبل: التي طُلِقت في المرَعى، وقيل: هي التي لا قَيْد عليها، وكذلك الخلَّية. وطَلاقُ النساء لمعنيين: أَحدهما حلّ عُقْدة النكاح، والآخر بمعنى التخلية والإِرْسال. ويقال للإِنسان إِذا عَتَق طَلِيقٌ أَي صار حرّاً.
وأَطْلَق الناقة من عِقَالها وطَلَّقَها فطَلَقَت: هي بالفتح، وناقة طَلْق وطُلُق: لا عِقال عليها، والجمع أَطْلاق. وبعير طَلْق وطُلُق: بغير قَيْد. الجوهري: بعير طُلُق وناقة طُلُق، بضم الطاء واللام، أَي غير مقيَّد. وأَطْلَقْت الناقة من العِقال فطَلَقَت. والطالِق من الإِبل: التي قد طَلَقت في المرعى. وقال أَبو نصر: الطالق التي تَنْطَلق إِلى الماء ويقال التي لا قَيْد عليها، وهي طُلُق وطالِق أَيضاً وطُلُق أَكثر؛ وأَنشد: مُعَقٍَّلات العيس أَو طَوالِقِ
أَي قد طَلَقَت عن العقال فهي طالِق لا تحبَس عن الإِبل. ونعجة طالِق: مُخَلاْة ترعَى وحْدَها، وحبَسُوه في السِّجْن طَلْقاً أَي بغير قيد ولا كَبْل. وأَطْلَقَه، فهو مُطْلَق وطَلِيق: سرّحه؛ وأَنشد سيبويه: طَلِيق الله، لم يَمْنُنْ عليه
أَبُو داودَ، وابنُ أَبي كَبِير
والجمع طُلقَاء، والطُّلَقاء: الأُسراء العُتَقاء. والطَّليق: الأَسير الذي أُطْلِق عنه إِسارُه وخُلِّيَ
سبِيلُه. والطَّلِيقُ: الأَسِير يُطْلَق، فَعِيلٌ بمعنى مفعول؛ قال ذو الرمة:
وتَبْسِمُ عن نَوْرِ الأَقاحِيّ أَقْفَرَتْ
بِوَعْساء مَعْروف، تُغامُ وتُطْلَقُ
تُغامُ مرَّة أَي تُسْتر، وتُطْلَق إِذا انجلى عنها الغيم، يعني الأَقاحي إِذا طلعت الشمس عليها فقد طُلِقَت. وأَطْلَقْت الأَسير أَي خليَّته. وفي حديث حنين: خرج ومعه الطُّلَقاء؛ هم الذين خَلَّى عنهم يوم فتح مكة وأَطْلَقَهم فلم يَسْتَرِقَّهم، واحدهم طَلِيق وهو الأَسِير إِذا أُطْلِق سبيله. وفي الحديث: الطِّلَقاءُ مِنْ قُرَيش والعُتَقاءُ من ثَقِيف، كأَنَّه ميَّز قريشاً بهذا الاسم حيث هو أَحسن من العُتَقاء. والطُّلَقاء: الذين أُدخِلوا في الإِسلام كرهاً؛ حكاه ثعلب، فإِما أَن يكون من هذا، وإِما أَن يكون من غيره. وناقة طالِقٌ: بلا خطام، وهي أَيضاً التي ترسل في الحي فترعى من جَنابِهم حيث شاءَت لا تُعْقَل إِذا راحت ولا تُنْحَّى في المسرح؛ قال أَبو ذؤَيب:
غدت وهي مَحْشوكةٌ طالِق
ونعجة طالِق أَيضاً: من ذلك، وقيل: هي التي يحتبس الراعي لَبَنها، وقيل: هي التي يُتْرَك لبنها يوماً وليلة ثم يُحْلب. والطَّالِق من الإِبل: التي يتركها الراعي لنفسه لا يحتلبها على الماء، يقال: اسْتَطْلق الراعي ناقة لنفسه، والطَّالِقُ: الناقة يُحَلُّ عنها عِقالُها؛ قال: مُعَقَّلات العِيسِ أَو طَوَالِق
وأَنشد ابن بري أَيضاً لإِبراهيم بن هَرْمَةَ:
تُشْلى كبيرتُها فتُحْلَبُ طالِقاً،
ويُرمِّقُونَ صغارَها تَرْميقا
أَبو عمرو: الطَّلَقَة النوق التي تُحْلب في المرعى. ابن الأَعرابي: الطالِقُ الناقة ترسل في المرعى. الشيباني: الطالِقُ من النوق التي يتركها بِصِرارِها؛ وأَنشد للحطيئة:
أَقيموا على المِعْزَى بدار أَبيكُمُ،
تَسُوفُ الشِّمالُ بين صَبْحَى وطالِقِ
قال: الصَّبْحَى التي يحلبها في مبركها يَصْطَبِحُها، والطَّالِقُ التي يتركها بصرارها فلا يحلبها في مبركها، والجمع المَطالِيق والأَطْلاق (*
قوله «والجمع المطاليق والأطلاق) عبارة القاموس وشرحه: وناقة طالق بلا خطام أَو متوجهة إِلى الماء كالمطلاق، والجمع أَطلاق ومطاليق كصاحب وأَصحاب ومحاريب ومحراب، أَو هي التي تترك يوماً وليلة ثم تحلب». وقد أُطْلِقَت الناقة فطَلَقت أَي حُلَّ عقالُها؛ وقال شمر: سأَلت ابن الأَعرابي عن قوله:ساهِم الوَجْه من جَدِيلةَ أَو نَبْـ
ـهانَ، أَفْنى ضِراه للإِطْلاقِ
قال: هذا يكون بمعنى الحلّ والإِرسال، قال: وإِطْلاقُه إِيَّاها إِرسالها على الصيد أَفناها أَي بقَتْلِها. والطَّالِقُ والمِطْلاقُ: الناقة المتوجهة إِلى الماء، طَلَقَتْ تَطْلُق طَلْقاً وطُلوقاً وأَطْلَقَها؛ قال ذو الرمة:
قِراناً وأَشْتاتاً وحادٍ يَسُوقُها،
إِلى الماءِ مِنْ حَوْر التَّنُوفةِ، مُطْلِق
وليلةُ الطَّلَق: الليلة الثانية من ليالي توجّهها إِلى الماء. وقال ثعلب: إِذا كان بين الإِبل والماء يومان فأَول يوم يُطْلب فيه الماء هو القَرَب، والثاني الطَّلَق؛ وقيل: ليلة الطَّلَق أَن يُخَلِّيَ وُجوهَها إِلى الماء، عبَّر عن الزمان بالحدث، قال ابن سيده: ولا يعجبني. أَبو عبيد عن أَبي زيد: أَطْلَقْتُ الإِبل إِلى الماءِ حتى طَلَقَت طَلْقاً وطُلوقاً،د والاسم الطَّلَق، بفتح اللام. وقال الأَصمعي: طَلَقَت الإبلُ فهي تَطْلُق طَلَقاً، وذلك إِذا كان بينها وبين الماء يومان، فاليوم الأَول الطَّلَق، والثاني القَرَب، وقد أَطْلَقَها صاحُبها إِطْلاقاً، وقال: إِذا خلَّى وُجوهَ الإِبل إِلى الماءِ
وتركها في ذلك ترعى لَيْلَتَئذ فهي ليلة الطَّلَق، وإِن كانت الليلة الثانية فهي ليلة القَرَب، وهو السَّوق الشديد؛ وإِذا خلَّى الرجلُ عن ناقته قيل طَلّعقها، والعَيْرُ إِذا حازَ عانَته ثم خلَّى عنها قيل طَلَّقها، وإِذا اسْتَعْصَت العانةُ عليه ثم انْقَدْنَ له قيل طَلَّقْنَه؛ وأَنشد لرؤبة:
طَلَّقْنَه فاسْتَوْرَدَ العَدَامِلا
وأُطْلِقَ القومُ، فهم مُطْلَقون إِذا طَلَقَت إِبلُهم، وفي المحكم إِذا كانت إِبلهم طَوالِق في طلب الماء، والطَّلَق: سير الليل لوِرْدِ الغِبِّ، وهو أَن يكون بين الإِبل وبين الماء ليلتان، فالليلة الأُولى الطَّلَق يُخَلِّي الراعي إِبلَه إِلى الماء ويتركها مع ذلك ترعى وهي تسير، فالإِبل بعد التَّحويز طَوالِقُ، وفي الليلة الثانية قَوارِبُ. والإِطْلاق في القائمة: أَن لا يكون فيها وَضَحٌ، وقوم يجعلون الإِطْلاق أَن يكون يد ورجل في شِقّ مُحَجَّلَتين، ويجعلون الإِمْساك أَن يكون يد ورجل ليس بهما تحجيل. وفرس طُلُقُ إِحدى القوائم إِذا كانت إِحدى قوائمه لا تحجيل فيها. وفي الحديث: خيرُ الحُمُر الأَقْرحُ طُلُقُ اليدِ اليمنى أَي مُطْلَقُها ليس فيها تحجيل؛ وطَلُقَت يدُه بالخير طَلاقةً وطَلَقَت وطَلَقَها به يَطْلُقها وأَطْلَقها؛ أَنشد أَحمد بن يحيى: أُطْلُقْ يَدَيْك تَنْفَعاك يا رَجُلْ
بالرَّيْثِ ما أَرْوَيْتَها، لا بالعَجَلْ
ويروى: أَطْلِقْ. ويقال: طَلَقَ يده وأَطْلقَها في المال والخير بمعنى واحد؛ قال ذلك أَبو عبيد ورواه الكسائي في باب فَعَلْت وأَفْعَلْت، ويدُه مَطْلوقة ومُطْلَقة.
ورجل طَلْقُ اليدين والوجه وطَلِيقُهما: سَمْحُهما. ووجه طَلْقٌ وطِلْقٌ وطُلْقٌ؛ الأَخيرتان عن ابن الأَعرابي: ضاحك مُشْرِق، وجمعُ الطَّلْقِ طَلْقات. قال ابن الأَعرابي: ولا يقال أَوْجُدٌ طَوالِق إِلاَّ في الشعر، وامرأَة طَلْقهُ اليدين. ووجه طَلِيقٌ كطَلْق، والاسمُ
منها والمصدر جميعاً
الطَّلاقةُ. وطَلِيقٌ أَي مُسْتَبْشِر منبسط الوجه مُتَهَلِّلُه. ووجه مُنْطَلِق: كطَلْق، وقد انْطَلَق؛ قال الأَخطل:
يَرَوْنَ قِرًى سَهْلاً وداراً رَحِيبةً،
ومُنْطَلَقاً في وَجْهِ غيرِ بَسُورِ
ويقال: لقيته مُنْطَلِقَ الوجه إِذا أَسفر؛ وأَنشد:
يَرْعَوْنَ وَسْمِيّاً وَصَى نَبْتُه،
فانْطَلَقَ الوجهُ ودقَّ الكُشُوحْ
وفي الحديث: أَفْضلُ الإِيمانِ
أَن تُكَلِّم أَخاك وأَنت طَلِيقٌ أَي مستبشر منبسط الوجه؛ ومنه الحديث: أَن تَلْقاه بوجه طَلِق. وتَطَلّقَ الشيءَ: سُرَّ به فبدا ذلك في وجهه. أَبو زيد: رجل طَلِيقُ
الوجه ذو بِشْرٍ حسن، وطَلْق الوجه إِذا كان سخِيّاً، ومثله بعير طَلْقُ اليدين غير مقيد، وجمعه أَطلاق. الكسائي: رجل طُلُقٌ، وهو الذي ليس عليه شيء. ويوم طَلْقٌ بيِّن الطَّلاقة، وليلةٌ طَلْقٌ أَيضاً وليلة طَلْقةٌ: مُشْرِقٌ لا برد فيه ولا حرّ
ولا مطر ولا قُرّ، وقيل: ولا شيء يؤذي، وقيل: هو الليَّن القُرِّ من أَيام طَلْقات، بسكون اللام أَيضاً، وقد طَلُقَ طُلوقةً وطَلاقةً. أَبو عمرو: ليلة طَلْقٌ لا برد فيها؛ قال أَوس:
خَذَلْتُ على لَيْلةٍ ساهِرةْ،
فلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا ساكِرهْ
وليالٍ طَلْقات وطَوالِقُ. وقال أَبو الدقيش: وإنها لطَلْقةُ الساعة؛ وقال الراعي:
فلما عَلَتْه الشمسُ في يومِ طَلْقةٍ
يريد يومَ
ليلةٍ طَلْقةٍ ليس فيها قُرٌّ ولا ريح، يريد يومها الذي بعدها، والعرب تبدأُ بالليل قبل اليوم؛ قال الأزهري: وأَخبرني المنذري عن أَبي الهيثم أَنه قال في بيت الراعي وبيت آخر أَنشده لذي الرمة:
لها سُنَّةٌ كالشمسِ في يومِ طَلْقةٍ
قال: والعرب تضيف الاسم إِلى نعته، قال: وزادوا في الطَّلْق الهاء للمبالغة في الوصف كما قالوا رجل داهية، قال: ويقال ليلةٌ طَلْقٌ وليلة طَلْقةٌ أَي سهلة طْيبة لا برد فيها، وفي صفة ليلة القدر: ليلةٌ سَمْحةٌ طَلْقةٌ أَي سهلة طيبة. يقال: يوم طَلْقٌ وليلة طَلْقٌ وطَلْقةٌ إِذا لم يكن فيها حرّ ولا برد يؤذيان، وقيل: ليلة طَلْقٌ وطَلْقةٌ وطالِقة ساكنة مُضِيئة، وقيل: الطَّوالِق الطيبةُ التي لا حر فيها ولا برد؛ قال كثيِّر:يُرَشِّحُ نَبْتاً ناضِراً ويَزينُه
نَدىً، وليَالٍ بَعْد ذاك طَوالِق
وزعم أَبو حنيفة أَن واحدة الطَّوالِق طَلْقة، وقد غلط لأَن فَعْلة لا تُكسّر على فواعل إِلا أَن يشذ شيء. ورجل طَلْقُ اللسانِ وطُلُقٌ وطُلَقٌ وطَلِيق: فَصِيح، وقد طَلُق طُلوقةً وطُلوقاً، وفيه أَربع لغات: لسانٌ طَلْقٌ ذَلْقٌ، وطَلِيق ذَلِيق، وطُلُقٌ ذُلُقٌ، وطُلَقٌ ذُلَقٌ؛ ومنه في حديث الرَّحِم: تَكلَّم بلسان طَلْقِ أَي ماضي القول سريع النطق، وهو طَلِيق اللسان وطِلْقٌ وطَلْقٌ، وهو طَلِيقُ الوجه وطَلْقُ الوجه. وقال ابن الأَعرابي: لا يقال طُلَقٌ ذُلَقٌ، والكسائي يقولهما، وهو طَلْقُ الكف وطَلِيقُ
الكف قريبان من السواء. وقال أَبو حاتم: سئل الأَصمعي في طُلَقً أَو طُلَقٍ فقال: لا أَدري لسان طُلُقٍ أَو طُلَق؛ وقال شمر: طَلّقَت يدُه ولسانه طُلوقَةً وطُلوقاً. وقال ابن الأَعرابي: يقال هو طَلِيقٌ وطُلُقٌ وطالِقٌ ومُطْلَقٌ إِذا خُلِّي عنه، قال: والتَّطْلِيقُ التخلية والإِرسال وحلُّ العقد، ويكون الإِطلاقُ
بمعنى الترك والإِرسال، والطَّلَق الشَّأْوُ، وقد أَطْلَقَ رِجْلَه. واسْتَطْلَقَه: استعجله. واسْتَطْلَقَ بطنُه: مشى. واسْتِطلاقُ البطن: مَشْيُه، وتصغيره تُطَيْلِيق، وأَطْلَقَه الدواء. وفي الحديث: أَن رجلاً اسْتَطْلَق بطنُه أَي كثر خروج ما فيه، يريد الإِسهال. واستطلق الظبيُ
وتَطلَّق: اسْتَنَّ في عَدْوِه فمضى ومرّ لا يلوي على شيء، وهو تَفَعَّلَ، والظبي إِذا خَلَّى عن قوائمه فمضى لا يلوي على شيء قيل تَطَلَّقَ.قال: والانطِلاقُ سرعة الذهاب في أَصل المحْنة. ويقال: ما تَطَّلِقُ نفسي لهذا الأَمر أَي لا تنشرح ولا تستمر، وهو تَطَّلِقُ تَفْتَعِلُ، وتصغير الاطِّلاق طُتَيْلِيق، بقلب الطاء تاء لتحرك الطاء الأُولى كما تقول في تصغير اضطراب ضُتَيرِيب، تقلب الطاء تاء لتحرك الضاد، والانطِلاقُ: الذهاب. ويقال: انْطُلِقَ به، على ما لم يسمَّ فاعله، كما يقال انقُطِع به. وتصغير مُنّطَلِق مُطَيْلِق، وإَِن شئت عوّضت من النون وقلت مُطَيْلِيق، وتصغير الانطِلاق نُطَيْلِيق، لأَنك حذفت أَلف الوصل لأَن أَول الاسم يلزم تحريكه بالضم للتحقير، فتسقط الهمزة لزوال السكون الذي كانت الهمزة اجتُلِبت له، فبقي نُطْلاق ووقعت الأَلف رابعة فلذلك وجب فيه التعويض، كما تقول دُنَيْنِير لأَن حرف اللين إِذا كان رابعاً ثبت البدل منه فلم يسقط إِلا في ضرورة الشعر، أَو يكون بعده ياء كقولهم في جمع أُثْفِيّة أَثافٍ، فقِسْ على ذلك.
ويقال: عَدا الفرسُ طُلَقاً أَو طَلَقَين أَي شَوْطاً أَو شَوْطين، ولم يُخصّص في التهذيب بفرس ولا غيره. ويقال: تَطلَّقَت الخيلُ إِذا مضت طَلَقاً لم تُحْبَس إِلى الغاية، قال: والطَّلَقُ الشوط الواحد في جَرْي الخيل. والتَّطَلُّقُ أَن يبول الفرس بعد الجري؛ ومنه قوله: فصادَ ثلاثاً كجِزْعِ النِّظا
مِ، لم يَتَطَلَّقْ ولم يُغْسَل
لم يُغْسَل أَي لم يعرق. وفي الحديث: فرَفَعْتُ فرسي طَلَقاً أَو طَلَقَين؛ هو، بالتحريك، الشوط والغاية التي يجري إِليها الفرس. والطَّلَقُ، بالتحريك: قيد من أَدَمٍ، وفي الصحاح: قيد من جلود؛ قال الراجز: عَوْدٌ على عَوْدٍ على عَوْدٍ خَلَقْ
كأَنها، والليلُ يرمي بالغَسَقْ،
مَشاجِبٌ وفِلْقُ سَقْبٍ وطَلَق
شبّه الرجل بالمِشْجَبِ لِيبُسْهِ وقلة لحمه، وشبَّه الجمل بِفِلْقِ سَقْبٍ، والسَّقْب خشبة من خشبات البيت، وشبّه الطريق بالطَّلَق وهو قيد من أَدَمٍ. وفي حديث حنين: ثم انتزَع طَلَقاً من حَقَبه فقَيَّد به الجمَلَ؛ الطَّلَقُ، بالتحريك: قيد من جلود. والطَّلَق: الحبل الشديد الفتل حتى يَقوم؛ قال رؤبة:
مُحْمَلَج أُدْرِجَ إِدْراج الطَّلَقْ
وفي حديث ابن عباس: الحياءُ والإِيمانُ مَقْرونان في طَلَقٍ؛ الطَّلَقُ ههنا: حبل مفتول شديد الفتل، أَي هما مجتمعان لا يفترقان كأَنهما قد شُدّاً في حبل أَو قيد. وطَلَق البطن
(* قوله «وطلق البطن إلخ» عبارة الاساس:
واطلقت الناقة من عقالها فطلقت وهي طالق وطلق، وإبل أطلاق؛ قال ذو الرمة: تقاذفن إلخ): جُدَّتُه، والجمع أَطلاق؛ وأَنشد:
تَقاذَقْنَ أَطْلاقاً، وقارَبَ خَطْوَه
عن الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ، وهُنَّ حَبائِبهُ
أَبو عبيدة: في البطن أَطْلاق، واحدُها طَلَقٌ، متحرك، وهو طرائق البطن.والمُطَلَّقُ: المُلَقَّح من النخل، وقد أَطْلَقَ نخله وطَلَّقها إِذا كانت طِوالاً فأَلقحها. وأَطْلَقَ خَيْلَه في الحَلْبة وأَطْلَقَ عَدُوَّه إِذا سقاه سُمّاً. قال: وطَلَق أَعطى، وطَلِقَ إِذا تباعد. والطِّلْقُ، بالكسر: الحلال؛ يقال: هو لك طِلْقاً ط لْقٌ أَي حلال. وفي الحديث: الخيلُ طِلْقٌ؛ يعني أَن الرَّهان على الخيل حلال. يقال: أَعطيته من طِلْقِ مالي أَي صَفْوه وطَيِّبِه. وأَنتَ طِلْقٌ من هذا الأَمر أَي خارجٌ منه. وطُلِّقَ السليمُ، على ما لم يُسمَّ فاعله: رجعت إِليه نفسهُ وسكن وجعه بعد العِداد، فهو مُطَلَّق؛ قال الشاعر:
تَبِيتُ الهُمُوم الطارِقاتُ يَعُدْنَني،
كما تَعْتَرِي الأَهْوالُ رأْسَ المُطَلَّقِ
وقال النابغة:
تَناذَرَها الراقُون مِنْ سُوءِ سمِّها،
تُطَلِّقه طَورْاً، وطَوْراً تُراجِعُهْ
والطَّلَقُ: ضرب من الأَدْوية، وقيل: هو نبت تستخرج عصارته فيتطلَّى به الذين يدخلون في النار. الأَصمعي: يقال لضرب من الدواء أَو نبت طَلَقٌ، متحرك. وطَلْقٌ وطَلَق: اسمان.

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ل ق * رجل * طَلْقُ * الوجه و * * طَليقُ * الوجه وقد * طَلُقَ * من باب ظرف ورجل * طَلْقُ * اليدين أي سمح وامرأة * طَلْقُ * اليدين أيضا ورجل * طَلْقُ * اللسان و * طَلِيقُ * اللسان ولسان * طَلْقٌ * و * طَلِيقٌ * و * الطَّلْقُ * وجع الولادة وقد * طُلِقَتْ * تُطلق * طَلْقاً * على ما لم يسم فاعله ويقال عدا الفرس * طَلَقاً * أو * طَلَقَين * أي شوطا أو شوطين و * أطْلَقَ * الأسير خلاَّه وأطلق الناقة من عقالها * فطَلَقتْ * هي بالفتح و * أطْلَقَ * يده بالخير و * طَلَقَها * أيضا بالتخفيف والطليق الأسير الذي أُطلق عنه إساره وخُلي سبيله و * الطِّبْقُ * بالكسر الحلال يقال هو لك * طِلْقاً * و * الانْطِلاقُ * الذهاب و * اسْتِطْلاقُ * البطن مشيه و * طَلَّقَ * امرأته * تَطْلِيقاً * و * طَلَقَتْ * هي * تَطْلُقُ * بالضم * طَلاقا * فهي * طالِقُ * و * طالِقةٌ * أيضا قال الأخفش لا يقال طلُقت بالضم

##### Türkçe

* ط ل ق * adam, yüzü **طَلْقُ** (olan) ve yüzü **طَليقُ** (olan); ve (fiil olarak) **طَلُقَ** (oldu), **ظرف** babındandır. Ve adam, iki eli **طَلْقُ** (olan), yani cömert; ve kadın da iki eli **طَلْقُ** (olan) (dır) ayrıca. Ve adam, dili **طَلْقُ** (olan) ve dili **طَلِيقُ** (olan); ve dil **طَلْقٌ** ve **طَلِيقٌ** (dur). Ve **الطَّلْقُ**, doğum sancısıdır; ve (kadın) **طُلِقَتْ** (oldu), (edilgen olarak) **تُطلق** **طَلْقاً** (şeklinde), faili adlandırılmayan (kip) üzere. Ve denir: at **طَلَقاً** yahut **طَلَقَين** koştu; yani bir koşu yahut iki koşu. Ve **أطْلَقَ** esiri, onu salıverdi; ve deveyi bağından **أطْلَقَ** (etti); böylece o (dişi deve) fetha ile **فطَلَقتْ** (oldu). Ve **أطْلَقَ** elini hayırla (yani hayırda serbest bıraktı); ve onu da (kadını) tahfîf ile **طَلَقَها** (boşadı). Ve **الطليق**, bağı çözülüp yolu serbest bırakılan esirdir. Ve **الطِّبْقُ** kesra ile, helâldir; denir: o senindir **طِلْقاً**. Ve **الانْطِلاقُ**, gitmektir. Ve **اسْتِطْلاقُ** karın, onun yürümesidir. Ve (erkek) karısını **طَلَّقَ** (boşadı), **تَطْلِيقاً** (olarak); ve o (kadın) **طَلَقَتْ** (oldu), **تَطْلُقُ** damme ile, **طَلاقا** (olarak); böylece o **طالِقُ** ve ayrıca **طالِقةٌ** (dır). **الأخفش** dedi: damme ile **طلُقت** denmez.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طلق ككرم طلوقة وطلوقا وهو طلق الوجه مثلثة الطاء، الأخيرتان عن ابن الأعرابي، وجمع الطلق طلقات. قال ابن الأعرابي: ولا يقال: أوجه طوالق إلا في الشعر. وطلق الوجه، ككتف، وأمير أي: ضاحكه مشرقه وهو مجاز. قال رؤبة:
  واري الزناد مسفر البشيش
  طلق إذا استكرش ذو التكريش وفي الحديث: أن تلقاه بوجه طلق. وفي حديث آخر: أفضل الإيمان أن تكلم أخاك وأنت طليق أي مستبشر منبسط الوجه. وقال أبو زيد: رجل طليق الوجه: ذو بشر حسن. وطلق الوجه: إذا كان سخيا. ورجل طلق اليدين، بالفتح وعليه اقتصر الجوهري. وطلق اليدين بالضم، نقله الصاغاني وأغفله المصنف قصورا. وطلق اليدين بضمتين نقله الصاغاني أيضا، وكذا طليقهما، نقله صاحب اللسان، أي: سمحهما، وكذلك المرأة، وقال حفص بن الأخيف الكناني:
  نفرت قلوصي من حجارة حرة                      بنيت على طلق اليدين وهوب

  يعني قبر ربيعة بن مكدم. وليس الشعر لحسان رضي الله عنه، كما وقع في الحماسة والعين. قال الصاغاني: ورجل طلق اللسان، بالفتح والكسر، وطليقه كأمير أي: فصيحه وهو مجاز، وكذلك طلق، كصرد. ولسان طلق ذلق، فيه أربع لغات ذكرهن الجوهري: بالفتح، وطليق ذليق كأمير، وطلق ذلق، بضمتين، طلق ذلق كصرد وأنكره ابن الأعرابي. وقال الكسائي: يقال ذلك. وقال أبو حاتم: وسئل الأصمعي في طلق أو طلق، فقال: لا أدري لسان طلق أو طلق. وزاد الصاغاني: لسان طلق ذلق، مثل كتف أي: ذو انطلاق وحدة منه حديث الرحم تكلم بلسان طلق ذلق روي بكل ما ذكر من اللغات، وفي رواية بألسنة طلق ذلق. ومن المجاز: فرس طلق اليد اليمنى أي: مطلقها ليس فيها تحجيل. ومن الحديث خير الخيل الأدهم الأقرح المحجل الأرثم طلق اليد اليمنى. فإن لم يكن أدهم فكميت على هذه الصفة، وضبطه الجوهري بضمتين. وتقييد المصنف اليد اليمنى ليس بشرط بل أي قائمة من قوائمها كانت، وكأنه أراد بيان لفظ الحديث، فتأمل. وقال ابن عباد: الطلق بالفتح: الظبي، سميت لسرعة عدوها ج: أطلاق. والطلق أيضا: كلب الصيد لكون مطلقا، أو لسرعة عدوه على الصيد. والطلق: الناقة الغير المقيدة، وكذا البعير، والمحبوس كذا في العباب. والذي في الصحاح: بعير طلق، وناقة طلق بضم الطاء واللام أي: غير مقيد. والجمع أطلاق. وهكذا ضبطه الصاغاني أيضا ففي سياق المصنف محل نظر، ويشهد لذلك أيضا قول أبي نصر: ناقة طالق وطلق: لا قيد عليها، وطلق أكثر مما سيأتي. ومن المجاز: يوم طلق بين الطلاقة: مشرق لا حر فيه ولا قر يؤذيان، وقيل: لا مطر، وقيل: لا ريح، وقيل: هو اللين القر، من أيام طلقات، بسكون اللام أيضا. قال رؤبة:
  ألا نبالي إذ بدرنا الشرقا
  أيوم نحس أم يكون طلقا وقال أبو عمرو: ليلة طلق: لا برد فيها. قال أوس بن حجر:
  خذلت على ليلة سـاهـره                      بصحراء شرج الى ناظره
  تزاد ليالي فـي طـولـه                      فليست بطلق ولا ساكـره أي: ساكنة الريح. وقال ابن دريد: ليلة طلقة، قال: وربما سميت الليلة القمراء طلقة. وقيل: ليلة طلقة وطالقة أي: ساكنة مضيئة. وليال طوالق: طيبة لا حر فيها ولا برد. قال كثير:
  يرشح نبتا ناضرا ويزينـه                      ندى وليال بعد ذاك طوالق

  وزعم أبو حنيفة أن واحدة الطوالق طلقة، وقد غلط لأن فعلة لا تكسر على فواعل إلا أن يشذ شيء. وقد طلق فيهما أي: في اليوم والليلة ككرم طلوقة بالضم وطلاقة بالفتح. وطلق بن علي بن طلق بن عمرو، ويقال: ابن قيس الربعي الحنفي السحيمي: والد قيس بن طلق، له وفادة وعدة أحاديث، وعنه ولداه: قيس وخلدة وغيرهما. وطلق بن خشاف قاله مسلم بن إبراهيم، قال: حدثنا سوادة بن أبي الأسود القيسي عن أبيه أنه سمع طلقا، وخشاف، كرمان: تقدم ذكره في محله، وذكره ابن حبان في ثقات التابعين، وقال: إنه من بني بكر بن وائل بن قيس بن ثعلبة، يروي عن عثمان، وعائشة، وعنه سواد بن مسلم بن أبي الأسود، فتأمل ذلك. وطلق بن يزيد أو يزيد بن طلق، روى عنه مسلم بن سلام في مسند أحمد. وطليق، كزبير، ابن سفيان بن أمية بن عبد شمس: صحابيون رضي الله عنهم. والأخير من المؤلفة قلوبهم، كما قاله الذهبي وابن فهد، وكذلك ابنه حكيم بن طليق. وقد أغفل المصنف ذكر طليق في المؤلفة قلوبهم في أ ل ف وذكر ابنه حكيما فقط، وقد نبهنا على ذلك هناك. وفاته: علي بن طلق بن حبيب العنزي يروي عن جابر وابن الزبير وأنس، وعنه عمرو بن دينار. وطليق بن محمد، وطليق بن قيس: تابعيان. وطلقة: فرس صخر بن عمرو بن الحارث بن الشريد. ويقال: طلقت المرأة كعني تطلق في المخاض طلقا، وكذلك طلقت بضم اللام، وهي لغية: أصابها وجع الولادة. والطلقة: المرة الواحدة، ومنه الحديث: أن رجلا حج بأمه، فحملها على عاتقه، فسأله: هل قضى حقها? قال: ولا طلقة واحدة. وامرأة مطلوقة: ضربها الطلق. ومن المجاز: طلقت المرأة من زوجها، كنصر، وكرم، طلاقا: بانت قال ابن الأعرابي: طلقت من الطلاق أجود، وطلقت، بفتح اللام جائز، ومن الطلق طلقت بالضم. وقال ثعلب: طلقت بالفتح تطلق طلاقا، وطلقت، والضم أكثر. وقال الأخفش: لا يقال: طلقت بالضم. قال ابن الأعرابي: وكلهم يقول: فهي طالق بغير هاء ج: طلق كركع. وقال الأخفش: طالق وطالقة غدا. قال الليث: وكذلك كل فاعلة تستأنف لزمتها الهاء. قال الأعشى:
  أيا جارتي بيني فإنك طالـقـه                      كذاك أمور الناس غاد وطارقه

  وقال غيره: قال: طالقة على الفعل؛ لأنها يقال لها: قد طلقت، فبنى النعت على الفعل، ج: طوالق. وفي العباب: طلاق المرأة يكون بمعنيين: أحدهما: حل عقدة النكاح، والآخر: بمعنى الترك والإرسال. وفي اللسان: في حديث عثمان وزيد: الطلاق بالرجال، والعدة بالنساء هذا متعلق بهؤلاء، وهذه متعلقة بهؤلاء، فالرجل يطلق، والمرأة تعتد. وقيل: أراد أن الطلاق يتعلق بالزوج في حريته ورقه، وكذلك العدة بالمرأة في الحالتين. وفيه بين الفقهاء خلاف، فمنهم من يقول: إن الحرة إذا كانت تحت العبد لا تبين إلا بثلاث، وتبين الأمة تحت الحر باثنتين. ومنهم من يقول: إن الحرة تبين تحت العبد باثنتين، ولا تبين الأمة تحت الحر بأقل من ثلاث. ومنهم من يقول: إذا كان الزوج عبدا وهي حرة، أو بالعكس، أو كانا عبدين فإنها تبين باثنتين. وأما العدة فإن المرأة إن كانت حرة اعتدت للوفاة أربعة أشهر وعشرا، وبالطلاق ثلاثة أطهار، أو ثلاث حيض تحت حر كانت أو عبد، فإن كانت أمة اعتدت شهرين وخمسا، أو طهرين، أو حيضتين تحت عبد كانت أو حر. وأطلقها بعلها وطلقها إطلاقا وتطليقا فهو مطلاق ومطليق كمحراب ومسكين. ومنه حديث علي رضي الله عنه: إن الحسن مطلاق فلا تزوجوه?. ورجل طلقة وطليق كهمزة وسكيت: كثير التطليق للنساء، وقد روي في حديث الحسن: إنك رجل طليق. والطالقة من الإبل: ناقة ترسل في المرعى، قاله ابن الأعرابي. وقال الليث: ترسل في الحي ترعى من جنابهم حيث شاءت لا تعقل إذا راحت، ولا تنحى في المسرح. وأنشد لأبي ذؤيب الهذلي:
  غدت وهي محشوكة طالق وأنشد في تركيب ح ش ك:
  غدت وهي محشوكة حافل                      فراح الذئار عليها صحيحا قال الصاغاني: لم أجد البيت في قصيدته المذكورة في ديوان الهذليين، وهي ثلاثة وعشرون بيتا. أو هي التي يتركها الراعي لنفسه، فلا يحتلبها على الماء، كما في العباب. وقال الشيباني: هي التي يتركها الراعي بصرارها، وأنشد للحطيئة:
  أقيموا على المعزى بدار أبـيكـم                      تسوف الشمال بين صبحى وطالق قال: الصبحى: التي يحتلبها في مبركها يصطبحها. والطالق: التي يتركها بصرارها فلا يحتلبها في مبركها. ومن المجاز: طلق يده بخير وبمال، وكذا في خير، وفي مال يطلقها بالكسر طلقا: فتحها كأطلقها. قال الشاعر:
  أطلق يديك تنفعاك يا رجل
  بالريث ما أرويتها لا بالعجل ويروى: أطلق، وهكذا أنشده ثعلب. نقله أبو عبيد، ورواه الكسائي في باب فعلت وأفعلت. ويده مطلوقة ومطلقة، أي: مفتوحة، ثم إن ظاهر سياقه أنه من باب ضرب؛ لأنه ذكر الآتي على ما هو اصطلاحه. والجوهري جعله من باب نصر، فإنه قال - بعد ما أورد البيت -: يروى بالضم والفتح، فتأمل. وقال ابن عباد: طلق الشيء، أي: أعطاه. قال: وطلق كسمع: إذا تباعد. والطليق كأمير: الأسير الذي أطلق عنه إساره وخلي سبيله. قال يزيد بن مفرغ:
  عدس ما لعباد عليك إمارة                      نجوت وهذا تحملين طليق وقدتقدم قصت في ع د س. وطليق الإله: الريح، نقله الصاغاني، وهو مجاز، وأنشد سيبويه:
  طليق الله لم يمنن عليه                      أبو داود وابن أبي كبير

  ومن المجاز: الطلق، بالكسر: الحلال وهو المطلق الذي لا حصر عليه. يقال: أعطيته من طلق مالي، أي: من صفوه وطيبه. وهو لك طلقا. ويقال: هذا حلال طلق، وحرام غلق. وفي الحديث: الخيل طلق يعني أن الرهان على الخيل حلال. ويقال: أنت طلق منه أي: خارج منه. وقيل: بريء. وطلق الإبل: ظاهر سياقه أنه بالكسر، والذي في الصحاح والعباب بالتحريك، ونصهما - بعد ذكر قوله: عدا طلقا أو طلقين -: والطلق أيضا: سير الليل لورد الغب؛ وهو أن يكون بينهما أي: الإبل وبين الماء ليلتان. فالليلة الأولى الطلق هكذا ضبطاه بالتحريك، قالا: لأن الراعي يخليها الى الماء، ويتركها مع ذلك ترعى في سيرها، فالإبل بعد التحويز طوالق، وفي الليلة الثانية قوارب. ونقل أبو عبيد عن أبي زيد: أطلقت الإبل الى الماء حتى طلقت طلقا وطلوقا، والاسم الطلق بفتح اللام. وقال الأصمعي: طلقت الإبل فهي تطلق طلقا، وذلك إذا كان بينها وبين الماء يومان، فاليوم الأول الطلق، والثاني القرب. وقال: إذا خلى وجوه الإبل الى الماء، وتركها في ذلك ترعى ليلته فهي ليلة الطلق، وإن كانت الليلة الثانية فهي ليلة القرب، وهو السوق الشديد. وقال غيره: ليلة الطلق: الليلة الثانية من ليالي توجهها الى الماء. وقال ثعلب: إذا كان بين الإبل والماء يومان، فأول يوم يطلب فيه الماء هو القرب. والثاني هو الطلق. وقيل: ليلة الطلق: أن يخلي وجوهها الى الماء، عبر عن الزمان بالحدث. قال ابن سيده: ولا يعجبني. والطلق بالتحريك: المعى. وقالوا: الطلق: القتب في بعض اللغات ج: أطلاق كسبب وأسباب قاله ابن دريد. وقال أبو عبيدة: في البطن أطلاق، واحدها طلق، بالتحريك وهو طرائق البطن، وقال غيره: طلق البطن: جدته، والجمع أطلاق، وأنشد:
  تقاذفن أطلاقا وقارب خطوه                      عن الذود تقريب وهن حبائبه قلت: وهذا أيضا يخالف سياق المصنف، فإن ظاهره أن يكون بالكسر، وهذا يدلك على أن طلق الإبل بالتحريك كما صوبناه، فتأمل. والطلق: الشبرم، نقله ابن عباد، وضبطه بالفتح، أو نبت يستعمل في الأصباغ نقله ابن عباد أيضا. وقال الأصمعي: يقال لضرب من الدواء، أو نبت: طلق، محرك اللام، نقله الأزهري. وقال غيره: هو نبت تستخرج عصارته فيتطلى به الذين يدخلون النار أو هذا وهم أي ما نقله ابن عباد والأصمعي. وقال الصاغاني في ابن عباد: لم يعمل الصاحب شيئا، وهو ليس بنبت، إنما هو من جنس الأحجار واللخاف، ولعله سمع أن الطلق يسمى كوكب الأرض، فتوهم أنه نبت، ولو كان نبتا لأحرقته النار، وهي لا تحرقه إلا بحيل، وهو معرب تلك. والطلق: النصيب نقله ابن عباد، وضبطه بالتحريك. وفي الأساس: أصبت من ماله طلقا، أي: نصيبا، وهو مجاز، وأصله من طلق الفرس. والطلق أيضا: الشوط الواحد في جري الخيل، ضبطه الجوهري والصاغاني وابن الأثير بالتحريك. وقد عدا الفرس طلقا أو طلقين أي: شوطا أو شوطين. ولم يخصص في التهذيب بفرس ولا غيره. وفي الحديث: فرفعت فرسي طلقا أو طلقين. قال ابن الأثير: هو بالتحريك: الشوط والغاية التي يجري إليها الفرس. والطلق، بالتحريك: قيد من جلود، نقله الجوهري. وفي المحكم: قيد من أدم، قال رؤبة يصف حمارا:
  محملج أدرج إدراج الطلق وفسر بالحبل الشديد الفتل حتى يقوم. وقال الراجز:
  عود على عود على عود خلق
  كأنها والليل يرمي بالغـسـق
  مشاجب وفلق سقب وطلـق

  شبه الرجل بالمشجب؛ ليبسه وقلة لحمه، وشبه الجمل بفلق سقب. والسقب: خشبة من خشبات البيت. وشبه الطريق بالطلق، وهو قيد من أدم. وفي حديث حنين: ثم انتزع طلقا من حقبه فقيد به الجمل. وفي حديث ابن عباس: الحياء والإيمان مقرونان في طلق وهو حبل مفتول شديد الفتل، أي: هما مجتمعان لا يفترقان، كأنهما قد شدا في حبل أو قيد. والطلق: النصيب عن ابن عباد، وهو أصاب في ذكره هنا، وقد أخطأ المصنف حيث ذكره مرتين. والطلق: سير الليل لورد الغب نقله الجوهري والصاغاني، وهو طلق الإبل الذي تقدم، وهو تفسير عن هذا، وقد أخطأ المصنف في التفريق بينهما. ويقال: حبس فلان في السجن طلقا، ويضم، والصواب بضمتين أي: بلا قيد ولا وثاق ولا كبل. والطلق: دواء إذا طلي به أي بعصارته بعدما تستخرج منه منع من حرق النار كما تقدم، والمشهور فيه سكون اللام نقله الصاغاني، أو هو لحن والصواب التحريك، كما نقله الأزهري وغيره. قال الصاغاني: وهو معرب تلك. وحكى أبو حاتم عن الأصمعي: طلق بالكسر، كمثل. قال الصاغاني: وهو من جنس الأحجار واللخاف، وليس بنبت. وقال الرئيس: هو حجر براق يتشظى إذا دق صفائح وشظايا، يتخذ منها مضاوي للحمامات بدلا عن الزجاج، وأجوده اليماني، ثم الهندي، ثم الأندلسي. وقالوا: من عرف حل الطلق استغنى عن الخلق. والحيلة في حله: أن يجعل في خرقة مع حصوات، ويدخل في الماء الفاتر، ثم يحرك برفق حتى ينحل، ويخرج من الخرقة في الماء، ثم يصفى عنه الماء، ويشمس ليجف. وناقة طالق: أي بلا خطام عن ابن دريد. وقال غيره: بلا عقال، وأنشد:
  معقلات العيس أو طوالق أي قد طلقت عن العقال، فهي طالق: لا تحبس عن الإبل. أو طالق: متوجهة الى الماء، وقال أبو نصر: الطالق، هي التي تنطلق الى الماء كالمطلاق والجمع أطلاق، ومطاليق، كصاحب وأصحاب، ومحراب ومحاريب. أو هي التي تترك يوما وليلة ثم تحلب، وأنشد ابن بري لابن هرمة:
  تشلى كبيرتها فتحلب طالقا                      ويرمقون صغارها ترميقا والجمع: طلقة، ككاتب وكتبة. وقال أبو عمرو: الطلقة من الإبل: التي تحلب في المرعى. وأطلق الأسير: إذا خلاه وسرحه، فهو مطلق وطليق، وفي الحديث: أطلقوا ثمامة، وكذلك أطلق عنه. قال عبد يغوث بن وقاص الحارثي:
  أقول وقد شدوا لساني بنسعة                      أمعشر تيم أطلقوا عن لسانيا وقال ابن الأعرابي: أطلق عدوه: إذا سقاه سما. قال: وأطلق نخله وذلك إذا كان طويلا فألقحه فهو مطلق، أي: ملقح، قال: كطلقه تطليقا وهو مجاز. وأطلق القوم فهم مطلقون: طلقت إبلهم، وفي المحكم: إذا كانت إبلهم طوالق في طلب الماء. وطلق السليم، بالضم تطليقا: إذا رجعت إليه نفسه، وسكن وجعه بعد العداد، وفي المفردات: طلق السليم: خلاه الوجع، قال النابغة الذبياني:
  تناذرها الراقون من سوء سمها                      تطلقه طورا وطورا تراجـع وقال رجل من ربيعة:
  تبيت الهموم الطارقات يعدنـنـي                      كما تعتري الأهوال رأس المطلق

  أراد تعتريه. والمطلق كمحدث: من يريد يسابق بفرسه سمي به لأنه لا يدري: أيسبق أم يسبق? ومن المجاز قولهم: انطلق يفعل كذا، مثل قولك: ذهب يقدم. وقال الراغب: انطلق فلان إذا مر منخلعا. ومنه قوله تعالى: )فانطلقوا وهم يتخافتون(، )انطلقوا الى ما كنتم به تكذبون(، وقال ابن الأثير: الانطلاق: سرعة الذهاب في أصل المحنة. ومن المجاز: انطلق وجهه أي: انبسط. وانطلق به مبنيا للمفعول: إذا ذهب به قال الجوهري: كما يقال انقطع به. قال: وتصغير منطلق مطيلق، وإن شئت عوضت من النون وقلت: مطيليق. وتصغير الانطلاق نطيليق؛ لأنك حذفت ألف الوصل، لأن أول الاسم يلزم تحريكه بالضم للتحقير، فتسقط الهمزة لزوال السكون الذي كانت الهمزة اجتلبت له، فبقي نطلاق، ووقعت الألف رابعة، فلذلك وجب فيه التعويض، كما تقول: دنينير؛ لأن حرف اللين إذا كان رابعا ثبت البدل منه، فلم يسقط إلا في ضرورة الشعر، أو يكون بعده ياء، كقولهم في جمع أثفية: أثاف، فقس على ذلك، هكذا هو نص الجوهري والصاغاني. وسوق هذه العبارة الكثيرة الفائدة أولى من سوق الأمثال والقصص مما حشى بها كتابه وأخرجه من حد الاختصار. وسيأتيك قريبا بعد هذا التركيب في الطوق ما لم يحتج إليه من التطويل، والكمال لله سبحانه. ثم إن قول الجوهري، فبقي نطلاق هكذا هو مضبوط بالفتح، والصواب كسر نونه؛ لأنه ليس في الكلام نفعال. واستطلاق البطن: مشيه وخروج ما فيه، وهو الإسهال، ومنه الحديث: إن رجلا استطلق بطنه. وتصغير الاستطلاق: تطيليق. وتطلق الظبي: إذا استن في عدوه فمضى ومر لا يلوي على شيء وهو تفعل، قاله الجوهري. وقال أبو عبيد: تطلق الفرس: إذا بال بعد الجري وهو مجاز. وأنشد:
  فصاد ثلاثا كجزع النظا                      م لم يتطلق ولم يغسل معنى لم يغسل: لم يعرق. ويقال: ما تطلق نفسه لهذا الأمر، كتفتعل أي: لا تنشرح نقله الجوهري، قال: وتصغير الاطلاق طتيليق بقلب الطاء تاء؛ لتحرك الطاء الأولى، كما تقول في تصغير اضطراب: ضتيريب، تقلب الطاء تاء، لتحرك الضاد. وطالقان، كخابران: د، بين بلخ ومرو الروذ مما يلي الجبل، منه أبو محمد محمود بن خداش الطالقاني سكن ببغداد، وروى عن يزيد بن هارون، وابن المبارك، والفضل، وعنه إبراهيم الحربي وأبو يعلى الموصلي، مات في شعبان سنة 250 عن تسعين سنة. وطالقان أيضا: د، أو كورة بين قزوين وأبهر، منه الصاحب إسماعيل بن أبي الحسن بن عباد بن العباس بن عباد، مؤلف كتاب المحيط في اللغة، وقد جمع فيه فأوعى، ووالده كان من المحدثين، سمع من جعفر الفريابي، وعنه أبو الشيخ، وتوفي سنة 335 وكان وزيرا لدولة آل بويه. ومن طالقان هذه أيضا: أبو الخير أحمد بن إسماعيل بن يوسف الطالقاني القزويني الشافعي، أحد المدرسين في النظامية ببغداد، سمع بنيسابور أبا عبد الله الفزاري، ومات بقزوين سنة 550. ومما يستدرك عليه: رجل طلاق، كشداد: كثير الطلاق نقله الزمخشري. وطلق البلاد: تركها، عن ابن الأعرابي وهو مجاز، وأنشد:
  مراجع نجد بعد فـرك وبـغـضة                      مطلق بصرى أشعث الرأس جافله قال: وقال العقيلي، وسأله الكسائي فقال: أطلقت امرأتك? فقال: نعم والأرض من ورائها. وطلقت القوم: تركتهم، وأنشد لابن أحمر:
  غطارفة يرون المجد غنما                      إذا ما طلق البرم العـيالا

  أي: تركهم كما يترك الرجل المرأة. ويقال للإنسان إذا عتق: طليق، أي: صار حرا. وأطلق الناقة من عقالها، وطلقه فطلقت هي، بالفتح. ونعجة طالق: مخلاة ترعى وحدها. وفي الحديث: الطلقاء من قريش، والعتقاء من ثقيف. كأنه ميز قريشا بهذا الاسم، حيث هو أحسن من العتقاء. وقال ثعلب: الطلقاء: الذين أدخلوا في الإسلام كرها. واستطلق الراعي ناقة لنفسه: حبسها. والإطلاق: الحل والإرسال. والمطلق من الأحكام: ما لا يقع فيه استثناء. والماء المطلق: ما سقط عنه القيد. وأطلق الناقة، فهو مطلق: ساقها الى الماء. قال ذو الرمة:
  قرانا وأشتاتا وحـاد يسـوقـهـا                      الى الماء من حور التنوفة مطلق وإذا خلى الرجل عن ناقته قيل: طلقها، والعير إذا حاز عانته، ثم خلى عنها قيل: طلقها، وإذا استعصت العانة عليه ثم انقدن له قيل: طلقنه، قال رؤبة:
  طلقنه فاستورد العداملا والإطلاق في القائمة: أن لا يكون فيها وضح. وقوم يجعلون الإطلاق: أن يكون يد ورجل في شق محجلتين، ويجعلون الإمساك أن يكون يد ورجل ليس بهما تحجيل. وبعير طلق اليدين: غير مقيد. وقال الكسائي: رجل طلق: ليس عليه شيء. وقول الراعي:
  فلما علته الشمس في يوم طلقة يريد: يوم ليلة طلقة ليس فيها قر ولا ريح، يريد يومها الذي بعدها والعرب تبدأ بالليل قبل اليوم. قال الأزهري: وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال - في بيت الراعي وبيت آخر أنشده لذي الرمة:
  لها سنة كالشمس في يوم طلقة قال: والعرب تضيف الاسم الى نعته، قال: وزادوا الهاء في الطلق للمبالغة في الوصف، كما قالوا: رجل داهية. وقال ابن الأعرابي: يقال: هو طليق، وطلق، ومطلق: إذا خلى عنه، وأطلق رجله. واستطلقه: استعجله. وأطلق الدواء بطنه: مشاه. واستطلق الظبي: مثل تطلق. وتطلقت الخيل: مضت طلقا لم تحتبس الى الغاية. وأطلق خيله في الحلبة: أجراها. ورجل منطلق اللسان، ومتطلقه: فصيح، وهو مجاز. وشرف الدين بن المطلق، كمحدث من شيوخ أبي الفتوح الطاوسي، وكان في عصر المصنف. وطالق: من مدن أشبيلية، منها أبو القاسم عبدس بن محمد بن عبد العظيم السليجي الأشبيلي الطالقي، روى عن بقي بن مخلد توفي سنة 325 ذكره ابن الفرضي. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**طلق** gibi **كرم**: **طلوقة** ve **طلوقا**; ve o, **طلق الوجه**’dur; **الطاء**’ın üçlü (üç vecihli)siyle; son ikisi İbnü’l-A‘râbî’den. **الطلق**’un çoğulu: **طلقات**. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Şiir dışında: **أوجه طوالق** denilmez.” Ve **طلق الوجه**, **كتف** gibi, ve **أمير** (vezninde) yani: gülen, parlayan; ve bu mecazdır. Rü’be dedi:
  Çakmak taşını gizlerim; yüzün açılmış, parıltısı belirgin,
  **طلق**: **استكرش ذو التكريش** (olduğu zaman).

Ve hadiste: “Onu **وجه طلق** ile karşılaman.” Ve başka bir hadiste: “İmanın en faziletlisi, kardeşinle konuşmandır; sen **طليق** iken,” yani: müjdeleyici, yüzü açılmış. Ebû Zeyd dedi: **رجل طليق الوجه**: güzel sevinç (yüz açıklığı) sahibi. Ve **طلق الوجه**: cömert olduğu zaman. Ve **رجل طلق اليدين**, fetha ile; Cevherî bununla yetindi. Ve **طلق اليدين** damme ile; bunu Sâgânî nakletti, musannif ise kusurla onu ihmal etti. Ve **طلق اليدين** iki damme ile; bunu da Sâgânî nakletti; aynı şekilde **طليقهما**; bunu Lisân sahibi nakletti; yani: ikisinin de eli açık (cömert) olan; kadın da böyledir. Hafs b. el-Aḫîf el-Kinânî dedi:
  Develerim ürktü, ḥarra taşlarından;
  **طلق اليدين** ve **هوب** üzerine bina edilmiş (bir yerden).

  Yani: Rabî‘a b. Mekdem’in kabri. Şiir Hassân’a (Allah ondan razı olsun) ait değildir; **الحماسة** ve **العين**’de vaki olduğu üzere. Sâgânî dedi: **رجل طلق اللسان**, fetha ve kesra ile; ve **طليقه** **أمير** gibi; yani: fasih; ve bu mecazdır; aynı şekilde **طلق**, **صرد** gibi. Ve **لسان طلق ذلق**: onda dört lugat vardır; Cevherî onları zikretti: fetha ile; ve **طليق ذليق** **أمير** gibi; ve **طلق ذلق** iki damme ile; **طلق ذلق** **صرد** gibi; İbnü’l-A‘râbî bunu inkâr etti. Kisâî dedi: “Bu söylenir.” Ebû Hâtim dedi: Asma‘î’ye **طلق** yahut **طلق** hakkında soruldu; dedi ki: “Bilmiyorum; **لسان طلق** mı, yoksa **طلق** mı?” Sâgânî ekledi: **لسان طلق ذلق**, **كتف** gibi; yani: onda açılma ve keskinlik sahibi. Ondan, rahmin hadisi: “**بلسان طلق ذلق** konuşur”; zikredilen lugatların hepsiyle rivayet edilmiştir; bir rivayette: “**بألسنة طلق ذلق**.” Mecazdan: **فرس طلق اليد اليمنى** yani: sağ ön ayağı serbest; onda **تحجيل** yoktur. Ve hadisten: “Atların hayırlısı: koyu siyah, alnı akıtmalı, ayakları sekili, burnu beyazımsı; **طلق اليد اليمنى**.” Eğer koyu siyah değilse, bu sıfat üzere doru. Cevherî onu iki damme ile ضبط etti. Musannifin “sağ el” kaydı şart değildir; bilakis onun ayaklarından hangisi olursa; sanki hadisin lafzını beyan etmek istedi; öyleyse düşün. İbn ‘Abbâd dedi: **الطلق** fetha ile: ceylan; koşusunun süratine nispetle adlandırıldı; çoğulu: **أطلاق**. Ve **الطلق** ayrıca: av köpeği; serbest bırakılmış olduğundan, yahut av üzerine koşusunun süratinden. Ve **الطلق**: bağlanmamış dişi deve; aynı şekilde erkek deve; ve hapsedilmiş (olan) — **العباب**’da böyle. **الصحاح**’ta olan: **بعير طلق** ve **ناقة طلق**; **الطاء** ve **اللام** damme ile; yani: bağlanmamış. Çoğulu: **أطلاق**. Sâgânî de onu böyle ضبط etti; öyleyse musannifin siyakında nazar mahalli vardır. Buna Ebû Nasr’ın sözü de şahitlik eder: **ناقة طالق وطلق**: üzerinde bağ yoktur; ve **طلق** gelecek olandan daha çoktur. Mecazdan: **يوم طلق بين الطلاقة**: parlak; onda eziyet eden ne sıcak vardır ne de soğuk; ve denildi: yağmur yok; ve denildi: rüzgâr yok; ve denildi: yumuşak soğuktur; **أيام طلقات**’tan; **اللام**’ın sükûnu ile de. Rü’be dedi:
  Doğuya erkenden vardığımızda aldırmayız;
  Uğursuz gün mü, yoksa **طلق** mı olur?

Ebû ‘Amr dedi: **ليلة طلق**: onda soğuk yoktur. Evs b. Ḥacer dedi:
  Beni, onu gözetleyene, Şerc çölünde, uykusuz bir gece üzerinde yüzüstü bıraktı;
  Onun uzunluğunda geceler artar;
  O ne **طلق**tır ne de **ساكره**.

Yani: rüzgârı sakin. İbn Düreyd dedi: **ليلة طلقة**; dedi ki: bazen ay ışıklı geceye **طلقة** denilmiştir. Ve denildi: **ليلة طلقة وطالقة** yani: sakin, aydınlık. Ve **ليال طوالق**: hoş; onda ne sıcak vardır ne soğuk. Kesîr dedi:
  Taze bitkiyi terletir ve onu süsler;
  Çiy ve ondan sonra **طوالق** geceler.

Ebû Ḥanîfe, **الطوالق**’ın tekilinin **طلقة** olduğunu iddia etti; hata etmiştir; çünkü **فعلة**, ancak bir şey şâz olursa **فواعل** üzerine kırılır. Ve onda ikisinde de **طلق** oldu; yani: günde ve gecede; **كرم** gibi: **طلوقة** damme ile ve **طلاقة** fetha ile. Ve Ṭalaq b. ‘Alî b. Ṭalaq b. ‘Amr; ve denilir: İbn Ḳays er-Rab‘î el-Ḥanefî es-Suḥaymî: Ḳays b. Ṭalaq’ın babası; onun bir heyeti (vifâdesi) ve birkaç hadisi vardır; ondan iki oğlu: Ḳays ve Ḫalde ve başkaları. Ve Ṭalaq b. Ḫaşşâf; bunu Müslim b. İbrâhîm söyledi; dedi: Sevâde b. Ebî’l-Esved el-Ḳaysî bize haber verdi; babasından: Ṭalaq’ı işittiğini; ve Ḫaşşâf’ı; **كرمان** gibi: onun zikri yerinde geçti; İbn Ḥibbân onu tâbiînin sika olanları içinde zikretti; dedi: o, Benî Bekr b. Vâil b. Ḳays b. Sa‘lebe’dendir; ‘Osman’dan ve ‘Âişe’den rivayet eder; ondan Sevâd b. Müslim b. Ebî’l-Esved (rivayet eder); öyleyse bunu düşün. Ve Ṭalaq b. Yezîd yahut Yezîd b. Ṭalaq; ondan Müslim b. Selâm, Ahmed’in Müsned’inde rivayet etti. Ve **طليق**, **زبير** gibi, Sufyân b. Ümeyye b. ‘Abd Şems’in oğlu: sahâbîlerdir (Allah onlardan razı olsun). Ve sonuncusu, Zehebî ve İbn Fehd’in dediği gibi, **المؤلفة قلوبهم**’dandır; aynı şekilde oğlu Ḥakîm b. Ṭalîḳ. Musannif, **طليق**’in **المؤلفة قلوبهم** içinde zikrini **أ ل ف**’te ihmal etti; yalnız oğlu Ḥakîm’i zikretti; biz orada buna dikkat çektik. Ve vefâtı: ‘Alî b. Ṭalaq b. Ḥabîb el-‘Anazî; Câbir’den, İbnü’z-Zübeyr’den ve Enes’ten rivayet eder; ondan ‘Amr b. Dînâr (rivayet eder). Ve Ṭalîḳ b. Muḥammed ve Ṭalîḳ b. Ḳays: iki tâbiî. Ve **طلقة**: Ṣaḫr b. ‘Amr b. el-Ḥâriṯ b. eş-Şerîd’in atı. Ve denilir: kadın doğum sancısında **عني** gibi **تطلق**; **طلقا**; aynı şekilde **طلقت** **اللام** damme ile; ve o bir lugattır: ona doğum ağrısı isabet etti. Ve **الطلقة**: bir defa; ondan hadiste: bir adam annesiyle hac yaptı; onu omzunda taşıdı; ona soruldu: “Onun hakkını ödemiş oldu mu?” dedi: “Bir tek **طلقة** bile (değil).” Ve **امرأة مطلوقة**: ona **الطلق** vurdu. Mecazdan: kadın kocasından **نصر** gibi ve **كرم** gibi **طلاقا** ile **طلقت**: ayrıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **طلقت** “**الطلاق**”dan daha iyidir; ve **طلقت** **اللام** fetha ile câizdir; ve “**الطلق**”tan **طلقت** damme ile. Sa‘leb dedi: **طلقت** fetha ile **تطلق** **طلاقا**; ve **طلقت**; damme daha çoktur. Aḫfeş dedi: damme ile **طلقت** denilmez. İbnü’l-A‘râbî dedi: hepsi “o, **طالق**tır” der; **هاء** olmaksızın; çoğulu: **طلق** **ركع** gibi. Aḫfeş dedi: **طالق** ve **طالقة** yarın. Leys dedi: aynı şekilde her **فاعلة** ki yeniden başlanır; ona **هاء** lâzım olur. A‘şâ dedi:
  Ey komşum, benden ayrıl; çünkü sen **طالـقـه**sin;
  İnsanların işleri böyledir: giden ve gelen.

Ve başkası dedi: **طالقة** fiil üzere (gelmiştir); çünkü ona: “**قد طلقت**” denilir; sıfatı fiil üzerine bina etti; çoğulu: **طوالق**. **العباب**’da: kadının **طلاق**’ı iki mânâ üzere olur: biri nikâh düğümünü çözmek; diğeri terk ve salıverme mânâsında. **اللسان**’da: ‘Osman ve Zeyd hadisi içinde: “**الطلاق** erkeklerledir, **العدة** kadınlarladır”; bu, bunlara bağlıdır; şu da şunlara bağlıdır; erkek boşar, kadın iddet bekler. Ve denildi: kastedilen, **الطلاق**’ın kocaya hürlük ve kölelik hâlinde taalluk etmesidir; aynı şekilde **العدة**’nin kadına iki hâlde de (taalluku). Bunun hakkında fakihler arasında ihtilaf vardır: onlardan kimi der ki: hür kadın kölenin altında ise üçten başka ile ayrılmaz; câriye hürün altında iki ile ayrılır. Kimi der ki: hür kadın kölenin altında iki ile ayrılır; câriye hürün altında üçten az ile ayrılmaz. Kimi der ki: koca köle ve o hür ise, yahut aksi, yahut ikisi de köle ise, iki ile ayrılır. İddete gelince: kadın hür ise, vefat için dört ay on gün iddet bekler; boşanma ile üç temizlik yahut üç hayız; hürün altında da olsa kölenin altında da. Eğer câriye ise, iki ay beş (gün) yahut iki temizlik yahut iki hayız; kölenin altında da olsa hürün altında da. Ve kocası onu **أطلقها** ve onu **طلقها**: **إطلاقا** ve **تطليقا**; o ise **مطلاق** ve **مطليق**; **محراب** ve **مسكين** gibi. Ondan, ‘Alî (Allah ondan razı olsun) hadisi: “Hasan **مطلاق**tır; onu evlendirmeyin?” Ve **رجل طلقة وطليق** **همزة** ve **سكيت** gibi: kadınları çok boşayan; Hasan hadisi içinde rivayet edilmiştir: “Sen **رجل طليق**sin.” Ve **الطالقة** develerden: otlağa salıverilen dişi deve; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Leys dedi: mahallede salıverilir; onların civarından dilediği yerde otlar; döndüğünde bağlanmaz; otlağa çıkarıldığında uzaklaştırılmaz. Ebû Ḏu’eyb el-Huḏelî’den rivayet etti:
  Gitti; o, **محشوكة** iken **طالق**.

Ve **ح ش ك** terkibinde şu da rivayet edildi:
  Gitti; o, **محشوكة** iken dolu;
  Sonra uluyan (kurt) onun üzerine sağlam olarak döndü.

Sâgânî dedi: Huḏelîler divanında zikredilen kasidesinde beyti bulmadım; o yirmi üç beyittir. Yahut o, çobanın kendisi için bıraktığıdır; su başında onu sağmaz; **العباب**’da böyle. Şeybânî dedi: o, çobanın **صرار**ı üzerinde bıraktığıdır; Ḥuṭay’e’den rivayet etti:
  Babanızın yurdunda keçilere durun;
  Kuzey rüzgârı sabah sağımı ile **طالق** arasında eser.

Dedi: **الصبحى**: onu çöktüğü yerde sağar; onunla sabahlar. Ve **الطالق**: onu **صرار**ı üzerinde bırakır; çöktüğü yerde onu sağmaz. Mecazdan: **طلق يده** hayırla ve malla; aynı şekilde hayırda ve malda; onu kesra ile **طلقا**: açtı; **أطلقها** gibi. Şair dedi:
  Ellerini aç; sana fayda verir, ey adam;
  Ağırdan al; onu suladım, aceleyle değil.

Ve “**أطلق**” diye de rivayet edilir; Sa‘leb onu böyle inşâd etti. Ebû ‘Ubeyd nakletti; Kisâî onu **فعلت وأفعلت** bâbında rivayet etti. Ve onun eli **مطلوقة** ve **مطلقة**; yani: açılmış. Sonra, siyakının zahiri, onun **ضرب** bâbından olduğudur; çünkü âdeti üzere gelecek olanı zikretti. Cevherî onu **نصر** bâbından yaptı; çünkü dedi ki — beyti getirdikten sonra —: damme ve fetha ile rivayet edilir; öyleyse düşün. İbn ‘Abbâd dedi: **طلق الشيء** yani: onu verdi. Dedi: ve **طلق** **سمع** gibi: uzaklaştığı zaman. Ve **الطليق** **أمير** gibi: bağı çözülmüş ve yolu serbest bırakılmış esir. Yezîd b. Müferriğ dedi:
  ‘Ads! Sana ‘Abbâd üzerinde emirlik yoktur;
  Kurtuldun; ve bu, senin taşıdığın bir **طليق**tır.

Ve kıssası **ع د س**’te geçti. Ve **طليق الإله**: rüzgâr; Sâgânî nakletti; ve o mecazdır. Sîbeveyh inşâd etti:
  **طليق الله**; ona minnet etmedi
  Ebû Dâvûd ve İbn Ebî Kebîr.

Mecazdan: **الطلق**, kesra ile: helâl; ve o, sınırlandırma olmayan serbest (şey)dir. Denilir: “Ona **من طلق مالي** verdim,” yani: malımın safından ve hoşundan. Ve “O, sana **طلقا**dır.” Ve denilir: “Bu **حلال طلق**tır; ve haram **غلق**tır.” Hadiste: “Atlar **طلق**tır,” yani: atlar üzerine bahis helâldir. Ve denilir: “Sen ondan **طلق**sın,” yani: ondan çıkmışsın. Ve denildi: beri. Ve **طلق الإبل**: siyakının zahiri, onun kesra ile olduğudur; **الصحاح** ve **العباب**’da olan ise hareke ile (tahrîk ile). İkisinin nassı — “**عدا طلقا أو طلقين**” sözünü zikrettikten sonra —: “Ve **الطلق** ayrıca: gecenin yürüyüşüdür; **ورد الغب** için; o da, onların yani develerin su ile arasında iki gece olmasıdır. Birinci gece **الطلق**tır”; ikisi onu hareke ile ضبط etti; dediler: çünkü çoban onu suya salıverir; bununla beraber yürüyüşünde otlamaya bırakır; **التحويز**’den sonra develer **طوالق**tır; ikinci gecede **قوارب**. Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den nakletti: “Develeri suya **أطلقت**; nihayet **طلقت**: **طلقا** ve **طلوقا**; isim **الطلق** **اللام** fetha ile.” Asma‘î dedi: “Develer **طلقت**; o da **تطلق**: **طلقا**; bu, onunla su arasında iki gün olduğu zamandır; birinci gün **الطلق**, ikinci **القرب**.” Dedi: “Develerin yüzlerini suya salıverdiği ve o hâlde onları gecesinde otlamaya bıraktığı zaman, o **ليلة الطلق**tır; eğer ikinci gece ise, o **ليلة القرب**tır; ve o şiddetli sürüştür.” Başkası dedi: **ليلة الطلق**: suya yöneliş gecelerinin ikincisi. Sa‘leb dedi: “Develerle su arasında iki gün olursa, suyu aradığı ilk gün **القرب**tur; ikincisi **الطلق**tır.” Ve denildi: **ليلة الطلق**: yüzlerini suya salıvermesidir; zamanı hades ile ifade etti. İbn Sîde dedi: “Bunu beğenmem.” Ve **الطلق** hareke ile: bağırsak. Ve dediler: **الطلق**: bazı lugatlarda **القتب**; çoğulu: **أطلاق**; **سبب** ve **أسباب** gibi; bunu İbn Düreyd söyledi. Ebû ‘Ubeyde dedi: “Karında **أطلاق** vardır; bir tanesi **طلق**tır,” hareke ile; ve o, karnın yollarıdır. Başkası dedi: **طلق البطن**: onun sertliği; çoğulu: **أطلاق**. Ve şu beyit rivayet edildi:
  **أطلاق**ı birbirine atarlar; ve adımını yaklaştırır;
  Sürüden (develerden) yaklaştırma; ve onlar onun sevgilileridir.

Dedim: Bu da musannifin siyakına muhaliftir; çünkü zahiri, onun kesra ile olmasıdır; bu da sana, **طلق الإبل**’in hareke ile olduğunu — bizim tashih ettiğimiz üzere — gösterir; öyleyse düşün. Ve **الطلق**: şebrüm; bunu İbn ‘Abbâd nakletti; onu fetha ile ضبط etti. Yahut boyalarda kullanılan bir bitki; bunu da İbn ‘Abbâd nakletti. Asma‘î dedi: bir çeşit ilaca yahut bitkiye **طلق** denilir; **اللام** harekeli; Ezherî nakletti. Başkası dedi: o, özsuyu çıkarılan bir bitkidir; onunla ateşe girenler sıvanır; yahut bu, İbn ‘Abbâd ve Asma‘î’nin naklettiği şeydir. Sâgânî, İbn ‘Abbâd hakkında dedi: “Sâhib bir şey yapmadı; o bitki değildir; ancak taşlar ve ince taş levhaları cinsindendir; belki **الطلق**’un ‘yerin yıldızı’ diye adlandırıldığını işitti de bitki zannetti. Eğer bitki olsaydı ateş onu yakardı; hâlbuki ateş onu ancak hilelerle yakar; ve o, bunun mu‘arrebidir.” Ve **الطلق**: nasip; bunu İbn ‘Abbâd nakletti; onu hareke ile ضبط etti. **الأساس**’ta: “Onun malından **طلقا** elde ettim,” yani: bir nasip; ve o mecazdır; aslı, atın **طلق**’undandır. Ve **الطلق** ayrıca: atların koşusunda tek koşu (tur); Cevherî, Sâgânî ve İbnü’l-Esîr onu hareke ile ضبط etti. “At **عدا طلقا أو طلقين**,” yani: bir koşu yahut iki koşu. **التهذيب**’de onu ne ata ne başkasına tahsis etti. Hadiste: “Atımı bir **طلقا** yahut iki **طلقين** kaldırdım.” İbnü’l-Esîr dedi: o hareke iledir: koşu ve atın koştuğu hedef. Ve **الطلق**, hareke ile: derilerden bir bağ; Cevherî nakletti. **المحكم**’de: deriden bir bağ. Rü’be, bir eşeği vasfederken dedi:
  **الطلق**’un idrâcı gibi, yuvarlanarak yürüyen.

Ve “ayakta duruncaya dek şiddetli bükümlü ip” diye tefsir edildi. Râciz dedi:
  Eski bir ağaç; ağaç üstüne ağaç üstüne ağaç;
  Sanki o ve gece, karanlıkla atıyor;
  Askılar ve yarık; deve yavrusu bağı ve **طلق**.

Erkeği **المشجب**e benzetti; kuruluğu ve etinin azlığı sebebiyle; ve deveyi **فلق سقب**a benzetti. **السقب**: evin tahtalarından bir tahta. Yolu da **الطلق**a benzetti; o da deriden bir bağdır. **حنين** hadîsinde: “Sonra heybesinden bir **طلق** çekip çıkardı da onunla deveyi bağladı.” **ابن عباس** hadîsinde: “Hayâ ve iman, **طلق** içinde birbirine bağlanmıştır”; o, bükümü pek sıkı bükülmüş bir iptir; yani: ikisi bir aradadır, ayrılmazlar; sanki ikisi bir ipte yahut bir bağda sıkıca bağlanmış gibidir. **الطلق**: İbn عباد’dan “pay”dır; burada onu zikretmesinde isabet etmiştir; musannif ise onu iki kere zikrettiği yerde hata etmiştir. **الطلق**: gece yürüyüşü, **ورد الغب** içindir; bunu Cevherî ve Sâğânî nakletmiştir; o, daha önce geçen **طلق الإبل**dir; bu, bundan bir tefsirdir; musannif ise ikisi arasında ayırmada hata etmiştir. “Falan, zindanda **طلقا** hapsedildi” denir; ve (lâm) damme ile de gelir; doğrusu iki damme iledir; yani: bağsız, bağlama olmaksızın ve prangasız. **الطلق**: bir ilaçtır; onunla, yani ondan çıkarıldıktan sonra özsuyuyla sürülürse, daha önce geçtiği üzere ateşin yakmasını engeller; onda meşhur olan lâmın sükûnudur; bunu Sâğânî nakletmiştir; yahut o bir lahnedir, doğrusu harekelemedir; Ezhârî ve başkaları onu böyle nakletmiştir. Sâğânî dedi: “O, **تلك**’in muarrebidir.” Ebû Hâtim, Asmaî’den hikâye etti: “**طلق** kesre ile, **مثل** gibi.” Sâğânî dedi: “O, taşlar ve **اللخاف** cinsindendir; bitki değildir.” Reis dedi: “O, parlak bir taştır; dövülünce levhalar ve kırıntılar hâlinde parçalanır; ondan, cam yerine hamamlar için kandiller yapılır; en iyisi Yemenîdir, sonra Hindî, sonra Endülüsî.” Dediler ki: “**الطلق**ın çözümünü bilen, mahlûktan müstağni olur.” Onu çözmenin hilesi: onu, çakıl taşlarıyla birlikte bir bez parçasına koymak, ılık suya sokmak, sonra yavaşça hareket ettirmek; ta ki çözülüp bezden suya çıksın; sonra su ondan süzülür, sonra kurusun diye güneşe konur. **ناقة طالق**: yani İbn Düreyd’e göre yularsız. Başkası dedi: bağsız; ve şu beyti okudu:
  معقلات العيس أو طوالق أي قد طلقت عن العقال، فهي طالق: لا تحبس عن الإبل.
Yahut **طالق**: suya yönelmiş. Ebû Nasr dedi: **الطالق**: suya doğru **المطلاق** gibi koşup giden (dişi deve)dir; cem‘i **أطلاق** ve **مطاليق**; **صاحب** ve **أصحاب** gibi; **محراب** ve **محاريب** gibi. Yahut o, bir gün bir gece bırakılıp sonra sağılandır; İbn Berrî, İbn Herme’ye ait olarak şu beyti okudu:
  تشلى كبيرتها فتحلب طالقا                      ويرمقون صغارها ترميقا
Cem‘i: **طلقة**; **كاتب** ve **كتبة** gibi. Ebû Amr dedi: develerden **الطلقة**: otlakta sağılan (deve)dir. Esiri **أطلق** etti: onu salıverdi ve serbest bıraktı; o da **مطلق** ve **طليق**tir. Hadîste: “**أطلقوا ثمامة**.” Keza “ondan **أطلق** etti” (denir). Abd Yeğûs b. Vakkâs el-Hârisî dedi:
  أقول وقد شدوا لساني بنسعة                      أمعشر تيم أطلقوا عن لسانيا
İbnü’l-A‘râbî dedi: “Düşmanını **أطلق** etti”: ona zehir içirdiği zaman. Dedi: “Hurmalarını **أطلق** etti”: bu, uzun olduğu zaman onu aşılayınca olur; o da **مطلق**tır; yani: aşılanmış. Dedi: “**طلقه تطليقا** gibi”; bu mecazdır. Kavim **أطلق** etti, onlar **مطلقون**dur: develeri **طلقت** etti; **المحكم**’de: develeri su aramakta **طوالق** olduğu zaman. **السليم**i **طلق** etti, damme ile, **تطليقا**: canı ona geri döndüğü, ve saymadan sonra ağrısı durulup sakinleştiği zaman. **المفردات**’te: **طلق السليم**: ağrı onu bıraktı. Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
  تناذرها الراقون من سوء سمها                      تطلقه طورا وطورا تراجـع
Rabîa’dan bir adam dedi:
  تبيت الهموم الطارقات يعدنـنـي                      كما تعتري الأهوال رأس المطلق

“**تعتريه**”yi kastetti. **المطلق** (muhaddis vezninde): atıyla yarışmak isteyen kimse; onunla adlandırıldı; çünkü bilmez: öne mi geçer, yoksa geçilir mi? Mecazdan olarak onların sözü: “**انطلق** şöyle şöyle yapıyor”; senin “gitti, ilerliyor” sözün gibidir. Râgıb dedi: “Falan **انطلق** etti”: soyunmuş olarak geçtiği zaman. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: “)فانطلقوا وهم يتخافتون(”, “)انطلقوا الى ما كنتم به تكذبون(”. İbnü’l-Esîr dedi: **الانطلاق**: asıl mihnede gitmenin süratidir. Mecazdan: “Yüzü **انطلق** etti”; yani: açıldı. “Onunla **انطلق** edildi”, meçhul bina ile: onunla gidildiği zaman. Cevherî dedi: “**انقطع به** denildiği gibi.” Dedi: **منطلق**ın tasğîri **مطيلق**tır; istersen nûn’dan ivaz yapar ve **مطيليق** dersin. **الانطلاق**ın tasğîri **نطيليق**tir; çünkü sen vasıl ألف’ını hazfettin; çünkü ismin evveli tahkîr için damme ile harekelenmeyi gerekli kılar; böylece hemze, hemzenin getirildiği sükûnun zâil olmasıyla düşer; geriye **نطلاق** kalır; ألف dördüncü oldu; bu sebeple onda ivaz vacip oldu; senin “**دنينير**” demen gibi; çünkü yumuşak harf dördüncü olunca ondan bedel sabit olur; şiir zarureti dışında düşmez; yahut ondan sonra yâ bulunur; onların **أثفية** cem‘inde “**أثاف**” demeleri gibi; buna kıyas et. İşte bu, Cevherî ve Sâğânî’nin nassıdır. Bu çok faydalı ibareyi sevk etmek, kitabını onunla doldurduğu ve onu ihtisar haddinden çıkardığı atasözleri ve kıssaları sevk etmekten daha evlâdır. Bu terkibin ardından **الطوق**ta, uzatmadan ihtiyaç duyulmayan şey yakında sana gelecektir; kemal, Allah Teâlâ’nındır. Sonra Cevherî’nin sözü: “geriye **نطلاق** kaldı”; işte bu, fetha ile ضبط edilmiştir; doğrusu nûnunun kesresidir; çünkü الكلامda **نفعال** yoktur. **استطلاق البطن**: onun yürümesi ve içindekinin çıkmasıdır; o, ishâldir. Ondandır hadîs: “Bir adamın karnı **استطلق** etti.” **الاستطلاق**ın tasğîri: **تطيليق**. **الظبي** **تطلق** etti: koşusunda süratlenip geçtiği, ve hiçbir şeye dönüp bakmadan yürüyüp gittiği zaman; o, **تفعل**dir; bunu Cevherî söyledi. Ebû Ubeyd dedi: “At **تطلق** etti”: koşudan sonra işediği zaman; bu mecazdır. Ve şu beyti okudu:
  فصاد ثلاثا كجزع النظا                      م لم يتطلق ولم يغسل
“**لم يغسل**”in manası: terlemedi. “Bu iş için nefsi **تطلق** etmez” denir; **تفتعل** gibi; yani: ferahlamaz; bunu Cevherî nakletti. Dedi: **الاطلاق**ın tasğîri **طتيليق**tir; ilk ط’nın harekeli olması sebebiyle ط’yı ت’ye çevirerek; senin **اضطراب**ın tasğîrinde “**ضتيريب**” demen gibi; ط’yı ت’ye çevirirsin; ضاد’ın harekeli olması sebebiyle. **طالقان** ( **خابران** gibi): bir beldedir; Belh ile Mervü’r-Rûz arasında, dağ tarafına yakın; ondandır Ebû Muhammed Mahmûd b. Hudâş et-Tâlikânî; Bağdat’ta oturdu; Yezîd b. Hârûn’dan, İbnü’l-Mübârek’ten ve el-Fadl’dan rivayet etti; ondan da İbrâhîm el-Harbî ve Ebû Ya‘lâ el-Mevsılî (rivayet etti); Şa‘bân ayında, 250 yılında, doksan yaşında öldü. **طالقان** ayrıca: bir beldedir; yahut Kazvîn ile Ebher arasında bir kûradır; ondandır Sâhib İsmâ‘îl b. Ebî’l-Hasen b. Abbâd b. el-Abbâs b. Abbâd; dilde **المحيط** kitabının müellifi; onda topladı da kuşattı; babası muhaddislerdendi; Ca‘fer el-Firyâbî’den işitti; ondan da Ebû’ş-Şeyh (rivayet etti); 335 yılında vefat etti; ve Âl-i Büveyh devletine vezirdi. Bu **طالقان**dan da: Ebû’l-Hayr Ahmed b. İsmâ‘îl b. Yûsuf et-Tâlikânî el-Kazvînî eş-Şâfi‘î; Bağdat’taki Nizâmiye’de müderrislerden biri; Nîsâbûr’da Ebû Abdillâh el-Fezzârî’yi işitti; 550 yılında Kazvîn’de öldü. Ona istidrâk edilenlerdendir: **رجل طلاق** ( **شداد** gibi): çok boşayan; bunu Zemahşerî nakletti. **طلق البلاد**: onu terk etti; İbnü’l-A‘râbî’den; bu mecazdır. Ve şu beyti okudu:
  مراجع نجد بعد فـرك وبـغـضة                      مطلق بصرى أشعث الرأس جافله
Dedi: Akîlî dedi; Kisâî ona sordu da dedi ki: “Karını **أطلقت** mi?” O dedi: “Evet; ve onun arkasında yer (de) var.” **طلقت القوم**: onları terk ettim. İbn Ahmer’e ait olarak şu beyti okudu:
  غطارفة يرون المجد غنما                      إذا ما طلق البرم العـيالا

Yani: onları, erkeğin kadını bıraktığı gibi bıraktı. Ve insana, azat olunca **طليق** denir; yani: hür oldu. Ve deveyi bağından çözdü; ve onu saldı da o da salıverildi; fetih ile. Ve **نعجة طالق**: yalnız başına otlayan, salıverilmiş. Ve hadiste: Kureyş’ten **الطلقاء** ve Sakîf’ten **العتقاء**. Sanki Kureyş’i bu adla ayırdı; çünkü o, **العتقاء**’dan daha güzeldir. Ve Sa‘leb dedi: **الطلقاء**: İslâm’a zorla sokulan kimselerdir. Ve çoban, kendisi için bir deveyi **استطلق** etti: onu hapsetti. Ve **الإطلاق**: çözme ve salıvermedir. Ve hükümlerden **المطلق**: içinde istisna vâki olmayan şeydir. Ve **الماء المطلق**: kayıttan düşmüş olan sudur. Ve deveyi **أطلق** etti; o da **مطلق**tır: onu suya sürdü. Zû’r-Rumme dedi:
  Bizi, ayrı ayrı ve dağınıkları ve bir sürücüyü, onu sürer hâlde,
  tenûfe’nin hûrundan suya doğru bir **مطلق**.

Ve adam devesini serbest bırakınca denir ki: onu **طلق** etti. Ve yaban eşeği sürüsünü topladıktan sonra, sonra ondan ayrılınca denir ki: onu **طلق** etti. Ve sürü ona karşı inat edip sonra ona boyun eğince denir ki: onu **طلقنه** ettiler. Rü’be dedi:
  Onu **طلقنه** ettiler de **العداملا**’yı suya götürdü.

Ve ayakta **الإطلاق**: onda beyazlık bulunmamasıdır. Ve bir kavim **الإطلاق**ı: iki ayağın bir tarafta iki ayağın da akıtmalı olması diye yapar; ve **الإمساك**ı: iki ayakta akıtma bulunmaması diye yaparlar. Ve **بعير طلق اليدين**: bağlanmamış. Ve Kisâî dedi: **رجل طلق**: üzerinde bir şey olmayan. Ve çobanın sözü:
  Güneş ona, **يوم طلقة**’da yükselince,

ister: içinde soğuk da rüzgâr da olmayan **ليلة طلقة**’nın günü; onun ertesi gününü ister; Araplar gece ile güne başlamayı günden önce yaparlar. Ezherî dedi: Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi; o dedi ki — çobanın beytinde ve Zû’r-Rumme’ye ait diye okuduğu başka bir beyitte:
  Onun bir yılı vardır, **يوم طلقة**’da güneş gibi.

Dedi ki: Araplar ismi, sıfatına izafe eder. Dedi ki: vasıfta mübalağa için **الطلق**’a **الهاء**’yı artırdılar; tıpkı “**رجل داهية**” dedikleri gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir ki: o **طليق**tir, ve **طلق**tır, ve **مطلق**tır; ondan ayrılınca; ve ayağını **أطلق** etti. Ve onu **استطلق** etti: onu acele ettirdi. Ve ilacı, karnını **أطلق** etti: onu yürüttü (ishal etti). Ve ceylan **استطلق** etti: **تطلق** gibi. Ve atlar **تطلقت**: hedefe kadar tutulmadan, serbestçe gittiler. Ve atlarını yarış yerinde **أطلق** etti: onları koşturdu. Ve **رجل منطلق اللسان** ve **متطلقه**: fasih; bu mecazdır. Ve Şerefeddin b. el-Mutlak; Ebû’l-Fütûh et-Tâvûsî’nin şeyhlerinden bir muhaddis gibi; ve musannifin asrında idi. Ve **طالق**: İşbîliye şehirlerindendir; ondan Ebû’l-Kâsım Abdes b. Muhammed b. Abdilazîm es-Süleycî el-İşbîlî et-Tâlikî; Bakî b. Mahlad’dan rivayet etti; 325 yılında vefat etti; onu İbnü’l-Faradî zikretti. Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَلَقَتِ النَّاقَةُ
1 طَلَقَتِ النَّاقَةُ ذ , (S, Mgh, Msb,) aor. طَلُقَ , inf. n. طُلُوقٌ, (Msb,) The she-camel was, or became, loosed from her bond, (S, Mgh, Msb,) or cord, by which her fore shank and her arm had been bound together. (S, Mgh.) And طَلَقَتِ النَّاقَةُ اـِلَى المَآءِ [The she-camel was, or became, loosed from her bond to repair to the water]: (Msb:) or طَلَقَتِ الاـِبِلُ (AZ, As, S, TA) اـِلَى المَآءِ, (AZ, TA,) aor. as above, (As, TA,) inf. n. طَلْقٌ (AZ, As, S, TA) and طُلُوقٌ, (AZ, S, TA,) the camels were, or became, loosed to repair to the water, it being distant two days' journeys, (AZ, As, S, TA,) and were left to pasture while going thither: and the subst. is طَلَقٌ [q. v.]. (AZ, S, TA.) ― -b2- [Hence,] طَلَقَتْ, (IAar, Th, S, Mgh, O, Msb,) or طَلَقَتْ مِنْ زَوْجِهَا, (K,) aor. طَلُقَ ; (Th, S, O, Msb, K;) and طَلُقَتْ also; (IAar, Th, Mgh, Msb;) the latter of which is preferable, but the former is allowable; (IAar, TA;) or the latter is the more common; (Th, TA;) but accord. to to Akh, the latter is not allowable; (S, O, TA;) inf. n. طَلَاقٌ, (Th, S, Mgh, O, K,) or [properly طَلْقٌ, for it is said that] طَلَاقٌ is the subst., (Msb,) [or] طَلَاقٌ is also a subst. syn. with تَطْلِيقٌ, [as will be expl. below,] as well as inf. n. of طَلُقَتْ and طَلَقَتْ;) (Mgh;) said of a woman; (IAar, Th, S, &c.;) (tropical:) She was, or became, [divorced, or] left to go her way, (O,) or separated from her husband [by a sentence of divorce]. (K, TA.) ― -b3- And طَلُقَ لِسَانُهُ, inf. n. طُلُوقٌ and طُلُوقَةٌ, (assumed tropical:) His tongue was, or became, eloquent, or chaste in speech, and sweet therein. (Msb. [See also طَلْقٌ: and see 7.]) ― -b4- And طَلُقَ, (S, O, K, TA,) inf. n. طَلَاقَةٌ, (S, O,) or طُلُوقَةٌ and طُلُوقٌ, (TA,) (tropical:) He was, or became, laughing, or happy, or cheerful, and bright, (K, TA,) in face, or countenance: (S, O, K, TA:) or, inf. n. طَلَاقَةٌ, (assumed tropical:) it (the face, or countenance,) was, or became, cheerful, or happy, (MA, Msb,) the contr. of frowning or contracted, (Mgh,) displaying openness and pleasantness; (Msb;) and ↓ تطلّق signifies the same; (MA, Mgh;) as also ↓ انطلق; (Mgh;) syn. انبسط; (K;) whence the saying, ↓ يَنْبَغِى لِلْقَاضِى أَنْ يُنْصِفَ الخَصْمَيْنِ وَلَا يَنْطَلِقُ بوَجْهِهِ اـِلَى أَحَدِهِمَا, meaning (assumed tropical:) [It behooves the judge to treat with equity the two adversaries in litigation, and] he shall not speak to one of them with a cheerful countenance (بِوَجْهٍ طَلْقٍ) and with sweet speech, not doing this to the other: or it may be from الاِنْطِلَاقُ signifying “ the going away, ” and may hence mean, and he shall not turn his face, or pay regard, to one of them [in preference to the other]. (Mgh.) ― -b5- And طَلُقَ, inf. n. طُلُوقَةٌ and طَلَاقَةٌ, said of a day, (tropical:) It was, or became, such as is termed طَلْقٌ; i. e. [temperate,] neither hot nor cold; [&c.; see طَلْقٌ;] and in like manner طَلُقَت is said of a night (لَيْلَة). (K, TA.) ― -b6- طَلِقَ, (O, K,) with kesr, (O,) like سَمِعَ, (K,) signifies تَبَاعِدَ [He, or it, was, or became, distant, or remote; &c.]. (O, K.) -A2- طَلْقٌ is also trans., syn. with أَطْلَقَ: see the latter verb, former half, in two places. ― -b2- [Hence,] طُلِقَتْ, (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. تُطْلَقُ, (S,) inf. n. طَلْقٌ, (S, Mgh, * O, * Msb, K,) and inf. n. un. طَلْقَةٌ, (TA,) (assumed tropical:) She (a woman, S, O, Msb) was taken with the pains of parturition: (S, Mgh, O, Msb, K:) a phrase implying a presage of good [i. e. of speedy and safe delivery]. (Mgh.) [And طُلِقَتْ بِهِ (assumed tropical:) She was, or became, in labour with him.]

طلّق نَاقَتَهُ
2 طلّق نَاقَتَهُ ذ He left, left alone, or let go, his she-camel. (TA.) See also 4, second sentence. ― -b2- [Hence,] طلّق امْرَأَتَهُ, (S, Msb, K,) inf. n. تَطْلِيقٌ, (S, Mgh, O, Msb,) from طَلَاقٌ [q. v.]; (O;) and ↓ اطلقها, (K,) inf. n. اـِطْلَاقٌ; (TA;) (tropical:) [He divorced his wife;] he separated his wife from himself [by a sentence of divorce]. (K, TA.) [طلّق in this sense is opposed to رَاجَعَ: and hence the meanings of these two verbs in a verse of En-Nلbighah which I have cited in art. نذر, (see conj. 6 in that art.,) and which is also cited in the S and O and TA in the present art.] ― -b3- And طلّق البِلَادَ (tropical:) He left, or quitted, the country. (IAar, TA.) El-'Okeylee, being asked by Ks, أَطَلَّقْتَ امْرَأَتَكَ [Hast thou quitted thy wife?], answered, نَعَمْ وَالأَرْضَ مِنْ وَرَائِهَا (assumed tropical:) [Yes, and the land behind her]. (IAar, TA.) And one says, طَلَّقْتُ القَوْمَ (assumed tropical:) I left, or quitted, the people, or party: and طلّق العِيَالَ (assumed tropical:) He left [or deserted] the household, like as the man leaves [or divorces] the woman, or wife. (TA.) And طلّق العَيْرُ عَانَتَهُ (assumed tropical:) The he-ass passed by, or beyond, his she-ass, and then left her: and طَلَّقَتْهُ العَانَةُ (assumed tropical:) The she-ass submitted herself [the verb which I thus render has been altered to انقدت, for which I read انْقَادَتْ,] to him, after having been incompliant. (TA.) ― -b4- And طُلِّقَ السَّلِيمُ (assumed tropical:) The person bitten by a serpent became rid of the pain: (Er-Rلghib, TA:) or recovered himself, and his pain became allayed, (S, O, K,) after the paroxysm: (S, O:) inf. n. as above. (K.) ― -b5- طَلَّقَ نَخْلَهُ: see 4, last sentence.

الاـِطْلَاقُ
4 الاـِطْلَاقُ ذ signifies The loosing, or setting loose or free, and letting go. (TA.) You say, اطلق النَّاقَةَ مِنْ عِقَالِهَا, (S, O, Msb, TA,) or مِنَ العِقَالِ, i. e. He loosed the she-camel from the bond, or cord, by which her fore shank and arm were bound together; (Mgh;) as also ↓ طلّقها. (TA.) And اطلق الأَسِيرَ, (S, Mgh, O, Msb, K, TA,) and اطلق عَنْهُ, (O, TA,) He let go the captive; (S, O, K, TA;) and set him free; (TA;) he loosed the bond of the captive, and let him go: (Mgh, Msb:) and أُطْلِقَ عَنْهُ اـِسَارُهُ [His bond was loosed from him], namely, the captive. (S.) And اطلق خَيْلَهُ فِى الحَلْبَةِ He made his horses to run [in the race-ground]. (TA.) And اطلق النَّاقَةَ He drove the she-camel to the water: (TA:) or أَطْلَقْتُ النَّاقَةَ اـِلَى المَآءِ [I loosed the she-camel from her bond to repair to the water]: (Msb:) or أَطْلَقْتُ الاـِبِلَ (AZ, S, O, TA) اـِلَى المَآءِ (AZ, S, * TA) I loosed the camels to repair to the water, it being distant two days' journeys, and left them to pasture while going thither. (AZ, S, O, * TA.) And اطلق القَوْمُ means The people, or party, had their camels loosed to repair to the water, it being distant two days' journeys, and the camels being left to pasture while going thither. (S, K, * TA.) ― -b2- اطلق امْرَأَتَهُ: see 2, third sentence. ― -b3- اطلق الدَّوَآءُ بَطْنَهُ The medicine loosened, or relaxed, his belly [or bowels]; (Msb;) or moved his belly. (TA.) ― -b4- [اطلق عِنَانَهُ He let loose, or slackened, his (a horse's) rein; and so (assumed tropical:) made him to quicken his pace. (See Har p. 356.)] And اطلق رِجْلَهُ (assumed tropical:) He hastened him; or desired, or required, him to hasten, or be quick; as also ↓ استطلقهُ. (TA. [Whether the pronoun relate to a beast or a man is not shown. By استطلقه is not meant استطلق رِجْلَهُ as رِجْل is fem.]) ― -b5- اطلق يَدَهُ بِخَيْرِ (S, O, K, TA) and فِى خَيْرٍ, and بِمَالٍ and فِى مَالٍ; (TA;) and ↓ طَلَقَهَا, (S, O, K,) aor. طَلُقَ , (S,) or طَلِقَ , (K,) but expressly said in the S to be with damm, inf. n. طَلْقٌ; (TA;) (assumed tropical:) He opened his hand [freely] with good, (K, TA,) and with property. (TA.) And اطلق لَهُ مَالًا (assumed tropical:) He gave him property: (MA:) and ↓ طَلَقَ (assumed tropical:) he gave (Ibn-'Abbلd, O, K) a thing. (K.) And اطلق صَاحِبُ الدَّيْنِ كَذَآ (assumed tropical:) [The creditor remitted so much of the debt; being asked, or desired, to do so: see 10]. (Msb.) ― -b6- [اطلقه also signifies (assumed tropical:) He made it allowable, or free, to be done, or taken, &c.] You say, اطلق لَهُ فِعْلَ كَذَا (assumed tropical:) He permitted him, or gave him permission or leave, to do such a thing; i. q. أَذِنَ لَهُ فِيهِ. (Msb in art. اذن.) ― -b7- [And (assumed tropical:) He made it to be unrestricted. Hence the saying, اطلق بِهِمُ السَّيْفَ (assumed tropical:) He made the sword to have unrestricted scope with them; i. e. he slew them without restriction.] And أَطْلَقْتُ البَيِّنَةَ (assumed tropical:) I made the evidence, proof, or voucher, to be without any mention of the date; contr. of أَرَّخْتُهَا; (Msb in art. ارخ;) or I gave the evidence without restricting it by a date: from أَطْلَقْتُ الأَسِيرَ. (Msb in the present art.) And hence also أَطْلَقْتُ القَوْلَ (assumed tropical:) I made the saying to be unrestricted, and unconditional. (Msb.) [And اطلق لَفْظًا (assumed tropical:) He uttered, or mentioned, or used, a word, or an expression, without restriction: and in like manner, اطلق alone is often employed. And (assumed tropical:) He used, or applied, a word, or an expression, without restriction, عَلَى مَعْنًى to signify a particular meaning: thus in the saying اطلق المَصْدَرَ عَلَى الفَاعِلِ (assumed tropical:) He used, or applied, the infinitive noun without restricting it by the prefix ذُو, or the like, to signify the active participial noun; as عَدْلًا to signify عَادِلًا: and thus in the saying اطلق اسْمَ عَلَى الجُزْءِ (assumed tropical:) He used, or applied, the name of the whole without restricting it by a prefix to signify the part; as القُرْآن to signify اللآيَة: and many similar exs. might be added: but this usage of the verb is conventional: see Kull p. 57. Hence also أَلِفُ الاـِطْلَاقِ: see art. ا, p. 1, col. 3.] ― -b8- الاـِطْلَاقُ فِى القَائِمَةِ [in which الاطلاق is inf. n. of the pass. v., أُطْلِقَ,] is (assumed tropical:) The freedom from [the whiteness termed] وَضَح [meaning تَحْجِيل, q. v.,] in the leg [of a horse]: and some make الاـِطْلَاق to signify the having a fore leg and a hind leg in one side with تحجيل; and الاـِمْسَاكُ [as inf. n. of أُمْسِكَ], the having a fore leg and a hind leg without تحجيل. (TA.) ― -b9- اطلق عَدُوَّهُ (assumed tropical:) He dosed his enemy with poison. (IAar, O, K.) ― -b10- And اطلق نخْلَهُ (tropical:) He fecundated his palm-trees; (IAar, O, K, TA;) said when they are tall; (IAar, O, TA;) as also ↓ طلّقهُ, (IAar, O, K,) inf. n. تَطْلِيقٌ. (K.)

تطلّق
5 تطلّق ذ , said of a gazelle, He went along, (S, O, Msb, K,) or bounded in his running, or ran briskly in one direction, (اِسْتَنَّ فِى عَدْوِهِ,) and went along, (TA,) not pausing nor waiting for anything; (S, O, Msb, K, TA;) as also ↓ استطلق. (TA.) And تطلّقت الخَيْلُ The horses went [or ran] a heat without restraining themselves, to the goal. (TA.) ― -b2- And, said of a horse, (tropical:) He staled after running. (AO, O, K.) ― -b3- Said of the face: see 1, latter half.

انطلق
7 انطلق ذ , inf. n. اِنْطِلَاقٌ, of which the dim. is ↓ نُطَيْلِيقٌ, the conjunctive ا being rejected, so that it becomes نِطْلَاقٌ, (S, O,) [He was, or became, loosed from his bond: whence,] اِنْطِلَاقُ العِنَانِ [The rein's being let loose, or slackened,] is a phrase metonymically used to denote quickness in going along. (Har pp. 355-6.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) He (a captive loosed from his bond) went his way: (Msb:) or [simply] he went away, or departed: (S, Mgh, O, K:) or he went removing from his place. (Er-Rلghib, TA.) Thus in the Kur [lxxvii. 29], اِنْطَلِقُوا اـِلى مَا كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ (assumed tropical:) [Depart ye to that in which ye disbelieved]; (TA;) meaning to the punishment: (Bd, Jel:) or, accord. to IAth, [it seems to mean go ye away quickly into the lowest depth of misery or affliction; for he says, app. in explanation of this verse of the Kur, that] الاِنْطِلَاقُ means سُرْعَةُ الذَّهَابِ فِى أَصْلِ المِحْنَةِ. (TA.) And one says also, انطلق يَفْعَلُ كَذَا (tropical:) He went away doing, or to do, such a thing. (TA.) وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا [in the Kur xxxviii. 5 may be expl. in a similar manner; أَن being here used in the place of يَقُولُونَ: or this] means [And the chief persons of them] broke forth, or launched forth, with their tongues, [saying,] Go ye on, or continue ye, in your course of action &c. (Mughnee, voce أَنْ.) And one says, اُنْطُلِقَ بِهِ, (S, O, K,) meaning He, or it, was taken away; (K;) like as one says, اُنْقُطِعَ بِهِ. (S, O.) ― -b3- [انطلق لِسَانُهُ means (assumed tropical:) His tongue was, or became, free from impediment; and hence, eloquent, or chaste in speech. See an ex. in the Kur xxvi. 12: and see also طَلُقَ لِسَانُهُ.] ― -b4- انطلق said of the face: see 1, latter half, in two places.

مَا تَطَّلِقُ نَفْسِى لِهٰذَا الأَمْرِ
8 مَا تَطَّلِقُ نَفْسِى لِهٰذَا الأَمْرِ ذ , (S, O, K, *) of the measure تَفْتَعِلُ, (S, O, K,) inf. n. اِطِّلَاقٌ, of which the dim. is ↓ طُتَيْلِيقٌ, the [latter] ط being changed [back] into ت because the former ط becomes movent, (S, O,) (assumed tropical:) My mind does not become free from straitness [for, or with respect to, this thing, or affair]. (S, O, K. *)

اِسْتِطلَاقٌ
10 اِسْتِطلَاقٌ ذ [primarily signifies The desiring to be loosed, unbound, set loose or free, and let go]: its dim. is ↓ تُطَيْلِيقٌ. (S, O.) ― -b2- [Hence,] استطلق بَطْنُهُ (assumed tropical:) His belly [or bowels] became [unbound,] loosened, or relaxed; (Msb, TA;) or became moved; (S, O, K, TA;) and the contents thereof came forth. (TA.) ― -b3- Said of a gazelle, i. q. تطلّق, q. v. (TA.) -A2- [It is also trans., as such primarily signifying The desiring a person or thing to be loosed, unbound, set loose or free, and let go. ― -b2- Hence,] one says, استطلق الرَّاعِى نَاقَةً لِنَفْسِهِ (S, O) [meaning The pastor desired a she-camel to be left, or he left a she-camel, for himself, not milking her at the water; as is plainly indicated by what immediately precedes it in the S: or] the pastor took, (PS,) or retained, [which is virtually the same,] a she-camel for himself. (PS, TA.) ― -b3- And اِسْتَطْلَقْتُ مِنْ صَاحِبِ الدَّيْنِ كَذَا (assumed tropical:) [I desired. or demanded, of the creditor, the remission of so much of the debt]. (Msb.) ― -b4- See also 4, former half.

طَلْقٌ
طَلْقٌ ذ [Loosed from his bond, set loose or free, or], as expl. by IAar, let go; as also ↓ طَلِيقٌ and ↓ مُطْلَقٌ: and a man not having anything upon him, as expl. by Ks: and طَلْقُ اليَدَيْنِ a camel not having the fore legs bound. (TA.) You say, حُبِسَ طَلْقًا, (so in the CK,) or ↓ طَلَقًا, (K accord. to the TA, [and this is agreeable with the preceding context in the K, but it requires confirmation which I do not find,]) and with damm, [i. e. طُلْقًا,] accord. to the K, but correctly with two dammehs, [i. e. ↓ طُلُقًا,] (TA, and thus in the S,) He was imprisoned without shackle and without bond. (K, TA) See also طُلُقٌ, first sentence. ― -b2- [Hence,] طَلْقُ اللِّسَانِ, and ↓ طَلِيقُ اللسان, (S, O, Msb, K,) and اللسان ↓ طِلْقُ, (K,) and اللسان ↓ طُلَقُ, (TA,) (tropical:) Eloquent, or chaste, in speech, and sweet therein: (Msb:) and اللِّسَانِ ↓ مُنْطَلِقُ and ↓ مُتَطَلِّقُهُ (tropical:) [free from impediment of the tongue; or] eloquent, or chaste in speech. (TA.) And لِسَانٌ طَلْقٌ ذَلْقٌ, and ذَلِيقٌ, ↓ طَلِيقٌ, and ذُلُقٌ ↓ طُلُقٌ, and ذُلَقٌ ↓ طُلَقٌ, (S, O, K,) but the last two of these were unknown to As, and the latter of them was disallowed by IAar, (TA,) and ذَلِقٌ ↓ طَلِقٌ, (O, K,) [expl. in the K as meaning A tongue having sharpness; but correctly] meaning (tropical:) a tongue free from impediment, or eloquent, or chaste in speech, (ذُو انْطِلَاقٍ,) and sharp. (O, TA.) ― -b3- And طَلْقُ اليَدَيْنِ, (S, Mgh, O, Msb, K,) and اليدين ↓ طُلُقُ, (O, K,) and اليدين ↓ طُلْقُ, (O, TA,) and اليدين ↓ طَلِيقُ, (L, TA,) (tropical:) Liberal, bountiful, munificent, or generous; (S, Mgh, O, Msb, K;) applied to a man: (S, Mgh, O, Msb:) and in like manner, a woman: (TA:) [or] a woman is termed طَلْقَةُ اليَدَيْنِ: (S:) and so, accord to AZ, طَلْقُ الوَجْهِ; which [generally] has another meaning, expl. in what follows. (TA.) And يَدُهُ طَلْقٌ (tropical:) His hand is liberal; syn. بِسْطٌ; (TA in art. بسط;) and so ↓ مُطْلَقَةٌ: (S and K and TA in that art.:) or the latter signifies opened; and so ↓ مَطْلُوقَةٌ. (TA in the present art.) ― -b4- And طَلْقُ الوَجْهِ, (S, O, Msb, K,) and الوجه ↓ طِلْقُ, (IAar, O, K,) and ↓ طُلْقُ الوجه, (IAar, K,) and الوجه ↓ طَلِقُ, (K,) and الوجه ↓ طَلِيقُ, (S, O, K,) (tropical:) Laughing, or happy, or cheerful, and bright, in the face, or countenance: (K, TA:) or cheerful, or happy, displaying openness and pleasantness, in the face; and so طَلْقٌ alone: (Msb:) and الوجه ↓ طَلِيقُ open and pleasant, and goodly, in countenance: (AZ, TA:) and طَلِيقٌ alone, joyful, and open or cheer- ful, in countenance. (TA. [And it is there said that the pl. of طَلْقٌ is طَلْقَات: but this is app. a mistranscription for طُلْقَانٌ or طِلْقَانٌ.]) أُوْجُهٌ ↓ طَوَالِقُ is not allowable, except in poetry. (IAar, TA.) ― -b5- And يَوْمٌ طَلْقٌ, (Lth, S, Mgh, O, K,) and لَيْلَةٌ طَلْقَةٌ (Lth, S, Mgh, O, Msb, K) and طَلْقٌ, (O, Msb, K,) (tropical:) A day, and a night, in which is neither heat nor cold: (Lth, Mgh, O, Msb, K:) or in which is no cold nor anything hurtful: (S:) or in which is no rain: or in which is no wind: or in which the cold is mild: (TA: [after which is added, من ايام طَلْقات: but the last word seems, as in an instance before mentioned, to be mistranscribed, or ايام (i. e. أَيَّام) may be a mistake for لَيَالٍ:]) or لَيْلَةٌ طَلْقٌ means a night in which is no cold: (AA, TA:) or in which the wind is still: (O, TA:) and لَيْلَةٌ طَلْقَةٌ sometimes means a moon-lit, or a light, or bright, night: (IDrd, O, TA:) and one says also ↓ لَيْلَةٌ طَالِقَةٌ, (K, TA,) meaning a still, or calm, and light, or bright, night: (TA:) and ↓ لَيَالٍ طَوَالِقُ, (K, * TA,) meaning pleasant nights in which is neither heat nor cold. (TA.) Er-Rل'ee says,
فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ فِى يَوْمِ طَلْقَةٍ
meaning يَوْمِ لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ [And when the sun came upon him, or it,] in a day of a night in which was neither cold nor wind; i. e., in a day after such a night; for the Arabs commence with the night, before the day: and the phrase فِى يَوْمِ طَلْقَةٍ occurs in like manner in a verse of Dhu-r-Rummeh. (Az, TA.) ― -b6- For the epithet طَلْقُ اليَدِ اليُمْنَى, (applied to a horse, accord. to the K,) see طُلُقٌ. ― -b7- And for other meanings assigned in the K to طَلْقٌ, see طُلُقٌ, in two places. -A2- طَلْقٌ signifies also The pain of childbirth. (S, O.) One says, ضَرَبَهَا الطَّلْقُ [The pain of childbirth smote her]. (O.) [See also طُلِقَت, of which it is the inf. n.] -A3- And [it is said to signify] A sort of medicine. (S.) See طَلَقٌ, latter half, in two places.

طُلْقُ اليَدَيْنِ
طُلْقُ اليَدَيْنِ ذ : ― -b2- and طُلْقُ الوَجْهِ: see the next preceding paragraph.

طِلْقُ اللِّسَانِ
طِلْقُ اللِّسَانِ ذ : ― -b2- and طِلْقُ الوَجْهِ: see طَلْقٌ. ― -b3- طِلْقٌ signifies also (tropical:) Lawful, allowable, or free: (S, Mgh, O, Msb, K, TA:) or it signifies, (Msb, TA,) or signifies also, (Mgh,) ↓ مُطْلَقٌ, (Mgh, Msb, TA,) [i. e.] a thing unrestricted, (TA,) i. e. any affair in which one has power, or authority, to act according to his own judgment or discretion or free will. (Msb.) One says, هٰذَا حَلَالٌ طِلْقٌ (tropical:) [This is lawful, &c., unrestricted; using the latter epithet as a corroborative]: and [in the contr. case] حَرَامٌ غِلْقٌ. (TA.) And هُوَ لَكَ طِلْقًا (tropical:) [It is thine lawfully &c.]. (S, O, K, TA.) And اِفْعَلْ هٰذَا طِلْقًا لَكَ (assumed tropical:) Do thou this as a thing lawful &c. to thee. (Msb.) And أَعْطَيْتُهُ مِنْ طِلْقِ مَالِى (assumed tropical:) I gave him of what was lawful &c., i. e. free to be disposed of by me, of my property: (Msb:) or (tropical:) of what was clear [from any claim or the like], and good, or lawful, of my property. (TA.) And الخَيْلُ طِلْقٌ, occurring in a trad. as meaning (tropical:) Horses are allowable to be betted upon. (TA.) And أَنْتَ طِلْقٌ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ (tropical:) Thou art clear of this affair; (S, O, K, * TA; *) quit of it, or irresponsible for it. (K, TA.) ― -b4- [In consequence of a misplacement in some copies of the K, several meanings belonging to طَلَقٌ are assigned to طِلْقٌ.] -A2- See also طَلَقٌ, latter half.

طَلَقٌ
طَلَقٌ ذ : see طَلْقٌ, second sentence. ― -b2- Also the subst. from طَلَقَتِ الاـِبِلُ: (AZ, S, TA: [see 1, second sentence:]) and [as such] signifying The journeying [of camels] during the night to arrive at the water in the next night, there being two nights between them and the water; the first of which nights is termed الطَّلَقُ [or لَيْلَةُ الطَّلَقِ (see حَوْزٌ)]; the pastor loosing them to repair to the water, [in the CK يَجْلِبُها is put for يُخَلِّيهَا,] and leaving them to pasture while going thither: the camels after the driving, during the first night, are said to be ↓ طَوَالِقُ; and in the second night, قَوَارِبُ: (S, O, K, TA:) or الطَّلَقُ signifies the first of two days intervening between the camels and the water; and القَرَبُ, the second: and لَيْلَةُ الطَّلَقِ, the night in which the faces of the camels are turned towards the water and during which they are left to pasture; and لَيْلَةُ القَرَبِ, the second night: (As, TA:) but it has been said that لَيْلَةُ الطَّلَقِ means the second of the nights in which the camels repair to the water: Th says that الطَّلَقُ signifies the second of two days during which the camels seek the water when it is two days distant from them; and القَرَبُ, the first of those days: and it is said that لَيْلَةُ الطَّلَقِ means [the night of] the turning of the faces of the camels towards the water: but this explanation was not pleasing to ISd. (TA.) [See an ex. voce حَوْزٌ, in which it is used tropically.] ― -b3- Also A heat; i. e. a single run, or run at once, to a goal, or limit; syn. شَوْطٌ; (S, IAth, O, Msb, K, TA;) meaning a running, of a horse, without restraining himself, [or without stopping,] to a goal, or limit: (Msb:) and the utmost extent to which a horse runs. (TA.) One says of a horse, عَدَا طَلَقًا or طَلَقَيْنِ [He ran a heat or two heats]. (S, O, Msb, K. [In the CK, erroneously, طَلْقًا and طَلْقَيْنِ.]) ― -b4- And (hence, TA) (tropical:) A share, or portion, (Ibn-'Abbلd, A, O, K, TA,) of property [&c.]. (A, TA.) -A2- Also A shackle, or pair of shackles, (قَيْدٌ,) of skins: (S, M, O, K, TA:) or a rope strongly twisted, so that it will stand up. (TA.) ― -b2- And sing. of أَطْلَاقٌ which signifies The [intestines into which the food passes from the stomach, termed the] أَمْعَآء, or the أَقْتَاب of the belly; (IDrd, O, K; * [in some copies of the last of which, القُنْبُ is erroneously put for القِتْبُ as one of the words explaining الطَّلَقُ;]) so in one or more of the dialects: AO says, in the belly are أَطْلَاق, of which the sing. is طَلَقٌ; (O, TA;) meaning the lines, or streaks, (طَرَائِق,) of the belly: and طَلَقُ البَطْنِ is also expl. [in like manner] as meaning the جُدَّة of the belly; pl. as above. (TA.) -A3- Also The [plant called] شُبْرُم: [but what plant is meant by this is doubtful:] or a plant that is used in dyes: or this is a mistake: (K:) [or] accord. to Ibn-'Abbلd, ↓ الطَّلْقُ is what is used in dyes; and is said to be the شُبْرُم: (O, TA: *) and (K) accord. to As, (O,) طَلَقٌ signifies a sort of medicament, (O, K,) which, when one is anointed therewith, (K,) i. e. with the extract thereof, (TA,) prevents the burning of fire: (K:) or a species of plant: so says As: (O:) the appellation by which it is generally known is ↓ طَلْق, with the ل quiescent; (O, K;) or this pronunciation is incorrect: (K:) and AHلt mentions, (K, TA,) on the authority of As, (TA,) its being termed ↓ طِلْقٌ: (K, TA:) but it is not a plant: it is of the nature of stones, and of [what are termed] لِخَاف [thin white stones]; and probably he [referring to As] heard that it is called كَوْكَبُ الأَرْضِ, and therefore supposed it to be a plant; for if it were a plant, fire would burn it; but fire does not burn it, unless by means of artful contrivances: (O, TA:) the word is arabicized, from تَلَكْ: (K, TA: in the O written تِلك:) [it is the well-known mineral termed talc:] the Ra-ees [Ibn-Seenà, whom we call “ Avicenna, ”] says, (TA,) it is a brightlyshining stone, that separates, when it is bruised, into several laminو and split pieces, of which are made مَضَاوِى [correctly مَضَاوِئ, meaning small circular panes which are inserted in apertures to admit light,] for the [cupolas of] hot baths, instead of glass: the best is that of El-Yemen; then that of India; then that of El-Undulus [or El-Andalus]: the art employed in dissolving it consists in putting it into a piece of rag with some pebbles and immersing it in tepid water, then moving it about gently until it becomes dissolved and comes forth from the piece of rag into the water, whereupon the water is strained from it, and it is put in the sun to dry. (K, TA.)

طَلِقٌ ذَلِقٌ
طَلِقٌ ذَلِقٌ ذ : ― -b2- and طَلِقُ الوَجْهِ: see طَلْقٌ.

طُلَقُ اللِّسَانِ
طُلَقُ اللِّسَانِ ذ : and لِسَانٌ طُلَقٌ ذُلَقٌ: see طَلْقٌ.

طُلُقٌ
طُلُقٌ ذ , (S, O, Msb, TA,) with two dammehs, (Msb, TA,) or ↓ طَلْقٌ, (K,) but this requires consideration, (TA,) Not shackled; applied to a she-camel, (S, O, Msb, TA,) and to a he-camel, (S, O, TA,) and to a person imprisoned; (O, TA;) as also ↓ طَالِقٌ applied to a she-camel; but طُلُقٌ is more common: (Aboo-Nasr, TA:) the pl. of طُلُقٌ is أَطْلَاقٌ. (S, TA.) See also طَلْقٌ, second sentence. ― -b2- [Hence,] لِسَانٌ طُلُقٌ ذُلُقٌ: ― -b3- and طُلُقُ اليَدَيْن: see طَلْقٌ again. ― -b4- And طُلُقُ اـِحْدَى اَلقَوَائِمِ (assumed tropical:) A horse having one of the legs without [the whiteness termed] التَّحْجِيل. (S.) And طُلُقُ اليَدِ اليُمْنَى, (O,) or اليد اليمنى ↓ طُلْقُ, (K, [in this case again deviating from other authorities,]) (tropical:) A horse without تَحْجِيل in the right fore leg; (TA;) i. q. اليد اليمنى ↓ مُطْلَقُ. (O, K, TA.) And اليَدَيْنِ ↓ مُطْلَقَ (assumed tropical:) A horse having the fore legs free from تحجيل. (Msb.) ― -b5- [As an epithet in which the quality of a subst. is predominant,] طُلُقٌ, (Ibn-' Abbلd, O,) or ↓ طَلْقٌ, (K, [but this, as in the instances above, is questionable,]) signifies (assumed tropical:) A gazelle: (Ibn-' Abbلd, O, K:) so called because of the quickness of its running: (O, * TA:) pl. أَطْلَاقٌ. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b6- And (assumed tropical:) A dog of the chase: (K:) because he is let loose; or because of the quickness of his running at the chase: (TA:) أَطْلَاقٌ is mentioned by Ibn-' Abbلd as signifying dogs of the chase. (O.)

طَلْقَةٌ
طَلْقَةٌ ذ [A single divorce: used in this sense in law-books]. (T and Msb in art. بت, &c.)

طُلَقَةٌ
طُلَقَةٌ ذ : see مِطْلَاقٌ.

طَلَاقٌ
طَلَاقٌ ذ is the inf. n. of طَلَقَت said of a woman: (Th, S, Mgh, O, K:) or the subst. therefrom: (Msb:) or [rather] it is also a subst. in the sense of تَطْلِيقٌ; (Mgh;) [whence,] طَلَاقُ المَرْأَةِ signifies (assumed tropical:) The letting the wife go her way: (Lth, O:) and it has two meanings: one is [the divorcing of the woman; i. e.] the dissolving of the wife's marriage-tie: and the other is the leaving, and dismissing, of the wife [either in an absolute sense or as is done by a single sentence of divorce]. (O, TA.) Some of the lawyers hold that the free woman whose husband is a slave is not separated but by three [sentences, as is the case when both husband and wife are free]; and the female slave whose husband is free, by two: some, that the wife in the former case is separated by two [sentences]; and in the latter case, by not less than three: and some, that when the husband is a slave and the wife is free, or the reverse, or when both are slaves, the wife is separated by two [sentences]. (TA.)

طَلِيقٌ
طَلِيقٌ ذ A captive having his bond loosed from him, (S, O, K, TA,) and let go. (TA.) See also طَلْقٌ, first sentence. ― -b2- And (assumed tropical:) A man freed from slavery; emancipated; i. q. عَتِيقٌ; i. e. who has become free: pl. طُلَقَآءُ. (TA.) ― -b3- It is said in a trad., الطُّلَقَآءُ مِنْ قُرَيْشٍ وَالعُتَقَآءُ مِنْ ثَقِيفٍ (assumed tropical:) [The طُلَقَآء are of Kureysh; and the عُتَقَآء, of Thakeef]: الطلقاء being app. applied to Kureysh as it has a more special signification than العتقاء: but accord. to Th, الطُّلَقَآءُ signifies those who have been brought within the pale of El-Islلm against their will. (TA.) ― -b4- طَلِيقُ اللِّسَانِ: and لِسَانٌ طَلِيقٌ ذَلِيقٌ: ― -b5- and طَلِيقُ اليَدَيْنِ: ― -b6- and طَلِيقُ الوَجْهِ: see طَلْقٌ again; the last in two places. ― -b7- طَلِيقُ الاـِلٰهِ means (tropical:) The wind. (O, K, TA.)

طَلَّاقٌ
طَلَّاقٌ ذ : see مِطْلَاقٌ.

طِلِّيقٌ
طِلِّيقٌ ذ : see مِطْلَاقٌ.

طَالِقٌ
طَالِقٌ ذ A she-camel not having having her fore shank and her arm bound together: (TA:) or not having upon her a خِطَام [or halter]: (IDrd, O, K:) or repairing to the water; and so ↓ مِطْلَاقٌ; (Aboo-Nasr, K, TA;) of which latter she pl. is مَطَالِيقُ: (TA:) or that is left a day and a night and then milked: (K:) pl. طَوَالِقُ and أَطْلَاقٌ and طَلَقَةٌ; which last is expl. by AA as meaning she-camels that are milked in the place of pasturing. (TA.) See also طُلُقٌ, first sentence: and for an explanation of the pl. طَوَالِقُ applied to camels, see طَلَقٌ, second sentence. Also (O), طَالِقٌ, (S, O,) or طَالِقَةٌ, (K,) signifies A she-camel which the pastor leaves for himself, not milking her at the water: (S, O, K:) the former is expl. by Esh-Sheybلnee as meaning one which the pastor leaves [with her udder bound] with her صِرَار, not milking her in the place where she lies down to rest: (TA:) or the latter signifies, (Lth, O, K,) and the former also, (Lth, O,) a she-camel that is set loose among the tribe to pasture where she will in any part of the tract adjacent to their place of alighting or abode, (Lth, O, K, [من جِنانِهِمْ in the CK being erroneously put for مِنْ جَنَابِهِمْ,]) that has not her fore shank and her arm bound together when she returns in the afternoon or evening, nor is turned away [from the others] in the place of pasturage: (Lth, O:) or طَالِقٌ signifies a she-camel, (S, Msb,) and a ewe, (S,) that is set loose, or dismissed, to pasture where she will: (S, Msb:) and also as first expl. in this sentence: (S:) it is mentioned by ElFلrلbee as signifying a ewe left to pasture by herself, alone. (Msb.) ― -b2- [Hence,] طَالِقٌ and طَالِقَةٌ, (S, Mgh, O, Msb, K,) the former, without ة, used by all, (Msb,) the latter occurring in a verse of El-Aashà, (S, Mgh, * O, Msb,) ending a hemistich, and pronounced طَالِقَةٌ, (S, O, Msb, [which cite the verse somewhat differently,]) (tropical:) A woman [divorced, or] left to go her way, (S, * Mgh, * O, Msb, *) or separated from her husband [by a sentence of divorce]: (S, * Mgh, * Mgh, * K, TA:) both mentioned by Akh: (O, TA:) accord. to IAmb, one says طَالِقٌ only, because it applies only to a female: accord. to Lth and IF, طَالِقَةٌ means طَالِقَةٌ غَدًا [divorced, &c., to-morrow]; and Lth adds that it is thus to accord with its verb, طَلَقَتْ: some, however, say that the ه is affixed in the verse of El-Aashà by poetic license, to complete the hemistich; but an Arab of the desert, in reciting this verse to As, is related to have said طَالِقٌ [which equally completes the hemistich]: and the Basrees hold that the sign of the fem. gender is elided in طَالِقٌ because it is a possessive epithet, meaning ذَاتُ طَلَاقٍ [having divorce]. (Msb.) ― -b3- أُوْجُهٌ طَوَالِقُ: ― -b4- and لَيْلَةٌ طَالِقَةٌ and لَيَالٍ طَوَالِقُ: see طَلْقٌ, latter half.

طُتَيْلِيقٌ
طُتَيْلِيقٌ ذ dim. of اِطِّلَاقٌ. (S, O.) See 8.

تُطَيْلِيقٌ
تُطَيْلِيقٌ ذ dim. of اِسْتِطْلَاقٌ. (S, O.) See 10.

مُطْلَقٌ
مُطْلَقٌ ذ : see طَلْقٌ, first sentence. ― -b2- [Hence,] يَدُهُ مُطْلَقَةٌ: see طَلْقٌ again, former half. ― -b3- See also مَآءٌ مُطْلَقٌ طِلْقٌ. means (assumed tropical:) Water that is unrestricted. (TA.) And حُكْمٌ مُطْلَقٌ means (assumed tropical:) [A judicial decision, or an ordinance or the like, or a rule, that is unrestricted, or absolute, or] in which is no exception. (TA.) ― -b4- مُطْلَقُ اليَدِ اليُمْنَى: and مُطْلَقَ اليَدَيْنِ: each applied to a horse: see طُلُقٌ. -A2- [Golius, as on the authority of Meyd, explains it as signifying also A place where horses meet to be sent forth to run, or race: but what here next follows inclines me to think that it may be correctly مُطَلَّقٌ.]

مُطَلِّقٌ
مُطَلِّقٌ ذ One desiring to outstrip with his horse in a race. (K.)

مِطْلَاقٌ
مِطْلَاقٌ ذ : see طَالِقٌ. -A2- Also, (S, O, Msb, K,) and ↓ مِطْلِيقٌ, (O, Msb, K,) and ↓ طُلَقَةٌ, (S, O, K,) and ↓ طِلِّيقٌ, (K,) and ↓ طَلَّاقٌ, this last mentioned by Z, (TA,) (tropical:) One who oftentimes divorces, or dismisses, wives. (S, O, Msb, K, TA.)

مِطْلِيقٌ
مِطْلِيقٌ ذ : see what next precedes.

مَطْلُوقَةٌ
مَطْلُوقَةٌ ذ : see طَلْقٌ. ― -b2- اِمْرَأَةٌ مَطْلُوقَةٌ (assumed tropical:) A woman taken with the pains of parturition. (Mgh, Msb.)

مُطَيْلِقٌ
مُطَيْلِقٌ ذ and مُطَيْلِيقٌ dims. of مُنْطَلِقٌ. (S.)

مُتَطَلَِّقُ اللِّسَانِ
مُتَطَلَِّقُ اللِّسَانِ ذ : see طَلْقٌ, former half.

مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ
مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ ذ : see طَلْقٌ, former half.

نُطَيْلِيقٌ
نُطَيْلِيقٌ ذ : dim. of اِنْطِلَاقٌ. (S, O.) See 7.

##### Türkçe

**طَلَقَتِ النَّاقَةُ**
1 **طَلَقَتِ النَّاقَةُ** ذ , (S, Mgh, Msb,) muzâri‘i **طَلُقَ** , mastar ismi **طُلُوقٌ**, (Msb,) dişi deve, ön incik kemiği ile kolunun birbirine bağlandığı bağdan, (S, Mgh, Msb,) yahut ipten çözülmüş oldu, yahut çözülür oldu. (S, Mgh.) Ve **طَلَقَتِ النَّاقَةُ اـِلَى المَآءِ** [dişi deve, suya gitmek üzere bağından çözülmüş oldu, yahut çözülür oldu]: (Msb:) yahut **طَلَقَتِ الاـِبِلُ** (AZ, As, S, TA) **اـِلَى المَآءِ**, (AZ, TA,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (As, TA,) mastar ismi **طَلْقٌ** (AZ, As, S, TA) ve **طُلُوقٌ**, (AZ, S, TA,) develer, iki günlük yolculuk uzaklığında olan suya gitmek üzere çözülmüş oldular, yahut çözülür oldular, (AZ, As, S, TA,) ve oraya giderken otlamaya bırakıldılar: ve isim **طَلَقٌ**’dur [bkz.]. (AZ, S, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **طَلَقَتْ**, (IAar, Th, S, Mgh, O, Msb,) yahut **طَلَقَتْ مِنْ زَوْجِهَا**, (K,) muzâri‘i **طَلُقَ**; (Th, S, O, Msb, K;) ve **طَلُقَتْ** da; (IAar, Th, Mgh, Msb;) bunların ikincisi daha tercih edilir; fakat birincisi caizdir; (IAar, TA;) yahut ikincisi daha yaygındır; (Th, TA;) fakat Akh’ye göre ikincisi caiz değildir; (S, O, TA;) mastar ismi **طَلَاقٌ**, (Th, S, Mgh, O, K,) yahut [aslında **طَلْقٌ**; çünkü] **طَلَاقٌ**’ın isim olduğu söylenir, (Msb,) [yahut] **طَلَاقٌ** ayrıca **تَطْلِيقٌ** ile eşanlamlı bir isimdir, [aşağıda açıklanacağı üzere,] ve aynı zamanda **طَلُقَتْ** ve **طَلَقَتْ**’in mastar ismidir; (Mgh;) bir kadın hakkında söylenir; (IAar, Th, S, vb.;) (mecaz:) o, [boşanmış oldu, yahut] kendi yoluna bırakılmış oldu, (O,) yahut kocasından [boşama hükmüyle] ayrılmış oldu. (K, TA.) ― -b3- Ve **طَلُقَ لِسَانُهُ**, mastar ismi **طُلُوقٌ** ve **طُلُوقَةٌ**, (farz edilen mecaz:) dili fasih oldu, yahut fasihleşti; yahut sözde temiz oldu ve onda tatlı oldu. (Msb. [Ayrıca **طَلْقٌ**’a bak: ve 7’ye bak.]) ― -b4- Ve **طَلُقَ**, (S, O, K, TA,) mastar ismi **طَلَاقَةٌ**, (S, O,) yahut **طُلُوقَةٌ** ve **طُلُوقٌ**, (TA,) (mecaz:) yüzce güler oldu, yahut mesrur oldu, yahut neşeli oldu ve parlak oldu, (K, TA,) yüzde yahut çehrede: (S, O, K, TA:) yahut, mastar ismi **طَلَاقَةٌ**, (farz edilen mecaz:) o (yüz yahut çehre) neşeli oldu, yahut mesrur oldu, (MA, Msb,) kaş çatmanın yahut büzülmenin zıddı olarak, (Mgh,) açıklık ve hoşluk göstererek; (Msb;) ve ↓ **تطلّق** aynı şeyi ifade eder; (MA, Mgh;) yine ↓ **انطلق** da; (Mgh;) eşanlamlısı **انبسط**; (K;) buradan şu söz: ↓ **يَنْبَغِى لِلْقَاضِى أَنْ يُنْصِفَ الخَصْمَيْنِ وَلَا يَنْطَلِقُ بوَجْهِهِ اـِلَى أَحَدِهِمَا**, anlamı (farz edilen mecaz:) [hakime, davadaki iki hasmı adaletle gözetmesi gerekir; ve] onlardan birine neşeli bir çehreyle (**بِوَجْهٍ طَلْقٍ**) ve tatlı sözle konuşmayacaktır; bunu ötekine yapmayarak: yahut **الاِنْطِلَاقُ** “gitmek” anlamındandır; buna göre şu manaya gelebilir: ve yüzünü çevirmeyecek, yahut onlardan birine [ötekine tercih ederek] iltifat etmeyecektir. (Mgh.) ― -b5- Ve **طَلُقَ**, mastar ismi **طُلُوقَةٌ** ve **طَلَاقَةٌ**, bir gün hakkında söylenir, (mecaz:) **طَلْقٌ** diye adlandırılan türden oldu, yahut öyle oldu; yani [ılıman,] ne sıcak ne soğuk; [vb.; **طَلْقٌ**’a bak;] ve aynı şekilde **طَلُقَت** bir gece (**لَيْلَة**) hakkında söylenir. (K, TA.) ― -b6- **طَلِقَ**, (O, K,) kesra ile, (O,) **سَمِعَ** gibi, (K,) **تَبَاعِدَ** [uzaklaştı; yahut uzak oldu; vb.] anlamına gelir. (O, K.) -A2- **طَلْقٌ** ayrıca geçişlidir; **أَطْلَقَ** ile eşanlamlıdır: ikincil fiile bak; birinci yarı, iki yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **طُلِقَتْ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) muzâri‘i **تُطْلَقُ**, (S,) mastar ismi **طَلْقٌ**, (S, Mgh, * O, * Msb, K,) ve mastar-ı vahid **طَلْقَةٌ**, (TA,) (farz edilen mecaz:) o (kadın; S, O, Msb) doğum sancısına tutuldu: (S, Mgh, O, Msb, K:) çabuk ve selametli doğuma dair iyiye yorma [işareti]ni içeren bir ibaredir. (Mgh.) [Ve **طُلِقَتْ بِهِ** (farz edilen mecaz:) onunla doğum sancısında oldu.]

**طلّق نَاقَتَهُ**
2 **طلّق نَاقَتَهُ** ذ dişi devesini bıraktı, yalnız bıraktı, yahut salıverdi. (TA.) 4’e de bak, ikinci cümle. ― -b2- [Bundan dolayı,] **طلّق امْرَأَتَهُ**, (S, Msb, K,) mastar ismi **تَطْلِيقٌ**, (S, Mgh, O, Msb,) **طَلَاقٌ**’dan [bkz.]; (O;) ve ↓ **اطلقها**, (K,) mastar ismi **اـِطْلَاقٌ**; (TA;) (mecaz:) [karısını boşadı;] karısını kendisinden [boşama hükmüyle] ayırdı. (K, TA.) [**طلّق** bu manada **رَاجَعَ**’ın zıddıdır: ve buradan En-Nلbighah’ın bir beytinde bu iki fiilin manaları; ben onu نذر maddesinde zikrettim, (o maddede 6. bâba bak,) ve o beyit, bu maddede de S ve O ve TA’da zikredilmiştir.] ― -b3- Ve **طلّق البِلَادَ** (mecaz:) memleketi terk etti, yahut memleketten çıktı. (IAar, TA.) El-‘Okeylee’ye Ks tarafından **أَطَلَّقْتَ امْرَأَتَكَ** [karını terk ettin mi?] diye sorulunca, **نَعَمْ وَالأَرْضَ مِنْ وَرَائِهَا** (farz edilen mecaz:) [evet; ve onun arkasındaki yeri de] diye cevap verdi. (IAar, TA.) Ve denir: **طَلَّقْتُ القَوْمَ** (farz edilen mecaz:) kavmi, yahut topluluğu terk ettim, yahut bıraktım: ve **طلّق العِيَالَ** (farz edilen mecaz:) ev halkını terk etti; tıpkı erkeğin kadını, yahut karıyı terk etmesi [yahut boşaması] gibi. (TA.) Ve **طلّق العَيْرُ عَانَتَهُ** (farz edilen mecaz:) erkek eşek dişi eşeğini geçti, yahut aştı; sonra onu bıraktı: ve **طَلَّقَتْهُ العَانَةُ** (farz edilen mecaz:) dişi eşek, daha önce inat etmiş olduktan sonra ona boyun eğdi. (TA.) ― -b4- Ve **طُلِّقَ السَّلِيمُ** (farz edilen mecaz:) yılan sokmuş olan kimse acıdan kurtuldu: (Er-Rلghib, TA:) yahut kendine geldi ve acısı dindi, (S, O, K,) nöbetten sonra: (S, O:) mastar ismi yukarıdaki gibidir. (K.) ― -b5- **طَلَّقَ نَخْلَهُ**: 4’e bak, son cümle.

**الاـِطْلَاقُ**

4 **الاـِطْلَاقُ** ذ, çözme, serbest bırakma ve salıverme ve bırakıp gönderme demektir. (TA.) Sen dersin ki, **اطلق النَّاقَةَ مِنْ عِقَالِهَا**, (S, O, Msb, TA,) yahut **مِنَ العِقَالِ**, yani: O, dişi deveyi, ön incik kemiği ile kolunun birbirine bağlandığı bağdan yahut ipten çözdü; (Mgh;) bunun gibi ↓ **طلّقها** da (denir). (TA.) Ve **اطلق الأَسِيرَ**, (S, Mgh, O, Msb, K, TA,) ve **اطلق عَنْهُ**, (O, TA,) o, esiri salıverdi; (S, O, K, TA;) ve onu serbest bıraktı; (TA;) esirin bağını çözdü ve onu gönderdi: (Mgh, Msb:) ve **أُطْلِقَ عَنْهُ اـِسَارُهُ** [Onun bağı ondan çözüldü], yani esir olanın. (S.) Ve **اطلق خَيْلَهُ فِى الحَلْبَةِ** O, atlarını [yarış yerinde] koşturdu. (TA.) Ve **اطلق النَّاقَةَ** O, dişi deveyi suya sürdü: (TA:) yahut **أَطْلَقْتُ النَّاقَةَ اـِلَى المَآءِ** [Dişi deveyi, suya gitmesi için bağından çözdüm]: (Msb:) yahut **أَطْلَقْتُ الاـِبِلَ** (AZ, S, O, TA) **اـِلَى المَآءِ** (AZ, S, * TA) Ben, develeri, iki günlük yol uzaklığında olan suya gitmeleri için çözdüm ve oraya giderken onları otlamaya bıraktım. (AZ, S, O, * TA.) Ve **اطلق القَوْمُ** demektir: Halk yahut topluluk, develerini, iki günlük yol uzaklığında olan suya gitmeleri için çözmüş, ve develer oraya giderken otlamaya bırakılmıştı. (S, K, * TA.) ― -b2- **اطلق امْرَأَتَهُ**: 2’ye bak, üçüncü cümle. ― -b3- **اطلق الدَّوَآءُ بَطْنَهُ** İlaç, onun karnını [yahut bağırsaklarını] gevşetti yahut rahatlattı; (Msb;) yahut onun karnını hareket ettirdi. (TA.) ― -b4- [**اطلق عِنَانَهُ** O, (bir atın) dizginini salıverdi yahut gevşetti; ve böylece (mecazen:) onu yürüyüşünü hızlandırmaya sevk etti. (Har s. 356’ya bak.)] Ve **اطلق رِجْلَهُ** (mecazen:) O, onu acele ettirdi; yahut ondan acele etmesini, yahut çabuk olmasını istedi veya talep etti; bunun gibi ↓ **استطلقهُ** da (denir). (TA. [Zamir bir hayvana mı yoksa bir insana mı döner, gösterilmemiştir. **استطلقه** ile **استطلق رِجْلَهُ** kastedilmez; çünkü **رِجْل** müennestir.]) ― -b5- **اطلق يَدَهُ بِخَيْرِ** (S, O, K, TA) ve **فِى خَيْرٍ**, ve **بِمَالٍ** ve **فِى مَالٍ**; (TA;) ve ↓ **طَلَقَهَا**, (S, O, K,) muzârîsi **طَلُقَ** , (S,) yahut **طَلِقَ** , (K,) fakat S’de açıkça damme ile olduğu söylenmiştir, mastarı **طَلْقٌ**; (TA;) (mecazen:) O, elini hayırla (K, TA) ve malla [cömertçe] açtı. (TA.) Ve **اطلق لَهُ مَالًا** (mecazen:) O, ona mal verdi: (MA:) ve ↓ **طَلَقَ** (mecazen:) o, (Ibn-'Abbلd, O, K) bir şey verdi. (K.) Ve **اطلق صَاحِبُ الدَّيْنِ كَذَآ** (mecazen:) [Alacaklı, borcun şu kadarını bağışladı; bunu yapması istenmiş yahut talep edilmiş olarak: 10’a bak]. (Msb.) ― -b6- [**اطلقه** ayrıca (mecazen:) O, onu yapılmasına yahut alınmasına vb. caiz, yahut serbest kıldı, anlamına gelir.] Sen dersin ki, **اطلق لَهُ فِعْلَ كَذَا** (mecazen:) O, ona böyle bir şeyi yapmasına izin verdi, yahut ona izin veya ruhsat verdi; **أَذِنَ لَهُ فِيهِ** ile aynı. (Msb, **اذن** maddesinde.) ― -b7- [Ve (mecazen:) O, onu kayıtlanmamış kıldı. Bundan şu söz: **اطلق بِهِمُ السَّيْفَ** (mecazen:) O, kılıcı onlara karşı kayıtlanmamış bir alanla serbest bıraktı; yani onları kayıtsız şartsız öldürdü.] Ve **أَطْلَقْتُ البَيِّنَةَ** (mecazen:) Ben, delili, kanıtı yahut senedi, tarihin zikri olmaksızın yaptım; **أَرَّخْتُهَا**’nın zıddı; (Msb, **ارخ** maddesinde;) yahut ben, delili bir tarihle kayıtlamaksızın verdim: **أَطْلَقْتُ الأَسِيرَ**’den. (Msb, işbu maddede.) Ve bundan dolayı ayrıca **أَطْلَقْتُ القَوْلَ** (mecazen:) Ben, sözü kayıtlanmamış ve şartsız kıldım. (Msb.) [Ve **اطلق لَفْظًا** (mecazen:) O, bir kelimeyi yahut bir ifadeyi kayıtsız olarak söyledi, yahut zikretti, yahut kullandı: ve aynı şekilde **اطلق** tek başına da çoğu kez kullanılır. Ve (mecazen:) O, bir kelimeyi yahut bir ifadeyi kayıtsız olarak, belirli bir manayı ifade etmek üzere **عَلَى مَعْنًى** üzerine kullandı yahut uyguladı: böylece şu sözde **اطلق المَصْدَرَ عَلَى الفَاعِلِ** (mecazen:) O, mastar ismi, **ذُو** ön eki yahut benzeriyle kayıtlamaksızın, ism-i fâili ifade etmek üzere kullandı; **عَدْلًا**’yı **عَادِلًا**’yı ifade etmek üzere (kullanması gibi): ve böylece şu sözde **اطلق اسْمَ عَلَى الجُزْءِ** (mecazen:) O, bütünün adını, bir ön ekle kayıtlamaksızın, parçayı ifade etmek üzere kullandı; **القُرْآن**’ı **اللآيَة**’yi ifade etmek üzere (kullanması gibi): ve buna benzer birçok örnek eklenebilir: fakat fiilin bu kullanımı ıstılahîdir: Kull s. 57’ye bak. Bundan dolayı ayrıca **أَلِفُ الاـِطْلَاقِ**: **ا** maddesine bak, s. 1, sütun 3.] ― -b8- **الاـِطْلَاقُ فِى القَائِمَةِ** [burada **الاطلاق**, meçhul fiil **أُطْلِقَ**’ın mastarıdır,] (mecazen:) bacakta [bir atın bacağında] **وَضَح** diye adlandırılan beyazlıktan [manası **تَحْجِيل** olan; bk. o,] beri olma demektir: ve bazıları **الاـِطْلَاق**’ı, bir tarafta bir ön bacak ve bir arka bacağın **تحجيل** ile bulunması manasına getirir; ve **الاـِمْسَاكُ**’ı [**أُمْسِكَ**’nin mastarı olarak], bir ön bacak ve bir arka bacağın **تحجيل** olmaksızın bulunması (manasına getirir). (TA.) ― -b9- **اطلق عَدُوَّهُ** (mecazen:) O, düşmanını zehirle ilaçladı. (IAar, O, K.) ― -b10- Ve **اطلق نخْلَهُ** (mecaz:) O, hurma ağaçlarını dölledi; (IAar, O, K, TA;) onlar uzun olduklarında söylenir; (IAar, O, TA;) bunun gibi ↓ **طلّقهُ** da (denir), mastarı **تَطْلِيقٌ**. (K.)

**تطلّق**

5 **تطلّق** ذ, bir ceylan hakkında söylenir: O, yürüyüp gitti, (S, O, Msb, K,) yahut koşusunda sıçrayarak, yahut bir yönde çevikçe koştu, (**اِسْتَنَّ فِى عَدْوِهِ,**) ve yürüyüp gitti, (TA,) hiçbir şey için duraksamadan ve beklemeden; (S, O, Msb, K, TA;) bunun gibi ↓ **استطلق** da (denir). (TA.) Ve **تطلّقت الخَيْلُ** Atlar, kendilerini tutmaksızın hedefe kadar bir koşu [yahut bir etap] koştular. (TA.) ― -b2- Ve, bir at hakkında söylenir ki, (mecaz:) O, koştuktan sonra sidikledi. (AO, O, K.) ― -b3- Yüz hakkında söylenen: 1’e bak, son yarısı.

**انطلق**

7 **انطلق** ذ , mastar ismi **اِنْطِلَاقٌ**, bunun küçültmesi ↓ **نُطَيْلِيقٌ**’tur; bağlayıcı **ا** reddedilir de **نِطْلَاقٌ** olur, (S, O,) [O, bağından çözülmüş oldu, yahut çözülmüş hâle geldi: buradan,] **اِنْطِلَاقُ العِنَانِ** [dizginin salıverilmesi, yahut gevşetilmesi] hızlı yürüyüşte çabukluğu belirtmek üzere mecaz yoluyla kullanılan bir ibaredir. (Har pp. 355-6.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (farzedilen mecaz:) O (bağından çözülmüş bir esir) yoluna gitti: (Msb:) yahut [sadece] gitti, yahut ayrıldı: (S, Mgh, O, K:) yahut bulunduğu yerden uzaklaşarak gitti. (Er-Rلghib, TA.) Böylece Kur’da [lxxvii. 29], **اِنْطَلِقُوا اـِلى مَا كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ** (farzedilen mecaz:) [Yalanladığınız şeye gidiniz]; (TA;) azaba (gidiş) demektir: (Bd, Jel:) yahut IAth’e göre, [şöyle görünür ki “musibet yahut sıkıntının en dibine çabucak gidiniz” mânâsınadır; zira o, Kur’un bu âyetinin açıklaması kabilinden,] **الاِنْطِلَاقُ**’ın **سُرْعَةُ الذَّهَابِ فِى أَصْلِ المِحْنَةِ** mânâsına geldiğini söyler. (TA.) Ve ayrıca şöyle de denir: **انطلق يَفْعَلُ كَذَا** (mecaz:) O, böyle bir şeyi yaparak, yahut yapmak üzere, gidip uzaklaştı. (TA.) **وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا** [Kur xxxviii. 5’te benzer şekilde açıklanabilir; burada **أَن** **يَقُولُونَ** yerinde kullanılmıştır: yahut bu] şu demektir: [Onların ileri gelenleri] dilleriyle (sözle) atıldılar, yahut ortaya atıldılar, [diyerek:] “Yürüyünüz, yahut iş tutuş yolunuzda devam ediniz” vb. (Mughnee, madde **أَنْ**.) Ve şöyle de denir: **اُنْطُلِقَ بِهِ**, (S, O, K,) mânâsı: O, yahut o şey, götürüldü; (K;) tıpkı **اُنْقُطِعَ بِهِ** denildiği gibi. (S, O.) ― -b3- **انطلق لِسَانُهُ** demektir ki (farzedilen mecaz:) Dili engelden kurtuldu; bundan dolayı, fasih, yahut sözde düzgün oldu. Kur xxvi. 12’de bir örneğe bak; ayrıca **طَلُقَ لِسَانُهُ**’a da bak.] ― -b4- Yüz hakkında söylenen **انطلق**: 1’in ikinci yarısına, iki yerde, bak.

**مَا تَطَّلِقُ نَفْسِى لِهٰذَا الأَمْرِ**

8 **مَا تَطَّلِقُ نَفْسِى لِهٰذَا الأَمْرِ** ذ , (S, O, K, *) vezni **تَفْتَعِلُ** olan (S, O, K,) mastar ismi **اِطِّلَاقٌ**; bunun küçültmesi ↓ **طُتَيْلِيقٌ**’tur; [sonraki] **ط**, [aslına döndürülerek] **ت**’ye çevrilir; çünkü önceki **ط** harekeli olur, (S, O,) (farzedilen mecaz:) Nefsim bu iş için, yahut bu iş hakkında, darlıktan kurtulmaz. (S, O, K. *)

**اِسْتِطلَاقٌ**

10 **اِسْتِطلَاقٌ** ذ [aslen “çözülmeyi, bağdan kurtulmayı, salıverilmeyi yahut serbest bırakılmayı istemek; ve bırakılıp gitmek” mânâsına gelir]: bunun küçültmesi ↓ **تُطَيْلِيقٌ**’tur. (S, O.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **استطلق بَطْنُهُ** (farzedilen mecaz:) Karnı [yahut bağırsakları] [bağdan çözülmüş gibi] gevşedi, yahut salındı; (Msb, TA;) yahut hareketlendi; (S, O, K, TA;) ve içindekiler çıktı. (TA.) ― -b3- Ceylan hakkında söylenir; **تطلّق** ile aynı mânâdadır; bk. (TA.) -A2- [Ayrıca geçişli olarak da gelir; bu hâliyle aslen “bir kimseyi yahut bir şeyi çözmeyi, bağdan kurtarmayı, salıvermeyi yahut serbest bırakmayı ve bırakıp göndermeyi istemek” mânâsına gelir. ― -b2- Bundan dolayı,] şöyle denir: **استطلق الرَّاعِى نَاقَةً لِنَفْسِهِ** (S, O) [mânâsı: Çoban, bir dişi deveyi kendisi için (sulakta) sağmayıp bırakılmasını istedi; yahut bir dişi deveyi kendisi için bıraktı; S’de bunun hemen öncesiyle açıkça gösterildiği üzere: yahut] çoban, (PS,) kendisi için bir dişi deveyi aldı, (PS,) yahut alıkoydu, [ki bu fiilen aynıdır]. (PS, TA.) ― -b3- Ve **اِسْتَطْلَقْتُ مِنْ صَاحِبِ الدَّيْنِ كَذَا** (farzedilen mecaz:) [Alacaklıdan borcun şu kadarının düşürülmesini istedim, yahut talep ettim]. (Msb.) ― -b4- 4’ün birinci yarısına da bak.

**طَلْقٌ**

**طَلْقٌ** ذ [bağından çözülmüş, salıverilmiş veya serbest bırakılmış], yahut İAar tarafından açıklandığı üzere, bırakılmış; ve yine ↓ **طَلِيقٌ** ve ↓ **مُطْلَقٌ**: ve Ks tarafından açıklandığı üzere, üzerinde hiçbir şey bulunmayan bir adam: ve **طَلْقُ اليَدَيْنِ** ön ayakları bağlanmamış bir deve. (TA.) Şöyle dersin: **حُبِسَ طَلْقًا**, (CK’de böyle,) yahut ↓ **طَلَقًا**, (K’de TA’ya göre, [ve bu, K’deki önceki bağlamla uyumludur; fakat benim bulamadığım bir teyit gerektirir,]) ve damme ile, [yani **طُلْقًا**,] K’ye göre; fakat doğru olarak iki damme ile, [yani ↓ **طُلُقًا**,] (TA, ve S’de de böyle,) O, prangasız ve bağsız olarak hapsedildi. (K, TA) Ayrıca **طُلُقٌ**’a, ilk cümleye bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **طَلْقُ اللِّسَانِ**, ve ↓ **طَلِيقُ اللسان**, (S, O, Msb, K,) ve اللسان ↓ **طِلْقُ**, (K,) ve اللسان ↓ **طُلَقُ**, (TA,) (mecaz:) sözde fasih, yahut iffetli, ve onda tatlı: (Msb:) ve اللِّسَانِ ↓ **مُنْطَلِقُ** ve ↓ **مُتَطَلِّقُهُ** (mecaz:) [dilin engelinden azade; yahut] sözde fasih, yahut iffetli. (TA.) Ve **لِسَانٌ طَلْقٌ ذَلْقٌ**, ve ذَلِيقٌ, ↓ **طَلِيقٌ**, ve ذُلُقٌ ↓ **طُلُقٌ**, ve ذُلَقٌ ↓ **طُلَقٌ**, (S, O, K,) fakat bunların son ikisi As’a meçhul idi, ve bunların ikincisi İAar tarafından reddedildi, (TA,) ve ذَلِقٌ ↓ **طَلِقٌ**, (O, K,) [K’de “keskinliği olan bir dil” mânasında açıklanmıştır; fakat doğru olarak] (mecaz:) engelden azade bir dil, yahut sözde fasih, yahut sözde iffetli, (**ذُو انْطِلَاقٍ,**) ve keskin, mânasındadır. (O, TA.) ― -b3- Ve **طَلْقُ اليَدَيْنِ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) ve اليدين ↓ **طُلُقُ**, (O, K,) ve اليدين ↓ **طُلْقُ**, (O, TA,) ve اليدين ↓ **طَلِيقُ**, (L, TA,) (mecaz:) cömert, bol veren, ihsan sahibi, yahut eli açık; (S, Mgh, O, Msb, K;) bir adama uygulanır: (S, Mgh, O, Msb:) ve aynı şekilde, bir kadına: (TA:) [yahut] bir kadına **طَلْقَةُ اليَدَيْنِ** denir: (S:) ve AZ’ye göre, **طَلْقُ الوَجْهِ** de böyledir; ki bu [genellikle] başka bir mânaya sahiptir; aşağıda açıklanacaktır. (TA.) Ve **يَدُهُ طَلْقٌ** (mecaz:) Onun eli cömerttir; eş anlamlısı **بِسْطٌ**; (TA, بسط maddesinde;) ve yine ↓ **مُطْلَقَةٌ**: (S ve K ve TA, o maddede:) yahut ikincisi “açılmış” mânasındadır; ve yine ↓ **مَطْلُوقَةٌ**. (TA, bu maddede.) ― -b4- Ve **طَلْقُ الوَجْهِ**, (S, O, Msb, K,) ve الوجه ↓ **طِلْقُ**, (IAar, O, K,) ve ↓ **طُلْقُ الوجه**, (IAar, K,) ve الوجه ↓ **طَلِقُ**, (K,) ve الوجه ↓ **طَلِيقُ**, (S, O, K,) (mecaz:) yüzde, yahut çehrede, gülen, yahut mesut, yahut neşeli, ve aydınlık: (K, TA:) yahut yüzde neşeli, yahut mesut, açıklık ve hoşluk gösteren; ve yalnız **طَلْقٌ** da böyledir: (Msb:) ve الوجه ↓ **طَلِيقُ** çehrede açık ve hoş, ve güzel: (AZ, TA:) ve yalnız **طَلِيقٌ**, çehrede sevinçli, ve açık yahut neşeli. (TA. [Ve orada **طَلْقٌ**’un çoğulunun **طَلْقَات** olduğu söylenmiştir; fakat bu, görünüşe göre **طُلْقَانٌ** yahut **طِلْقَانٌ** yerine yazım hatasıdır.]) **أُوْجُهٌ** ↓ **طَوَالِقُ** caiz değildir; ancak şiirde. (IAar, TA.) ― -b5- Ve **يَوْمٌ طَلْقٌ**, (Lth, S, Mgh, O, K,) ve **لَيْلَةٌ طَلْقَةٌ** (Lth, S, Mgh, O, Msb, K) ve **طَلْقٌ**, (O, Msb, K,) (mecaz:) içinde ne sıcak ne soğuk bulunan bir gün ve bir gece: (Lth, Mgh, O, Msb, K:) yahut içinde ne soğuk ne de zarar verici bir şey bulunan: (S:) yahut içinde yağmur bulunmayan: yahut içinde rüzgâr bulunmayan: yahut soğuğu hafif olan: (TA: [bunun ardından **من ايام طَلْقات** eklenmiştir; fakat son kelime, daha önce zikredilen bir örnekte olduğu gibi, yazım hatası görünür; yahut **ايام** (yani **أَيَّام**) **لَيَالٍ** yerine bir hata olabilir:]) yahut **لَيْلَةٌ طَلْقٌ** içinde soğuk bulunmayan bir gece demektir: (AA, TA:) yahut içinde rüzgârın durgun olduğu: (O, TA:) ve **لَيْلَةٌ طَلْقَةٌ** bazen ay ışıklı, yahut aydınlık, yahut parlak bir gece demektir: (IDrd, O, TA:) ve ayrıca ↓ **لَيْلَةٌ طَالِقَةٌ** da denir, (K, TA,) mânası: durgun, yahut sakin, ve aydınlık, yahut parlak bir gece: (TA:) ve ↓ **لَيَالٍ طَوَالِقُ**, (K, * TA,) mânası: içinde ne sıcak ne soğuk bulunan hoş geceler. (TA.) Er-Rل'ee şöyle der,
فَلَمَّا عَلَتْهُ الشَّمْسُ فِى يَوْمِ طَلْقَةٍ
mânası: **يَوْمِ لَيْلَةٍ طَلْقَةٍ** [Ve güneş onun üzerine, yahut onun üzerine geldi], içinde ne soğuk ne rüzgâr bulunan bir gecenin gününde; yani böyle bir geceden sonraki bir günde; çünkü Araplar gece ile başlarlar, günden önce: ve **فِى يَوْمِ طَلْقَةٍ** ibaresi, Dhu-r-Rummeh’in bir beytinde de aynı şekilde vâkidir. (Az, TA.) ― -b6- **طَلْقُ اليَدِ اليُمْنَى** sıfatı için, (K’ye göre bir ata uygulanır,) **طُلُقٌ**’a bak. ― -b7- K’de **طَلْقٌ** için verilen diğer mânalar için, iki yerde, **طُلُقٌ**’a bak. -A2- **طَلْقٌ** ayrıca doğum sancısı mânasına gelir. (S, O.) Şöyle denir: **ضَرَبَهَا الطَّلْقُ** [Doğum sancısı ona vurdu]. (O.) [Ayrıca bunun, mastar ismi olduğu **طُلِقَت**’e de bak.] -A3- Ve [şu mânaya geldiği söylenir:] bir çeşit ilaç. (S.) **طَلَقٌ**’a, son yarıya, iki yerde bak.

**طُلْقُ اليَدَيْنِ**
**طُلْقُ اليَدَيْنِ** ذ : ― -b2- ve **طُلْقُ الوَجْهِ**: bir önceki paragrafın hemen sonrasına bak.

**طِلْقُ اللِّسَانِ**

**طِلْقُ اللِّسَانِ** ذ : ― -b2- ve **طِلْقُ الوَجْهِ**: bkz. **طَلْقٌ**. ― -b3- **طِلْقٌ** ayrıca (mecazen:) Helâl, câiz, yahut serbest mânâsına gelir: (S, Mgh, O, Msb, K, TA:) yahut (Msb, TA,) veya ayrıca (Mgh,) ↓ **مُطْلَقٌ**, (Mgh, Msb, TA,) [yani] kayıtlanmamış bir şey, (TA,) yani kişinin kendi görüşüne veya takdirine yahut serbest iradesine göre davranmaya güç veya yetki sahibi olduğu her iş. (Msb.) Şöyle denir: **هٰذَا حَلَالٌ طِلْقٌ** (mecazen:) [Bu helâldir, vb., kayıtlanmamıştır; son sıfatı pekiştirici olarak kullanarak]: ve [zıddı durumda] **حَرَامٌ غِلْقٌ**. (TA.) Ve **هُوَ لَكَ طِلْقًا** (mecazen:) [O, senindir; helâlen vb.]. (S, O, K, TA.) Ve **اِفْعَلْ هٰذَا طِلْقًا لَكَ** (varsayılan mecaz:) Bunu, sana helâl vb. bir şey olarak yap. (Msb.) Ve **أَعْطَيْتُهُ مِنْ طِلْقِ مَالِى** (varsayılan mecaz:) Ona, malımdan helâl vb. olan şeyden, yani benim tarafımdan tasarrufa serbest olan şeyden verdim: (Msb:) yahut (mecazen:) malımdan [herhangi bir hak iddiası vb.den] berrî olan ve iyi, yahut helâl olan şeyden. (TA.) Ve **الخَيْلُ طِلْقٌ**, bir hadiste geçer; (mecazen:) Atlar üzerine bahis yapılması câizdir mânâsında. (TA.) Ve **أَنْتَ طِلْقٌ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ** (mecazen:) Sen bu işten berîsin; (S, O, K, * TA; *) ondan kurtulmuş, yahut ondan sorumsuz. (K, TA.) ― -b4- [K’nin bazı nüshalarında bir yer kayması sebebiyle, **طَلَقٌ**’a ait birkaç mânâ **طِلْقٌ**’a nisbet edilmiştir.] -A2- Ayrıca bkz. **طَلَقٌ**, ikinci yarı.

**طَلَقٌ**
**طَلَقٌ** ذ : bkz. **طَلْقٌ**, ikinci cümle. ― -b2- Ayrıca **طَلَقَتِ الاـِبِلُ**’den mastardır: (AZ, S, TA: [bkz. 1, ikinci cümle:]) ve [bu olarak] şu mânâya gelir: [develerin] geceleyin, suya bir sonraki gece varmak üzere yol alması; aralarında ve su arasında iki gece bulunması; bu gecelerin birincisine **الطَّلَقُ** [yahut **لَيْلَةُ الطَّلَقِ** (bkz. **حَوْزٌ**)] denir; çobanın onları suya gitmeleri için salıvermesi, [CK’de **يَجْلِبُها** **يُخَلِّيهَا** yerine konmuştur,] ve oraya giderken onları otlamaya bırakması: develer, birinci gece boyunca sürülmeden sonra ↓ **طَوَالِقُ** diye adlandırılır; ikinci gecede ise **قَوَارِبُ**: (S, O, K, TA:) yahut **الطَّلَقُ**, develer ile su arasına giren iki günün birincisi mânâsına gelir; **القَرَبُ** ise ikincisi: ve **لَيْلَةُ الطَّلَقِ**, develerin yüzlerinin suya çevrildiği ve bu sırada otlamaya bırakıldıkları gecedir; **لَيْلَةُ القَرَبِ** ise ikinci gecedir: (As, TA:) fakat **لَيْلَةُ الطَّلَقِ**’ın, develerin suya gittiği gecelerin ikincisi mânâsına geldiği de söylenmiştir: Th der ki **الطَّلَقُ**, su kendilerinden iki günlük mesafede iken develerin suyu aradığı iki günün ikincisi mânâsına gelir; **القَرَبُ** ise o günlerin birincisi: ve **لَيْلَةُ الطَّلَقِ**’ın, develerin yüzlerinin suya çevrilmesi [gecesi] mânâsına geldiği söylenir: fakat bu açıklama ISd’ye hoş gelmemiştir. (TA.) [Bkz. **حَوْزٌ** maddesinde bir örnek; orada mecazen kullanılmıştır.] ― -b3- Ayrıca Bir hararet; yani bir hedefe yahut sınıra tek bir koşu, yahut bir defada koşu; eş anlamlısı **شَوْطٌ**; (S, IAth, O, Msb, K, TA;) yani bir atın, kendini tutmaksızın [yahut durmaksızın] bir hedefe yahut sınıra koşması: (Msb:) ve bir atın koştuğu en son mesafe. (TA.) Bir at hakkında şöyle denir: **عَدَا طَلَقًا** veya **طَلَقَيْنِ** [Bir hararet, yahut iki hararet koştu]. (S, O, Msb, K. [CK’de yanlışlıkla **طَلْقًا** ve **طَلْقَيْنِ**.]) ― -b4- Ve (bundan dolayı, TA) (mecazen:) Maldan [&c.den] bir hisse, yahut pay. (Ibn-'Abbلd, A, O, K, TA,) (A, TA.) -A2- Ayrıca Deriden bir bağ, yahut iki bağ, (**قَيْدٌ**): (S, M, O, K, TA:) yahut öyle sıkı bükülmüş bir ip ki dik durur. (TA.) ― -b2- Ve **أَطْلَاقٌ**’ın tekilidir; bu da midenin içinden yemeğin geçtiği [bağırsaklar denilen] **أَمْعَآء**’ı, yahut karnın **أَقْتَاب**’ını ifade eder; (IDrd, O, K; * [sonuncunun bazı nüshalarında, **الطَّلَقُ**’u açıklayan kelimelerden biri olarak **القُنْبُ**, yanlışlıkla **القِتْبُ** yerine konmuştur;]) lehçelerin birinde yahut birkaçında böyledir: AO der ki, karında **أَطْلَاق** vardır; bunun tekili **طَلَقٌ**’tır; (O, TA;) yani karnın çizgileri yahut şeritleri (**طَرَائِق**): ve **طَلَقُ البَطْنِ** de aynı şekilde, karnın **جُدَّة**’si mânâsıyla açıklanır; çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) -A3- Ayrıca [adı] **شُبْرُم** olan bitki: [fakat bunun hangi bitki olduğu şüphelidir:] yahut boyalarda kullanılan bir bitki: yahut bu bir hatadır: (K:) [yahut] İbn-'Abbلd’e göre, ↓ **الطَّلْقُ** boyalarda kullanılan şeydir; ve bunun **شُبْرُم** olduğu söylenir: (O, TA: *) ve (K) As’a göre, (O,) **طَلَقٌ** bir çeşit ilâç mânâsına gelir, (O, K,) kişi onunla yağlandığında, (K,) yani onun özütüyle, (TA,) ateşin yakmasını engeller: (K:) yahut bir bitki türü: As böyle der: (O:) onunla genel olarak bilinen ad ↓ **طَلْق**’tır; **ل** sâkin olarak; (O, K;) yahut bu telaffuz yanlıştır: (K:) ve AHلt, (K, TA,) As’tan rivayetle, (TA,) onun ↓ **طِلْقٌ** diye adlandırıldığını zikreder: (K, TA:) fakat o bir bitki değildir: taşların tabiatındandır ve [denilen] **لِخَاف** [ince beyaz taşlar] cinsindendir; ve muhtemelen o [As kastedilerek], onun **كَوْكَبُ الأَرْضِ** diye adlandırıldığını işitti ve bu yüzden onu bir bitki sandı; çünkü eğer bitki olsaydı ateş onu yakardı; fakat ateş onu, ancak ustaca düzeneklerle yakar: (O, TA:) kelime, **تَلَكْ**’ten arapçalaştırılmıştır: (K, TA: O’da **تِلك** yazılmıştır:) [bu, talc denilen meşhur madendir:] Ra-ees [İbn-Seenà, bizim “Avicenna” dediğimiz] der ki, (TA,) o parlak parlayan bir taştır; ezildiğinde birkaç tabakaya ve yarılmış parçalara ayrılır; bunlardan **مَضَاوِى** [doğrusu **مَضَاوِئ**, yani ışık girmesi için açıklıklara yerleştirilen küçük yuvarlak camlar] yapılır; sıcak hamamların [kubbe]leri için, cam yerine: en iyisi Yemen’inkidir; sonra Hind’inki; sonra El-Undulus [yahut El-Andalus]’unki: onu çözmede kullanılan sanat, onu bir parça bezin içine, bazı çakıl taşlarıyla birlikte koymak ve ılık suya daldırmaktır; sonra, çözülüp bez parçasından suya çıkıncaya kadar onu yumuşakça hareket ettirmektir; bunun üzerine su ondan süzülür ve kuruması için güneşe konur. (K, TA.)

**طَلِقٌ ذَلِقٌ**
**طَلِقٌ ذَلِقٌ** ذ : ― -b2- ve **طَلِقُ الوَجْهِ**: **طَلْقٌ**’a bak.

**طُلَقُ اللِّسَانِ**
**طُلَقُ اللِّسَانِ** ذ : ve **لِسَانٌ طُلَقٌ ذُلَقٌ**: **طَلْقٌ**’a bak.

**طُلُقٌ**
**طُلُقٌ** ذ , (S, O, Msb, TA,) iki damme ile, (Msb, TA,) yahut ↓ **طَلْقٌ**, (K,) fakat bu, üzerinde düşünmeyi gerektirir, (TA,) Bağlanmamış; dişi deveye uygulanır, (S, O, Msb, TA,) ve erkek deveye, (S, O, TA,) ve hapsedilmiş bir kimseye; (O, TA;) yine ↓ **طَالِقٌ** dişi deveye uygulanır; fakat **طُلُقٌ** daha yaygındır: (Aboo-Nasr, TA:) **طُلُقٌ**’un çoğulu **أَطْلَاقٌ**’tır. (S, TA.) Ayrıca **طَلْقٌ**’a, ikinci cümleye bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] **لِسَانٌ طُلُقٌ ذُلُقٌ**: ― -b3- ve **طُلُقُ اليَدَيْن**: yine **طَلْقٌ**’a bak. ― -b4- Ve **طُلُقُ اـِحْدَى اَلقَوَائِمِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Bacaklardan birinde [**التَّحْجِيل** denilen beyazlık] bulunmayan at. (S.) Ve **طُلُقُ اليَدِ اليُمْنَى**, (O,) yahut اليد اليمنى ↓ **طُلْقُ**, (K, [bu durumda da yine diğer otoritelerden saparak,]) (mecaz:) sağ ön bacakta **تَحْجِيل** bulunmayan at; (TA;) i. q. اليد اليمنى ↓ **مُطْلَقُ**. (O, K, TA.) Ve اليَدَيْنِ ↓ **مُطْلَقَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) ön bacakları **تحجيل**’den beri olan at. (Msb.) ― -b5- [Bir ismin niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak,] **طُلُقٌ**, (Ibn-' Abbلd, O,) yahut ↓ **طَلْقٌ**, (K, [fakat bu, yukarıdaki örneklerde olduğu gibi, şüphelidir,]) (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir ceylanı ifade eder: (Ibn-' Abbلd, O, K:) koşmasının sürati sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (O, * TA:) çoğulu **أَطْلَاقٌ**. (Ibn-'Abbلd, O, K.) ― -b6- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir av köpeği: (K:) çünkü salıverilir; yahut avda koşmasının sürati sebebiyle: (TA:) **أَطْلَاقٌ**’ın av köpekleri anlamına geldiği, Ibn-' Abbلd tarafından zikredilmiştir. (O.)

**طَلْقَةٌ**
**طَلْقَةٌ** ذ [Tek bir boşama: bu anlamda fıkıh kitaplarında kullanılır]. (T and Msb in art. بت, &c.)

**طُلَقَةٌ**
**طُلَقَةٌ** ذ : **مِطْلَاقٌ**’a bak.

**طَلَاقٌ**
**طَلَاقٌ** ذ, bir kadın hakkında söylenen **طَلَقَت**’in mastarıdır: (Th, S, Mgh, O, K:) yahut ondan türemiş isimdir: (Msb:) yahut [daha doğrusu] **تَطْلِيقٌ** anlamında bir isimdir: (Mgh;) [buradan,] **طَلَاقُ المَرْأَةِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) eşin kendi yoluna bırakılması demektir: (Lth, O:) ve onun iki anlamı vardır: biri [kadının boşanması; yani] eşlik bağının çözülmesidir: diğeri ise eşin bırakılması ve salıverilmesidir [ister mutlak anlamda ister tek bir boşama cümlesiyle yapılan şekilde]. (O, TA.) Fakihlerin bir kısmı, kocası köle olan hür kadının, üç [cümle] ile ayrılmadıkça ayrılmayacağını [koca ve karının ikisinin de hür olduğu durumda olduğu gibi]; ve kocası hür olan cariyenin ise iki ile [ayrılacağını] kabul eder: bir kısmı, birinci durumda karının iki [cümle] ile ayrılacağını; ikinci durumda ise üçten az olmamak üzere [ayrılacağını] kabul eder: bir kısmı da, koca köle ve kadın hür olduğunda, yahut bunun tersi olduğunda, yahut ikisi de köle olduğunda, karının iki [cümle] ile ayrılacağını kabul eder. (TA.)

**طَلِيقٌ**
**طَلِيقٌ** ذ Bağı kendisinden çözülmüş esir, (S, O, K, TA,) ve salıverilmiş. (TA.) Ayrıca **طَلْقٌ**’a, birinci cümleye bak. ― -b2- Ve (mecaz olduğu varsayılarak:) kölelikten azat edilmiş adam; özgürleştirilmiş; **عَتِيقٌ** ile eş anlamlı; yani hür olmuş: çoğulu **طُلَقَآءُ**. (TA.) ― -b3- Bir rivayette şöyle denir: **الطُّلَقَآءُ مِنْ قُرَيْشٍ وَالعُتَقَآءُ مِنْ ثَقِيفٍ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [**طُلَقَآءُ** Kureyş’tendir; ve **عُتَقَآءُ**, Sakîf’tendir]: **الطلقاء**’ın görünüşe göre Kureyş’e uygulanması, onun **العتقاء**’dan daha özel bir anlam taşıması sebebiyledir: fakat Th’ye göre **الطُّلَقَآءُ**, istemedikleri hâlde İslâm’ın dairesine sokulmuş kimseler demektir. (TA.) ― -b4- **طَلِيقُ اللِّسَانِ**: ve **لِسَانٌ طَلِيقٌ ذَلِيقٌ**: ― -b5- ve **طَلِيقُ اليَدَيْنِ**: ― -b6- ve **طَلِيقُ الوَجْهِ**: yine **طَلْقٌ**’a bak; sonuncusu iki yerde. ― -b7- **طَلِيقُ الاـِلٰهِ** (mecaz:) rüzgâr demektir. (O, K, TA.)

**طَلَّاقٌ**
**طَلَّاقٌ** ذ : **مِطْلَاقٌ**’a bak.

**طِلِّيقٌ**
**طِلِّيقٌ** ذ : **مِطْلَاقٌ**’a bak.

**طَالِقٌ**

**طَالِقٌ** ذ Ön incik kemiği ile kolu birbirine bağlanmış olmayan bir dişi deve: (TA:) yahut üzerinde bir **خِطَام** [yahut yular] bulunmayan: (IDrd, O, K:) yahut suya giden; ve böylesi ↓ **مِطْلَاقٌ**; (Aboo-Nasr, K, TA;) bunun (yani ikincisinin) dişi çoğulu **مَطَالِيقُ**’tur: (TA:) yahut bir gün ve bir gece bırakılıp sonra sağılan: (K:) çoğulu **طَوَالِقُ** ve **أَطْلَاقٌ** ve **طَلَقَةٌ**; ki bu sonuncusu, AA tarafından, otlatma yerinde sağılan dişi develer mânâsında diye açıklanmıştır. (TA.) Ayrıca **طُلُقٌ**’a bak, ilk cümle: ve develere uygulanan çoğul **طَوَالِقُ**’un açıklaması için **طَلَقٌ**’a bak, ikinci cümle. Yine (O), **طَالِقٌ**, (S, O,) yahut **طَالِقَةٌ**, (K,) şu mânâya gelir: Çobanın kendisi için bıraktığı, su başında onu sağmadığı bir dişi deve: (S, O, K:) birincisi, Esh-Sheybلnee tarafından, çobanın onu [memesi bağlanmış olarak] kendi **صِرَار**’ı ile bıraktığı, dinlenmek için çöktüğü yerde onu sağmadığı (dişi deve) mânâsında diye açıklanmıştır: (TA:) yahut ikincisi şu mânâya gelir, (Lth, O, K,) ve birincisi de, (Lth, O,) kabile arasında, konaklama yahut ikamet yerlerinin bitişiğindeki arazinin herhangi bir kısmında dilediği yerde otlasın diye salıverilen bir dişi deve, (Lth, O, K, [CK’deki **من جِنانِهِمْ** ifadesi, yanlışlıkla **مِنْ جَنَابِهِمْ** yerine konmuştur,]) ki öğleden sonra yahut akşam döndüğünde ön incik kemiği ile kolu birbirine bağlanmış değildir, ne de otlak yerinde [ötekilerden] çevrilip uzaklaştırılır: (Lth, O:) yahut **طَالِقٌ** şu mânâya gelir: salıverilen yahut serbest bırakılan, dilediği yerde otlasın diye (salınan) bir dişi deve, (S, Msb,) ve bir koyun, (S,): (S, Msb:) ve ayrıca bu cümlede ilk açıklanan mânâda: (S:) ElFلrلbee tarafından, tek başına, yalnız başına otlaması için bırakılan bir koyun mânâsında diye zikredilmiştir. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **طَالِقٌ** ve **طَالِقَةٌ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) birincisi, ة’siz, herkes tarafından kullanılır, (Msb,) ikincisi El-Aashà’nın bir beytinde vâki olmuştur, (S, Mgh, * O, Msb,) bir mısraın sonunda, ve **طَالِقَةٌ** diye telaffuz edilir, (S, O, Msb, [ki bunlar beyti biraz farklı rivayet eder,]) (mecaz:) Kendi yoluna gitmesi için [boşanmış, yahut] bırakılmış bir kadın, (S, * Mgh, * O, Msb, *) yahut boşama hükmüyle kocasından ayrılmış: (S, * Mgh, * Mgh, * K, TA:) ikisi de Akh tarafından zikredilmiştir: (O, TA:) IAmb’ye göre, yalnız **طَالِقٌ** denir; çünkü o sadece dişiye uygulanır: Lth ve IF’ye göre, **طَالِقَةٌ** şu mânâdadır: **طَالِقَةٌ غَدًا** [yarın boşanmış vb.]; ve Lth, bunun fiili **طَلَقَتْ** ile uygunluk için böyle olduğunu ekler: ancak bazıları, El-Aashà’nın beytinde ه’nin, mısraı tamamlamak için şiir zaruretiyle eklendiğini söyler; fakat çölde bir Arap’ın, bu beyti As’a okurken **طَالِقٌ** dediği rivayet edilmiştir [ki bu da mısraı aynı şekilde tamamlar]: ve Basralılar, dişilik alâmetinin **طَالِقٌ**’da düşürüldüğünü, çünkü onun izafetli bir sıfat olduğunu, **ذَاتُ طَلَاقٍ** [boşanması olan] mânâsında bulunduğunu kabul ederler. (Msb.) ― -b3- **أُوْجُهٌ طَوَالِقُ**: ― -b4- ve **لَيْلَةٌ طَالِقَةٌ** ve **لَيَالٍ طَوَالِقُ**: **طَلْقٌ**’a bak, son yarı.

**طُتَيْلِيقٌ**
**طُتَيْلِيقٌ** ذ **اِطِّلَاقٌ**’ın küçültmesi. (S, O.) 8’e bak.

**تُطَيْلِيقٌ**
**تُطَيْلِيقٌ** ذ **اِسْتِطْلَاقٌ**’ın küçültmesi. (S, O.) 10’a bak.

**مُطْلَقٌ**
**مُطْلَقٌ** ذ: **طَلْقٌ**’a bak, ilk cümle. ― -b2- [Bundan dolayı,] **يَدُهُ مُطْلَقَةٌ**: yine **طَلْقٌ**’a bak, önceki yarı. ― -b3- Ayrıca **مَآءٌ مُطْلَقٌ طِلْقٌ**’a bak. Şu mânâya gelir (farz edilen mecaz): Kayıtlanmamış su. (TA.) Ve **حُكْمٌ مُطْلَقٌ** şu mânâya gelir (farz edilen mecaz): [Kayıtlanmamış, yahut mutlak olan, yahut] içinde istisna bulunmayan bir hüküm. (TA.) ― -b4- **مُطْلَقُ اليَدِ اليُمْنَى**: ve **مُطْلَقَ اليَدَيْنِ**: her biri bir ata uygulanır: **طُلُقٌ**’a bak. -A2- [Golius, Meyd’in otoritesine dayanarak, onu ayrıca şu mânâda açıklar: koşmak yahut yarışmak üzere gönderilmek için atların buluştuğu bir yer: fakat burada hemen sonra gelen şey, bunun doğru olarak **مُطَلَّقٌ** olabileceğini düşünmeme meylettiriyor.]

**مُطَلِّقٌ**
**مُطَلِّقٌ** ذ Bir yarışta atıyla geçmeyi arzulayan kimse. (K.)

**مِطْلَاقٌ**
**مِطْلَاقٌ** ذ: **طَالِقٌ**’a bak. -A2- Ayrıca, (S, O, Msb, K,) ve ↓ **مِطْلِيقٌ**, (O, Msb, K,) ve ↓ **طُلَقَةٌ**, (S, O, K,) ve ↓ **طِلِّيقٌ**, (K,) ve ↓ **طَلَّاقٌ**, bu sonuncusu Z tarafından zikredilmiştir, (TA,) (mecaz:) Eşleri çok defa boşayan yahut salıveren kimse. (S, O, Msb, K, TA.)

**مِطْلِيقٌ**
**مِطْلِيقٌ** ذ: bir sonraki şeyde geçen şeye bak.

**مَطْلُوقَةٌ**
**مَطْلُوقَةٌ** ذ: **طَلْقٌ**’a bak. ― -b2- **اِمْرَأَةٌ مَطْلُوقَةٌ** (farz edilen mecaz:) Doğum sancıları tutmuş bir kadın. (Mgh, Msb.)

**مُطَيْلِقٌ**
**مُطَيْلِقٌ** ذ ve **مُطَيْلِيقٌ** **مُنْطَلِقٌ**’ın küçültmeleri. (S.)

**مُتَطَلَِّقُ اللِّسَانِ**
**مُتَطَلَِّقُ اللِّسَانِ** ذ: **طَلْقٌ**’a bak, önceki yarı.

**مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ**
**مُنْطَلِقُ اللِّسَانِ** ذ: **طَلْقٌ**’a bak, önceki yarı.

**نُطَيْلِيقٌ**
**نُطَيْلِيقٌ** ذ: **اِنْطِلَاقٌ**’ın küçültmesi. (S, O.) 7’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَلَقَ
طَلَقَ I ( n. ac. طَلْق 1 ),
a.  Gave, left to.

b.  U ( n. ac. طَلَاْق 22 ), Was set free, loosed, let loose; was divorced, repudiated, separated ( woman ).

طَلِقَ
طَلِقَ A ( n. ac. طَلَق 4 ),
a.  Was distant, remote; went away.

طَلُقَ
طَلُقَ U ( n. ac. طَلَاْق 22 ),
a.  see supra (b) .

b.  ( n. ac. طَلَاْقَة 22t ,  طُلُوْقَة 27t ), Was opencountenanced, cheerful, genial, pleasant; was mild, genial, temperate ( day ).

طَلَّقَ
طَلَّقَ II ,
a.  Repudiated, divorced.

b.  Left, quitted, abandoned, deserted.

c.  Let loose.

أَطْلَقَ
أَطْلَقَ IV ,
a.  see II (a) .

b.  Loosed, set free, let go; liberated, freed.

c.  Remitted ( debt ).

d.  [ acc. or Ila ], Generalized; used absolutely, without restriction.

e.  [ La ], Gave to; gave leave to, allowed, permitted.

f.  Fructified, fecundated, fertilized.

g.  Dosed, poisoned, drugged.

h.  [ coll. ], Let off, discharged, fired ( gun ).

تَطَلَّقَ
تَطَلَّقَ V ,
a.  Opened, expanded; was open, cheerful ( face ).

b.  Bounded along ( gazelle ).

اِنْطَلَقَ
اِنْطَلَقَ VII ,
a.  Was set free, loosed; was slackened, relaxed.

b.  Was dismissed, discharged.

c.  Went away, departed.

d.  [ Bi ], Carried off, went away with.

e.  see V (a) .

اِطْتَلَقَ
اِطْتَلَقَ VIII ( T ),
a.  Was cheerful, easy, free from anxiety.

اِسْتَطْلَقَ
اِسْتَطْلَقَ X ,
a.  Was relaxed, disordered ( stomach ).

b.  Desired to be free.

طَلْق
طَلْق 1 , ( pl. أَطْلَاْق 38 ),
a.  Loosed, set free; free; untethered; unshackled, unfettered; unrestrained.

b.  Pangs or throes of childbirth; labour, travail.

c.  Temperate, mild, genial ( day ).

d.  see 5 (b) .

e.  Generous, munificent.

طَلْقَة
طَلْقَة 1t ,
a.  see 1 (c) .

طِلْق
طِلْق 2 ,
a.  see 1 (a) .

b.  Allowable, lawful; permitted.

c.  Share, portion.

d.  see 5 (b) .

طُلْق
طُلْق 3 ,
a.  see 1 (a) .

طَلَق
طَلَق 4 , ( pl. أَطْلَاْق 38 ),
a.  Shackle; bond; tether.

b.  Bowel, intestine, entrail.

c.  Race, heat.

d.  see 2 (c) .

طَلِق
طَلِق 5 ,
a.  see 1 (a) .

b.  Eloquent, fluent, ready, glib ( tongue ).

طُلَق
طُلَق 9 ,
a.  see 5 (b) .

طُلَقَة
طُلَقَة 9t ,
a.  see 45 (a)

طُلُق
طُلُق 10 ,
a.  see 1 (a) &  5 ( b ).

طَاْلِق
طَاْلِق 21 , ( pl. طُلَّق 11 ),
a.  Set free.

b.  Divorced; repudiated.

طَاْلِقَة
طَاْلِقَة 21t , ( pl. طَوَاْلِقُ 41 ),
a.  see 21 (b) .

طَلَاْق
طَلَاْق 22 ,
a.  Divorce, separation; repudiation.

طَلَاْقَة
طَلَاْقَة 22t ,
a.  Cheerfulness; serenity; openness, frankness.

طَلِيْق
طَلِيْق 25 ,
a.  see 1 (a) &  5 ( b ).

طُلُوْقَة
طُلُوْقَة 27t ,
a.  see 22t .

طَلَّاْق
طَلَّاْق 28 ,  طِلِّيْق 30 ,
a.  see 45 (a) .

مِطْلَاْق
مِطْلَاْق 45 ,
a.  One often divorcing.

b.  see 21 (a) .

أَطْلَقَ
N. P. أَطْلَقَ IV ,
a.  see 1 (a) .

b.  Unrestricted; absolute; general; generally accepted ( opinion ).

أَطْلَقَ
N. Ac. أَطْلَقَ IV ,
a.  General acceptation; general meaning.

اِنْطَلَقَ
N. Ac. اِنْطَلَقَ VII ,
a.  Departure.

مُطْلَقًا
مُطْلَقًا ,
a.  عَلَى الاِطْلَاق Generally, absolutely, universally.

طَِلِْق اللِسَان
طَِلِْق اللِسَان
a.  Eloquent, fluent; ready-tongued, glib.

طَِلِْق الوَجْه
طَِلِْق الوَجْه ,
a.  طَلِيُق الوَجه Opencountenanced, cheerful, bright; serene; frank.

طَِلْق اليَدَيْن
طَِلْق اليَدَيْن
a.  Open-handed, liberal, generous, bountiful.

##### Türkçe

**طَلَقَ**
**طَلَقَ** I ( n. ac. **طَلْق** 1 ),
a.  Verdi, -e bıraktı.

b.  U ( n. ac. **طَلَاْق** 22 ), Serbest bırakıldı, çözüldü, salıverildi; boşandı, reddedildi, ayrıldı ( kadın ).

**طَلِقَ**
**طَلِقَ** A ( n. ac. **طَلَق** 4 ),
a.  Uzak oldu, ırak oldu; gitti.

**طَلُقَ**
**طَلُقَ** U ( n. ac. **طَلَاْق** 22 ),
a.  yukarıya bak (b) .

b.  ( n. ac. **طَلَاْقَة** 22t ,  **طُلُوْقَة** 27t ), Açık yüzlü, neşeli, cana yakın, hoş oldu; yumuşak, cana yakın, mutedil oldu ( gün ).

**طَلَّقَ**
**طَلَّقَ** II ,
a.  Reddetti, boşadı.

b.  Terk etti, ayrıldı, bıraktı, ıssız bıraktı.

c.  Salıverdi.

**أَطْلَقَ**
**أَطْلَقَ** IV ,
a.  II (a)’ya bak.

b.  Çözdü, serbest bıraktı, salıverdi; azat etti, özgür kıldı.

c.  Bağışladı ( borcu ).

d.  [ acc. or Ila ], Genelleştirdi; mutlak olarak, kayıt olmaksızın kullandı.

e.  [ La ], Verdi; izin verdi, müsaade etti, cevaz verdi.

f.  Meyve verdi, dölledi, aşılayıp dölledi.

g.  Dozladı, zehirledi, ilaçladı.

h.  [ coll. ], Ateşledi, boşalttı, attı ( silah ).

**تَطَلَّقَ**
**تَطَلَّقَ** V ,
a.  Açıldı, genişledi; açık, neşeli oldu ( yüz ).

b.  Sekerek koştu ( ceylan ).

**اِنْطَلَقَ**
**اِنْطَلَقَ** VII ,
a.  Serbest bırakıldı, çözüldü; gevşetildi, gevşedi.

b.  Salıverildi, serbest bırakıldı.

c.  Gitti, ayrıldı.

d.  [ Bi ], Alıp götürdü, ile birlikte gitti.

e.  V (a)’ya bak.

**اِطْتَلَقَ**
**اِطْتَلَقَ** VIII ( T ),
a.  Neşeli oldu, rahat oldu, kaygıdan uzak oldu.

**اِسْتَطْلَقَ**
**اِسْتَطْلَقَ** X ,
a.  Gevşedi, bozuldu ( mide ).

b.  Serbest olmayı istedi.

**طَلْق**
**طَلْق** 1 , ( pl. **أَطْلَاْق** 38 ),
a.  Çözülmüş, serbest bırakılmış; serbest; bağsız; prangasız, kelepçesiz; kısıtsız.

b.  Doğum sancıları yahut ıkınmaları; doğum, doğum zahmeti.

c.  Mutedil, yumuşak, cana yakın ( gün ).

d.  5 (b)’ye bak.

e.  Cömert, eli açık.

**طَلْقَة**
**طَلْقَة** 1t ,
a.  1 (c)’ye bak.

**طِلْق**
**طِلْق** 2 ,
a.  1 (a)’ya bak.

b.  Caiz, helal; izinli.

c.  Hisse, pay.

d.  5 (b)’ye bak.

**طُلْق**
**طُلْق** 3 ,
a.  1 (a)’ya bak.

**طَلَق**
**طَلَق** 4 , ( pl. **أَطْلَاْق** 38 ),
a.  Pranga; bağ; yular.

b.  Bağırsak, bağırsak içi, iç organ.

c.  Yarış, kızgınlık.

d.  2 (c)’ye bak.

**طَلِق**
**طَلِق** 5 ,
a.  1 (a)’ya bak.

b.  Fasih, akıcı, hazır, çenesi kuvvetli ( dil ).

**طُلَق**
**طُلَق** 9 ,
a.  5 (b)’ye bak.

**طُلَقَة**
**طُلَقَة** 9t ,
a.  45 (a)’ya bak

**طُلُق**
**طُلُق** 10 ,
a.  1 (a) ve 5 ( b )’ye bak.

**طَاْلِق**
**طَاْلِق** 21 , ( pl. **طُلَّق** 11 ),
a.  Serbest bırakılmış.

b.  Boşanmış; reddedilmiş.

**طَاْلِقَة**
**طَاْلِقَة** 21t , ( pl. **طَوَاْلِقُ** 41 ),
a.  21 (b)’ye bak.

**طَلَاْق**
**طَلَاْق** 22 ,
a.  Boşama, ayrılma; reddetme.

**طَلَاْقَة**
**طَلَاْقَة** 22t ,
a.  Neşelilik; sükûnet; açıklık, açıklıkla konuşma.

**طَلِيْق**
**طَلِيْق** 25 ,
a.  1 (a) ve 5 ( b )’ye bak.

**طُلُوْقَة**
**طُلُوْقَة** 27t ,
a.  22t’ye bak.

**طَلَّاْق**
**طَلَّاْق** 28 ,  **طِلِّيْق** 30 ,
a.  45 (a)’ya bak.

**مِطْلَاْق**
**مِطْلَاْق** 45 ,
a.  Çokça boşayan kimse.

b.  21 (a)’ya bak.

**أَطْلَقَ**
N. P. **أَطْلَقَ** IV ,
a.  1 (a)’ya bak.

b.  Kayıtsız; mutlak; genel; genelce kabul edilmiş ( görüş ).

**أَطْلَقَ**
N. Ac. **أَطْلَقَ** IV ,
a.  Genel kabul; genel anlam.

**اِنْطَلَقَ**
N. Ac. **اِنْطَلَقَ** VII ,
a.  Ayrılış.

**مُطْلَقًا**
**مُطْلَقًا** ,
a.  **عَلَى الاِطْلَاق** Genel olarak, mutlak olarak, evrensel olarak.

**طَِلِْق اللِسَان**
**طَِلِْق اللِسَان**
a.  Fasih, akıcı; dili hazır, çenesi kuvvetli.

**طَِلِْق الوَجْه**
**طَِلِْق الوَجْه** ,
a.  **طَلِيُق الوَجه** Açık yüzlü, neşeli, parlak; sakin; açık sözlü.

**طَِلْق اليَدَيْن**
**طَِلْق اليَدَيْن**
a.  Eli açık, cömert, eli bol, ihsanı çok.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طلق
طَلُقَ - يَطْلُقُ - طَلاق - انْطَلَقَ - يَنْطَلِقُ - طَلَّقَ - يُطَلِّقُ - مُطَلَّق - مُطَلَّقَة - مُطَلَّقَات
طَلُقَ - يَطْلُقُ + الكائن + من شيء أو أمر: يتحرر ويفلت من قيد أو رباط كان يشده إلى شيء ثابت يمنعه من الحركة
طَلاق - الطلاق: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " طَلُقَ - يَطْلُقُ ": التحرر من الارتباط بقيد إلى ثابت (كالزوج مثلاً)
انْطَلَقَ - يَنْطَلِقُ: على وزن " انفعلَ " من " طَلُقَ - يَطْلُقُ ": فعل " طَلُقَ - يَطْلُقُ " عندما يتم بشكل ذاتي من غير تأثير خارجي: يتحرر الكائن مندفعاً بعيداً عن ارتباطه إلى ثابت، بشكل عفوي ذاتي من غير مؤثر خارجي، وقد يكون هذا الثابت مكانه الذي كان يستقر فيه
طَلَّقَ - يُطَلِّقُ: على وزن " فَعَّل " من " طَلُقَ - يَطْلُقُ ": جعله " يَطْلُقُ " على وجه التكرار والشدة: جعل آخر يفلت تماماً من قيده إلى ثابت، فيصبح حراً
طَلَّقَ - يُطَلِّق + زوج + زوجه: جعلها (أوجعلته) تفلت من قيد ورباط النكاح الذي يقيدها إليه
مُطَلَّق: اسم مفعول من فعل " طَلَّقَ - يُطَلِّق "
مُطَلَّقَة : مؤنث " مُطَلَّق "
مُطَلَّقَات: جمع " مُطَلَّقَة ": اللاتي طُلِّقن: اللاتي جعلن أحراراً غير مرتبطات بقيد إلى ثابت، (وهنا هو الزوج)
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " زوال الحظر والمنع وتقييد الحركة، والتفلت والهرب من قيد أو أسر أو تحريم"، وهي:
حَلَّ - يَحِلُّ، طَلُقَ - يَطْلُقُ، سَرَحَ - يَسْرَحُ، سَابَ - يَسِيْبُ، سَاحَ - يَسيْحُ، رَغِمَ - يَرْغَمُ (رَغَمَ - يَرْغَمُ)
الطلاق
	﴿وإن عزموا الطلاق فإن الله سميع عليم(227)﴾ البقرة ﴿الطلاق مرتان فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان ولا يحل لكم أن تأخذوا مما آتيتموهن شيئا إلا أن يخافا ألا يقيما حدود الله فإن خفتم ألا يقيما حدود الله فلا جناح عليهما فيما افتدت به تلك حدود الله فلا تعتدوها ومن يتعد حدود الله فأولئك هم الظالمون(229)﴾ البقرة
انطلق
﴿فانطلقا حتى إذا ركبا في السفينة خرقها قال أخرقتها لتغرق أهلها لقد جئت شيئا إمرا(71)﴾ الكهف  ﴿فانطلقا حتى إذا لقيا غلاما فقتله قال أقتلت نفسا زكية بغير نفس لقد جئت شيئا نكرا(74)﴾ الكهف { فانطلقا حتى إذا أتيا أهل قرية استطعما أهلها فأبوا أن يضيفوهما فوجدا فيها جدارا يريد أن ينقض فأقامه قال لو شئت لاتخذت عليه أجرا(77)  الكهف
	﴿وانطلق الملأ منهم أن امشوا واصبروا على آلهتكم إن هذا لشيء يراد(6)﴾ ص ﴿فانطلقوا وهم يتخافتون(23)﴾ القلم
	﴿سيقول المخلفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ذرونا نتبعكم يريدون أن يبدلوا كلام الله قل لن تتبعونا كذلكم قال الله من قبل فسيقولون بل تحسدوننا بل كانوا لا يفقهون إلا قليلا(15)﴾ الفتح
	﴿انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون(29)﴾ المرسلات ﴿انطلقوا إلى ظل ذي ثلاث شعب(30)﴾ المرسلات
	﴿ويضيق صدري ولا ينطلق لساني فأرسل إلى هارون(13)﴾ الشعراء
طَلَّق
﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فلا تعضلوهن أن ينكحن أزواجهن إذا تراضوا بينهم بالمعروف ذلك يوعظ به من كان منكم يؤمن بالله واليوم الآخر ذلكم أزكى لكم وأطهر والله يعلم وأنتم لا تعلمون(232)﴾ البقرة
	﴿لا جناح عليكم إن طلقتم النساء ما لم تمسوهن أو تفرضوا لهن فريضة ومتعوهن على الموسع قدره وعلى المقتر قدره متاعا بالمعروف حقا على المحسنين(236)﴾ البقرة ﴿وإن طلقتموهن من قبل أن تمسوهن وقد فرضتم لهن فريضة فنصف ما فرضتمإلا أن يعفون أو يعفو الذي بيده عقدة النكاح وأن تعفوا أقرب للتقوى ولا تنسوا الفضل بينكم إن الله بما تعملون بصير(237)﴾ البقرة
	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نكحتم المؤمنات ثم طلقتموهن من قبل أن تمسوهن فما لكم عليهن من عدة تعتدونها فمتعوهن وسرحوهن سراحا جميلا(49)﴾ الأحزاب ﴿ياأيها النبي إذا طلقتم النساء فطلقوهن لعدتهن وأحصوا العدة واتقوا الله ربكم لا تخرجوهن من بيوتهن ولا يخرجن إلا أن يأتين بفاحشة مبينة وتلك حدود الله ومن يتعد حدود الله فقد ظلم نفسه لا تدري لعل الله يحدث بعد ذلك أمرا(1)﴾ الطلاق
	﴿فإن طلقها فلا تحل له من بعد حتى تنكح زوجا غيره فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا إن ظنا أن يقيما حدود اللهوتلك حدود الله يبينها لقوم يعلمون(230)﴾ البقرة
	﴿عسى ربه إن طلقكن أن يبدله أزواجا خيرا منكن مسلمات مؤمنات قانتات تائبات عابدات سائحات ثيبات وأبكارا(5)﴾ التحريم
المطلقات
﴿والمطلقات يتربصن بأنفسهن ثلاثة قروء ولا يحل لهن أن يكتمن ما خلق الله في أرحامهن إن كن يؤمن بالله واليوم الآخر وبعولتهن أحق بردهن في ذلك إن أرادوا إصلاحا ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف وللرجال عليهن درجة والله عزيز حكيم(228)﴾ البقرة ﴿وللمطلقات متاع بالمعروف حقا على المتقين(241)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [طلق] ط ل ق: رجل طَلْقُ الوجه و طَليقُ الوجه وقد طَلُقَ من باب ظرف ورجل طَلْقُ اليدين أي سمح وامرأة طَلْقُ اليدين أيضا ورجل طَلْقُ اللسان و طَلِيقُ اللسان ولسان طَلْقٌ و طَلِيقٌ و الطَّلْقُ وجع الولادة وقد طُلِقَتْ تُطلق طَلْقاً على ما لم يسم فاعله ويقال عدا الفرس طَلَقاً أو طَلَقَين أي شوطا أو شوطين و أطْلَقَ الأسير خلاَّه وأطلق الناقة من عقالها فطَلَقتْ هي بالفتح و أطْلَقَ يده بالخير و طَلَقَها أيضا بالتخفيف والطليق الأسير الذي أُطلق عنه إساره وخُلي سبيله و الطِّبْقُ بالكسر الحلال يقال هو لك طِلْقاً و الانْطِلاقُ الذهاب و اسْتِطْلاقُ البطن مشيه و طَلَّقَ امرأته تَطْلِيقاً و طَلَقَتْ هي تَطْلُقُ بالضم طَلاقا فهي طالِقُ و طالِقةٌ أيضا قال الأخفش لا يقال طلُقت بالضم
الراغب
طلق
- أصل الطلاق: التخلية من الوثاق، يقال: أطلقت البعير من عقاله، وطلقته، وهو طالق وطلق بلا قيد، ومنه استعير: طلقت المرأة، نحو: خليتها فهي طالق، أي: مخلاة عن حبالة النكاح. قال تعالى: }فطلقوهن لعدتهن﴿[الطلاق/1]،﴾الطلاق مرتان﴿[البقرة/229]،﴾والمطلقات يتربصن بأنفسهن﴿[البقرة/228]، فهذا عام في الرجعية وغير الرجعية، وقوله:﴾وبعولتهن أحق بردهن﴿[البقرة/228]، خاص في الرجعية، وقوله:﴾فإن طلقها فلا تحل له من بعد﴿[البقرة/230]، أي: بعد البين،﴾فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا﴿[البقرة/230]، يعني الزوج الثاني. وانطلق فلان: إذا مر متخلفا، وقال تعالى:﴾فانطلقوا وهم يتخافتون﴿[القلم/23]،﴾انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون{ [المرسلات/29]، وقيل: للحلال: طلق، أي: مطلق لا حظر عليه، وعدا الفرس طلقا أو طلقين اعتبارا بتخلية سبيله. والمطلق في الأحكام: ما لا يقع منه استثناء (انظر: التعريفات ص 218؛ وشرح تنقيح الفصول ص 266؛ واإبهاج 2/199)، وطلق يده، وأطلقها عبارة عن الجود، وطلق الوجه، وطليق الوجه: إذا لم يكن كالحا، وطلق السليم: خلاه الوجع، قال الشاعر:
- 302 - تطلقه طورا وطورا تراجع
(هذا عجز بيت للنابغة، وصدره:
تناذرها الراقون من سوء سمها
وهو في ديوانه ص 80؛ والمجمل 2/586؛ واللسان (طلق) )
وليلة طلقة: لتخلية الإبل للماء، وقد أطلقها.
ملخص اللسان:
1. طَلُقت تَطْلُق وطَلاقُ المرأَة:بينونتها عن زوجها
2. طلق: الطَّلْق: طَلق المخاض عند الوِلادة.
3. وطَلَّق البلادَ: تركها؛
4. الطالِقُ من الإِبل: التي طُلِقت في المرَعى، وقد أُطْلِقَت الناقة فطَلَقت أَي حُلَّ عقالُها؛  وقيل: هي التي لا قَيْد عليها،
5. وطَلاقُ النساء لمعنيين: أَحدهما حلّ عُقْدة النكاح، والآخر بمعنى التخلية والإِرْسال.
6. ويقال للإِنسان إِذا عَتَق طَلِيقٌ    أَي صار حرّاً.
7. والطَّليق: الأَسير الذي أُطْلِق عنه إِسارُه وخُلِّيَ سبِيلُه.
8. ورجل طَلْقُ اليدين والوجه وطَلِيقُهما: سَمْحُهما.
9. ووجه طَلْقٌ : ضاحك مُشْرِق، وطَلْق الوجه إِذا كان سخِيّاً،
10. ورجل طَلْقُ اللسانِ وطَلِيق: فَصِيح،
11. واسْتَطْلَقَه: استعجله.
12. واسْتَطْلَقَ بطنُه: مشى يريد الإِسهال.
13. والانطِلاقُ سرعة الذهاب في أَصل المحْنة.
14. والطَّلَق: الحبل الشديد الفتل،.
15. وأَطْلَقَ خَيْلَه في الحَلْبة وأَطْلَقَ عَدُوَّه إِذا سقاه سُمّاً.
16. وطَلَق أَعطى،
17. وطَلِقَ إِذا تباعد.
لسان العرب
● - طلق: الطَّلْق: طَلق المخاض عند الوِلادة. ابن سيده: الطَّلْق وجَع    الولادة. وفي حديث ابن عمر: أَنّ رجلاً حج بأُمّه فَحملها على عاتِقه فسأَله:    هل قَضَى حَقَّها؟ قال: ولا طَلْقَة    واحدة؛ الطَّلْق: وجع الولادة، والطَّلْقَة: المرّة الواحدة، وقد    طُلِقَت المرأَة تُطْلَق طَلْقاً، على ما لم يسمّ فاعله، وطَلُقت، بضم اللام.    ابن الأَعرابي: طَلُقَت من الطلاق أَجود، وطَلَقَت بفتح اللام جائز، ومن    الطَّلْق طُلِقَت، وكلهم يقول: امرأَة طالِق بغير هاء؛ وأَما قول    الأَعشى:أَيا جارَتا بِيِني، فإِنك طالِقَة    فإِن الليث قال: أَراد طالِقة غداً. وقال غيره: قال طالِقة على الفعل    لأَنها يقال لها قد طَلَقَت فبني النعت على الفعل، وطَلاقُ المرأَة:    بينونتها عن زوجها. وامرأَة طالِق من نسوة طُلَّق وطالِقة من نسوة طَوَالِق؛    وأَنشد قول الأَعشى:    أَجارَتنا بِيني، فإِنك طالقة    كذاكِ أُمور الناس غادٍ وطارِقَه    وطَلَّق الرجل امرأَته وطَلَقت هي، بالفتح، تَطْلُق طَلاقاً وطَلُقَت،    والضم أَكثر؛ عن ثعلب، طَلاقاً وأَطْلَقها بَعْلُها وطَلَّقها. وقال    الأَخفش: لا يقال طَلُقت ، بالضم.    ورجل مِطْلاق ومِطْليق وطلِّيق وطُلَقة، على مثال هُمَزة: كثير    التَّطْليق للنساء. وفي حديث الحسن: إِنك رجل طلِّيق أَي كثير طَلاق النساء،    والأَجود أَن يقال مِطْلاق ومِطْلِيق؛ ومنه حديث عليّ، عليه السلام: إِن    الحَسن مِطْلاق فَلا تزوِّجُوه. وطَلَّق البلادَ: تركها؛ عن ابن الأَعرابي؛    وأَنشد:    مُرَاجعُ نَجْد بعد فِرْكٍ وبِغْضَةٍ،    مُطَلِّقُ بُصْرَى، أَشْعثُ الرأْسِ جافِلُه    قال: وقال العقيلي وسأله الكسائي فقال: أَطَلّقْت امرأَتك؟ فقال: نعم    والأَرض من ورائها وطَلَّقت البلاد: فارقْتها. وطَلّقْت القوم: تركتُهم؛    وأَنشد لابن أَحمر:    غَطارِفَة يَرَوْن المجدَ غُنْماً،    إِذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا    أَي تركهم كما يترك الرجل المرأَة. وفي حديث عثمان وزيد: الطَّلاقُ    بالرجال والعِدَّة بالنساء، هذا متعلق بهؤلاء وهذه متعلّقة بهؤلاء،    فالرجال يُطَلِّق والمرأَة تعتدُّ؛ وقيل: أَراد أَن الطلاق يتعلّق بالزوج في    حرّيته ورقِّه، وكذلك العدة بالمرأَة في الحالتين، وفيه بين الفقهاء    خلاف: فمنهم من يقول إِن الحرّة إِذا كانت تحت العبد لا تَبين إِلا بثلاث    وتَبِين الأَمة تحت الحر باثنتين، ومنهم من يقول إِن الحرّة تَبِين تحت    العبد باثنتين ولا تبين الأَمة تحت الحر بأَقلّ من ثلاث، ومنهم من يقول إِذا    كان الزوج عبداً وهي حرة أَو بالعكس أَو كانا عبدَين فإِنها تَبِين    باثنتين، وأَما العدّة فإِن المرأَة إِن كانت حرّة اعتدَّت للوفاة أَربعة    أَشهر وعشراً، وبالطلاق ثلاثة أَطهار أَو ثلاثَ حِيَض، تحت حرّ كانت أَو    عبدٍ، فإِن كانت أَمة اعتدّت شهرين وخمساً أَو طُهْرين أَو حَيْضتين، تحت عبد    كانت أَو حرّ. وفي حديث عمر والرجل الذي قال لزوجته: أَنتِ خليَّة    طالِقٌ؛ الطالِقُ من الإِبل: التي طُلِقت في المرَعى، وقيل: هي التي لا قَيْد    عليها، وكذلك الخلَّية. وطَلاقُ النساء لمعنيين: أَحدهما حلّ عُقْدة    النكاح، والآخر بمعنى التخلية والإِرْسال. ويقال للإِنسان إِذا عَتَق طَلِيقٌ    أَي صار حرّاً.    وأَطْلَق الناقة من عِقَالها وطَلَّقَها فطَلَقَت: هي بالفتح، وناقة    طَلْق وطُلُق: لا عِقال عليها، والجمع أَطْلاق. وبعير طَلْق وطُلُق: بغير    قَيْد. الجوهري: بعير طُلُق وناقة طُلُق، بضم الطاء واللام، أَي غير    مقيَّد. وأَطْلَقْت الناقة من العِقال فطَلَقَت. والطالِق من الإِبل: التي قد    طَلَقت في المرعى. وقال أَبو نصر: الطالق التي تَنْطَلق إِلى الماء ويقال    التي لا قَيْد عليها، وهي طُلُق وطالِق أَيضاً وطُلُق أَكثر؛ وأَنشد:    مُعَقٍَّلات العيس أَو طَوالِقِ    أَي قد طَلَقَت عن العقال فهي طالِق لا تحبَس عن الإِبل. ونعجة طالِق:    مُخَلاْة ترعَى وحْدَها، وحبَسُوه في السِّجْن طَلْقاً أَي بغير قيد ولا    كَبْل. وأَطْلَقَه، فهو مُطْلَق وطَلِيق: سرّحه؛ وأَنشد سيبويه:    طَلِيق الله، لم يَمْنُنْ عليه    أَبُو داودَ، وابنُ أَبي كَبِير    والجمع طُلقَاء، والطُّلَقاء: الأُسراء العُتَقاء. والطَّليق: الأَسير    الذي أُطْلِق عنه إِسارُه وخُلِّيَ    سبِيلُه. والطَّلِيقُ: الأَسِير يُطْلَق، فَعِيلٌ بمعنى مفعول؛ قال ذو    الرمة:    وتَبْسِمُ عن نَوْرِ الأَقاحِيّ أَقْفَرَتْ    بِوَعْساء مَعْروف، تُغامُ وتُطْلَقُ    تُغامُ مرَّة أَي تُسْتر، وتُطْلَق إِذا انجلى عنها الغيم، يعني    الأَقاحي إِذا طلعت الشمس عليها فقد طُلِقَت. وأَطْلَقْت الأَسير أَي خليَّته.    وفي حديث حنين: خرج ومعه الطُّلَقاء؛ هم الذين خَلَّى عنهم يوم فتح مكة    وأَطْلَقَهم فلم يَسْتَرِقَّهم، واحدهم طَلِيق وهو الأَسِير إِذا أُطْلِق    سبيله. وفي الحديث: الطِّلَقاءُ مِنْ قُرَيش والعُتَقاءُ من ثَقِيف،    كأَنَّه ميَّز قريشاً بهذا الاسم حيث هو أَحسن من العُتَقاء. والطُّلَقاء:    الذين أُدخِلوا في الإِسلام كرهاً؛ حكاه ثعلب، فإِما أَن يكون من هذا، وإِما    أَن يكون من غيره. وناقة طالِقٌ: بلا خطام، وهي أَيضاً التي ترسل في    الحي فترعى من جَنابِهم حيث شاءَت لا تُعْقَل إِذا راحت ولا تُنْحَّى في    المسرح؛ قال أَبو ذؤَيب:    غدت وهي مَحْشوكةٌ طالِق    ونعجة طالِق أَيضاً: من ذلك، وقيل: هي التي يحتبس الراعي لَبَنها، وقيل:    هي التي يُتْرَك لبنها يوماً وليلة ثم يُحْلب. والطَّالِق من الإِبل:    التي يتركها الراعي لنفسه لا يحتلبها على الماء، يقال: اسْتَطْلق الراعي    ناقة لنفسه، والطَّالِقُ: الناقة يُحَلُّ عنها عِقالُها؛ قال:    مُعَقَّلات العِيسِ أَو طَوَالِق    وأَنشد ابن بري أَيضاً لإِبراهيم بن هَرْمَةَ:    تُشْلى كبيرتُها فتُحْلَبُ طالِقاً،    ويُرمِّقُونَ صغارَها تَرْميقا    أَبو عمرو: الطَّلَقَة النوق التي تُحْلب في المرعى. ابن الأَعرابي:    الطالِقُ الناقة ترسل في المرعى. الشيباني: الطالِقُ من النوق التي يتركها    بِصِرارِها؛ وأَنشد للحطيئة:    أَقيموا على المِعْزَى بدار أَبيكُمُ،    تَسُوفُ الشِّمالُ بين صَبْحَى وطالِقِ    قال: الصَّبْحَى التي يحلبها في مبركها يَصْطَبِحُها، والطَّالِقُ التي    يتركها بصرارها فلا يحلبها في مبركها، والجمع المَطالِيق والأَطْلاق    (*    قوله «والجمع المطاليق والأطلاق) عبارة القاموس وشرحه: وناقة طالق بلا    خطام أَو متوجهة إِلى الماء كالمطلاق، والجمع أَطلاق ومطاليق كصاحب وأَصحاب    ومحاريب ومحراب، أَو هي التي تترك يوماً وليلة ثم تحلب». وقد أُطْلِقَت    الناقة فطَلَقت أَي حُلَّ عقالُها؛ وقال شمر: سأَلت ابن الأَعرابي عن    قوله:ساهِم الوَجْه من جَدِيلةَ أَو نَبْـ    ـهانَ، أَفْنى ضِراه للإِطْلاقِ    قال: هذا يكون بمعنى الحلّ والإِرسال، قال: وإِطْلاقُه إِيَّاها    إِرسالها على الصيد أَفناها أَي بقَتْلِها. والطَّالِقُ والمِطْلاقُ: الناقة    المتوجهة إِلى الماء، طَلَقَتْ تَطْلُق طَلْقاً وطُلوقاً وأَطْلَقَها؛ قال    ذو الرمة:    قِراناً وأَشْتاتاً وحادٍ يَسُوقُها،    إِلى الماءِ مِنْ حَوْر التَّنُوفةِ، مُطْلِق    وليلةُ الطَّلَق: الليلة الثانية من ليالي توجّهها إِلى الماء. وقال    ثعلب: إِذا كان بين الإِبل والماء يومان فأَول يوم يُطْلب فيه الماء هو    القَرَب، والثاني الطَّلَق؛ وقيل: ليلة الطَّلَق أَن يُخَلِّيَ    وُجوهَها إِلى الماء، عبَّر عن الزمان بالحدث، قال ابن سيده: ولا    يعجبني. أَبو عبيد عن أَبي زيد: أَطْلَقْتُ الإِبل إِلى الماءِ حتى طَلَقَت    طَلْقاً وطُلوقاً،د والاسم الطَّلَق، بفتح اللام. وقال الأَصمعي: طَلَقَت    الإبلُ فهي تَطْلُق طَلَقاً، وذلك إِذا كان بينها وبين الماء يومان، فاليوم    الأَول الطَّلَق، والثاني القَرَب، وقد أَطْلَقَها صاحُبها إِطْلاقاً،    وقال: إِذا خلَّى وُجوهَ الإِبل إِلى الماءِ    وتركها في ذلك ترعى لَيْلَتَئذ فهي ليلة الطَّلَق، وإِن كانت الليلة    الثانية فهي ليلة القَرَب، وهو السَّوق الشديد؛ وإِذا خلَّى الرجلُ عن ناقته    قيل طَلّعقها، والعَيْرُ إِذا حازَ عانَته ثم خلَّى عنها قيل طَلَّقها،    وإِذا اسْتَعْصَت العانةُ عليه ثم انْقَدْنَ له قيل طَلَّقْنَه؛ وأَنشد    لرؤبة:    طَلَّقْنَه فاسْتَوْرَدَ العَدَامِلا    وأُطْلِقَ القومُ، فهم مُطْلَقون إِذا طَلَقَت إِبلُهم، وفي المحكم إِذا    كانت إِبلهم طَوالِق في طلب الماء، والطَّلَق: سير الليل لوِرْدِ    الغِبِّ، وهو أَن يكون بين الإِبل وبين الماء ليلتان، فالليلة الأُولى الطَّلَق    يُخَلِّي الراعي إِبلَه إِلى الماء ويتركها مع ذلك ترعى وهي تسير،    فالإِبل بعد التَّحويز طَوالِقُ، وفي الليلة الثانية قَوارِبُ.    والإِطْلاق في القائمة: أَن لا يكون فيها وَضَحٌ، وقوم يجعلون الإِطْلاق    أَن يكون يد ورجل في شِقّ مُحَجَّلَتين، ويجعلون الإِمْساك أَن يكون يد    ورجل ليس بهما تحجيل. وفرس طُلُقُ إِحدى القوائم إِذا كانت إِحدى قوائمه    لا تحجيل فيها. وفي الحديث: خيرُ الحُمُر الأَقْرحُ طُلُقُ اليدِ    اليمنى أَي مُطْلَقُها ليس فيها تحجيل؛ وطَلُقَت يدُه بالخير طَلاقةً    وطَلَقَت وطَلَقَها به يَطْلُقها وأَطْلَقها؛ أَنشد أَحمد بن يحيى:    أُطْلُقْ يَدَيْك تَنْفَعاك يا رَجُلْ    بالرَّيْثِ ما أَرْوَيْتَها، لا بالعَجَلْ    ويروى: أَطْلِقْ. ويقال: طَلَقَ يده وأَطْلقَها في المال والخير بمعنى    واحد؛ قال ذلك أَبو عبيد ورواه الكسائي في باب فَعَلْت وأَفْعَلْت، ويدُه    مَطْلوقة ومُطْلَقة.    ورجل طَلْقُ اليدين والوجه وطَلِيقُهما: سَمْحُهما. ووجه طَلْقٌ    وطِلْقٌ وطُلْقٌ؛ الأَخيرتان عن ابن الأَعرابي: ضاحك مُشْرِق، وجمعُ الطَّلْقِ    طَلْقات. قال ابن الأَعرابي: ولا يقال أَوْجُدٌ طَوالِق إِلاَّ في الشعر،    وامرأَة طَلْقهُ اليدين. ووجه طَلِيقٌ كطَلْق، والاسمُ    منها والمصدر جميعاً    الطَّلاقةُ. وطَلِيقٌ أَي مُسْتَبْشِر منبسط الوجه مُتَهَلِّلُه. ووجه    مُنْطَلِق: كطَلْق، وقد انْطَلَق؛ قال الأَخطل:    يَرَوْنَ قِرًى سَهْلاً وداراً رَحِيبةً،    ومُنْطَلَقاً في وَجْهِ غيرِ بَسُورِ    ويقال: لقيته مُنْطَلِقَ الوجه إِذا أَسفر؛ وأَنشد:    يَرْعَوْنَ وَسْمِيّاً وَصَى نَبْتُه،    فانْطَلَقَ الوجهُ ودقَّ الكُشُوحْ    وفي الحديث: أَفْضلُ الإِيمانِ    أَن تُكَلِّم أَخاك وأَنت طَلِيقٌ أَي مستبشر منبسط الوجه؛ ومنه الحديث:    أَن تَلْقاه بوجه طَلِق. وتَطَلّقَ الشيءَ: سُرَّ به فبدا ذلك في وجهه.    أَبو زيد: رجل طَلِيقُ    الوجه ذو بِشْرٍ حسن، وطَلْق الوجه إِذا كان سخِيّاً، ومثله بعير طَلْقُ    اليدين غير مقيد، وجمعه أَطلاق. الكسائي: رجل طُلُقٌ، وهو الذي ليس عليه    شيء. ويوم طَلْقٌ بيِّن الطَّلاقة، وليلةٌ طَلْقٌ أَيضاً وليلة طَلْقةٌ:    مُشْرِقٌ لا برد فيه ولا حرّ    ولا مطر ولا قُرّ، وقيل: ولا شيء يؤذي، وقيل: هو الليَّن القُرِّ من    أَيام طَلْقات، بسكون اللام أَيضاً، وقد طَلُقَ طُلوقةً وطَلاقةً. أَبو    عمرو: ليلة طَلْقٌ لا برد فيها؛ قال أَوس:    خَذَلْتُ على لَيْلةٍ ساهِرةْ،    فلَيْسَتْ بِطَلْقٍ ولا ساكِرهْ    وليالٍ طَلْقات وطَوالِقُ. وقال أَبو الدقيش: وإنها لطَلْقةُ الساعة؛    وقال الراعي:    فلما عَلَتْه الشمسُ في يومِ طَلْقةٍ    يريد يومَ    ليلةٍ طَلْقةٍ ليس فيها قُرٌّ ولا ريح، يريد يومها الذي بعدها، والعرب    تبدأُ بالليل قبل اليوم؛ قال الأزهري: وأَخبرني المنذري عن أَبي الهيثم    أَنه قال في بيت الراعي وبيت آخر أَنشده لذي الرمة:    لها سُنَّةٌ كالشمسِ في يومِ طَلْقةٍ    قال: والعرب تضيف الاسم إِلى نعته، قال: وزادوا في الطَّلْق الهاء    للمبالغة في الوصف كما قالوا رجل داهية، قال: ويقال ليلةٌ طَلْقٌ وليلة    طَلْقةٌ أَي سهلة طْيبة لا برد فيها، وفي صفة ليلة القدر: ليلةٌ سَمْحةٌ طَلْقةٌ    أَي سهلة طيبة. يقال: يوم طَلْقٌ وليلة طَلْقٌ وطَلْقةٌ إِذا لم يكن    فيها حرّ ولا برد يؤذيان، وقيل: ليلة طَلْقٌ وطَلْقةٌ وطالِقة ساكنة    مُضِيئة، وقيل: الطَّوالِق الطيبةُ التي لا حر فيها ولا برد؛ قال    كثيِّر:يُرَشِّحُ نَبْتاً ناضِراً ويَزينُه    نَدىً، وليَالٍ بَعْد ذاك طَوالِق    وزعم أَبو حنيفة أَن واحدة الطَّوالِق طَلْقة، وقد غلط لأَن فَعْلة لا    تُكسّر على فواعل إِلا أَن يشذ شيء. ورجل طَلْقُ اللسانِ وطُلُقٌ وطُلَقٌ    وطَلِيق: فَصِيح، وقد طَلُق طُلوقةً وطُلوقاً، وفيه أَربع لغات: لسانٌ    طَلْقٌ ذَلْقٌ، وطَلِيق ذَلِيق، وطُلُقٌ ذُلُقٌ، وطُلَقٌ ذُلَقٌ؛ ومنه في    حديث الرَّحِم: تَكلَّم بلسان طَلْقِ أَي ماضي القول سريع النطق، وهو    طَلِيق اللسان وطِلْقٌ وطَلْقٌ، وهو طَلِيقُ الوجه وطَلْقُ الوجه. وقال ابن    الأَعرابي: لا يقال طُلَقٌ ذُلَقٌ، والكسائي يقولهما، وهو طَلْقُ    الكف وطَلِيقُ    الكف قريبان من السواء. وقال أَبو حاتم: سئل الأَصمعي في طُلَقً أَو    طُلَقٍ فقال: لا أَدري لسان طُلُقٍ أَو طُلَق؛ وقال شمر: طَلّقَت يدُه    ولسانه طُلوقَةً وطُلوقاً. وقال ابن الأَعرابي: يقال هو طَلِيقٌ وطُلُقٌ    وطالِقٌ ومُطْلَقٌ إِذا خُلِّي عنه، قال: والتَّطْلِيقُ التخلية والإِرسال    وحلُّ العقد، ويكون الإِطلاقُ    بمعنى الترك والإِرسال، والطَّلَق الشَّأْوُ، وقد أَطْلَقَ رِجْلَه.    واسْتَطْلَقَه: استعجله. واسْتَطْلَقَ بطنُه: مشى. واسْتِطلاقُ    البطن: مَشْيُه، وتصغيره تُطَيْلِيق، وأَطْلَقَه الدواء. وفي الحديث:    أَن رجلاً اسْتَطْلَق بطنُه أَي كثر خروج ما فيه، يريد الإِسهال. واستطلق    الظبيُ    وتَطلَّق: اسْتَنَّ في عَدْوِه فمضى ومرّ لا يلوي على شيء، وهو    تَفَعَّلَ، والظبي إِذا خَلَّى عن قوائمه فمضى لا يلوي على شيء قيل    تَطَلَّقَ.قال: والانطِلاقُ سرعة الذهاب في أَصل المحْنة.    ويقال: ما تَطَّلِقُ نفسي لهذا الأَمر أَي لا تنشرح ولا تستمر، وهو    تَطَّلِقُ تَفْتَعِلُ، وتصغير الاطِّلاق طُتَيْلِيق، بقلب الطاء تاء لتحرك    الطاء الأُولى كما تقول في تصغير اضطراب ضُتَيرِيب، تقلب الطاء تاء لتحرك    الضاد، والانطِلاقُ: الذهاب. ويقال: انْطُلِقَ به، على ما لم يسمَّ فاعله،    كما يقال انقُطِع به. وتصغير مُنّطَلِق مُطَيْلِق، وإَِن شئت عوّضت من    النون وقلت مُطَيْلِيق، وتصغير الانطِلاق نُطَيْلِيق، لأَنك حذفت أَلف    الوصل لأَن أَول الاسم يلزم تحريكه بالضم للتحقير، فتسقط الهمزة لزوال    السكون الذي كانت الهمزة اجتُلِبت له، فبقي نُطْلاق ووقعت الأَلف رابعة فلذلك    وجب فيه التعويض، كما تقول دُنَيْنِير لأَن حرف اللين إِذا كان رابعاً    ثبت البدل منه فلم يسقط إِلا في ضرورة الشعر، أَو يكون بعده ياء كقولهم في    جمع أُثْفِيّة أَثافٍ، فقِسْ على ذلك.    ويقال: عَدا الفرسُ طُلَقاً أَو طَلَقَين أَي شَوْطاً أَو شَوْطين، ولم    يُخصّص في التهذيب بفرس ولا غيره. ويقال: تَطلَّقَت الخيلُ    إِذا مضت طَلَقاً لم تُحْبَس إِلى الغاية، قال: والطَّلَقُ الشوط الواحد    في جَرْي الخيل. والتَّطَلُّقُ أَن يبول الفرس بعد الجري؛ ومنه قوله:    فصادَ ثلاثاً كجِزْعِ النِّظا    مِ، لم يَتَطَلَّقْ ولم يُغْسَل    لم يُغْسَل أَي لم يعرق. وفي الحديث: فرَفَعْتُ فرسي طَلَقاً أَو    طَلَقَين؛ هو، بالتحريك، الشوط والغاية التي يجري إِليها الفرس. والطَّلَقُ،    بالتحريك: قيد من أَدَمٍ، وفي الصحاح: قيد من جلود؛ قال الراجز:    عَوْدٌ على عَوْدٍ على عَوْدٍ خَلَقْ    كأَنها، والليلُ يرمي بالغَسَقْ،    مَشاجِبٌ وفِلْقُ سَقْبٍ وطَلَق    شبّه الرجل بالمِشْجَبِ لِيبُسْهِ وقلة لحمه، وشبَّه الجمل بِفِلْقِ    سَقْبٍ، والسَّقْب خشبة من خشبات البيت، وشبّه الطريق بالطَّلَق وهو قيد من    أَدَمٍ. وفي حديث حنين: ثم انتزَع طَلَقاً من حَقَبه فقَيَّد به الجمَلَ؛    الطَّلَقُ، بالتحريك: قيد من جلود. والطَّلَق: الحبل الشديد الفتل حتى    يَقوم؛ قال رؤبة:    مُحْمَلَج أُدْرِجَ إِدْراج الطَّلَقْ    وفي حديث ابن عباس: الحياءُ والإِيمانُ مَقْرونان في طَلَقٍ؛ الطَّلَقُ    ههنا: حبل مفتول شديد الفتل، أَي هما مجتمعان لا يفترقان كأَنهما قد    شُدّاً في حبل أَو قيد. وطَلَق البطن    (* قوله «وطلق البطن إلخ» عبارة الاساس:    واطلقت الناقة من عقالها فطلقت وهي طالق وطلق، وإبل أطلاق؛ قال ذو    الرمة: تقاذفن إلخ): جُدَّتُه، والجمع أَطلاق؛ وأَنشد:    تَقاذَقْنَ أَطْلاقاً، وقارَبَ خَطْوَه    عن الذَّوْدِ تَقْرِيبٌ، وهُنَّ حَبائِبهُ    أَبو عبيدة: في البطن أَطْلاق، واحدُها طَلَقٌ، متحرك، وهو طرائق    البطن.والمُطَلَّقُ: المُلَقَّح من النخل، وقد أَطْلَقَ نخله وطَلَّقها إِذا    كانت طِوالاً فأَلقحها. وأَطْلَقَ خَيْلَه في الحَلْبة وأَطْلَقَ عَدُوَّه    إِذا سقاه سُمّاً. قال: وطَلَق أَعطى، وطَلِقَ إِذا تباعد. والطِّلْقُ،    بالكسر: الحلال؛ يقال: هو لك طِلْقاً ط لْقٌ أَي حلال. وفي الحديث: الخيلُ    طِلْقٌ؛ يعني أَن الرَّهان على الخيل حلال. يقال: أَعطيته من طِلْقِ    مالي أَي صَفْوه وطَيِّبِه. وأَنتَ طِلْقٌ من هذا الأَمر أَي خارجٌ منه.    وطُلِّقَ السليمُ، على ما لم يُسمَّ فاعله: رجعت إِليه نفسهُ وسكن وجعه بعد    العِداد، فهو مُطَلَّق؛ قال الشاعر:    تَبِيتُ الهُمُوم الطارِقاتُ يَعُدْنَني،    كما تَعْتَرِي الأَهْوالُ رأْسَ المُطَلَّقِ    وقال النابغة:    تَناذَرَها الراقُون مِنْ سُوءِ سمِّها،    تُطَلِّقه طَورْاً، وطَوْراً تُراجِعُهْ    والطَّلَقُ: ضرب من الأَدْوية، وقيل: هو نبت تستخرج عصارته فيتطلَّى به    الذين يدخلون في النار. الأَصمعي: يقال لضرب من الدواء أَو نبت طَلَقٌ،    متحرك. وطَلْقٌ وطَلَق: اسمان.
مقاييس اللغة:
(طلق) الطاء واللام والقاف أصلٌ صحيحٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على التَّخلية والإرسال. يقال انطلقَ الرّجل ينطلق انطلاقاً. ثمَّ ترجع الفروع إليه، تقول أطْلَقْتهُ إطلاقاً. والطِّلْق: الشيء الحلال، كأنَّه قد خُلِّيَ عنه فلم يُحظَر.
ومن الباب عَدَا الفرس طَلَقاً أو طَلَقين. وامرأة طالقٌ: [طَلَّقها زوجُها]([20])، وطالقةٌ غداً. وأطلَقْتُ النّاقةَ من عِقالها وطَلّقتها فطلَقت. ورجل طَلْق الوَجه وطليقُه، كأنَّه منطلق. وهو ضدُّ الباسر؛ لأنَّ الباسر الذي لا يكاد يَهَشّ ولا ينفسِحُ ببشاشة. وأهل اليمن يقولون: أبسر المركب، إذا وقف([21]). ويقال طَلَقَ يدَه بخير وأطْلَقَ بمعنى. وأنشد ثعلب:
اُطْلُقْ يديك تنفعاكَ يا رجُلْ *** بالرَّيث ما أرويتَها لا بالعَجَلْ([22])
والطَّالق: النّاقة تُرسَل ترعى حيث شاءت. ويقال للظَّبْي إذا مرَّ لا يُلوِي على شيء: قد تَطلَّق. ورجل طَِلْق اللسان وطَلِيقُه. وهذا لسانٌ طلق ذلق([23]).
وتقول: هذا أمرٌ ما تَطَلَّقُ نفسي له، أي لا تنشرح له. ويقال طُلِّق السَّليم، إذا سكن وجعُه بعد العِداد. قال:
* تطلِّقه طَوْراً وطوْراً تُرَاجِعُ([24]) *
فأمَّا قوله:
* كما تعتري الأهوالُ رأسَ المطلَّقِ([25]) *
فإنه يُروى كذا بفتح اللام: المطلَّق، وهو الذي طُلِّق من وجع السّمّ.
ومن النّاس([26]) من يرويه "المطلِّق" بكسر اللام، فمعناه أنَّهم يسمُّون الرَّجلُ الذي يريد أن يُسابِقَ بفرسه المطلِّق، فالأهوالُ تعتريه، لأنَّه لا يدري أَيَسْبِق أم يُسْبَق.
قال الشيباني: الطالق من [الإِبل]([27]) التي يتركُها الراعي لنفسه، لا يحلبها على الماء. يقال: استطلق الرّاعي لنفسه ناقةً. وليلة الطَّلَق: [ليلةَ]([28]) يخلِّي الرَّاعي إِبلَه إلى الماء. وهو يتركها مع ذلك ترعى ليلتَئذ. يقال أطلقْتُها حتَّى طَلَقَتْ طَلَقاً وطُلوقاً، وهي قبل القَرَب وبعد التحويز.
القاموس المحيط:
طَلُقَ، ككَرُمَ، وهو طَلْقُ الوَجْه، مُثَلّثَةً، وككَتِفٍ وأميرٍ، أي ضاحِكُهُ مُشْرِقُهُ. وطَلْقُ اليدَيْنِ، بالفتح، وبضَمَّتَيْنِ سَمْحُهُما. وطَِلْقُ اللسانِ، بالفتحِ والكسرِ، وكأميرٍ، ولِسانٌ طَلِقٌ ذَلِقٌ،
وطَليقٌ ذَليقٌ، وطُلُقٌ ذُلُقٌ، بضمتينِ، وكصُرَدٍ وكَتِفٍ: ذو حِدَّةٍ. وفَرَسٌ طَلْقُ اليَدِ اليُمْنَى: مُطْلَقُها.
والطَّلْقُ: الظَّبْيُ، ج: أَطْلاقٌ، وكَلْبُ الصَّيْدِ، والناقَةُ الغَيْرُ المُقَيَّدَةِ. ويومٌ طَلْقٌ: لا حَرَّ فيه ولا قَرَّ، وليلَةٌ طَلْقٌ وطَلْقَةٌ وطالِقَةٌ وطوالِقُ، وقد طَلُقَ فيهما ككَرُمَ، طُلوقَةً وطَلاقَةً. وطَلْقُ بنُ علِيِّ بن طَلْقٍ، وابنُ خُشَّافٍ، وابنُ يَزيدَ، وطُلَيْقٌ، كزُبَيْرٍ، ابنُ سُفْيانَ: صَحابِيُّونَ.
وطَلْقَةُ: فَرَسٌ. وطُلِقَتْ، كعُنِيَ، في المَخَاضِ طَلْقاً: أصابَها وجَعُ الوِلادَةِ، و من زَوْجِها، كنَصَرَ وكَرُمَ، طَلاقاً: بانَتْ، فهي طالِقٌ، ج: كرُكَّعٍ، وطالِقَةٌ، ج: طَوالِقُ. وأطْلَقَها وطَلَّقَها، فهو مِطْلاقٌ ومِطْليقٌ. وطُلَقَةٌ، كهُمَزَةٍ وسِكِّيتٍ: كثيرُ التَّطْليقِ. والطَّالِقَةُ من الإِبِلِ: ناقَةٌ تُرْسَلُ في الحَيِّ تَرْعَى من جَنابِهِم حَيْثُ شاءَتْ، أو التي يَتْرُكُها الراعي لنَفْسِه فلا يَحْتَلِبُها على الماءِ.
وطَلَقَ يَدَهُ بِخَيْرٍ يَطْلِقُها: فَتَحَها، كأَطْلَقَها، و الشيءَ: أعطاهُ. وكَسمِعَ: تَباعَدَ. وكأميرٍ: الأَسيرُ أُطْلِقَ عنه إِسارُهُ. وطَليقُ الإِله: الريحُ. والطِلْقُ، بالكسرِ: الحَلالُ، وهُوَ لَكَ طِلْقاً، وأنتَ طِلْقٌ منه: خارِجٌ بريٌ. وطِلْقُ الإِبِلِ، هو: أن يكونَ بينها وبين الماءِ لَيْلَتان، فاللَّيْلَةُ الأولى: الطِّلْقُ، لأن الراعي يُخَلِّيها إلى الماءِ، ويَتْرُكُها مع ذلك تَرْعَى في سيرِها، فالإِبِلُ بعد التَّحْويزِ: طَوالقُ، وفي اللَّيْلَةِ الثانِيَةِ: قَوارِبُ، و : المِعَى، والقِتْبُ، ج: أطْلاقٌ، والشُّبْرُمُ، أو نَبْتٌ يُسْتَعْمَلُ في الأَصْباغِ، أو هذا وَهَمٌ، والنَّصيبُ، والشَّوْطُ، وقد عَدا طِلْقاً أو طِلْقَيْن، وبالتحريكِ: قَيْدٌ من جُلودٍ، والنَّصيبُ، وسَيْرُ اللَّيْلِ لِوِرْد الغِبِّ. وحُبِسَ طَلْقاً، ويُضَمُّ، أي: بلا قَيْدٍ ولا وَثاقٍ.
و : دَواءٌ إذا طُلِيَ به مَنَعَ حَرْقَ النارِ، والمَشْهورُ فيه سُكون اللامِ، أو هو لَحْنٌ، مُعَرَّبُ: تَلْك، وحَكَى أبو حاتِمٍ: طِلْقٌ، كمِثْلٍ، وهو حَجَرٌ بَرَّاقٌ، يَتَشَظَّى إذا دُقَّ صَفائِحَ وشَظايا، يُتَّخَذُ منها مَضاوي للحَمَّاماتِ بَدَلاً عن الزُّجاجِ، وأجْوَدُهُ اليَمانِيُّ، ثم الهِنْديُّ، ثم الأَنْدَلُسِيُّ، والحيلَةُ في حَلِّهِ أن يُجْعَلَ في خِرْقَة مَعَ حَصَواتٍ، ويُدْخَلَ في الماءِ الفاتِرِ، ثم يُحَرَّكَ برِفْقٍ، حتى يَنْحَلَّ، ويَخْرُجَ من الخِرْقَةِ في الماءِ، ثم يُصَفَّى عنه الماءُ، ويُشَمَّسَ لِيَجفَّ. وناقةٌ طالِقٌ: بِلا خطامٍ، أو مُتَوَجِّهَةٌ إلى الماءِ، كالمِطْلاقِ، أو التي تُتْرَكُ يوماً وليلةً، ثم تُحْلَبُ. وأطْلَقَ الأسيرَ: خَلاَّهُ، و عَدُوَّهُ: سَقاهُ سَمّاً، و نَخْلَهُ: لَقَّحَه، كطَلَّقَه تَطْليقاً، و القومُ: طَلَقَتْ إِبلُهُم. وطُلِّقَ السَّليمُ، بالضمِ تَطْليقاً: رَجَعَتْ إليه نَفْسُه، وسَكَنَ وَجَعُهُ. وكمُحَدِّثٍ: مَن يُريَدُ يُسابقُ بفَرسِه.
وانْطَلَقَ: ذهَب، و وجْهُه: انْبَسَطَ. وانْطُلِقَ به، للمفعولِ: ذُهِبَ به. واسْتِطْلاقُ البَطْنِ: مَشْيُه.
وتَطَلَّقَ الظَّبْيُ: مَرَّ لا يَلْوِي على شيءٍ، و الفرسُ: بالَ بعدَ الجَرْيِ. وما تَطَّلِقُ نفْسُه، كتَفْتَعِلُ: تَنْشَرِحُ. وطالَقانُ، كخابَرانٍ: د بين بَلْخَ ومَرْوِ الرُّوذِ، منه: أبو محمدٍ محمودُ بنُ خِداشٍ، ود أو كُورَةٌ بين قَزْوينَ وأبْهَرَ، منه: الصاحبُ إسماعيلُ بنُ عَبَّادٍ.
تاج العروس:
ط ل ق
طَلُق ككَرُم طُلوقةً وطُلوقاً وهو طَلْق الوَجه مُثلّثَة الطاء الأخيرَتان عن ابن الأعرابي وجمع الطَّلْق طَلْقات . قال ابنُ الأعرابي : ولا يُقال : أوجهٌ طَوالِقُ إلا في الشِّعْر . وطَلِقُ الوجْه ككَتِفٍ وأميرٍ أي : ضاحِكُه مُشرِقُه وهو مَجاز . قال رؤبة :
" وارِي الزِّنادِ مُسفِرُ البَشيشِ
" طَلْقٌ إذا استَكْرَشَ ذو التّكْريشِ وفي الحَديث : أن تلْقاه بوَجْه طَلِق . وفي حَديث آخر : أفضلُ الإيمانِ أن تكلِّم أخاكَ وأنتَ طَليقٌ أي مُستَبشِر مُنبَسِط الوجْه . وقال أبو زيْد : رجل طَليقُ الوجْه : ذو بِشْرٍ حسَن . وطَلْق الوجْه : إذا كان سخيّاً . ورجلٌ طَلْق اليَدَيْن بالفَتْح وعليه اقتصَرَ الجوهَريّ . وطُلْق اليَدَيْن بالضم نقله الصاغانيّ وأغفَله المُصنِّف قُصوراً . وطُلُق اليَدَيْن بضمّتَيْن نقلَه الصاغانيّ أيضاً وكذا طَليقُهما نقله صاحِبُ اللِّسان أي : سَمْحُهُما وكذلك المرأة وقال حَفْصُ بنُ الأخْيَف الكِنانيّ :
نَفَرَت قَلوصي من حجارةِ حَرّةٍ ... بُنِيَت على طَلْقِ اليَدَيْنِ وَهوبِ
يعني قبرَ رَبيعةَ بنِ مكَدَّمٍ . وليس الشّعرُ لحسان رضي الله عنه كما وقَعَ في الحَماسة والعَيْن . قال الصاغاني : ورجل طَِلْق اللِّسان بالفَتْح والكسْر وطَليقُه كأمِير أي : فَصيحُه وهو مَجازٌ وكذلك طُلَق كصُرَدٍ . ولِسانٌ طَلِقٌ ذَلِقٌ فيه أربعُ لُغات ذكرهنّ الجوهريُّ : بالفتح وطَليقٌ ذَليقٌ كأمير وطُلُقٌ ذُلُقٌ بضمّتين طُلَق ذُلَق كصُرَد وأنكره ابنُ الأعرابي . وقال الكِسائيّ : يُقالُ ذلك . وقال أبو حاتِم : وسُئل الأصمعيّ في طُلُقٍ أو طُلَقٍ فقال : لا أدْري لِسانٌ طُلُقٌ أو طُلَقٌ . وزاد الصاغانيّ : لِسان طَلِقٌ ذَلِقٌ مثل كتِف أي : ذو انْطِلاق وحِدّة منه حديثُ الرّحم تكلّمُ بلِسان طَلِق ذَلِق رُوِي بكلّ ما ذُكِر من اللّغات وفي رواية بألْسِنَةٍ طُلُقٍ ذُلُقٍ . ومن المَجاز : فَرسٌ طَلْقُ اليَدِ اليُمْنى أي : مُطْلَقُها ليس فيها تَحجيل . ومن الحَديث خيرُ الخيْل الأدهَم الأقرحُ المُحجَّلُ الأرثَمُ طلْقُ اليَدِ اليُمْنى . فإن لم يكُن أدهَم فكُمَيْت على هذه الصِّفة وضبَطَه الجوهريّ بضمّتَين . وتقْييدُ المُصنِّفِ اليَدَ اليُمنى ليسَ بشَرط بل أيّ قائمةٍ من قوائِمها كانت وكأنّه أرادَ بَيانَ لفْظِ الحديثِ فتأمّل . وقال ابنُ عبّادٍ : الطّلْقُ بالفتح : الظَّبْيُ سُميت لسُرعة عدوِها ج : أطلاقٌ . والطّلْق أيضاً : كلْبُ الصّيْد لكونِ مُطْلقاً أو لسُرعة عَدْوه على الصّيد . والطّلْقُ : الناقَةُ الغَيْرُ المُقَيّدَةِ وكذا البَعيرُ والمَحْبوسُ كذا في العُباب . والذي في الصِّحاح : بَعيرٌ طُلُق وناقَةٌ طُلُق بضمّ الطّاءِ واللام أي : غير مُقَيَّد . والجمْع أطْلاق . وهكذا ضَبَطه الصاغانيّ أيضاً فَفي سياقِ المُصنِّف محلُّ نظَر ويَشْهَد لذلِك أيضاً قولُ أبي نصْر : ناقَةٌ طالِقٌ وطُلُق : لا قَيْدَ عليها وطُلُق أكثر مما سيأتي . ومن المَجاز : يومٌ طَلْقٌ بيِّنُ الطّلاقَةِ : مُشْرِق لا حَرَّ فيه ولا قُرَّ يؤذِيان وقِيلَ : لا مطَرَ وقيلَ : لا ريحَ وقيلَ : هو اللَّيِّنُ القُرِّ من أيّام طَلْقاتٍ بسُكون اللاّمِ أيضاً . قال رؤبَة :
" ألا نُبالي إذ بدَرْنا الشّرْقا
" أيَومُ نحسٍ أمْ يكونُ طَلْقا وقال أبو عَمْرو : لَيْلَةٌ طَلْقٌ : لا بَرْدَ فيها . قال أوسُ بنُ حجَر :
خُذِلتُ على ليلةٍ ساهِرَهْ ... بصحراءِ شرْجٍ الى ناظِرَهْ
تُزادُ لَياليَّ في طولِه ... فلَيْسَتْ بطلْقٍ ولا ساكِرَهْ أي : ساكنة الريح . وقال ابنُ دُرَيْد : ليلة طَلْقَة قال : وربما سُمّيت اللّيلَةُ القَمْراءُ طَلْقَة . وقيل : ليلةٌ طَلْقةٌ وطالِقة أي : ساكِنةٌ مُضيئةٌ . وليالٍ طَوالِقُ : طَيِّبةٌ لا حَرَّ فيها ولا بَرْد . قال كُثَيِّر :
يرشِّحُ نَبْتاً ناضِراً ويَزينُه ... ندًى وليالٍ بعد ذاكَ طوالِقُ
وزعَم أبو حَنيفة أنّ واحدةَ الطّوالِق طَلْقة وقد غلِطَ لأنّ فَعْلَة لا تُكسَّر على فَواعِل إلا أن يشِذّ شيْءٌ . وقد طَلُق فيهما أي : في اليوْمِ واللّيلَة ككَرُم طُلوقَةً بالضّم وطَلاقةً بالفتح . وطَلْقُ بنُ عليّ بنِ طَلْق بنِ عمرو ويُقال : ابنُ قَيْس الرّبَعِيّ الحَنَفِيّ السُحَيْميّ : والد قَيْسِ بنِ طَلْق له وِفادة وعِدّةُ أحاديثَ وعنه وَلَداه : قَيْس وخَلْدةُ وغيرهما . وطَلقُ بنُ خُشّافٍ قاله مُسلِمُ بنُ إبراهيم قال : حدّثنا سَوادَةُ بنُ أبي الأسودِ القَيْسيُّ عن أبيه أنه سمِعَ طَلْقاً وخُشّاف كرُمّان : تقدّم ذكرُه في محلّه وذكَره ابنُ حِبّان في ثِقاتِ التّابعين وقال : إنه من بَني بكرِ بن وائِل بنِ قَيْس بنِ ثَعْلَبَة يَروي عن عُثْمان وعائشةَ وعنه سَوادُ بنُ مُسلِم بنِ أبي الأسودِ فتأمّل ذلك . وطَلْقُ بنُ يَزيد أو يَزيدُ بن طَلْق روى عنه مُسلِمُ بنُ سلام في مسند أحمد . وطُلَيْق كزُبَيْر ابن سُفْيان بنِ أميّة بنِ عبْدِ شمْس : صحابيّون رضيَ الله عنهم . والأخيرُ من المؤلَّفة قُلوبُهم كما قالَه الذّهَبيّ وابنُ فهْدٍ وكذلك ابنُه حَكيمُ بنُ طُلَيْق . وقد أغْفَلَ المصنِّف ذكرَ طُلَيق في المؤلَّفة قُلوبهم في أ ل ف وذكر ابنَه حَكيماً فقط وقد نبّهْنا على ذلك هناك . وفاته : عليُّ بنُ طلْقِ بنِ حَبيبٍ العَنَزيُّ يَروي عن جابِرٍ وابْنِ الزُّبَيْر وأنَس وعنه عَمْروُ بنُ دينار . وطُلَيقُ بنُ محمّدٍ وطُلَيْقُ بن قيْسٍ : تابِعيّان . وطَلْقَة : فرَسُ صَخْرِ بنِ عمْرو بنِ الحارِث بنِ الشّريد . ويُقال : طُلِقَت المرأة كعُنِي تُطْلَقُ في المَخاضِ طَلْقاً وكذلك طَلُقت بضم اللام وهي لُغَيّة : أصابَها وجَعُ الوِلادة . والطّلْقَةُ : المرّة الواحِدة ومنه الحديث : أنّ رجُلاً حجّ بأمّه فحمَلَها على عاتِقِه فسأله : هل قضَى حقَّها ؟ قال : ولا طَلْقَة واحِدة . وامْرأَة مطْلوقة : ضرَبَها الطَّلْقُ . ومن المَجاز : طَلَقت المرْأةُ من زوْجِها كنَصَر وكَرُم طَلاقاً : بانَتْ قال ابنُ الأعرابيّ : طَلُقت من الطّلاق أجوَدُ وطَلَقَتْ بفتْحِ اللاّم جائزٌ ومن الطّلْقِ طُلِقَتْ بالضّمِّ . وقال ثَعْلب : طَلَقت بالفَتْح تَطلُق طَلاقاً وطَلُقت والضّم أكثرُ . وقال الأخفشُ : لا يُقال : طَلُقت بالضمِّ . قال ابنُ الأعرابي : وكُلُّهم يقول : فهي طالِقٌ بغير هاء ج : طُلَّق كرُكَّع . وقال الأخْفَشُ : طالِقٌ وطالِقَةٌ غداً . قال اللّيثُ : وكذلك كُلّ فاعِلَةٍ تُستأْنَفُ لزِمَتْها الهاءُ . قال الأعْشى :
أيا جارَتي بِيني فإنّك طالِقَه ... كذاكِ أمورُ النّاسِ غاد وطارِقَهْ
وقال غيرُه : قال : طالِقَةٌ على الفِعْل ؛ لأنّها يُقال لها : قد طَلَقَتْ فبَنَى النّعْتَ على الفِعْل ج : طَوالِقُ . وفي العُباب : طَلاقُ المَرْأة يكون بمَعْنَيَيْن : أحدُهما : حلُّ عُقْدَةِ النِّكاح والآخر : بمَعْنى التّرْك والإرسال . وفي اللّسان : في حَديث عُثمان وزَيد : الطّلاقُ بالرِجالِ والعِدّةُ بالنّساءِ هذا متعلِّقٌ بهؤلاء وهذه متعلِّقَةٌ بهؤلاء فالرّجلُ يُطلّقُ والمرأةُ تعْتَدُّ . وقيل : أرادَ أنّ الطّلاقَ يتعلّقُ بالزّوجِ في حُريّته ورِقِّه وكذلك العِدّةُ بالمَرأةِ في الحالتَيْن . وفيه بيْن الفُقهاءِ خِلافٌ فمنْهم مَنْ يقول : إن الحُرّة إذا كانت تحتَ العبْدِ لا تَبين إلا بثَلاثٍ وتَبينُ الأمةُ تحْتَ الحُرِّ باثْنَتَيْن . ومنهم مَنْ يقول : إن الحُرّة تَبينُ تحتَ العبْدِ باثْنَتَين ولا تبينُ الأمةُ تحتَ الحُرِّ بأقلِّ من ثَلاث . ومنهم مَنْ يَقول : إذا كان الزّوْجُ عبْداً وهي حُرّة أو بالعَكْس أو كانا عبْدَيْنِ فإنّها تَبين باثْنَتَيْن . وأما العِدّةُ فإنّ المرأةَ إن كانت حُرّةً اعتدّت للوَفاةِ أربعةَ أشْهُرٍ وعَشْراً وبالطّلاقِ ثَلاثة أطْهار أو ثَلاثَ حِيَضٍ تحت حُرٍّ كانت أو عبْدٍ فإن كانت أمَةً اعتدّت شهْرَين وخَمساً أو طُهْرَين أو حيْضَتَيْن تحت عبْدٍ كانت أو حُرٍّ . وأطْلَقَها بعْلُها وطلّقها إطْلاقاً وتَطْليقاً فهو مِطْلاقٌ ومِطْليقٌ كمِحْراب ومِسْكين . ومنه حديثُ عليّ رضي اللهُ عنه : إنّ الحسَنَ مِطْلاقٌ فلا تُزوِّجوه ؟ . ورجل طُلَقَةٌ وطِلّيقٌ كهُمَزَة وسِكّيت : كثيرُ التّطْليق للنِّساءِ وقد رُوِي في حَديثِ الحسَن : إنّك رجُلٌ طِلّيقٌ . والطالِقَةُ من الإبِل : ناقَةٌ تُرْسَلُ في المرعَى قاله ابنُ الأعرابيّ . وقال اللّيْثُ : تُرسَلُ في الحَيّ ترْعَى من جَنابِهم حيْثُ شاءَت لا تُعْقَلُ إذا راحَتْ ولا تُنَحَّى في المسْرحِ . وأنشدَ لأبي ذُؤيْب الهُذَليّ :
" غدَتْ وهي محْشوكَةٌ طالِقٌ وأنشَدَ في تركيبِ ح ش ك :
غدَتْ وهي محْشوكةٌ حافِلٌ ... فراحَ الذِّئارُ عليها صَحيحا قال الصّاغانيّ : لم أجِدِ البيتَ في قَصيدَتِه المذْكورة في ديوانِ الهُذَليّين وهي ثلاثة وعِشْرونَ بيتاً . أو هي التي يتركُها الرّاعي لنَفْسِه فلا يحْتَلِبُها على الماءِ كما في العُبابِ . وقال الشّيْباني : هي التي يتْركها الرّاعي بصِرارِها وأنْشَد للحُطَيْئَة :
أقيموا على المِعْزَى بدارٍ أبيكُمُ ... تَسوفُ الشِّمالَ بين صَبْحَى وطالِقِ قال : الصّبْحَى : التي يحْتَلِبُها في مبْرَكِها يصطَبِحُها . والطّالِق : التي يترُكُها بصِرارِها فلا يحتلِبُها في مبْرَكها . ومن المجاز : طَلَق يده بخَيْر وبمالٍ وكَذا في خيْر وفي مال يطْلِقُها بالكسْرِ طَلْقاً : فتَحَها كأطْلَقَها . قال الشاعر :
" أطْلُق يَديْك تنْفَعاكَ يا رجُلْ
" بالرّيْثِ ما أروَيْتَها لا بالعَجَلْ ويروى : أطلِقْ وهكذا أنشدَه ثعلَبٌ . نقلَه أبو عُبيد ورواه الكِسائي في باب فعَلْتُ وأفعلْتُ . ويدُه مطلوقة ومُطْلَقَة أي : مفتوحة ثم إنّ ظاهر سياقِه أنه من بابِ ضرَب ؛ لأنّه ذكر الآتي على ما هو اصطِلاحه . والجوهَريّ جعلَه من باب نصَر فإنّه قال - بعدَ ما أوْرَدَ البيْت - : يُرْوى بالضّمِّ والفتْح فتأمّل . وقال ابنُ عبّادٍ : طَلَق الشيءَ أي : أعطاه . قال : وطَلِق كسَمِع : إذا تباعَدَ . والطّليقُ كأمير : الأسيرُ الذي أُطْلِقَ عنه إسارُه وخُلِّي سَبيلُه . قال يَزيدُ بنُ مفَرِّغ :
عَدَسْ ما لِعَبّادٍ عليكِ إمارةٌ ... نجَوْتِ وهذا تحْمَلِين طَليقُ وقدتقدم قصت في ع د س . وطَليقُ الإله : الرّيحُ نقَله الصّاغانيّ وهو مَجازٌ وأنشَد سيبَوَيْه :
طَليق الله لم يمْنُنْ عليه ... أبو داودَ وابنُ أبي كَبيرِ
ومن المَجاز : الطِّلْقُ بالكَسْر : الحَلالُ وهو المُطْلَق الذي لا حَصْر عليه . يُقال : أعطيتُه من طِلْقِ مالي أي : من صَفْوه وطَيِّبه . وهُو لكَ طِلْقاً . ويُقال : هذا حلالٌ طِلْقٌ وحرامٌ غِلْقٌ . وفي الحديث : الخَيْلُ طِلْق يَعني أنّ الرِّهانَ على الخَيْلِ حَلالٌ . ويُقال : أنتَ طِلْقٌ منه أي : خارِجٌ منه . وقيل : بَريءٌ . وطِلْقُ الإبِل : ظاهِر سِياقه أنّه بالكسْر والذي في الصِّحاح والعُباب بالتّحْريك ونصُّهما - بعدَ ذِكْرِ قوله : عدا طَلَقا أو طَلَقَيْن - : والطّلَق أيضاً : سيْرُ اللّيل لوِرْد الغِبِّ ؛ وهو أن يكون بيْنَهما أي : الإبِل وبيْن الماءِ ليْلَتان . فاللّيلَةُ الأولى الطَّلَق هكذا ضَبَطاه بالتّحْريك قالا : لأنّ الرّاعي يُخَلّيها الى الماءِ ويتْرُكُها مع ذلِك ترْعَى في سيْرِها فالإبِلُ بعدَ التّحْويزِ طَوالِقُ وفي اللّيلَةِ الثّانية قَوارِبُ . ونقل أبو عُبَيْدٍ عن أبي زيْد : أطلَقْتُ الإبِلَ الى الماءِ حتى طَلَقتْ طَلْقاً وطُلوقاً والاسْمُ الطّلَقُ بفَتْح اللام . وقال الأصمعي : طَلَقَت الإبل فهي تطلُق طَلْقاً وذلِك إذا كان بينَها وبيْنَ الماءِ يوْمان فاليومُ الأول الطَّلَقُ والثاني القَرَب . وقال : إذا خلّى وُجوهَ الإبِلِ الى الماءِ وتركَها في ذلك ترْعى ليلَتَه فهي ليلَةُ الطّلَق وإن كانَت الليلة الثّانية فهي ليلَة القَرَبِ وهو السّوقُ الشّديدُ . وقال غيرُه : ليلةُ الطّلَقِ : اللّيلَةُ الثّانية من لَيالي توجُّهِها الى الماءِ . وقال ثعْلَبٌ : إذا كان بيْنَ الإبلِ والماءِ يوْمان فأوّلُ يومٍ يُطْلَبُ فيه الماءُ هو القَرَبُ . والثاني هو الطّلَق . وقيل : لَيْلَة الطّلَق : أن يُخلِّيَ وجوهَها الى الماءِ عبّر عن الزّمانِ بالحَدَث . قال ابنُ سيدَه : ولا يُعجِبُني . والطّلَقُ بالتّحْريك : المِعَى . وقالوا : الطّلَقُ : القِتْبُ في بعْضِ اللّغات ج : أطْلاقٌ كسَبَبٍ وأسْباب قاله ابنُ دُرَيْد . وقال أبو عُبَيدةَ : في البَطْنِ أطْلاقٌ واحِدُها طَلَق بالتحريك وهو طَرائِقُ البَطْنِ وقال غيرُه : طلَقُ البطْنِ : جُدَّتُه والجمْعُ أطْلاقٌ وأنشد :
تقاذَفْن أطْلاقاً وقارَبَ خطْوَه ... عن الذّوْدِ تقْريبٌ وهنّ حَبائِبُه قلتُ : وهذا أيضاً يُخالِفُ سِياقَ المُصنِّف فإنّ ظاهِرَه أن يكون بالكَسْر وهذا يدلّكَ على أنّ طَلَق الإبل بالتّحْريك كما صوّبْناه فتأمّل . والطّلْق : الشُّبْرُمُ نقله ابنُ عبّاد وضبَطَه بالفَتْح أو نبْت يُستَعْمَل في الأصباغِ نقلَه ابنُ عبّادٍ أيضاً . وقال الأصمعي : يُقالُ لضَرْبٍ من الدّواءِ أو نبْتٍ : طَلَقٌ مُحرَّك اللاّم نقله الأزهريّ . وقال غيرُه : هو نبت تُستَخرَج عُصارَتُه فيتطَلّى به الذين يدخُلون النّار أو هذا وَهَمٌ أي ما نقلَه ابنُ عبّاد والأصمعي . وقال الصاغاني في ابنِ عبّاد : لم يعْمَل الصاحِب شيْئاً وهو ليسَ بنَبْت إنّما هو من جِنسِ الأحْجارِ واللِّخافِ ولعلّه سمِع أنّ الطّلْقَ يُسمّى كوْكَب الأرض فتوهّم أنه نبْت ولو كان نبْتاً لأحْرقَتْه النّار وهي لا تَحرقُه إلا بحِيَل وهو مُعرَّب تَلْك . والطِّلْق : النّصيبُ نقَله ابنُ عبّادٍ وضَبَطَه بالتّحْريكِ . وفي الأساس : أصبتُ من مالِه طَلَقاً أي : نَصيباً وهو مَجاز وأصْلُه من طَلَقِ الفرَس . والطِّلْق أيضاً : الشّوطُ الواحدُ في جرْيِ الخيْل ضبَطَه الجوهريّ والصّاغاني وابنُ الأثير بالتّحْريك . وقد عَدا الفرسُ طِلْقاً أو طِلْقَيْن أي : شوْطاً أو شوْطَيْن . ولم يُخصِّصْ في التّهذيبِ بفَرَسٍ ولا غيرِه . وفي الحديث : فرَفعْتُ فرَسي طَلَقاً أو طَلَقَيْن . قال ابنُ الأثير : هو بالتّحريك : الشّوط والغايَة التي يجْري إليها الفَرَسُ . والطَّلَق بالتّحريك : قيْدٌ من جُلودٍ نقلَه الجوهَريُّ . وفي المُحْكَمِ : قيْدٌ من أدَم قال رؤبةُ يصِفُ حِماراً :
" مُحَمْلَجٌ أُدرِجَ إدراجَ الطَّلَقْ وفُسِّر بالحَبْل الشّديد الفَتْل حتى يَقومَ . وقال الراجزُ :
" عَوْدٌ على عَوْدٍ على عوْدٍ خلَقْ
" كأنّها واللّيلُ يَرْمي بالغَسَقْ
" مَشاجِبٌ وفِلْقُ سَقْبٍ وطَلَقْ
شَبّه الرّجُلَ بالمِشْجَب ؛ ليُبْسِه وقِلّة لحْمِه وشَبّه الجَمَل بفِلْقِ سَقْبٍ . والسَّقْب : خشبةٌ من خشَبات البيت . وشبّه الطّريقَ بالطَّلَق وهو قيْدٌ من أدَم . وفي حَديث حُنَيْن : ثمّ انتزَعَ طَلَقاً من حقَبِه فقيّدَ به الجمَل . وفي حَديث ابنِ عبّاس : الحَياءُ والإيمانُ مَقْرونانِ في طَلَقٍ وهو حبْل مفْتولٌ شَديدُ الفَتْلِ أي : هما مُجتَمِعان لا يفترِقان كأنّهما قد شُدّا في حبْل أو قَيْد . والطّلَق : النّصيبُ عن ابنِ عبّاد وهو أصابَ في ذِكْره هُنا وقد أخْطأ المُصنِّفُ حيث ذكَره مرّتين . والطّلَقُ : سيْرُ اللّيْلِ لوِرْدِ الغِبِّ نقله الجوهَريُّ والصّاغانيّ وهو طَلَقُ الإبل الذي تقدّم وهو تَفْسيرٌ عن هذا وقد أخطأ المُصنِّف في التّفريق بينهما . ويُقال : حُبِسَ فُلانٌ في السِّجْن طَلْقاً ويُضَمُّ والصّوابُ بضمّتَيْن أي : بلا قَيْد ولا وَثاقٍ ولا كَبْلٍ . والطّلَقُ : دَواءٌ إذا طُلِيَ به أي بعُصارَتِه بعدما تُسْتَخْرَجُ منه منَع من حَرْق النّار كما تقدّم والمَشْهور فيه سُكونُ اللاّم نقله الصّاغاني أو هو لَحْنٌ والصواب التّحْريك كما نقله الأزهريُّ وغيرُه . قال الصاغاني : وهو مُعرَّب تَلْك . وحكَى أبو حاتِم عن الأصمعي : طِلْق بالكسر كمِثْل . قال الصاغانيّ : وهُو من جِنْس الأحْجارِ واللِّخافِ وليس بنَبتٍ . وقال الرّئيس : هو حَجَرٌ بَرّاقٌ يتشظّى إذا دُقَّ صَفائِحَ وشَظايا يُتّخَذُ منها مَضاويَ للحَمّاماتِ بدَلاً عن الزُّجاج وأجوَدُه اليَمانيُّ ثم الهِنْديُّ ثم الأندلُسيّ . وقالوا : مَنْ عَرَف حلَّ الطِّلْقِ استَغْنى عن الخَلْق . والحِيلَةُ في حَلِّه : أن يُجْعَلَ في خِرْقَة مع حصَواتٍ ويُدْخَلَ في الماءِ الفاتِرِ ثم يحرَّكَ برِفْقٍ حتى ينْحَلَّ ويخْرُجَ من الخِرْقَة في الماءِ ثم يُصَفّى عنه الماءُ ويُشَمَّس ليَجِفّ . وناقَةٌ طالِقٌ : أي بلا خِطامٍ عن ابنِ دُرَيْد . وقال غيرُه : بلا عِقال وأنْشَد :
" مُعقَّلات العِيسِ أو طَوالِق أي قد طلَقت عن العِقال فهي طالِقٌ : لا تُحْبَسُ عن الإبل . أو طالِقٌ : متوجِّهَة الى الماءِ وقال أبو نَصْر : الطّالِقُ هي التي تنطلِقُ الى الماءِ كالمِطْلاقِ والجمْع أطْلاقٌ ومطاليقُ كصاحِبٍ وأصْحاب ومِحْرابٍ ومَحاريبَ . أو هي التي تُتْرَك يوْماً ولَيْلَةً ثم تُحْلَبُ وأنْشَدَ ابنُ بَرّي لابنِ هَرْمَة :
تُشْلَى كَبيرتُها فتُحلَبُ طالِقاً ... ويُرمِّقونَ صِغارَها تَرْميقا والجمْع : طَلَقة ككاتِبٍ وكَتَبةٍ . وقال أبو عمْرو : الطّلَقَةُ من الإبِل : التي تُحْلَبُ في المَرْعَى . وأطْلَقَ الأسيرَ : إذا خلاّهُ وسرّحهُ فهو مُطلَقٌ وطَليقٌ وفي الحَديث : أطْلِقوا ثُمامَة وكذلك أطْلَقَ عنهُ . قال عبدُ يَغوثَ بنُ وقّاص الحارثيّ :
أقولُ وقد شدّوا لِساني بنِسْعَةٍ ... أمَعْشَر تَيْمٍ أطْلِقوا عن لِسانِيا وقال ابنُ الأعرابيّ : أطْلَقَ عدُوَّه : إذا سَقاه سَمّاً . قال : وأطلَقَ نخْلَه وذلك إذا كان طَويلاً فألقحه فهو مُطلَق أي : مُلْقَحٌ قال : كطَلَّقَهُ تَطْليقاً وهو مَجازٌ . وأطْلَقَ القوْمُ فهم مُطلِقون : طَلَقَت إبلُهم وفي المُحْكَم : إذا كانت إبلُهم طَوالِقَ في طَلَب الماءِ . وطُلِّقَ السّليمُ بالضّمِ تطْليقاً : إذا رجَعَتْ إليه نفْسُه وسكَنَ وجَعُهُ بعدَ العِدادِ وفي المُفرَداتِ : طُلِّقَ السّليم : خلاّهُ الوجَعُ قال النابغَةُ الذُبياني :
تناذَرَها الرّاقونَ من سوءِ سُمِّها ... تُطلِّقُهُ طوْراً وطَوْراً تُراجِعُ وقال رجلٌ من رَبيعة :
تَبيتُ الهُمومُ الطّارِقاتُ يعُدْنَني ... كما تَعْتَري الأهْوالُ رأْسَ المُطَلَّقِ
أرادَ تعْتَريه . والمُطلِّقُ كمُحدِّث : مَنْ يُريدُ يُسابِقُ بفرَسِه سُمِّي به لأنّه لا يدْري : أيَسْبِقُ أم يُسبَق ؟ ومن المَجاز قولُهم : انْطَلَق يفعَلُ كَذا مثلُ قولِكَ : ذهَبَ يقدم . وقال الراغِبُ : انطلَقَ فُلانٌ إذا مرّ منخَلِعاً . ومنه قولُه تعالى : ( فانطَلَقوا وهُمْ يتَخافَتون ) ( انطَلِقوا الى ما كُنْتُم بهِ تكذِّبون ) وقال ابنُ الأثير : الانطِلاقُ : سُرعَةُ الذَّهابِ في أصْلِ المِحْنَة . ومن المَجازِ : انْطَلق وجْهُه أي : انْبَسَط . وانطُلِقَ به مبنِيّاً للمَفعول : إذا ذُهِب به قال الجوهَريّ : كما يُقال انقُطِع به . قال : وتصْغير مُنطَلِق مُطَيلِق وإن شِئْتَ عوّضْتَ من النّونِ وقُلت : مُطَيْلِيقٌ . وتصْغيرُ الانطِلاق نُطَيْلِيق ؛ لأنك حذَفْتَ ألِفَ الوصْل لأنّ أولَ الاسمِ يلزَمُ تحريكُه بالضّمّ للتّحْقير فتسقُط الهَمْزة لزَوالِ السّكون الذي كانت الهَمزة اجتُلِبَتْ له فبَقِي نُطْلاق ووقَعَتْ الألفُ رابعَةً فلِذلك وجَب فيه التّعْويض كما تقول : دُنَيْنِير ؛ لأنّ حرفَ اللِّين إذا كان رابِعاً ثبتَ البَدَلُ منه فلم يسْقُطْ إلاّ في ضَرورةِ الشِّعر أو يكونُ بعدَه ياءٌ كقَولِهم في جمْع أُثْفِيّة : أثافٍ فقِسْ على ذلِك هكذا هو نصُّ الجَوْهري والصاغانيّ . وسَوْقُ هذه العِبارَة الكثيرةِ الفائدة أوْلَى من سَوْق الأمثال والقِصَص ممّا حَشى بها كِتابَه وأخرجَه من حدِّ الاخْتِصار . وسيأْتِيك قريباً بعدَ هذا التّركيب في الطَّوق ما لم يحْتَج إليه من التّطْويل والكَمال للّه سبحانه . ثم إنّ قولَ الجَوهَريّ فبَقي نَطلاق هكذا هو مَضْبوطٌ بالفَتْح والصّواب كسْرُ نونِه ؛ لأنّه ليسَ في الكلامِ نَفعال . واستِطْلاقُ البَطْنِ : مشْيُهُ وخُروجُ ما فيهِ وهو الإسهال ومنه الحَديث : إنّ رجُلاً استَطْلَق بطنُه . وتصْغيرُ الاستِطْلاق : تُطَيْلِيق . وتطلَّقَ الظّبْيُ : إذا استنّ في عَدْوِه فمَضَى ومرّ لا يَلْوي علَى شَيءٍ وهو تفعّل قاله الجَوهريّ . وقال أبو عُبَيد : تطلّق الفَرسُ : إذا بالَ بعدَ الجرْيِ وهو مَجاز . وأنشد :
فصادَ ثَلاثاً كجِزع النِّظا ... مِ لم يتطلَّقْ ولم يُغْسَلِ معنى لم يُغْسَلِ : لم يَعْرَقْ . ويُقال : ما تطَّلِقُ نفسُه لهذا الأمر كتَفْتَعِل أي : لا تنشَرِحُ نقَلَه الجوهريّ قال : وتصغيرُ الاطِّلاق طُتَيْلِيق بقَلْب الطّاءِ تاءً ؛ لتَحرُّك الطّاء الأولى كما تَقول في تَصْغير اضْطِراب : ضُتَيْرِيب تَقلِبُ الطّاءَ تاءً لتحَرُّك الضّاد . وطالَقانُ كخابَران : د بين بَلْخَ ومَرْو الرّوذِ مما يَلي الجبَل منه أبو محمّدٍ محْمودُ بنُ خِداشٍ الطّالَقانيُّ سكَن ببغْدادَ ورَوى عن يَزيدَ بنِ هارون وابنِ المُبارَك والفَضْل وعنه إبراهيمُ الحَرْبيُّ وأبو يَعْلَى المَوْصِليّ ماتَ في شعبان سنة 250 عن تِسعِين سنة . وطالَقانُ أيضاً : د أو كُورَةٌ بين قَزْوين وأبْهَر منه الصاحِبُ إسماعيلُ بنُ أبي الحسَن بنِ عبّاد بنِ العبّاس بن عبّاد مؤلِّف كتابِ المُحيطِ في اللّغة وقد جمَع فيه فأوعَى ووالدُه كان من المُحدِّثين سمِعَ من جَعْفَرٍ الفِرْيابيّ وعنه أبو الشيخ وتوفي سنة 335 وكان وَزيراً لدَولَة آلِ بوَيْه . ومن طالَقانَ هذه أيضاً : أبو الخَيْر أحمدُ بنُ إسماعيلَ بنِ يوسُف الطّالَقانيّ القَزْوينيّ الشافعيّ أحد المدرّسينَ في النِّظاميّة ببَغْدادَ سمع بنَيْسابورَ أبا عبدِ الله الفَزاريَّ وماتَ بقَزْوين سنة 550 . ومما يُستدَرَكُ عليه : رجُلٌ طَلاّق كشَدّادٍ : كثيرُ الطّلاق نقله الزّمَخْشَريّ . وطلّق البِلادَ : تركَها عن ابن الأعرابيّ وهو مجاز وأنشد :
مُراجِعُ نجْدٍ بعدَ فِرْكٍ وبِغْضَةٍ ... مُطلِّقُ بُصْرَى أشعثُ الرّأْسِ جافِلُه قال : وقالَ العُقَيْليّ وسأله الكِسائيّ فقال : أطَلَّقْتَ امرأتَك ؟ فقال : نعَم والأرض من ورائِها . وطلَّقْتُ القومَ : ترَكتُهم وأنْشَد لابنِ أحْمَر :
غَطارِفَةٌ يَرَوْنَ المَجْدَ غُنْماً ... إذا ما طلّقَ البَرِمُ العِيالا
أي : تركَهم كما يَتْرُكُ الرجلُ المرأةَ . ويُقالُ للإنسانِ إذا عتَقَ : طَليق أي : صارَ حُرّاً . وأطْلَقَ النّاقةَ من عِقالِها وطلّقه فطَلَقَت هي بالفَتْح . ونَعجَةٌ طالِق : مُخلاّةٌ تَرْعَى وحْدَها . وفي الحَديث : الطُّلَقاءُ من قرَيْش والعُتَقاءُ من ثَقيف . كأنّه ميّزَ قُرَيْشاً بهذا الاسْم حيْث هو أحْسَنُ من العُتَقاءِ . وقال ثعْلبٌ : الطُلَقاءُ : الذين أُدْخِلوا في الإسلامِ كُرْهاً . واسْتَطْلَق الرّاعي ناقَةً لنَفْسِه : حبَسَها . والإطْلاقُ : الحَلُّ والإرْسال . والمُطْلَقُ من الأحْكام : ما لا يقَع فيه استِثْناء . والماءُ المُطْلَق : ما سَقَط عنه القَيْد . وأطلَق النّاقَةَ فهو مُطلِق : ساقَها الى الماءِ . قال ذو الرُّمّة :
قِراناً وأشْتاتاً وحادٍ يَسوقُها ... الى الماءِ من حَوْرِ التّنوفَة مُطلِقُ وإذا خلّى الرّجلُ عن ناقَته قِيل : طلَّقها والعَيْرُ إذا حازَ عانَتَه ثم خلّى عنْها قيل : طلَّقها وإذا استَعْصَتِ العانةُ عليه ثم انْقَدْن له قيل : طلَّقْنه قال رؤبَة :
" طلّقْنَهُ فاستَوْرَدَ العَدامِلا والإطْلاقُ في القائِمة : أنْ لا يكون فيها وضَحٌ . وقومٌ يجعَلون الإطْلاقَ : أن يكون يدٌ ورِجْلٌ في شِقٍّ مُحَجّلَتَين ويجعَلون الإمْساكَ أن يكونَ يدٌ ورِجْل ليس بهِما تحْجِيلٌ . وبَعيرٌ طَلْقُ اليَديْن : غيرُ مُقيّد . وقال الكسائيّ : رجُلٌ طَلْق : ليس عليه شيءٌ . وقولُ الرّاعي :
" فلمّا علَتْه الشّمسُ في يومِ طَلْقَةٍ يُريد : يوْمَ ليلةٍ طلْقَةٍ ليسَ فيها قُرٌّ ولا رِيحٌ يُريدُ يومَها الّذي بعْدَها والعرَبُ تبْدأُ باللّيل قبلَ اليَوْم . قال الأزهَريّ : وأخبَرَني المُنْذِريُّ عن أبي الهَيثَم أنه قال - في بيتِ الرّاعي وبَيْتٍ آخَر أنشَدَه لِذِي الرُّمّة :
" لها سُنّةٌ كالشّمْسِ في يوْمِ طَلْقَةٍ قال : والعَرَب تُضيفُ الاسْمَ الى نعْتِه قال : وزادُوا الهاءَ في الطّلْقِ للمُبالَغة في الوَصْف كما قالوا : رجُلٌ داهِيةٌ . وقال ابنُ الأعرابي : يُقال : هو طَليقٌ وطَلْق ومُطْلَقٌ : إذا خلّى عنه وأطْلَقَ رِجْلَه . واستَطْلَقه : استَعْجَله . وأطْلَقَ الدّواءُ بطْنَه : مشّاه . واسْتَطْلَق الظّبيُ : مثلُ تطلّق . وتطلّقَت الخَيْلُ : مضَتْ طَلْقاً لم تحْتَبِسْ الى الغايَةِ . وأطْلَقَ خيْلَه في الحَلْبَة : أجْراها . ورجُلٌ منْطَلِقُ اللِّسانِ ومُتَطلِّقُه : فَصيحٌ وهو مَجازٌ . وشرَفُ الدّين بن المُطلِّق كمُحدِّث من شُيوخِ أبي الفُتوح الطّاوسي وكان في عَصْرِ المُصَنِّف . وطالق : من مُدُن أشبِيليَّةَ منها أبو القاسِم عبْدَس بنُ محمد بن عبد العَظيم السُّلَيْجِيّ الأشبِيليُّ الطّالِقي رَوى عن بَقيِّ بنِ مَخْلَدٍ توفي سنة 325 ذكره ابن الفَرَضيّ

##### Türkçe

طلق
**طَلُقَ - يَطْلُقُ - طَلاق - انْطَلَقَ - يَنْطَلِقُ - طَلَّقَ - يُطَلِّقُ - مُطَلَّق - مُطَلَّقَة - مُطَلَّقَات**

**طَلُقَ - يَطْلُقُ** + varlık + bir şeyden veya bir işten: bir şeye sabitlenmiş olup onu hareketten alıkoyan bir kayıt veya bağdan kurtulur ve sıyrılır.

**طَلاق - الطلاق**: “فـَعال” vezninde, **طَلُقَ - يَطْلُقُ**’tan mübalağa isim-fiilidir: bir kayda bağlılıktan bir sabite (meselâ koca gibi) kurtulma.

**انْطَلَقَ - يَنْطَلِقُ**: **طَلُقَ - يَطْلُقُ**’tan “انفعلَ” vezninde: dış etki olmaksızın, kendiliğinden gerçekleştiğinde **طَلُقَ - يَطْلُقُ** fiilinin fiili: varlık, bir sabite olan bağından uzaklara doğru atılarak, dış bir etken olmaksızın kendiliğinden/özsel bir tarzda kurtulur; bu sabit, onun içinde yerleşik bulunduğu mekânı da olabilir.

**طَلَّقَ - يُطَلِّقُ**: **طَلُقَ - يَطْلُقُ**’tan “فَعَّل” vezninde: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَطْلُقُ**” kıldı: bir başkasını, bir sabite olan kaydından tamamen sıyrılır kıldı; böylece hür olur.

**طَلَّقَ - يُطَلِّقُ** + koca + karısını: onu (yahut onu) kendisini ona bağlayan nikâh kaydı ve bağından sıyrılır kıldı.

**مُطَلَّق**: “**طَلَّقَ - يُطَلِّقُ**” fiilinden ism-i mef‘ûl.

**مُطَلَّقَة**: **مُطَلَّق**’ın müennesi.

**مُطَلَّقَات**: **مُطَلَّقَة**’nın çoğulu: boşanmış olanlar: bir sabite olan kayda bağlı olmayan hürler kılınmış olanlar; (burada o, kocadır).

Ve lafız, “yasak ve men’in ve hareketin kayıtlanmasının zevali; ve bir kayıt veya esaret veya haramlıktan sıyrılma ve kaçma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**حَلَّ - يَحِلُّ**، **طَلُقَ - يَطْلُقُ**، **سَرَحَ - يَسْرَحُ**، **سَابَ - يَسِيْبُ**، **سَاحَ - يَسيْحُ**، **رَغِمَ - يَرْغَمُ** (**رَغَمَ - يَرْغَمُ**)

الطلاق
	﴿Ve eğer boşamaya azmederlerse, şüphesiz Allah işitendir, bilendir (227)﴾ البقرة ﴿Boşama iki defadır; artık ya maruf ile tutmak yahut ihsan ile salıvermek; ve size, onlara verdiğinizden bir şeyi almanız helâl olmaz; ancak ikisinin Allah’ın sınırlarını ikame edemeyeceklerinden korkmaları müstesna; eğer Allah’ın sınırlarını ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, onunla fidye verdiği şeyde ikisine de günah yoktur; bunlar Allah’ın sınırlarıdır, onları aşmayın; kim Allah’ın sınırlarını aşarsa işte onlar zalimlerdir (229)﴾ البقرة

انطلق
﴿Derken ikisi yola koyuldular; nihayet gemiye bindiklerinde onu deldi; dedi: “Onu, içindekileri boğasın diye mi deldin? Andolsun, pek ağır bir şey getirdin” (71)﴾ الكهف  ﴿Derken ikisi yola koyuldular; nihayet bir oğlanla karşılaştıklarında onu öldürdü; dedi: “Bir cana karşılık olmaksızın tertemiz bir canı mı öldürdün? Andolsun, pek yadırganacak bir şey getirdin” (74)﴾ الكهف ﴿Derken ikisi yola koyuldular; nihayet bir köy halkına geldiklerinde halkından yiyecek istediler; fakat onları misafir etmekten kaçındılar; orada yıkılmak isteyen bir duvar buldular; onu doğrulttu; dedi: “Dileseydin bunun üzerine bir ücret edinebilirdin” (77)﴾ الكهف
	﴿Ve onlardan ileri gelenler yola koyuldu: “Yürüyün ve ilahlarınıza sabredin; şüphesiz bu, istenen bir şeydir” (6)﴾ ص ﴿Derken yola koyuldular; onlar fısıldaşıyorlardı (23)﴾ القلم
	﴿Geri kalanlar, ganimetlere doğru çıktığınızda onu almak için: “Bizi bırakın, size uyalım” diyecekler; Allah’ın sözünü değiştirmek isterler; de ki: “Bize asla uymayacaksınız; Allah daha önce böyle dedi”; sonra: “Hayır, siz bizi kıskanıyorsunuz” diyecekler; bilakis onlar pek az anlarlardı (15)﴾ الفتح
	﴿Yalanlamakta olduğunuz şeye doğru gidin (29)﴾ المرسلات ﴿Üç çatallı bir gölgeye doğru gidin (30)﴾ المرسلات
	﴿Ve göğsüm daralır; dilim de açılmaz; öyleyse Harun’a gönder (13)﴾ الشعراء

**طَلَّق**
﴿Ve kadınları boşadığınızda, sürelerinin sonuna vardıklarında, onları maruf ile tutun yahut onları maruf ile salıverin; ve onları zarar vermek için tutmayın ki haddi aşasınız; kim bunu yaparsa, nefsine zulmetmiş olur; ve Allah’ın ayetlerini alay edinmeyin; Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size kitaptan ve hikmetten indirdiğini hatırlayın; onunla size öğüt verir; ve Allah’tan sakının; ve bilin ki Allah her şeyi bilendir (231)﴾ البقرة ﴿Ve kadınları boşadığınızda, sürelerinin sonuna vardıklarında, aralarında maruf ile razı olduklarında eski kocalarıyla nikâhlanmalarına engel olmayın; bu, sizden Allah’a ve ahiret gününe iman eden kimseye öğütlenendir; bu sizin için daha temiz ve daha arıdır; Allah bilir, siz bilmezsiniz (232)﴾ البقرة
	﴿Kadınlara dokunmadığınız yahut onlar için bir fariza takdir etmediğiniz halde onları boşarsanız, üzerinize bir günah yoktur; ve onları faydalandırın: geniş olan kendi gücüne göre, dar olan kendi gücüne göre; maruf ile bir faydalandırma; muhsinler üzerine bir haktır (236)﴾ البقرة ﴿Ve onlara dokunmadan önce, onlar için bir fariza takdir etmişken onları boşarsanız, takdir ettiğinizin yarısı (gerekir); ancak onların affetmesi yahut nikâh düğümü elinde olanın affetmesi müstesna; ve affetmeniz takvaya daha yakındır; aranızdaki fazileti unutmayın; şüphesiz Allah yaptıklarınızı görendir (237)﴾ البقرة
	﴿Ey iman edenler! Mümin kadınlarla nikâhlanıp sonra onlara dokunmadan önce onları boşarsanız, sizin için onların üzerinde sayacağınız bir iddet yoktur; öyleyse onları faydalandırın ve onları güzel bir salıverişle salıverin (49)﴾ الأحزاب ﴿Ey Peygamber! Kadınları boşadığınızda, onları iddetleri için boşayın; ve iddeti sayın; ve Rabbiniz Allah’tan sakının; açık bir fuhuş getirmeleri müstesna, onları evlerinden çıkarmayın; onlar da çıkmasınlar; bunlar Allah’ın sınırlarıdır; kim Allah’ın sınırlarını aşarsa, nefsine zulmetmiş olur; bilmezsin, belki Allah bundan sonra bir iş meydana getirir (1)﴾ الطلاق
	﴿Eğer onu boşarsa, bundan sonra başka bir kocayla nikâhlanıncaya dek ona helâl olmaz; eğer onu boşarsa, Allah’ın sınırlarını ikame edeceklerini zannederlerse, ikisine de birbirlerine dönmelerinde günah yoktur; bunlar Allah’ın sınırlarıdır; bilen bir kavim için onları açıklar (230)﴾ البقرة
	﴿Belki Rabbi, eğer sizi boşarsa, size sizden daha hayırlı eşler değiştirir: Müslümanlar, müminler, itaatkârlar, tövbekârlar, ibadet edenler, seyahat edenler; dul ve bakireler (5)﴾ التحريم

المطلقات
﴿Ve boşanmış kadınlar, kendileriyle üç kur’ beklerler; Allah’ın rahimlerinde yarattığını gizlemeleri onlara helâl olmaz, eğer Allah’a ve ahiret gününe iman ediyorlarsa; ve kocaları, ıslah isterlerse bu (süre) içinde onları geri almaya daha hak sahibidir; ve onlar için, üzerlerindeki (hak) gibi maruf ile (hak) vardır; ve erkekler için onların üzerinde bir derece vardır; ve Allah azizdir, hakimdir (228)﴾ البقرة ﴿Ve boşanmış kadınlar için maruf ile bir faydalandırma vardır; muttakiler üzerine bir haktır (241)﴾ البقرة

مختار الصحاح
● [طلق] ط ل ق: Yüzü **طَلْقُ** olan ve yüzü **طَليقُ** olan adam; ve “zarf” babından **طَلُقَ** olmuştur. Ve iki eli **طَلْقُ** olan adam; yani cömert; ve iki eli **طَلْقُ** olan kadın da. Ve dili **طَلْقُ** olan adam ve dili **طَلِيقُ** olan; ve dil **طَلْقٌ** ve **طَلِيقٌ**. Ve **الطَّلْقُ**: doğum sancısıdır. Ve kadın, faili adlandırılmayan üzere, **طُلِقَتْ تُطلق طَلْقاً** olmuştur. Ve denilir: at, **طَلَقاً** yahut **طَلَقَين** koştu; yani bir tur yahut iki tur. Ve esiri **أطْلَقَ**: onu salıverdi. Ve deveyi bağından **أطلق** etti; böylece o (dişi deve) fetha ile **طَلَقتْ** oldu. Ve elini hayırla **أطْلَقَ** etti; ve onu da tahfif ile **طَلَقَ** etti. Ve **الطليق**: bağı çözülüp yolu serbest bırakılan esirdir. Ve **الطِّبْقُ** (kesra ile): helâldir; denilir: o, senin için **طِلْقاً**dır. Ve **الانْطِلاقُ**: gitmektir. Ve **اسْتِطْلاقُ البطن**: onun yürümesidir. Ve karısını **طَلَّقَ**: **تَطْلِيقاً**. Ve o (kadın) damme ile **تَطْلُقُ**: **طَلاقا**; böylece o **طالِقُ**tur; ve **طالِقةٌ** da. **قال الأخفش لا يقال طلُقت بالضم**: el-Ahfeş dedi: damme ile **طلُقت** denilmez.

الراغب
طلق
- **أصل الطلاق**: bağdan salıvermedir; denilir: deveyi bağından **أطلقت** ettim; ve onu **طلقته**; ve o **طالق**tır ve kayıtsız **طلق**tır. Ve ondan istiâre edildi: kadın **طلقت**; yani onu salıverdim; böylece o **طالق**tır; yani nikâh bağından salıverilmiş. Yüce Allah dedi: ﴿**فطلقوهن لعدتهن**﴾ [الطلاق/1]، ﴿**الطلاق مرتان**﴾ [البقرة/229]، ﴿**والمطلقات يتربصن بأنفسهن**﴾ [البقرة/228]؛ bu, ric‘î ve ric‘î olmayanın hepsinde geneldir. Ve O’nun sözü: ﴿**وبعولتهن أحق بردهن**﴾ [البقرة/228] ric‘îde özeldir. Ve O’nun sözü: ﴿**فإن طلقها فلا تحل له من بعد**﴾ [البقرة/230] yani ayrılıktan sonra. ﴿**فإن طلقها فلا جناح عليهما أن يتراجعا**﴾ [البقرة/230] yani ikinci koca. Ve falan kimse **انطلق**: geri kalmış olarak geçtiğinde. Ve Yüce Allah dedi: ﴿**فانطلقوا وهم يتخافتون**﴾ [القلم/23]، ﴿**انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون**﴾ [المرسلات/29]. Ve denildi: helâl için **طلق**; yani üzerinde yasak olmayan mutlak. Ve at, yolunun salıverilmesi itibarıyla, **طلقا** yahut **طلقين** koştu. Ve hükümler içinde **المطلق**: kendisinden istisna vaki olmayan şeydir. Ve “elini **طلق** etti” ve “onu **أطلقها** etti” cömertlikten kinayedir. Ve “yüzü **طلق**” ve “yüzü **طليق**”: ekşi suratlı olmadığında. Ve “yaralı (zehirlenmiş) kişi **طلق**”: acı onu bıraktığında. Şair dedi:
- 302 - **تطلقه طورا وطورا تراجع**
( Bu, Nâbiga’nın bir beytinin ikinci yarısıdır; ve صدرُه:
**تناذرها الراقون من سوء سمها**
ve onun divanında s. 80; ve **المجمل** 2/586; ve **اللسان** (**طلق**) )

Ve **ليلة طلقة**: develerin suya salıverilmesi içindir; ve onu **أطلقها** etmiştir.

ملخص اللسان:
1. **طَلُقت تَطْلُق** ve kadının **طَلاقُ**ı: kocasından ayrılmasıdır.
2. **طلق**: **الطَّلْق**: doğum esnasında sancıdır.
3. Ve **طَلَّق البلادَ**: onu terk etti.
4. Ve develerden **الطالِقُ**: otlakta salıverilmiş olan; ve dişi deve **أُطْلِقَت**; böylece **فطَلَقت**; yani bağı çözüldü; ve denildi: o, üzerinde kayıt olmayan olandır.
5. Ve kadınların **طَلاقُ**ı iki manayadır: birincisi nikâh düğümünü çözmek; ikincisi salıverme ve gönderme manasınadır.
6. Ve insana, azat olduğunda, **طَلِيقٌ** denilir; yani hür oldu.
7. Ve **الطَّليق**: bağı çözülüp yolu serbest bırakılan esirdir.
8. Ve iki eli ve yüzü **طَلْقُ** olan adam ve ikisi **طَلِيقُ** olan: ikisi cömert olandır.
9. Ve **وجه طَلْقٌ**: gülen, parlayan; ve cömert olduğunda **طَلْق الوجه**.
10. Ve dili **طَلْقُ** olan adam ve **طَلِيق**: fasih.
11. Ve **اسْتَطْلَقَه**: onu acele ettirdi.
12. Ve **اسْتَطْلَقَ بطنُه**: ishal istemek üzere yürüdü.
13. Ve **الانطِلاقُ**: mihnetin aslında gitmenin süratidir.
14. Ve **الطَّلَق**: şiddetli bükümlü iptir.
15. Ve atlarını yarış alanında **أَطْلَقَ** etti; ve düşmanını **أَطْلَقَ** etti: ona zehir içirdiğinde.
16. Ve **طَلَق**: verdi.
17. Ve **طَلِقَ**: uzaklaştığında.

لسان العرب
● - **طلق**: **الطَّلْق**: doğum esnasında sancıdır. İbn Sîde: **الطَّلْق** doğum ağrısıdır. İbn Ömer hadîsinde: bir adam annesiyle haccedip onu omzunda taşıdı; ona sordu: “Onun hakkını ödedin mi?” dedi: “Bir tek **طَلْقَة** bile değil”; **الطَّلْق**: doğum sancısıdır; ve **الطَّلْقَة**: bir defadır. Ve kadın, faili adlandırılmayan üzere, **طُلِقَت**: **تُطْلَق طَلْقاً**; ve **طَلُقت** (lâmın dammesiyle). İbnü’l-A‘râbî: boşanmadan **طَلُقَت** daha iyidir; ve lâmın fethasıyla **طَلَقَت** caizdir; ve **الطَّلْق**tan **طُلِقَت**. Ve hepsi “hâ’sız **امرأة طالِق**” der. Ama A‘şâ’nın sözü: **أَيا جارَتا بِيِني، فإِنك طالِقَة**; Lays dedi: “yarın **طالِقة** murad etti.” Başkası dedi: fiil üzere **طالِقة** dedi; çünkü ona “**قد طَلَقَت**” denilir; böylece sıfatı fiil üzerine bina etti. Ve kadının **طَلاقُ**ı: kocasından ayrılmasıdır. Ve kadınlardan hâ’sız **امرأَة طالِق**: **طُلَّق**; ve hâ’lı **طالِقة**: **طَوَالِق**. Ve A‘şâ’nın sözü inşad edildi:
**أَجارَتنا بِيني، فإِنك طالقة
كذاكِ أُمور الناس غادٍ وطارِقَه**
Ve adam karısını **طَلَّق** etti; ve o (kadın) fetha ile **طَلَقت**: damme ile **تَطْلُق طَلاقاً**; ve **طَلُقَت**; ve damme daha çoktur; Sa‘leb’den. Ve **طَلاقاً**; ve kocası onu **أَطْلَقها** etti; ve onu **طَلَّقها** etti. Ve el-Ahfeş dedi: damme ile **طَلُقت** denilmez. Ve **مِطْلاق** ve **مِطْليق** ve **طلِّيق** ve **طُلَقة**: “هُمَزة” misali üzere; kadınları çok boşayan. Hasan hadîsinde: “Şüphesiz sen **طلِّيق** bir adamsın”; yani kadınları çok boşayan; ve daha iyi olan, **مِطْلاق** ve **مِطْلِيق** denilmesidir. Ve ondan Ali hadîsi: “Şüphesiz Hasan **مِطْلاق**tır; onu evlendirmeyin.” Ve **طَلَّق البلادَ**: onu terk etti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit inşad edildi:
**مُرَاجعُ نَجْد بعد فِرْكٍ وبِغْضَةٍ،
مُطَلِّقُ بُصْرَى، أَشْعثُ الرأْسِ جافِلُه**
Dedi: ve Ukaylî dedi; Kisâî ona sordu; dedi: “Karını **أَطَلّقْت** mi?” dedi: “Evet; ve arkasında yer var.” Ve “**طَلَّقت البلاد**”: ondan ayrıldım. Ve “kavmi **طَلّقْت**”: onları terk ettim. Ve İbn Ahmer’den:
**غَطارِفَة يَرَوْن المجدَ غُنْماً،
إِذا ما طَلَّقَ البَرِمُ العِيالا**
Yani onları, adamın kadını terk ettiği gibi terk etti. Ve Osman ile Zeyd hadîsinde: “**الطَّلاقُ بالرجال والعِدَّة بالنساء**”; bu, onlara bağlıdır; ve bu, bunlara bağlıdır; erkek boşar, kadın iddet bekler. Ve denildi: kocanın hürlük ve köleliğinde boşama ona bağlıdır; ve iddet de iki halde kadına bağlıdır. Ve bunda fakihler arasında ihtilaf vardır: ... (metindeki tafsil üzere). Ve Ömer hadîsinde ve karısına “**أَنتِ خليَّة طالِقٌ**” diyen adamda: develerden **الطالِقُ**: otlakta salıverilmiş olan; ve denildi: üzerinde kayıt olmayan olandır; ve **الخلَّية** de böyledir. Ve kadınların **طَلاقُ**ı iki manayadır: biri nikâh düğümünü çözmek; diğeri salıverme ve gönderme manasınadır. Ve insana, azat olduğunda, **طَلِيقٌ** denilir; yani hür oldu. Ve dişi deveyi bağından **أَطْلَق** etti; ve onu **طَلَّقَ** etti; böylece o (dişi deve) fetha ile **طَلَقَت** oldu. Ve dişi deve **طَلْق** ve **طُلُق**: üzerinde bağ yoktur; çoğulu **أَطْلاق**. Ve deve **طَلْق** ve **طُلُق**: kayıtsız. Cevherî: deve **طُلُق** ve dişi deve **طُلُق**; yani kayıtlı olmayan. Ve dişi deveyi bağdan **أَطْلَقْت**; böylece **فطَلَقَت**. Ve develerden **الطالِق**: otlakta **طَلَقت** olan. ... (metindeki bütün devamı üzere)

مقاييس اللغة:
(**طلق**) **الطاء** ve **اللام** ve **القاف**: sahih, muntarid tek bir asıldır; ve o, salıverme ve gönderme üzerine delalet eder. Denilir: adam **انطلق**; **ينطلق انطلاقاً**. Sonra dallar ona döner; dersin: onu **أطْلَقْتهُ إطلاقاً**. Ve **الطِّلْق**: helâl olan şeydir; sanki ondan salıverilmiş de yasaklanmamıştır.
Ve babdan: at **طَلَقاً** yahut **طَلَقين** koştu. Ve kadın **طالقٌ**: [kocası onu **طَلَّقها**]، ve “yarın **طالقةٌ**”. Ve dişi deveyi bağından **أطلَقْتُ**; ve onu **طَلّقتها**; böylece **فطلَقت**. Ve yüzü **طَلْق** olan adam ve yüzü **طليقُه**; sanki o, **منطلق**tır. Ve o, **الباسر**ın zıddıdır; çünkü **الباسر** neredeyse ne güler ne de yüzünü açar. Ve Yemen ehli der: “**أبسر المركب**”: durduğunda. Ve denilir: elini hayırla **طَلَقَ** etti; ve **أطْلَقَ** aynı manadadır. Sa‘leb inşad etti:
**اُطْلُقْ يديك تنفعاكَ يا رجُلْ *** بالرَّيث ما أرويتَها لا بالعَجَلْ**
Ve **الطَّالق**: dişi deve, dilediği yerde otlasın diye salıverilir. Ve ceylan için, bir şeye dönüp bakmaksızın geçtiğinde: “**قد تَطلَّق**” denilir. Ve dili **طَِلْق** olan adam ve dili **طَلِيقُه**. Ve bu, **لسانٌ طلق ذلق**tır.
Ve dersin: bu, nefsimin ona **تَطَلَّقُ** etmediği bir iştir; yani ona açılmaz. Ve “yaralı (zehirlenmiş) kişi **طُلِّق**”: sayımdan sonra acısı sakinleştiğinde. Dedi:
**تطلِّقه طَوْراً وطوْراً تُرَاجِعُ**
Ve şu söze gelince:
**كما تعتري الأهوالُ رأسَ المطلَّقِ**
şüphesiz o, lâmın fethasıyla böyle rivayet edilir: **المطلَّق**; ve o, zehir acısından **طُلِّق** edilen kimsedir.
Ve insanlardan bir kısmı onu lâmın kesrası ile “**المطلِّق**” rivayet eder; manası: onlar, atıyla yarışmak isteyen adama **المطلِّق** adını verirler; böylece dehşetler ona arız olur; çünkü o, geçecek mi yoksa geçilecek mi bilmez.
Şeybânî dedi: develerden **الطالق**: çobanın kendisi için bıraktığı, su başında sağmadığıdır. Denilir: çoban kendisi için bir dişi deveyi **استطلق** etti. Ve **ليلة الطَّلَق**: çobanın develerini suya salıverdiği gecedir; ve o, o gece onları bununla beraber otlatır. Denilir: onları **أطلقْتُها**; ta ki **طَلَقَتْ طَلَقاً وطُلوقاً**; ve o, **القَرَب**’den önce ve **التحويز**’den sonradır.

القاموس المحيط:
**طَلُقَ** ( **ككَرُمَ** ): ve o, **طَلْقُ الوَجْه**tir; üçlüdür; ve ( **كَكَتِفٍ** ve **أميرٍ** gibi): yani gülen, parlayan. Ve **طَلْقُ اليدَيْنِ**: fetha ile; ve iki damme ile: ikisi cömert. Ve **طَِلْقُ اللسانِ**: fetha ve kesra ile; ve ( **كأميرٍ** gibi). Ve **لِسانٌ طَلِقٌ ذَلِقٌ**; ve **طَليقٌ ذَليقٌ**; ve **طُلُقٌ ذُلُقٌ** (iki damme ile) ... (metindeki devamı üzere)

تاج العروس:
**ط ل ق**
**طَلُق** ( **ككَرُم** ) **طُلوقةً** ve **طُلوقاً**; ve o, **طَلْق الوَجه**tir; **مُثلّثَة**; son ikisi İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الطَّلْق**ın çoğulu **طَلْقات**tır. İbnü’l-A‘râbî dedi: şiir dışında “**أوجهٌ طَوالِقُ**” denilmez. Ve **طَلِقُ الوجْه** ( **كَكَتِفٍ** ve **أميرٍ** gibi): yani gülen, parlayan; ve o mecazdır. Rü’be dedi:
**" وارِي الزِّنادِ مُسفِرُ البَشيشِ
" طَلْقٌ إذا استَكْرَشَ ذو التّكْريشِ**
Ve hadîste: onu **وَجْه طَلِق** ile karşılaman. Ve başka bir hadîste: imanın faziletlisi, kardeşinle konuşmandır; sen **طَليقٌ** iken; yani müjdeleyici, yüzü açılmış. ... (metindeki devamı üzere)
