# طلي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%84%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طلي

: ( ى ( *!طَلَى البَعيرُ الهِناءَ *!يَطْليه ، و ) *!يطْلَى ( به ) *!طَلْياً : ( لَطَخَهُ به ) ؛ وشاهِدُ *!طَلاهُ إيَّاه مِن غَيْر حَرْف قوْلُ مِسْكين الدَّارِمي :
كأَنَّ المُوقِدِينَ بها جِمالٌ
*!طَلاهَا الزَّيْتَ والقَطِرانَ طالي ( *!كطَلاَّهُ ) *!تَطْلِيةً ؛ قالَ أبو ذُؤَيْب :
وسِرْبٍ *!يُطَلَّى بالعَبِيرِ كأَنَّه
دِماءُ ظِباءٍ بالنَّحورِ ذَبيحُ ( وقد *!اطَّلَى به *!وتَطَلَّى ) ، ويُرْوَى بَيْتُ أَبي ذُؤَيْبٍ : وسِرْبٍ *!تَطَلَّى .
( وناقَةٌ *!طَلْياءُ ) : أَي ( *!مَطْلِيَّةٌ .
( *!والطِّلاءُ ، ككِساءٍ : القَطِرانُ ، وكلُّ ما *!يُطْلَى به .
( و ) بعضُ العَرَبِ يُسَمِّي ( الخَمْرَ ) *!الطِّلاءَ ، يُريدُ بذلكَ تَحْسينَ اسْمها لا أنَّها *!الطِّلاءَ بعَيْنِه ؛ قال عبيدُ بنُ الأَبْرصِ للمُنْذِرِ حينَ أَرادَ قَتْلَه :
هي الخَمْرُ تُكْنَى *!الطِّلاءَ
كما الذِّئْبُ يُكْنَى أَبا جَعْدَةْهكذا هو مَعْروفٌ في الإنْشادِ ، وهكذا أَنْشَدَه ابنُ قُتَيْبة ، وهو لا يَسْتَقِيم في الوَزْن . ووَقَعَ في نسخِ الصِّحاحِ : وقالوا هي الخَمْر ، وليسَ

بمَشْهورٍ : ووَقَعَ في المُحْكم : هي الخَمْرُ يكنُونَها *!بالطِّلاءِ .
قالَ الجوهريُّ : ضَرَبَه مَثَلاً ، أَي تُظْهِرُ لي الإكْرامَ وأنْتَ تُريدُ قَتْلي ، كما أنَّ الذئبَ وإن كانتْ كُنْيَتُه حَسَنَةً فإنَّ عَمَلَه ليسَ بحَسَنٍ ، وكَذلكَ الخَمْرُ وإن سُمِّيت *!طِلاءً وحسُنَ اسْمُها فإنَّ عَمَلَها قبيحٌ .
( و ) *!الطِّلاءُ أَيْضاً : ( خاثِرُ المُنَصَّفِ ) ، وهو ما طُبِخَ مِن عصيرِ العِنَبِ حتى ذَهَبَ ثُلُثاه ، ويُسَمِّيه العَجَمُ المَيْجَنْتَج ؛ كما في الصِّحاحِ .
وفي الأساسِ : شَرِبَ *!الطِّلأَ المُثَلثَ : شُبِّه في خُثُورَتِه بالقَطِرانِ .
( و ) *!الطِّلاءُ : ( الشَّتْمُ ) القَبيحُ .
( و ) الطَّلاءُ : ( الحَبْلُ الذي يُشَدُّ به رِجْلُ *!الطَّلَى ) ، وهو الصَّغيرُ من ذَواتِ الظَّلْفِ والخفِّ .
وقالَ اللَّحْياني : هو الخَيْطُ الذي يُشَدُّ في رِجْلِ الجَدْي ما دامَ صَغيراً ، فإذا كَبرَ رُبقَ ، والرّبْقُ في العُنُقِ .
( و ) *!الطُّلاءُ ، ( بالضَّمِّ : قِشْرَةُ الدَّم .
( و ) *!الطُّلاءُ ، ( كمُكاءٍ : الدَّمُ ) نَفْسُه . يقالُ : تَرَكْتُه يَتَشَحَّطُ في *!طُلائِهِ ، أَي يَضْطرِبُ في دَمِه مَقْتولاً .
وقالَ أبو سعيدٍ : هو شيءٌ يَخْرُجُ بَعْدَ شُؤْبُوبِ الدَّمِ يُخالِفُ لَوْنَ الدَّمِ ، وذلكَ عنْدَ خروجِ النَّفْسِ من الذَّبيحِ ، وهو الدَّمُ الذي *!يُطْلَى به .
( و ) *!الطَّلَى ، ( بالفَتْح والقَصْرِ : الشَّخْصُ ) . يقالُ : إنَّه لجميلُ *!الطَّلَى ؛ وأَنْشَدَ أَبو عمروٍ :
وخَذَ كمَتْنِ الصُّلَّبيِّ جَلَوْتُه
جَمِيلِ *!الطَّلى مُسْتَشْرِبِ اللَّوْنِ أَكْحَلِكذا في الصحاح .
( و ) *!الطَّلَى أَيْضاً : ( *!المَطْلِيُّ بالقَطِرانِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ أَيْضاً .
( و ) أَيْضاً : ( الَّرجُلُ الشَّديدُ المَرَضِ ) ، لا يُثَنَّى ولا يُجْمَعُ ؛ قالَ :

أَفاطِمَ فاسْتَحيي *!طَلىً وتحرَّجي
مُصاباً متى يَلْجَجْ به الشرُّ يَلْجَجِورُبَّما قيلَ : إن ( ج : *!أطْلاء وهُما *!طَلَيانِ ) ، بالتَّحْرِيكِ .
( و ) *!الطَّلَى : ( الهَوَى ) : ) . يقالُ : ( قَضَى *!طَلاهُ ) مِن حاجَتِه ، أَي ( هَواهُ .
( و ) *!الطِّلَى ( بالكسْرِ : اللذَّةُ ) ؛ ومنه قولُ الهُذَلي :
كما تُمَني حُمَيَّا الكأسِ شارِبَها
لم يَقْضِ منها *!طِلاهُ بعد إنْفادِيُرْوى بالكسْرِ بمعْنَى اللذَّةِ ، وبالفَتْح بمعْنَى الهَوَى .
( و ) *!الطُّلَى ، ( بالضَّمِّ : الأعْناقُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ ( أَو أُصُولُها ) ؛ كما في المُحْكَم ؛ أَو ما عَرُضَ مِن أَسْفَل الخُشَشاءِ .
وقالَ ابنُ السِّكيت : صَفحَاتُ الأعْناقِ ؛ وقالَ الأعْشى :
متى تُسْقَ من أَنْيابِها بعد هَجْعَةٍ
من الليلِ شِرْباً حين مالت *!طُلاتُها ( جَمْعُ *!طُلْيَةٍ ) ، بالضَّمِّ ، كما قالَهُ الأصْمعي .
( أَو ) جَمْعُ ( *!طُلاَةٍ ) ، بالضَّمِّ أَيْضاً ، كما هو مَضْبوطٌ في نسخِ التَّهْذيبِ .
ووَقَعَ في نسخِ الصِّحاح بالفَتْح وهو غَلَطٌ ، وهو قولُ أَبي عَمْروٍ والفرَّاء ، ونَقَلَهُ سيْبَوَيه عن أَبي الخطَّاب ، وقالَ : هو من بابِ رُطَبَةٍ ورُطَبٍ لا من بابِ تَمْرَةٍ وتمْرٍ ، ولا نَظِيرَ لها إلاَّ حَرْفانِ حُكاةُ وحُكىً ومُهاةٌ ومُهىً .
( *!والطَّلْياءُ النَّاقَةُ الجَرْباءُ ) ؛ وتقدَّم أَنَّ *!الطَّلْياءَ هي *!المطْلِيَّةُ بالقَطِرانِ فكأَنَّها سُمِّيَت كذلكَ لأنَّها لا تُطْلَى إلاَّ وفيها الجَرَبُ .
( و ) *!الطَّلْياءُ : ( خِرْقَةُ العارِكِ ) ؛ ومنه المَثَلُ : أَهْوَنُ مِن الطَّلْياءِ .
والذي عن ابنِ الأَعْرابي : أَنَّ خِرْقَةَ العارِكِ هي *!الطُّلْيَةُ .
( *!والتَّطْليَةُ : التَّمْرِيضُ ) . يقالُ : *!طَلَّى فلاناً إذا مَرَّضَه وقامَ عليه في مَرَضِه ؛

نقلَهُ الأَزْهري .
( و ) *!التَّطْليَةُ : ( الشَّتْمُ ) القَبِيحُ ؛ عن ابنِ الأعرابيِّ وقد *!طُلِي .
( و ) أَيْضاً : ( الغِناءُ ) ؛ وهو المُطَلِّي : أَي المُغَنِّي ؛ عن أَبي عَمْروٍ .
( *!والمِطْلَى ، بكسْر الميمِ ) مَقْصورٌ : ( ع ) في ديارِ بَني أَبي بكْرِ بنِ كلابٍ ، قالَ السِّكْبُ المازنيّ :
إنِّي أرقْتُ على *!المِطْلَى وأشْأَزَني
بَرْقٌ يضِيءُ أمامَ البَيْتِ أَسْكُوبُ ( و ) *!المُطَلَّى : ( كالمُهَنَّى : المَرِيضُ الدَّنِفُ ) الذي أَمالَهُ المَرَضُ .
( و ) أَيْضاً : ( المَحْبُوسُ ) الذي ( لا يُرْجَى خَلاصُه
( *!والطُّلَّى ، كرُبَّى : الشَّرْبَةُ من اللَّبَنِ ) ، فُعْلَى مِن الطّلاءِ .
( و ) في الحديث : ( ( ما *!أَطْلَى نَبيٌّ قَطُّ ) أي : ( ما مالَ إلى هَواهُ ) ، هكذا فَسَّرَه أَبو زيْدٍ في نوادِرِه .
قالَ ابنُ الأثيرِ : وأَصْلُه مِن مَيْلِ *!الطُّلَى ، وهي الأعْناقُ .
قُلْت : ورَواهُ بعضٌ بتَشْديدِ الطَّاء ، وحَمَلَه على *!الاطلاء بالنَّوْرةِ وهو غَلَطٌ .
( *!والطَّلْيا ) ، مَقْصورٌ ، هكذا في النُّسخِ وهو مُقْتَضى سِيَاقه والصَّوابُ *!الطَّلِيَّا بفَتْحٍ فكسْرٍ فتَشْديدِ ياءٍ كما ضَبَطَه الصَّاغاني في التّكْملةِ ؛ ( الجَرَبْ
( و ) أيْضاً : ( قَرْحَةٌ شبيهةٌ بالقُوباءِ ) تخْرُجُ في جنْبِ الإنْسانِ فيُقالُ للرَّجُلِ إنَّما هي قُوَباءُ وليسَتْ *!بطَلِيَّا يُهَوِّنُ بذلكَ عليه .
( و ) قال ابنُ الأعْرابي : ( *!تَطَلَّى ) فلانٌ إذا ( لَزِمَ اللَّهْوَ والطَّرَبَ
( ومَنْهَلٌ *!طَالٍ ) : أَي ( مُطَحْلَبٌ ) قد ركبَ عليه الطّحْلبُ كالطّلاءِ .
( و ) قال أبو عمروٍ : ( لَيْلٌ طالٍ ) ، أَي ( مُظْلِمٌ ) كأنَّه طَلَى الشُّخُوصَ فغَطَّاها ، وقد *!طَلَى اللَّيْلُ الآفاقَ ؛ وهو

مجازٌ .
( *!والمِطْلَى ) ، بالكسْرِ ( ويُمَدُّ : مَسِيلٌ ضَيِّقٌ من الأرضِ ؛ أَو ) هي ( الأَرضُ السَّهْلةُ ) اللَّيِّنَةُ ( تُنْبِتُ الغَضَى ) ؛ كذا في نسخِ التهذيبِ ؛ وفي المُحْكم والصِّحاحِ : تُنْبِتُ العِضَاهَ ؛ وقد وَهِمَ أبو حنيفَةَ حينَ أنْشَدَ بيتَ هِمْيان .
وزغل *!المِطْلاَ به لَواهِجافقالَ : *!المِطْلاءُ ممْدُودٌ لا غَيْر ، وإنَّما قَصَرَه الراجزُ ضَرُورَةً ، وليسَ هِمْيانُ وحْدَه قَصَرَها ، بل حَكَى الفارِسِيُّ عن أَبي زيادٍ الكِلابي قَصْرَها أيْضاً ، والجَمْعُ المَطالِي .
( *!والمَطالِي : المواضِعُ ) السَّهْلةُ اللينة ؛ وقيلَ : هي التي ( تَغْذُو فيها الوحشُ *!أَطْلاءَها ) واحِدَتُها مِطْلاءُ ، عن أبي عمْروٍ .
( *!وطَلَيْتُه ) ، أَي *!الطَّلِيّ ؛ *!طَلْياً *!وطَلَوْتُه لُغَةٌ فيه وقد تقدَّمَ ؛ ( رَبَطْتُه ) برِجْلِه إلى الوَتِدِ .
يقالُ : *!اطْلُ *!طَلِيَّك : أي ارْبطْه برِجْلِه ؛ حَكَاه الفرَّاءُ عن أَبي الجرَّاح .
قالَ : وغيرُه يقولُ اطل بالضمِّ .
( و ) *!طَلَيْتُ الشيءَ : ( حَبَسْتُه ) ، فهو طَلِيٌّ ومَطْلِيٌّ .
( *!والطَّلِيٌّ ، كغَنِيَ : الصَّغيرُ مِن أوْلادِ الغَنَمِ ) ؛ عن ابنِ السِّكِّيت ؛ قالَ : وإنَّما سُمِّي *!طَلِيّاً لأنَّه *!يُطْلى أَي تُشَدُّ رجْله بخَيْطٍ إلى وَتِدٍ أياماً ؛ ( ج *!طُلْيانٌ ، كرُغْفانٍ ) ؛ كذا في الصِّحاح .
وقالَ الفارِسِيُّ : *!الطَّلِيُّ : صفَةٌ غالبَةٌ كسَّرُوه تكْسِيرَ الأسْماءِ فقالوا *!طُلْيانٌ ، كقوْلِهم للجَدْوَلِ سَرِيٌّ وسُرْيانٌ .
( *!وأَطْلَى ) الرَّجُلُ والبَعيرُ فهو *!مُطْلٍ : ( مالَتْ عُنُقُه للمَوْتِ ) أَو غيرِهِ ؛ قالَ الشاعرُ :
تَرَكْتُ أَباكِ قد *!أَطْلى ومالَتْ
عليه القَشْعَمان مِن النُّسُورِ

نقلَهُ الجوهريُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الطُّلْيةُ ، بالضَّمِّ : صُوفَةٌ تُطْلَى بها الإبِلُ الجَرْبَى ، وهي الرِّبْذةُ أَيْضاً ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
ومنه قوْلُهم : ما يُساوِي *!طُلْيَةً ، وهي أَيْضاً خِرْقَةُ العارِكِ ؛ وأَيْضاً الخَيْطُ الذي تُشَدُّ به رِجْل الجَدْي ما دامَ صَغِيراً ، ويُفْتَحُ في هذه كالطَّلْيِ بالفَتْح .
*!والطَّلا *!والطَّلَيانُ ، بالتّحْريكِ . بَياضٌ يَعْلو الأسْنانَ مِن مَرَضٍ أو عَطَشٍ ؛ قالَ الشاعرُ :
لقَدْ تَرَكَتْني ناقَتي بتَنُوفةٍ
لِسانيَ مَعْقُولٌ من *!الطَّلَيانِ ويقالُ : بأسْنانِه *!طَلِيٌّ *!وطِلْيانٌ ، مِثالُ صَبيَ وصِبْيانٍ ، أَي قلَحٌ ؛ تقولُ منه : *!طَلِيَ فُوه ، كرَضِيَ ، *!يَطْلَى *!طَلىً ؛ نقلَهُ الجَوْهرِي ، وهو قولُ الأَحْمَر .
والمصنِّفُ ذكَرَ *!الطَّلا في الواوِيِّ وأَغْفَلَه هنا ، والحرْفُ مُشْتَرك بَيْنهما .
*!والطُّلايَةُ ، بالضمِّ : دُوايَةُ اللّبَن ؛ عن كُراعٍ .
وأيْضاً : ما *!يُطْلَى به .
*!والطَّلَى : الرَّمادُ بينَ الأَثافي ، على التَّشْبيهِ .
*!وطَلَّى *!يُطْلَى : إذا شَتَم ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
*!وطَلَى اللَّيْلُ الآفاقَ : أَي غَشَّاها ؛ قالَ ابنُ مُقْبل :
أَلا طَرَقَتْنا بالمَدِينَة بَعْدَما
*!طَلَى اللَّيْلُ أَذْنابَ البجادِ فأَظْلَماأَي غَشَّاها كما *!يُطْلى البَعِيرُ بالقَطِرانِ .
وقالَ أَبو سعيدٍ : أَمْرٌ *!مَطْليٌّ أَي مُشْكِل مُظْلِمٌ كأنَّه قد *!طُليَ بما لبَّسَه .
*!وطليا : قرْيةٌ بمِصْرَ مِن المنوفية .
*!والطلاء : الفضَّةُ الخالِصَةُ .
وعودٌ *!مَطْلِيٌّ : أَي غَيْر مَقشورٍ .
*!وطَلَى البَقْلُ : ظَهَرَ على وجْهه الأرضِ .
*!وأَطْلى الرَّجُلُ : مالَ عُنُقه إلى أَحَدِ

الشِّقَّيْنِ .

### Türkçe

: ( **طَلَى البَعيرُ الهِناءَ** **يَطْليه** ، و ) **يطْلَى** ( به ) **طَلْياً** : ( onu onunla sıvadı/bulaştırdı ) ؛ ve **طَلاهُ إيَّاه**’ın, bir harf olmaksızın şahidi, Miskîn ed-Dârimî’nin sözü(dür):
Sanki onunla ateş yakanlar develerdir,
**طَلاهَا** yağı ve katranı, sıvayan.

( **كطَلاَّهُ** ) **تَطْلِيةً** ؛ Ebû Züeyb dedi ki:
Ve bir sürü ki **يُطَلَّى** amberle, sanki o
boğazlarda boğazlanmış ceylanların kanlarıdır.

( ve onunla **اطَّلَى** etti ve **تَطَلَّى** etti ) , ve Ebû Züeyb’in beyti şöyle rivayet olunur: Ve bir sürü ki **تَطَلَّى** .

( ve bir dişi deve **طَلْياءُ** ) : yani ( **مَطْلِيَّةٌ** .

( **والطِّلاءُ** , **ككِساءٍ** : katrandır, ve kendisiyle sıvanan her şeydir.

( ve ) Arapların bir kısmı ( şarabı ) **الطِّلاءَ** diye adlandırır; bununla onun adını güzelleştirmeyi ister, yoksa onun bizzat **الطِّلاءَ** olduğunu değil; Ubeyd b. el-Ebras, onu öldürmek istediği vakit Münzir’e dedi ki:
O şaraptır; **الطِّلاءَ** diye künyelenir,
nitekim kurt, Ebû Ca‘de diye künyelenir.

İnşadda bilinen böyledir; İbn Kuteybe de onu böyle inşad etmiştir; o ise vezinde düzgün olmaz. Sıhâh nüshalarında şu vâki olmuştur: “Ve dediler: o şaraptır”, ve meşhur değildir: ve Muhkem’de vâki olmuştur: “O şaraptır; onu **بالطِّلاءِ** ile künyelerler.”

Cevherî dedi ki: Onu mesel yaptı; yani bana ikramı gösteriyorsun, hâlbuki beni öldürmeyi istiyorsun; tıpkı kurdun, künyesi güzel olsa da amelinin güzel olmaması gibi; aynı şekilde şarap da, **طِلاءً** diye adlandırılsa ve adı güzelleşse de ameli çirkindir.

( ve ) **الطِّلاءُ** ayrıca: ( **خاثِرُ المُنَصَّفِ** )dır; o, üzüm suyundan pişirilip üçte ikisi gidinceye kadar (kalan) şeydir; Acemler ona el-meycentec der; Sıhâh’ta olduğu gibi.

Esâs’ta: **الطِّلأَ المُثَلثَ** içti: katrana benzetildi, koyuluğunda.

( ve ) **الطِّلاءُ** : ( çirkin sövme )dir.

( ve ) **الطَّلاءُ** : ( **الطَّلَى**’nın ayağının bağlandığı ip )tir; o, tırnaklı ve toynaklıların küçüğüdür.

Lahyânî dedi ki: O, oğlağın ayağına küçük olduğu müddetçe bağlanan iptir; büyüyünce **رُبقَ** edilir; **الرّبْقُ** boyundadır.

( ve ) **الطُّلاءُ** , ( zamme ile: kan kabuğu.

( ve ) **الطُّلاءُ** , ( **كمُكاءٍ** : kanın kendisi )dir. Denir ki: Onu **طُلائِهِ** içinde çırpınır halde bıraktım; yani öldürülmüş olarak kanında çırpınır.

Ebû Saîd dedi ki: O, kanın fışkırmasından sonra çıkan, kanın renginden farklı bir şeydir; bu, boğazlananın canının çıkışı sırasında olur; o, kendisiyle sıvanan kandır.

( ve ) **الطَّلَى** , ( fetha ve kısaltma ile: şahıs )tır. Denir ki: O, **الطَّلَى** bakımından elbette güzeldir; Ebû Amr inşad etti:
Ve onu, sertin sırtı gibi aldım, cilaladım;
**الطَّلى**’sı güzel, rengi içine çekmiş, sürmeli.

Sıhâh’ta böyledir.

( ve ) **الطَّلَى** ayrıca: ( katranla sıvanmış olan )dır; Cevherî onu da nakletti.

( ve ) ayrıca: ( hastalığı şiddetli olan adam )dır; tesniye edilmez ve cem‘ edilmez; dedi ki:
Ey Fâtıma, **طَلىً**dan utan ve çekin,
musibetli; şer onunla inatlaşsa inatlaşır.

Belki denilmiştir ki ( c: **أطْلاء** ve ikisi **طَلَيانِ** )dir; hareke ile.

( ve ) **الطَّلَى** : ( heva )dır. Denir ki: ( **قَضَى طَلاهُ** ) ihtiyacından; yani ( hevasını.

( ve ) **الطِّلَى** ( kesra ile: lezzet )tir; Hüzeli’nin sözü ondandır:
Kadehin humeyyâsı içenini nasıl temenni ettirirse,
benim tüketmemden sonra ondan **طِلاهُ**nu gidermedi.

Kesra ile lezzet manasında, fetha ile heva manasında rivayet olunur.

( ve ) **الطُّلَى** , ( zamme ile: boyunlar )dır; Sıhâh’ta olduğu gibi; ( yahut kökleri )dir; Muhkem’de olduğu gibi; yahut hüşâşânın altından enlemesine görünen şeydir.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Boyunların yan yüzleri; A‘şâ dedi ki:
Ne vakit onun azı dişlerinden, bir uyku sonrası,
geceden, içiş olarak içirilirsin; **طُلاتُها** eğilince.

( **طُلْيَةٍ**’nin çoğulu )dur; zamme ile; Asmaî’nin dediği gibi.

( yahut ) ( **طُلاَةٍ** )’nin çoğuludur; zamme ile de; Tehzîb nüshalarında ضبط edildiği üzere.

Sıhâh nüshalarında fetha ile vâki olmuştur; o hatadır; bu, Ebû Amr ve Ferrâ’nın sözüdür; Sîbeveyh onu Ebû’l-Hattâb’dan nakletti ve dedi ki: O, **رُطَبَةٍ** ve **رُطَبٍ** babındandır; **تَمْرَةٍ** ve **تَمْرٍ** babından değildir; ona benzer yoktur, ancak iki harf: **حُكاةُ** ve **حُكىً** ve **مُهاةٌ** ve **مُهىً**.

( **والطَّلْياءُ النَّاقَةُ الجَرْباءُ** ) ; ve daha önce geçti ki **الطَّلْياءَ** katranla sıvanmış olandır; sanki o, böyle adlandırıldı; çünkü o, ancak onda uyuz varken sıvanır.

( ve ) **الطَّلْياءُ** : ( yoğurucunun bezi )dir; mesel ondandır: **أَهْوَنُ مِن الطَّلْياءِ**.

İbnü’l-A‘râbî’den olan: Yoğurucunun bezinin **الطُّلْيَةُ** olduğudur.

( **والتَّطْليَةُ** : hastalandırma )dır. Denir ki: **طَلَّى** falancayı; onu hastalandırdı ve hastalığında onun başında durdu;

Onu **الأَزْهري** nakletti.

( Ve ) **التَّطْليَةُ**: ( çirkin ) ( sövme )dir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve **طُلِي**.

( Ve ) ayrıca: ( şarkı söyleme )dir; ve o **المُطَلِّي**’dir: yani şarkı söyleyen; Ebû ‘Amr’dan.

( **والمِطْلَى ، بكسْر الميمِ** ) maksûrdur: ( ع ) Benî Ebî Bekr b. Kilâb diyarlarında; es-Sikkb el-Mâzenî dedi ki:
İnnî eraktu ‘alâ **المِطْلَى** ve eşe’zenî
Barkun yudî’u emâme’l-beyti eskûbu

( Ve ) **المُطَلَّى**: ( **كالمُهَنَّى**: hastalıklı, bitkin hasta )dır; hastalığın eğip bükmüş olduğu.

( Ve ) ayrıca: ( hapsedilmiş olan )dır; ( kurtuluşu umulmayan ) kimse.

( **والطُّلَّى ، كرُبَّى**: sütten bir içim )dir; **الطّلاء**’dan fu‘lâ.

( Ve ) hadiste: ( ( **ما أَطْلَى نَبيٌّ قَطُّ** ) ) yani: ( hevasına meyletmedi ); Ebû Zeyd bunu Nevâdir’inde böyle tefsir etti.

İbnü’l-Esîr dedi ki: Aslı **الطُّلَى**’nın meylindendir; o da boyunlardır.

Dedim: Bazısı onu **الطَّاء**’ın şeddeli oluşuyla rivayet etti ve onu **الاطلاء بالنَّوْرةِ**’ye hamletti; bu yanlıştır.

( **والطَّلْيا** ), maksûr; nüshalarda böyledir ve siyakının gereğidir; doğrusu **الطَّلِيَّا**’dır: fetha sonra kesra sonra yâ’nın şeddelenmesiyle; es-Sâgânî’nin et-Tekmile’de ضبط ettiği gibi; ( uyuz ).

( Ve ) ayrıca: ( **القُوباءِ**’ya benzer bir yara )dır; insanın yanında çıkar; adama “Bu ancak **قُوَباءُ**’dır, **بطَلِيَّا** değildir” denir; bununla ona hafifletilir.

( Ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **تَطَلَّى** falan kimse, ( eğlenceye ve neşeye yapışıp kaldığında ).

( Ve ) **مَنْهَلٌ طَالٍ**: yani ( yosunlanmış ); üzerine **الطّحْلب** binmiş, **الطّلاء** gibi.

( Ve ) Ebû ‘Amr dedi: ( **لَيْلٌ طالٍ** ), yani ( karanlık ); sanki şahısları **طَلَى** da onları örtmüş; ve **طَلَى اللَّيْلُ الآفاقَ**; bu mecazdır.

( **والمِطْلَى** ), kesre ile ( ve uzatılır ): yerden dar bir akıntı yatağıdır; yahut o ( düz ) yumuşak ( toprak )tır; ( **الغَضَى** bitirir ); Tehzîb nüshalarında böyledir; el-Muhkem ve es-Sıhâh’ta: **العِضَاهَ** bitirir; Ebû Hanîfe, Himyân’ın beytini inşâd ettiğinde vehmetti:
Ve zeğale **المِطْلاَ** bihi levâhicâ
dedi ki: **المِطْلاءُ** uzatılmıştır, başka değil; recez söyleyen onu ancak zaruret sebebiyle kısalttı; onu yalnız Himyân kısaltmadı; bilakis el-Fârisî, Ebû Ziyâd el-Kilâbî’den onun kısaltılmasını da nakletti; cem‘i **المَطالِي**’dir.

( **والمَطالِي**: yerler )dir; düz, yumuşak; denildi ki: onlar, içinde vahşî hayvanın **أَطْلاءَها**’sını beslediği yerlerdir; onun tekili **مِطْلاءُ**’dur; Ebû ‘Amr’dan.

( **وطَلَيْتُه** ): yani **الطَّلِيّ**; **طَلْياً**; ve **طَلَوْتُه** onda bir lugattır, ve geçmişti; ( onu bağladım ) ayağından kazığa.

Denir: **اطْلُ طَلِيَّك**: yani ayağından bağla; el-Ferrâ, Ebû’l-Cerrâh’tan hikâye etti.

Dedi ki: başkası “**اِطْلُ**”u damme ile söyler.

( Ve ) **طَلَيْتُ** şeyi: ( hapsettim ); o hâlde o **طَلِيٌّ** ve **مَطْلِيٌّ**’dir.

( **والطَّلِيٌّ ، كغَنِيَ**: koyun yavrularından küçük olan )dır; İbnü’s-Sikkît’ten; dedi ki: ona ancak **طَلِيّاً** denildi; çünkü o **يُطْلى**: yani ayağı bir iple kazığa günlerce bağlanır; ( c. **طُلْيانٌ ، كرُغْفانٍ** ); es-Sıhâh’ta böyledir.

El-Fârisî dedi: **الطَّلِيُّ** baskın bir sıfattır; onu isimlerin kırılması gibi kırdılar da **طُلْيانٌ** dediler; onların “cedvel” için “seriyy” ve “sur’yân” demeleri gibi.

( **وأَطْلَى** ) adam ve deve; o hâlde o **مُطْلٍ**: ( boynu ölüme ) yahut başkasına meyletti; şair dedi ki:
Terektu ebâki kad **أَطْلى** ve mâlet
‘aleyhi’l-kaş‘amân mine’n-nusûri

Onu el-Cevherî nakletti.

Ve ondan ona istidrâk olunanlardandır:
**الطُّلْيةُ** ( damme ile ): uyuzlu develerin onunla **تُطْلَى** edildiği bir yün parçasıdır; o aynı zamanda **الرِّبْذةُ**’dir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve ondan onların sözü: “**ما يُساوِي طُلْيَةً**”; o ayrıca “**خِرْقَةُ العارِكِ**”tir; ayrıca oğlağın ayağının küçük olduğu müddetçe onunla bağlandığı iptir; bu (kelimede) de, fetha ile **الطَّلْيِ** gibi fetha yapılır.

**الطَّلا** ve **الطَّلَيانُ**, tahrîk ile: hastalıktan yahut susuzluktan dişlerin üzerine çıkan beyazlıktır; şair dedi ki:
Lekad teraketnî nâkatî bi-tenûfetin
Lisâniya ma‘kûlun mine **الطَّلَيانِ**

Ve denir: dişlerinde **طَلِيٌّ** ve **طِلْيانٌ**; “sabiy” ve “sib’yân” misali; yani “kalah”; ondan dersin: **طَلِيَ فُوه** “radıy” gibi; **يَطْلَى** **طَلىً**; el-Cevherî onu nakletti; ve bu el-Ahmer’in sözüdür.

Musannif, **الطَّلا**’yı vâvî’de zikretti ve onu burada ihmal etti; harf ikisi arasında müşterektir.

**الطُّلايَةُ** ( damme ile ): sütün mürekkep hokkasıdır; Kurâ‘dan.

Ve ayrıca: onunla **يُطْلَى** olunan şey.

**الطَّلَى**: ocak taşları arasındaki küldür; teşbih üzere.

**طَلَّى يُطْلَى**: sövdüğünde; İbnü’l-A‘râbî’den.

**طَلَى اللَّيْلُ الآفاقَ**: yani onları örttü; İbn Mukbil dedi ki:
Elâ tarakatnâ bi’l-medîneti ba‘demâ
**طَلَى اللَّيْلُ** eznâbe’l-bicâdi fe’azlemâ
yani onları örttü; devenin katranla **يُطْلى** edilmesi gibi.

Ebû Sa‘îd dedi: **أَمْرٌ مَطْليٌّ**: yani müşkil, karanlık; sanki onu, onu karıştıran şeyle **طُليَ** edilmiştir.

**وطليا**: Mısır’da el-Menûfiyye’den bir köydür.

**الطلاء**: hâlis gümüştür.

**وعودٌ مَطْلِيٌّ**: yani soyulmamış.

**وطَلَى البَقْلُ**: yerin yüzünde göründü.

**وأَطْلَى الرَّجُلُ**: boynu iki yandan birine meyletti.
