# طل (ط-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الطاء واللام
طل ، لط : ( مستعملات ) .
طل : قال الليث : الطَّلُّ : المطرُ الصغارُ القطر الدائم وهو أرسخُ المطر ندًى . ويقال : طلّت الأرضُ ، ويقال : رحُبتْ بلادُك وطلّتْ .
أبو عبيد : الأصمعي : أخفُّ المطر وأضعفُه : الطّلُّ ، ثم الرذاذ ، ثُم البغْشُ . وقد طُلت السماء .
وقال الكسائي : أرض مَطْلُولة من الطَّلّ .
وقال الليث : الإطلالُ : الإشراف على الشيء . وطَللُ السفينة : جِلالها ، والجميع الأطلال .
وطللُ الدار : يقال : إنه موضعه من صَحْنها يُهيّأُ لمجلس أهلها .
وقال أبو الدُّقَيش : كأن يكون بفناء كلِّ بيت دُكّان عليه المأكل والمشرب ، فذلك الطَّلل .
أبو عبيد عن الأصمعي : الطلل : ما شَخَصَ من الدِّيار ، والرَّسمُ ما كان لاصقاً بالأرض .
سلمة عن الفرّاء : الطُّلّة : الشَّرْبة من اللبن . والطَّلَّة : النعمة . والطَّلَّة : الخمرة السلسلة . والطِّلّة : الحُصر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الطليل : الحصير . قال : والمطلل : الضباب .
ورُوَي عن عمرو عن أبيه أنه قال : الطليلة : البُورِياءُ .
وقال الأصمعي : الباري لا غير .
وقال أبو زيد : للنّدى الذي تخرجه عروقُ الشجر إلى غُصونها : طَلٌّ ، ويقال : رأيت نساءً يتطالَلْنَ من السطوح ، أي : يتشوفْن . ويقال : حيّا الله طُلَلَك وأطلالك ، أي : ما شخص من جسدك .
وخمرةٌ طلّة ، أي : لذيذة .
وحديثٌ طلّ ، أي : حَسَن .
ويقال : ما بالناقة طَلّ ، أي : ما بها لبن .
ويقال : فرسٌ حَسن الطّلالة : وهو ما ارتفَعَ من خَلْقه .
أبو العَمَيثل : تطاللْتُ للشيء ، وتطاوَلْتُ له بمعنًى واحد .
وقال أبو عمرو : التَّطالُّ : الاطَّلاع من فوق المكان ، أو من السِّتر .
أبو عبيد عن الأصمعي : طَلَّة الرجل : امرأتُه ، وكذلك خَتَنُه .
قال : وقال أبو زيد : طُلَّ دَمُه وطَلَّه اللَّهُ . قال : ولا يقال طَلّ ، ولكن يقال أُطِلّ .
وقال الكسائيّ : طَلَّ الدمُ نفسُه .
وفي الحديث : أنّ رجلاً عَضَّ يدَ رجل فانتَزَع يدَه مِن فيه فسقطتْ ثَناياه فطَلَّها ، أي : أهدَرها وأَبْطَلها .
شمر عن خالد بن جَنْبة : طَلَّ بنو فلانٍ فلاناً حَقَّه يَطُلُّونه : إذا مَنَعوه إياه وحَبَسوه منه .
وقال غيره : طَلَّه حقه ، أي : مَطَله ، ومنه قولُ يحيى بن يَعمَر لزوْج المرأةِ التي حاكمتْه إليه طالبةً مَهَرها : أنشَأتَ تَطُلُّها : وتَضْهَلُها . تطلُّها ، أي : تمْطُلُها .
عمرو عن أبيه : الطِّلَّ : الحية . والطُّلَى : الشَّرْبةُ من اللَّبن .
وقال ابن الأعرابي : هو الطَّل بالفتح للحيّة ، ويقال : أطَلّ فلانٌ على فلانٍ بالأذَى : إذا دام على إيذائه . قال : والطُلْطُل : المَرَض الدائم .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : يقال : رماه اللَّهُ بالطُّلاطِلة ، وهو الداءُ العُضال الذي لا يُقدَر له على حِيلة ، ولا يَعرِف المُعالج موضعَه .
قال : والطُّلاَطلة : من أسماء الداهية .
وقال ابن الأعرابي : الطّلطلُ : الداهية .
وقال أبو حاتم : رماه الله بالطُّلاطلة ،
وهي الذِّبْحة التي تُعْجِله .
قال : وسمعتُ الأصمعيّ يقول : الطّلاطلة : هي اللحمة السائلةُ على طَرَف المسْتَرَط .
ويقال : وقعتْ طلاطِلَته ، يعني لَهَاتَه : إذا سَقطتْ .
لط : أبو عبيد : لطَطْتُ الشيء أَلُطّه لَطّاً ، أي : سَتَرْته وأَخفَيْتُه ؛ وأَنشد :
ولقد ساءَها البياضُ فلَطَّتْ
بحجابٍ من دُوننا مَصْدوف .
واللّطّ في الخبر : أن تكتُمه وتُظْهَر غيرَه ، وهو من السّتر أيضاً ، ومنه قولُ الشاعر :
وإذا أَتاني سائل لَم أعْتَلِلْ
لألُطَّ مِنْ دُونِ السَّوامِ حِجابِي
وقال الليث : ثَطّ فلانٌ الحَقّ بالباطل ، أي : سَتَره ، والناقةُ تَلِطُّ بذَنبِها : إذا ألزَقَتْه بفَرْجِها وأدخَلَتْه بين فَخذَيها ، وقَدِم على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أعشَى بني مازِن فَشكَا إليه حَليلَته ، وأنشده :
إليكَ أَشْكو ذِرْيَةً مِنَ الذِّرَبْ
أَخْلَفت العَهْدَ ولَطّتْ بالذَّنَبْ
أراد أنها منعت موضعَ حاجته منها كما تَلِطّ الناقة فرجَها بذَنبها إِذا امتنعتْ على الفحل أن يضْرِبها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : لَطَّ الغَريمُ وأَلَطّ : إذا مَنع الحَقّ ، وفلانٌ مُلِطٌّ ، ولا يقال : لاطٌّ .
وفي الحديث : ( لا تُلْطِط في الزَّكاة ) ، أي : لا تَمنَعْها .
وقال أبو سعيد : إذا اختَصَم رجلان فكان لأحدِهما رَفِيد يَرفِده ويَشُدّ على يدِه فذلك المُعين هو المُلِطّ ، والخَصْم هو اللاّطّ .
ورَوَى بعضُهم قولَ يحيى بن يَعْمَر : أنشَأْتَ تَلُطُّها ، أي : تَمنَعُها حَقَّها من المَهْرَ .
وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : اللِّطْلِط : العَجوزُ الكبيرة .
وقال أبو عمرو : هي من النُّوق المُسِنَّة التي قد أُكِلَت أَسنانُها .
وقال الليث : المِلْطاط : حَرْفٌ من الجَبَلَ في أعلاه . ومِلْطاطُ البعيرِ : حَرْفٌ في وَسَط رأسه .
وقال غيره : المِلْطاط : طريق على ساحل البحر .
وقال رؤبة :
نحنُ جَمعْنا الناسَ بالمِلْطاطِ
في وَرطَةٍ وَأَيُّما إيراطِ
وقال ابن دُرَيد : مِلْطاط الرأس : جُمْلَته .
سَلَمة عن الفراء : يقال لصُوَيْج الخَبّاز : المِلْطاط والمِرْقاق .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : اللَّط : السَّتْر . واللُّط : القلادة من حَبّ الحَنْظَل .
وأَنشد :
إلى أميرٍ بالعراقِ تَطِّ
وَجْهِ عَجوز جُلِيَتْ في لَطِّ
تَضحك عن مِثل الذي تُغَطِّي
أراد أنها بَخْراءُ الفَمِ .
وقال أبو زيد : يقال : هذا لِطاط الجَبَل ، وثلاثة أَلِطّة ، وهو طريق في عُرض الجَبَل . قال : والقِطاطُ حافَةُ أَعْلَى الكَهْف ، وهي ثلاثَةُ أقِطّة .

باب الطاء والراء والطاء واللام
طر ، طل
( برطل ) : شمر ، قال أبو عمرو : والبَراطِيل : المَعَاوِل ، واحدها بِرْطيل .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : البِرْطيل البَيْرَم ، والبِرْطيل : خَطْمُ الفَلْحَس ، وهو الكَلْب ، والفَلحَس : الدُّبّ المُسِنّ .
وقال شَمِر : قال ابن شميل : البِرْطيل الحَجَر الطويل الرَّقيق وهو النَّصِيل ، قال : وهما ظُرَوَانِ مَمْطولانِ تُنقَر بهما الرَّحَى وهما من أَصْلَب الحِجارة مسلكة محدّدة ، وقال كعب بن زهير :
كأنّ ما فات عَيْنَيْها ومَذْبَحها
مِن خَطْمِها ومِن اللَّحْيَيْنِ بِرْطِيلُ
الليث : البُرْطُلَة هي المِظَلّة الصَّيْفيّة .
وقال غيرُه : إنما هو ابنُ الظُّلَّة .
( طربل ) : ورُوِيَ عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا مَرَّ أحدُكم بطِرْبَالٍ مائلٍ فليُسرع المشيَ ) . قال أبو عبيد : كان أبو عُبيدة يقول : هو شَبيهٌ بالمنظَرَة من مناظِر العَجَم كهيْئَة الصَّومَعة والبناء المرتفِع ، قال جرير :
أَلْوَى بها شَذبُ العُروق مُشذَّبٌ
فكأنَّما وَكَنَتْ على طِرْبالِ
ورأيتُ أهل النَّخْل في بَيْضَاءَ بَني جَذِيمة يَبْنون خِياماً من سَعَف النخل فوق نُقْيان الرِّمال فيتظلَّل بها نَوَاطِيرُهم أيام الصرام ويسمونها الطَّرابيل والعَرازيل .
وقال الليث : الطِّرْبال عَلَم يُبنى .
وقال شمر : قال أبو عمرو : الطرابيل الأَمْيال ، واحدها طِربال .
وقال ابن شميل : الطِّرْبال بناءٌ يُبْنى عَلماً للخَيل يُسْتَبق إليه ، ومنه ما هو مِثلُ المنَارة وبالمنْجَشانية واحد منها وأنشد بموضع قريب من البصرة قال دُكَيْن :
حتى إذا كان دُوَيْنَ الطِّرْبالْ
بشِّرْ مِنه بصَهِيلٍ صَلْصَالْ
مُطَهَّمِ الصُّورة مِثل التِّمْثال سلَمة عن الفرّاء قال : الطِّرْبال الصَّوْمعَة .
وقال ابن الأعرابيّ : هو الهَدَف المشرِف .
بلنط : قال الليث : البَلَنْط شيءٌ يُشبه الرُّخام ، إلاّ أَنَّ الرُّخامَ أَهَشُّ منه وأرْخَى ، وأنشد بيت عمرو بن كُلْثوم :
وسَارِيَتَيْ رُخام أو بَلَنْط
يَرِنُّ خشاشُ حَلْيِهمَا رَنِينا
( طربل ) : وأخبَرَني المنذريُّ عن ابن حَمُّوَيْه قال : سمعتُ أبا تراب يقول : كتب أبو محكّم إلى رجل : اشترِ لنا جَرَّة ولْتكن غيرَ قَعْراء ولا دَنّاء ولا مُطَرْبَلة الجوانب ، قال : ابنُ حَمُّويه : فسألتُ شِمراً عن الدَّنّاء فقال : القصيرة ، قال : والمطربلة الطويلة .
( مرطل ) : أبو عُبيد عن الأصمعيّ : مَرْطَلَ الرجلُ ثوبَه بالطين إذا لَطَخَه ، وأنشد :
مَمْعُوثةٌ أعراضُهُمْ مُمَرْطَلَهْ
( طلنف ) : قال : والْمُطْلَنْفِىءُ اللاطىءُ بالأرض .
وقال اللحيانيّ : هو المستلقِي على ظهرِه .
قال أبو زيد : اطلنفَأت اطلنفاء إذا لزقت بالأرض .
( طنبر ) : وقال الليث : الطُّنبورُ الذي يُلعَب به معرّب . وقد استعمل في لفظ العربيّة .
وقال أبو حاتم عن الأصمعيّ : الطُّنبور دخيل وإنّما شبِّه بألْيَة الحَمَل ، وهو بالفارسية ذُنْبَهِ بَرَهْ فقيل : طُنْبُور .
( برطم ) : أبو عبيد عن الأمويّ : البِرْطام : الرجلُ الضَّخْمُ الشفةِ .
وقال الليث : البرطَمة عُبوسٌ في انتفاخ وَغَيْظ ، تقول : رأيتُه مُبَرْطِماً ، ولا أدري ما الّذي بَرْطَمَهُ .
وقال الأصمعيّ : يقال للرّجل قد بَرْطَم بَرْطَمةً إذا غَضِبَ . ومِثلُه اخْرَنطَم ، وبَرْطَمَ الليلُ إذا اسودّ .
( فرطم ) : وقال الليث : الفُرطومة مِنقار الخُفّ إذا كان طويلاً محدَّد الرّأس .
وفي الحديث : إنَّ شيعَةَ الدَّجال شوارِبُهم طويلة ، وخِفافُهُم مُفَرْطَمَة .
قلتُ : وقد رَوَى أبو عمرَ عن أحمدَ بنِ يحيى ، عن ابن الأعرابيّ أنه قال : قال أعرابيّ : جاءنا فلان في نِخافَيْنِ مُقَرْطَمَيْن بالقاف ، أي لهما منقاران ، والنِّخافُ : الخُفُّ رواه بالقاف ، وهو عندي أصحّ ممّا رواه الليث بالفاء .
( برطم ) : عمرو عن أبيه ، جاء فلان مُبْرَنْطِما إذا جاء متغضّباً .
( تفطر ) : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التفاطير : البَثْر ، قال وأنشدني المفضّل :
تفاطيرُ المِلاَح بِوَجْهِ سَلْمَى
زَمَاناً لا تَفاطيرُ القِباحِ
وقرأتُ بخطّ أبي الهَيْثَم بيتاً لِلْحُطَيْئة في صفة إبلٍ نَزَعَت إلى نبت بلد ذكره فقال :
طبَاهُنّ حتى أطفَلَ الليلُ دونَها
تفاطيرُ وَسْمِيَ رِوَاءً جُذورُها
أي رَعاهنّ تفاطير وَسْمِيّ . قال : والتفاطير نَبْذٌ من النبت يقع في مواقعَ من الأرض مختلفة قال : ويقال : التَّفاطِير أوّل النبت .
قلتُ : من هذا أخذ تَفاطير البَثْر . وأطفَل الليل ، أي أظلمَ .
وقرأت في نوادر اللِّحياني عن الإيادي : في الأرض تَفاطير من عُثْب بالثاء أي نَبْذٌ متفرّق ، وليس له واحد . وقال بعضهم : التفاطير من النبات ، وهو رواية الأصمعيّ والناس ، والتفاطير بالتاء النوْر .
طرطب : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : ثَدْيٌ طُرْطبٌّ أي طويل .
وقال أبو عمر : امرأةٌ طرْطُبّة مسترخيَة الثَّدْيَين وأنشدَ :
أُفَ لتلك الدِّلْقِمِ الهِرْدَبَّةْ
العَنْقَفِير الجَلْبَح الطُّرْطُبَّهْ
قال : والطَّرْطبَه دُعاء الحمار وأنشدَ :
وَجَالَ في جِحاشِه وطَرْطبَا
أبو عُبيد عن أبي زيد : طرْطبَ بالنَّعْجَةِ طرْطَبَةً إذا دعاها .
( طمطم ) : أبو تراب : الطَّواطم والطَّماطمُ العُجْم ، وأنشد للأَفْوَه الأوْدي :
كالأسوَد الحَبَشِيّ الْحَمْشِ يَتْبَعُه
سُودٌ طماطمُ في آذانها النُّطَفُ
( بربط ) : الليث : البَرْبَطُ معرَّب ، وهو من مَلاهِي العَجَم ، شبيه بصَدْر البَطّ والصَّدْر بالفارسيّة بَتْر فقِيلَ : بَرَبَط ، والبِرْبيطيَّاءُ موضعٌ يُنْسَبُ إليه الوَشْيُ ، ذكَرَه ابنُ مُقبِل في شعره ، فقال :
خُزَامَى وسَعْدانٌ كأَنَّ رِياضَها
مُهِدْنَ بذي البِرْبيطيَاءِ المهذَّبِ
وقال أبو عمرو : البِرْبيطياء : ثيابٌ .
( برطم ) : ورُوي عن الكسائي أنه قال : الْبَرْطَمَةُ والبَرْهَمَةُ كهَيْئَةِ التَّخَاوُصِ .
وقال أبو سعيد نحواً منه ، والله تعالى أعلم .

##### Türkçe

باب **الطاء** واللام
**طل** ، **لط** : ( مستعملات ) .
**طل** : Leys dedi: **الطَّلُّ**: küçük damlalı, sürekli olan yağmurdur; o, çiğ olarak yağmurun en yerleşik olanıdır. Ve denilir: **طلّت الأرضُ**; ve denilir: **رحُبتْ بلادُك وطلّتْ**.
Ebû Ubeyd: Asmaî: Yağmurun en hafifi ve en zayıfı: **الطّلُّ**; sonra **الرذاذ**; sonra **البغْشُ**. Ve muhakkak **طُلت السماء**.
Ve Kisâî dedi: **أرض مَطْلُولة** **من الطَّلّ**.
Ve Leys dedi: **الإطلالُ**: şeye yukarıdan bakıp gözetmektir. Ve **طَللُ السفينة**: onun örtüleridir; çoğulu **الأطلال**dır.
Ve **طللُ الدار**: denilir ki, onun avlusundan, ehlinin meclisi için hazırlanan yeridir.
Ve Ebû’d-Dukkayş dedi: Her evin avlusunda, üzerinde yemek ve içecek bulunan bir seki gibi olması; işte o **الطَّلل**dir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطلل**: diyar(lar)dan yükselip belirgin olan şeydir; **الرَّسمُ** ise yere yapışık olan şeydir.
Seleme, Ferrâ’dan: **الطُّلّة**: sütten bir yudumdur. Ve **الطَّلَّة**: nimet. Ve **الطَّلَّة**: kolay içimli şarap. Ve **الطِّلّة**: hasırlar.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطليل**: hasır. Dedi: ve **المطلل**: sislerdir.
Ve Amr’dan, babasından rivayet olundu ki şöyle dedi: **الطليلة**: **البُورِياءُ**dır.
Ve Asmaî dedi: **الباري** başka değil.
Ve Ebû Zeyd dedi: Ağaçların damarlarının dallarına çıkardığı çiğ için: **طَلٌّ**; ve denilir: **رأيت نساءً يتطالَلْنَ من السطوح**; yani: yukarıdan bakıp gözetirler. Ve denilir: **حيّا الله طُلَلَك وأطلالك**; yani: bedeninden belirginleşip yükselen şey.
Ve **خمرةٌ طلّة**; yani: lezzetli.
Ve **حديثٌ طلّ**; yani: güzel.
Ve denilir: **ما بالناقة طَلّ**; yani: onda süt yok.
Ve denilir: **فرسٌ حَسن الطّلالة**; o da yaratılışından yükselip belirgin olan şeydir.
Ebû’l-Ameysel: **تطاللْتُ** şeye; ve **تطاوَلْتُ** ona; tek bir anlamdadır.
Ve Ebû Amr dedi: **التَّطالُّ**: yerin üstünden, yahut perdeden yukarıdan bakıp görmektir.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **طَلَّة الرجل**: onun karısıdır; aynı şekilde onun **خَتَنُه**.
Dedi: Ebû Zeyd dedi: **طُلَّ دَمُه** ve **طَلَّه اللَّهُ**. Dedi: **طَلّ** denilmez; fakat **أُطِلّ** denilir.
Ve Kisâî dedi: **طَلَّ الدمُ نفسُه**.
Ve hadiste: bir adam bir adamın elini ısırdı; o da elini onun ağzından çekip çıkardı da ön dişleri düştü; bunun üzerine **فطَلَّها**; yani: onu heder etti ve geçersiz kıldı.
Şemmer, Hâlid b. Cenebe’den: **طَلَّ بنو فلانٍ فلاناً حَقَّه يَطُلُّونه**: ona hakkını vermeyip ondan alıkoydukları ve onu ondan hapsettikleri zaman.
Ve başkası dedi: **طَلَّه حقه**; yani: onu oyaladı. Ve ondan, Yahyâ b. Ya‘mer’in, kendisine mehir talebiyle muhakeme için gelen kadının kocasına sözü: **أنشَأتَ تَطُلُّها : وتَضْهَلُها**. **تطلُّها**; yani: onu oyalarsın.
Amr, babasından: **الطِّلَّ**: yılandır. Ve **الطُّلَى**: sütten bir yudumdur.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: Yılan için o, fetha ile **الطَّل**dır. Ve denilir: **أطَلّ فلانٌ على فلانٍ بالأذَى**: ona eziyet etmeye devam ettiği zaman. Dedi: ve **الطُلْطُل**: sürekli hastalıktır.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: denilir: **رماه اللَّهُ بالطُّلاطِلة**; o, çaresi için bir hileye güç yetirilemeyen ve tedavi edenin yerini bilmediği, inatçı hastalıktır.
Dedi: ve **الطُّلاَطلة**: musibetin adlarındandır.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الطّلطلُ**: musibet.
Ve Ebû Hâtim dedi: **رماه الله بالطُّلاطلة**;
ve o, onu aceleyle öldüren boğaz hastalığıdır.
Dedi: Asmaî’yi şöyle derken işittim: **الطّلاطلة**: **المسْتَرَط** ucunda bulunan akışkan ettir.
Ve denilir: **وقعتْ طلاطِلَته**; yani **لَهَاتَه**: düştüğü zaman.

**لط** : Ebû Ubeyd: **لطَطْتُ الشيء أَلُطّه لَطّاً**; yani: onu örttüm ve gizledim; ve inşad etti:
ولقد ساءَها البياضُ فلَطَّتْ
بحجابٍ من دُوننا مَصْدوف .
Ve haberde **اللّطّ**: onu gizlemen ve başkasını ortaya koymandır; o da örtmedendir. Ve ondan şairin sözü:
وإذا أَتاني سائل لَم أعْتَلِلْ
لألُطَّ مِنْ دُونِ السَّوامِ حِجابِي
Ve Leys dedi: **ثَطّ** falan, hakkı bâtıl ile; yani: onu örttü. Ve deve **تَلِطُّ بذَنبِها**: kuyruğunu ferci(ne) yapıştırıp onu iki uyluğu arasına soktuğu zaman. Ve Benî Mâzin’in a‘şâsı Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) geldi de eşini ona şikâyet etti ve ona inşad etti:
إليكَ أَشْكو ذِرْيَةً مِنَ الذِّرَبْ
أَخْلَفت العَهْدَ ولَطّتْ بالذَّنَبْ
Onunla, erkeğin ona vurmasına engel olmak istediğinde devenin ferci(ni) kuyruğuyla örtmesi gibi, ihtiyacının yerini ondan menettiğini kastetti.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **لَطَّ الغَريمُ** ve **أَلَطّ**: hakkı menettiği zaman. Ve falan **مُلِطٌّ**dur; **لاطٌّ** denilmez.
Ve hadiste: **( لا تُلْطِط في الزَّكاة )**; yani: onu men etme.
Ve Ebû Saîd dedi: İki adam çekiştiğinde, onlardan birinin kendisine yardım eden ve elini güçlendiren bir destekçisi olursa, işte o yardımcı **المُلِطّ**tir; hasım ise **اللاّطّ**tır.
Ve bazısı Yahyâ b. Ya‘mer’in sözünü rivayet etti: **أنشَأْتَ تَلُطُّها**; yani: mehirden hakkını ona men edersin.
Ve Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **اللِّطْلِط**: büyük yaşlı kadındır.
Ve Ebû Amr dedi: O, dişleri yenmiş olan yaşlı develerdendir.
Ve Leys dedi: **المِلْطاط**: dağın üst tarafında bir kenardır. Ve **مِلْطاطُ البعيرِ**: başının ortasında bir kenardır.
Ve başkası dedi: **المِلْطاط**: deniz kıyısında bir yoldur.
Ve Ru’be dedi:
نحنُ جَمعْنا الناسَ بالمِلْطاطِ
في وَرطَةٍ وَأَيُّما إيراطِ
Ve İbn Düreyd dedi: **مِلْطاط الرأس**: onun bütünü.
Seleme, Ferrâ’dan: fırıncının küçük ekmek küreğine **المِلْطاط** ve **المِرْقاق** denilir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **اللَّط**: örtmedir. Ve **اللُّط**: acı kavun tanesinden kolyedir.
Ve inşad etti:
إلى أميرٍ بالعراقِ تَطِّ
وَجْهِ عَجوز جُلِيَتْ في لَطِّ
تَضحك عن مِثل الذي تُغَطِّي
Onunla, ağzı kokmuş olduğunu kastetti.
Ve Ebû Zeyd dedi: denilir: bu, dağın **لِطاط**ıdır; ve üç **أَلِطّة**; o, dağın enine bir yoldur. Dedi: ve **القِطاطُ** mağaranın üst kenarıdır; ve o, üç **أقِطّة**dir.

باب **الطاء** والراء و**الطاء** واللام
طر ، طل

( **برطل** ) : Şemmer; Ebû Amr dedi: ve **البَراطِيل**: kazmalar; onun bir teki **بِرْطيل**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البِرْطيل** **البَيْرَم**’dır; ve **البِرْطيل**: **الفَلْحَس**’ın burnudur; o da köpektir; ve **الفَلحَس**: yaşlı ayıdır.
Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **البِرْطيل** uzun ince taştır; o da **النَّصِيل**’dir. Dedi: ve ikisi, değirmen taşının onunla oyulduğu, uzatılmış iki **ظُرَوَانِ**’dır; ve onlar, düzeltilmiş, sivriltilmiş, en sert taşlardandır. Ka‘b b. Züheyr dedi:
كأنّ ما فات عَيْنَيْها ومَذْبَحها
مِن خَطْمِها ومِن اللَّحْيَيْنِ بِرْطِيلُ
Leys: **البُرْطُلَة** yazlık gölgeliktir.
Başkası dedi: ancak o, **ابنُ الظُّلَّة**’dir.

( **طربل** ) : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: (Sizden biri eğik bir **طِرْبَال**’ın yanından geçerse yürüyüşü hızlandırsın). Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde derdi ki: o, Acem’in gözetleme yerlerinden bir gözetleme yerine benzer; manastır ve yüksek bina heyeti gibidir. Cerîr dedi:
أَلْوَى بها شَذبُ العُروق مُشذَّبٌ
فكأنَّما وَكَنَتْ على طِرْبالِ
Ben, Benî Cezîme’nin **بَيْضَاءَ**’sında hurma ehlinin, kum tepelerinin üstüne hurma yapraklarından çadırlar yaptıklarını gördüm; böylece onların **نَوَاطِيرُهم**’u, hasat günlerinde onunla gölgelenir; ve ona **الطَّرابيل** ve **العَرازيل** adını verirler.
Leys dedi: **الطِّرْبال** inşa olunan bir işarettir.
Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: **الطرابيل** mil’lerdir; onun bir teki **طِربال**’dır.
İbn Şümeyl dedi: **الطِّرْبال** atlar için, ona doğru yarışılan bir işaret olarak inşa olunan bir binadır; ondan, minare gibi olanı vardır; ve **بالمنْجَشانية** bir tanesi vardır. Basra’ya yakın bir yerde (söylenmiş) diye inşad etti; Dükeyn dedi:
حتى إذا كان دُوَيْنَ الطِّرْبالْ
بشِّرْ مِنه بصَهِيلٍ صَلْصَالْ
مُطَهَّمِ الصُّورة مِثل التِّمْثال
Seleme, Ferrâ’dan: dedi ki: **الطِّرْبال** manastırdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yüksekçe hedef işaretidir.

بلنط : Leys dedi: **البَلَنْط** mermeri andıran bir şeydir; ancak mermer ondan daha gevrek ve daha yumuşaktır. Amr b. Külsûm’un beytini inşad etti:
وسَارِيَتَيْ رُخام أو بَلَنْط
يَرِنُّ خشاشُ حَلْيِهمَا رَنِينا

( **طربل** ) : Münzirî bana İbn Hammûye’den haber verdi; dedi ki: Ebû Turâb’ı şöyle derken işittim: Ebû Muhakkim bir adama yazdı: “Bize bir küp satın al; **قَعْراء** olmasın, **دَنّاء** olmasın, yanları **مُطَرْبَلة** olmasın.” Dedi ki: İbn Hammûye: Şemmer’e **الدَّنّاء** hakkında sordum; dedi: kısa. Dedi: ve **المطربلة** uzun olandır.

( **مرطل** ) : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: adam elbisesini çamurla **مَرْطَلَ** etti; onu lekelediği zaman. Ve inşad etti:
مَمْعُوثةٌ أعراضُهُمْ مُمَرْطَلَهْ

( **طلنف** ) : dedi ki: ve **الْمُطْلَنْفِىءُ** yere yapışık olandır.
Lihyânî dedi: o, sırtüstü yatan kimsedir.
Ebû Zeyd dedi: yere yapıştığım zaman **اطلنفَأت** **اطلنفاء**.

( **طنبر** ) : Leys dedi: **الطُّنبور** onunla oynanan şeydir; Arapçalaştırılmıştır. Arapça lafzında kullanılmıştır.
Ebû Hâtim, Asma‘î’den: **الطُّنبور** yabancıdır; ancak kuzu kuyruğuna benzetilmiştir; Farsçada **ذُنْبَهِ بَرَهْ**’dır; böylece **طُنْبُور** denildi.

( **برطم** ) : Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **البِرْطام** kalın dudaklı adamdır.
Leys dedi: **البرطَمة** şişkinlik ve öfke içinde bir surat asmadır; dersin ki: onu **مُبَرْطِماً** gördüm; ve onu neyin **بَرْطَمَهُ** ettiğini bilmem.
Asma‘î dedi: adama, öfkelendiği zaman, **بَرْطَم** **بَرْطَمةً** denir. Bunun benzeri **اخْرَنطَم**’dır. Ve gece, karardığı zaman **بَرْطَمَ** etti.

( **فرطم** ) : Leys dedi: **الفُرطومة** başı uzun sivri olduğu zaman mestin gagasıdır.
Hadiste: Deccal’in taraftarlarının bıyıkları uzundur; mestleri **مُفَرْطَمَة**’dir.
Dedim: Ebû Ömer, Ahmed b. Yahyâ’dan, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: bir bedevî dedi: falan bize, **بالقاف** kâf ile, iki **نِخافَيْنِ مُقَرْطَمَيْن** içinde geldi; yani ikisinin de gagası var. Ve **النِّخافُ**: mesttir. Onu kâf ile rivayet etti; ve o, benim yanımda, Leys’in fâ ile rivayet ettiğinden daha sahihdir.

( **برطم** ) : Amr, babasından: falan, öfkelenmiş olarak geldiği zaman, **مُبْرَنْطِما** geldi.

( **تفطر** ) : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التفاطير**: sivilcelerdir. Dedi ve Mufaddal’ın bana inşad ettiğini (şöyle) söyledi:
تفاطيرُ المِلاَح بِوَجْهِ سَلْمَى
زَمَاناً لا تَفاطيرُ القِباحِ
Ebû’l-Heysem’in hattıyla, Hutay’e’nin, bir beldenin bitkisine yönelen develerin vasfında bir beytini okudum; dedi ki:
طبَاهُنّ حتى أطفَلَ الليلُ دونَها
تفاطيرُ وَسْمِيَ رِوَاءً جُذورُها
Yani: onları, kökleri suya kanmış bir **وَسْمِيَ**’nin **تفاطير**’i otlattı. Dedi: ve **التفاطير** bitkiden bir parçadır; yerin çeşitli yerlerine düşer. Dedi: ve denir ki: **التَّفاطِير** bitkinin ilkidir.
Dedim: bundan, sivilcenin **تَفاطير**’i alındı. Ve **أطفَل** gece; yani karardı.
Lihyânî’nin Nevâdir’inde, İyâdî’den okudum: yerde, **عُثْب**’dan, **بالثاء** sâ ile, **تَفاطير** vardır; yani dağınık parçadır; onun bir teki yoktur. Bazıları dedi: **التفاطير** bitkidendir; o, Asma‘î’nin ve insanların rivayetidir; ve **التفاطير** tâ ile çiçektir.

طرطب : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ثَدْيٌ طُرْطبٌّ** yani uzun.
Ebû Ömer dedi: **امرأةٌ طرْطُبّة** memeleri sarkık kadın. Ve inşad etti:
أُفَ لتلك الدِّلْقِمِ الهِرْدَبَّةْ
العَنْقَفِير الجَلْبَح الطُّرْطُبَّهْ
Dedi: ve **الطَّرْطبَه** eşeğin çağrısıdır. Ve inşad etti:
وَجَالَ في جِحاشِه وطَرْطبَا
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: koyunu çağırdığı zaman, koyunla **طرْطبَ** **طرْطَبَةً** etti.

( **طمطم** ) : Ebû Turâb: **الطَّواطم** ve **الطَّماطمُ** Acemlerdir. Ve A‘feh el-Evdî için inşad etti:
كالأسوَد الحَبَشِيّ الْحَمْشِ يَتْبَعُه
سُودٌ طماطمُ في آذانها النُّطَفُ

( **بربط** ) : Leys: **البَرْبَطُ** Arapçalaştırılmıştır; ve o, Acem’in eğlence aletlerindendir; ördeğin göğsüne benzer. Ve göğüs Farsçada **بَتْر**’dir; böylece **بَرَبَط** denildi. Ve **البِرْبيطيَّاءُ** nakışın kendisine nisbet edildiği bir yerdir; onu İbn Mukbil şiirinde zikretti; şöyle dedi:
خُزَامَى وسَعْدانٌ كأَنَّ رِياضَها
مُهِدْنَ بذي البِرْبيطيَاءِ المهذَّبِ
Ebû Amr dedi: **البِرْبيطياء**: elbiselerdir.

( **برطم** ) : Kisâî’den rivayet olundu: dedi ki: **الْبَرْطَمَةُ** ve **الْبَرْهَمَةُ** **التَّخَاوُصِ** heyeti gibidir.
Ebû Saîd de ona yakınını söyledi; ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء في المضاعف والمطابق)
(طع) الطاء والعين ليس بشيء. فأمَّا ما حكاه الخليل، من أن الطَّعطعة حكاية صوت اللاطع فليس بشيء.
(طف) الطاء والفاء يدلُّ على قِلّةِ الشيء. يقال: هذا شيءٌ طفيف. ويقال: إِناءٌ طَفَّانُ، أي ملآن. والتَّطْفِيف: نقص المكيال والميزان. قال بعض أهل العلم: إِنّما سمِّي بذلك لأنَّ الذي ينقصه منه يكون طفيفاً. ويقال لِمَا فوق الإِناء الطَِّفَاف والطُّفافة. فأمَّا قولهم: طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا، أي رفعتُهُ إليه وحاذيته([1]). وفي الحديث: "طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان([2])" فإنَّه يريد وثَب حتى كاد يساوي المسجد ـ فهذا على معنى التشبيه بطَفاف الإناء وطَفافته. والقياس واحد.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: أطفَّ فلانٌ بفلان، إذا طَبَن له وأراد ختله. ومنه استطفَّ الأمرُ، إِذا أمكنَ وأُكْمِلَ([3])، وهذا من باب الإبدال، وقد ذكر في بابه.
(طل) الطاء واللام يدل على أصولٍ ثلاثة: أحدها غضاضة الشَّيء وغضارَته، والآخَر الإشراف، والثالث: إِبطال الشَّيء.
فالأول الطّلّ: وهو أضعف المطر، إِنّما سمِّي به لأنَّه يحسِّن الأرض. ولذلك تسَمّى امرأة الرَّجل طَلّته.
قال بعضهم: إنَّما سمِّيت بذلك لأنَّها غضّةٌ في عينه [كأنّها] طَلّ. ومن الباب في معنى القلَّة، وهو محمولٌ على الطّلّ، قولهُم: ما بالنّاقة طُلّ، أي ما بها لبن، يراد ولا قليلٌ منه. وضُمَّت الطاء فرقاً بينه وبين المطر.
والباب الآخر: الطّلَل، وهو ما شَخَص من آثار الديار. يقال لِشَخْصِ الرَّجل طَلَلُهُ. ومن ذلك أَطَلَّ على الشَّيء، إذا أَشْرَفَ. وطَلَل السَّفِينة: جِلالها، والجمع أطلال. ويقال: تَطَالَلْت، إِذا مددتَ عنقَكَ تنظُرُ إلى الشيءِ يبعُد عنك. قال:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])وأمّا إبطال الشيء فهو إطلال الدِّماء، وهو إبطالها، وذلك إِذا لم يطلب لها. يقال طُلَّ دمه فهو مطلول، وأُطِلّ فهو مُطَلّ، إِذا أُهْدِر.
ومما شذَّ عن هذه الأصول، وما أدري كيف صحّته قولهم: إنَّ الطِّلَّ([5]): الحيَّة. والطَّلاَطِلَة: داءٌ يأخذ في الصُّلْب.
(طم) الطاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطيةِ الشَّيءِ للشَّيءِ حتى يسوّيهِ به، الأرض أو غيرها. من ذلك قولهم طمَّ البئر بالتراب: ملأها وسَوَّاها. ثم يحمل على ذلك  فيقال للبحر الطِّمُّ، كأنَّه طَمَّ الماءُ ذلك القرار. ويقولون: "له الطِّمّ والرِّم". فالطِّمّ: البحر، والرِّمّ الثَّرَى. ومن ذلك قولهم: طَمَّ الأمر، إِذا علا وغَلَبَ، ولذلك سُمِّيت القيامة: الطَّامَّة. فأمَّا قولهم: طَمَّ شَعَره، إذا أخذَ منه، ففيه معنى التَّسويَة وإنْ لم يكن فيه التغطية.
ومن الباب: الطِّمْطِم: الرجل الذي لا يُفصح، كأنَّه قد طُمَّ كما تُطَمّ البئر. ومما شذَّ عن هذا الأصل شيءٌ ذكرهُ ابنُ السكّيت، قال: يقال طَمَّ الفرسُ إذا عَلا. وطمَّ الطّائرُ إذا علا الشجرة.
(طن) الطاء والنون أصلٌ يدلُّ على صوت. يقال: طنَّ الذباب طنيناً. ويقولون: ضرب يدَه فأطنّها، كأنَّه يُراد به صوتُ القَطْع.
ومما ليسَ عندي عربياً قولهم للحُزمة من الحطب وغيرِه: طُنّ. ويقولون: طَنَّ، إذا مات، وليس بشيء.
(طه) الطاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال للفرسِ السريع: طَهطاهٌ.
(طأ) الطاء والهمزة، وهو يدلُّ على هَبْط شيءٍ. من ذلك قولهم: طأطأ رأسَه. وهو مأخوذٌ *من الطَّأْطاءِ، وهو منهبطٌ من الأرض. وهو في قول الكُميت([6]).
(طب) الطاء والباء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على عِلمٍ بالشيء ومَهارَةٍ فيه. والآخر على امتدادٍ في الشيء واستطالة.
فالأول الطِّبّ، وهو العلم بالشيء. يقال رجلٌ طَبٌّ وطبيب، أي عالم حاذق. قال:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])ويقال فحلٌ طَبٌّ، أي ماهر بالقِرَاع. ويقال للذي يتعهّد موضِعَ خُفِّه أَينَ يَطَأُ به: طَبٌّ أيضاً. ولذلك سمِّيَ السِّحْر طِبّاً؛ يقال مطبوب، أي مسحور. قال:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
وأمَّا الذي يقال في قولهم: ما ذاك بِطِبِّي، أي بدهري، فليس بشيء، إِنَّما معناهُ ما ذاك بالأمر الذي أَمْهَرُه، ما ذاك بالشيء الذي أقتلُهُ علماً([8])، كما جاء في الحديث: "فما طهوي إذاً([9])". وقد ذكرناه في بابه.
وأمَّا الأصل الآخَر: فالطِّبَّة: الخِرْقَة المستطيلة من الثَّوب، والجميع طِبَب. وطِبَب شُعاع الشَّمْس: الطَّرَائق الممتّدة تُرَى فيها حين تطلُع. والطِّبابة: السَّير بين الخُرْزَتين. والطِّبّة: مستطيل من الأرض دقيقٌ كثير النَّبات.
ومن ذلك قولُهم: تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ، أي ألوان كثيرة.
(طث) الطاء والثاء ليس بشيء. ويزعمون أنّ الطَّثَّ لُعْبَةٌ بِخشبةٍ تدعى المِطَثَّة.
(طح) الطاء والحاء قريبٌ من الذي قبله على أنّهم يقولون: الطَّحُّ: أن تسحَجَ الشيء بِعَقِبك([10]). ويقال طَحْطَح بهم، إِذا بَدّدهم. وطَحْطَحَهم: غَلَبَهم.
(طخ) الطاء والخاء ليس [له] عندي أصلٌ مطرد ولا منقاس. وقد ذُكِرَ عن الخليل: طَخْطَخَ السَّحابُ: انضمَّ بعضه إلى بعض. والطَّخْطخة: تسوية الشَّيء. وهذا إِنَّما يُحتاج في تصحيحه إلى حُجّة، فأمَّا الحكاية في هذا الباب فيقال إنّ الطّخْطَخَة الضَّحك؛ والحكايات لا تُقاس.
ومما يقرب من هذا في الضَّعف قولهم: إنَّ المتطَخطِخ: الضعيف البصر. وقالوا أيضاً: والطُّخوخ: سوء الخُلُق والشَّراسَة.
(طر) الطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حِدّة في الشيء واستطالةٍ وامتدادٍ من ذلك قولهم: طرَّ السِّنَان، إِذا حدّده. وهذا سنان مطرور، أي محدَّد. ومن الباب الرّجل الطَّرير: ذو الهَيْئَة، كأنَّه شيءٌ قد طُرَّ وجُلِيَ وحُدِّدَ. قال:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])ومن الباب فَتَىً طارٌّ: ط‍رَّ شاربُهُ. والطُّرَّةُ: كُفّة الثَّوب. ويقال: رمى فأطَرَّ، إِذا أنفَذ. وكلُّ شيء حُسِّن فقد طُرَّ، حتى يقال طَرّ حوضَه([12])، إذا طيّنه. والطُّرَّة من الغيم: الطريقة المستطيلة. والخُطَّة السّوداء على ظهر الحمار طُرَّة. وطُرَّة النهر: شَفيرُه. وطَرَّ النّبتُ، إِذا أنبت؛ وهو مِنْ طَرّ شاربُهُ. قال:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
فأمَّا الطَّرّ الذي في معنى الشَّلّ([14]) والطَّرد، فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّ مَنْ طرد شيئاً وشَلّه فقد أَذْلَقه حتى يحتدّ في شَدِّهِ وعَدْوِه. فأمَّا قول الحطيئة:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])فقال أبو زيد: الإطرار الإِغراء. وهذا قريبُ القِياسِ من الباب، لأنَّه إِذا أغراه بالشَّيءِ فقد أَذْلَقه وأحدَّه. وقال آخَرون: المُطِرُّ: المدِلّ. والأوّل أحسن وأقيس. ويقال الغضب المطرّ الذي جاء من أطرار الأرض، أي هو غضب لا يُدرى من أين جاء. وهو صحيح؛ لأنَّ أطرار الأرض أطرافها وطرف كلِّ شيءٍ: الحادّ منه.
(طس) الطاء والسين ليس أصلاً. والطَّسُّ لغةٌ في الطَّسْت.
(طش) الطاء والشين أُصَيلٌ يدلُّ على قِلّةٍ في مَطَر، ويجوز أن يُستعار في غيرهِ أصلاً. من ذلك الطّشّ، وهو المطر الضَّعيف. وقال رؤبة:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1])  وكذا في المجمل، وفي اللسان: "دفعته" بالدال.
([2]) في المجمل واللسان: "بني زريق".
([3]) في المجمل: "إذا استقامَ وأمكن".
([4]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما سبق في حواشي (دمخ). وأنشده في اللسان في (طلل).
([5]) يقال أيضاً بفتح الطاء، كما في اللسان (طلل 432).
([6]) في ديوانه (2: 22). وأنشده في اللسان والجمهرة (3: 285) بدون نسبة :
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
 ([7]) البيت لعلقمة الفحل في ديوانه 131 والمفضليات (3: 192).
([8]) في الأصل: "أقله علما".
([9]) انظر ما سيأتي في (طهي). وفي اللسان (طها): "وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك".
([10]) في الأصل: "يعقل"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) البيت من أبيات رويت في الحماسة: (2: 20). منسوبة إلى العباس بن مرداس. وذكر في اللسان (طرر) أن البيت يروى أيضاً للمتلمس.
([12]) في الأصل: "خوصته" ، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) البيت لأبي قيس بن رفاعة. اللسان (عنس)، وشرح شواهد المغني 244. وسيأتيýýýýýýý في (عنس).
([14]) في الأصل: "الشك"، تحريف.
([15]) ديوان الحطيئة 49 واللسان (طرر) وإصلاح المنطق 320.
([16]) في اللسان :              * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
    وفي الديوان: 78:          * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** في المضاعف والمطابق)
(**طع**) **الطاء** ve **العين** bir şey değildir. Şu hâlde **الخليل**’in hikâye ettiği, **الطَّعطعة**’nın **اللاطع**’ın sesinin hikâyesi olduğuna dair olan şey, bir şey değildir.

(**طف**) **الطاء** ve **الفاء** şeyin azlığına delâlet eder. Denir: bu, **طَفيف** bir şeydir. Ve denir: **إِناءٌ طَفَّانُ**; yani dolu. Ve **التَّطْفِيف**: ölçeği ve tartıyı eksiltmektir. Ehl-i ilimden bazıları dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü ondan eksilttiği şey, **طَفيف** olur. Ve kabın üstünde olana **الطَِّفَاف** ve **الطُّفافة** denir. Şu hâlde onların sözü: **طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا**; yani onu oraya yükselttim ve ona hizaladım([1]). Hadiste: “**طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان**([2])” — şüphesiz o, sıçradı da neredeyse mescide eşit olacaktı, demek ister — bu, kabın **طَفاف**’ı ve **طَفافته**’si ile benzetme mânâsı üzerinedir. Kıyas birdir.

Ve bâbdan şâz olan şeylerden: onların sözü **أطفَّ فلانٌ بفلان**; ona **طَبَن** ettiğinde ve onu aldatmayı istediğinde. Ve ondan: **استطفَّ الأمرُ**; mümkün olduğunda ve tamamlandığında([3]). Bu, ibdâl bâbındandır; kendi bâbında zikredilmiştir.

(**طل**) **الطاء** ve **اللام** üç asla delâlet eder: birincisi şeyin **غضاضة**’sı ve **غضارته**’si, ikincisi **الإشراف**, üçüncüsü: şeyin **إِبطال**’ı.

Birincisi: **الطّلّ**; o, yağmurun en zayıfıdır. Ancak bununla adlandırıldı; çünkü yeri güzelleştirir. Bu sebeple erkeğin karısına **طَلّته** denir.

Bazıları dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü o, onun gözünde tazedir; [sanki o] **طَلّ**’dür. Ve bâbdan, azlık mânâsında — ve **الطّلّ** üzerine hamledilmiş olarak — onların sözü: **ما بالنّاقة طُلّ**; yani onda süt yoktur; azı da kastedilir. **الطاء** yağmurdan ayırmak için ötrelendi.

Diğer bâb: **الطّلَل**; o, yurtların izlerinden belirginleşen şeydir. Erkeğin şahsına **طَلَلُهُ** denir. Bundan: **أَطَلَّ على الشَّيء**; bir şeye **أَشْرَفَ** ettiğinde. Ve geminin **طَلَل**’i: örtüleridir; çoğulu **أطلال**. Ve denir: **تَطَالَلْت**; boynunu uzattığında, senden uzaklaşan şeye bakarsın. Dedi ki:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])

Şeye gelince: şeyin iptali; o, **إطلال الدِّماء**’dır; o da onların iptalidir. Bu, onlar için talepte bulunulmadığı zaman olur. Denir: **طُلَّ دمه**; o hâlde o **مطلول**’dür. Ve **أُطِلّ**; o hâlde o **مُطَلّ**’dür; **أُهْدِر** edildiğinde.

Ve bu asıllardan şâz olan şeylerden — ve sıhhatini nasıl bildiğimi bilmiyorum — onların sözü: şüphesiz **الطِّلَّ**([5]) yılandır. Ve **الطَّلاَطِلَة**: belde tutan bir hastalıktır.

(**طم**) **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyin, şeyi, onunla eşitleyinceye kadar örtmesine delâlet eder; yer veya başkası. Bundan: onların sözü **طمَّ البئر بالتراب**: onu doldurdu ve düzeltti. Sonra bunun üzerine taşınır da denir: denize **الطِّمُّ**; sanki su o çukuru **طَمَّ** etti. Ve derler: “**له الطِّمّ والرِّم**”. **الطِّمّ**: denizdir; **الرِّمّ**: nemli topraktır. Bundan: onların sözü **طَمَّ الأمر**; yükseldiğinde ve galip geldiğinde. Bu sebeple kıyamete **الطَّامَّة** adı verildi. Şu hâlde onların sözü: **طَمَّ شَعَره**; ondan aldığında, onda örtme olmasa da tesviye mânâsı vardır.

Ve bâbdan: **الطِّمْطِم**; açık konuşmayan adamdır; sanki kuyu örtüldüğü gibi o da **طُمَّ** edilmiştir. Ve bu asıldan şâz olan şeylerden, **ابنُ السكّيت**’in zikrettiği bir şey: dedi ki: denir **طَمَّ الفرسُ**; yükseldiğinde. Ve **طمَّ الطّائرُ**; ağaca yükseldiğinde.

(**طن**) **الطاء** ve **النون** bir asıldır; sese delâlet eder. Denir: **طنَّ الذباب طنيناً**. Ve derler: elini vurdu da **فأطنّها**; sanki bununla kesmenin sesi kastedilir.

Ve bence Arapça olmayan şeylerden: odun ve başkasından olan demete **طُنّ** demeleri. Ve derler: **طَنَّ**; öldüğünde; bir şey değildir.

(**طه**) **الطاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir. Hızlı ata **طَهطاهٌ** denir.

(**طأ**) **الطاء** ve **الهمزة**; o, bir şeyin alçalmasına delâlet eder. Bundan: onların sözü **طأطأ رأسَه**. O, **الطَّأْطاءِ**’dan alınmıştır; o, yerden bir alçaklıktır. O, **الكُميت**’in sözü içindedir([6]).

(**طب**) **الطاء** ve **الباء** iki sahih asıldır: birincisi, şey hakkında bilgiye ve onda maharete delâlet eder. Diğeri, şeyde uzamaya ve uzamışlığa.

Birincisi: **الطِّبّ**; o, şey hakkında ilimdir. Denir: **رجلٌ طَبٌّ وطبيب**; yani âlim, usta. Dedi ki:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])
Ve denir: **فحلٌ طَبٌّ**; yani **القِرَاع**’da mahir. Ve ayağının tabanının yerini, onunla nereye bastığını gözeten kimseye de **طَبٌّ** denir. Bu sebeple sihre **طِبّاً** adı verildi; denir **مطبوب**; yani büyülenmiş. Dedi ki:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ

Şu hâlde onların sözü içinde söylenen şeye gelince: **ما ذاك بِطِبِّي**; yani “benim dehrimle”, o bir şey değildir. Ancak mânâsı: o, benim maharet gösterdiğim iş değildir; o, benim ilimle kuşattığım şey değildir([8]); hadiste geldiği gibi: “**فما طهوي إذاً**([9])”. Onu kendi bâbında zikrettik.

Diğer asla gelince: **الطِّبَّة**; elbiseden uzunlamasına bez parçasıdır; hepsi **طِبَب**. Güneş ışınının **طِبَب**’i: doğduğu vakit içinde görülen uzamış çizgilerdir. **الطِّبابة**: iki boncuk arasında yürüyüştür. Ve **الطِّبّة**: yerden uzunlamasına bir parça; ince, bitkisi çok.

Bundan: onların sözü: **تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ**; yani birçok renkler üzere.

(**طث**) **الطاء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve zannederler ki **الطَّثَّ**, **المِطَثَّة** denilen bir sopayla bir oyundur.

(**طح**) **الطاء** ve **الحاء**, ondan öncekinin yakınıdır; şu var ki onlar derler: **الطَّحُّ**: şeyi topuğunla sıyırmandır([10]). Ve denir: **طَحْطَح بهم**; onları dağıttığında. Ve **طَحْطَحَهم**: onları yendi.

(**طخ**) **الطاء** ve **الخاء**’ın bende düzenli ve kıyaslı bir aslı yoktur. **الخليل**’den nakledilmiştir: **طَخْطَخَ السَّحابُ**: bir kısmı bir kısmına birleşti. Ve **الطَّخْطخة**: şeyin tesviyesidir. Bu, ancak tashihinde bir hüccete muhtaçtır. Şu hâlde bu bâbda hikâye olarak denir ki **الطّخْطَخَة** gülmektir; hikâyeler kıyas edilmez.

Ve bunun zayıflıkta yakını olan şeylerden: onların sözü: şüphesiz **المتطَخطِخ** zayıf görendir. Ve ayrıca dediler: **الطُّخوخ** kötü huy ve sertliktir.

(**طر**) **الطاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyde keskinliğe ve uzamaya ve yayılmaya delâlet eder. Bundan: onların sözü **طرَّ السِّنَان**; onu sivrilttiğinde. Ve bu, **سنان مطرور**’dur; yani sivriltilmiş. Ve bâbdan: **الرّجل الطَّرير**; heyet sahibi; sanki o, **طُرَّ** edilmiş, parlatılmış ve sivriltilmiş bir şeydir. Dedi ki:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])
Ve bâbdan: **فَتَىً طارٌّ**: bıyığı **ط‍رَّ** etti. Ve **الطُّرَّةُ**: elbisenin eteği. Ve denir: **رمى فأطَرَّ**; delip geçirdiğinde. Ve güzelleştirilen her şey **طُرَّ** edilmiştir; hatta denir: **طَرّ حوضَه**([12]); onu çamurla sıvadığında. Ve buluttan **الطُّرَّة**: uzunlamasına yol. Ve eşeğin sırtındaki siyah çizgi **طُرَّة**’dir. Ve nehrin **طُرَّة**’si: kıyısıdır. Ve **طَرَّ النّبتُ**; bitirdiğinde; o, bıyığının **طَرّ** etmesindendir. Dedi ki:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])

Şu hâlde **الطَّرّ**’a gelince; **الشَّلّ**([14]) ve **الطَّرد** mânâsında olan, o da bundandır; çünkü bir şeyi kovan ve onu **شَلّ** eden kimse, onu çekişinde ve koşusunda keskinleşinceye kadar kayganlaştırmış olur. Şu hâlde **الحطيئة**’nin sözüne gelince:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])
**أبو زيد** dedi: **الإطرار** kışkırtmadır. Bu, bâbdan kıyasa yakındır; çünkü onu bir şeye kışkırttığında, onu kayganlaştırmış ve keskinleştirmiş olursun. Başkaları dedi: **المُطِرُّ**: nazlanan. Birincisi daha güzel ve daha kıyaslıdır. Ve denir: **الغضب المطرّ**; yerin **أطرار**’ından gelen öfke; yani nereden geldiği bilinmeyen bir öfkedir. Bu sahihtir; çünkü yerin **أطرار**’ı uçlarıdır; her şeyin ucu: onun keskin olanıdır.

(**طس**) **الطاء** ve **السين** asıl değildir. Ve **الطَّسُّ**, **الطَّسْت**’te bir lehçedir.

(**طش**) **الطاء** ve **الشين** küçük bir asıldır; yağmurda azlığa delâlet eder; aslî olarak başkasında da ödünç alınması câizdir. Bundan: **الطّشّ**; o, zayıf yağmurdur. **رؤبة** dedi:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Ve **المجمل**’de de böyledir; **اللسان**’da: **"دفعته"** **الدال** ile.
([2]) **المجمل** ve **اللسان**’da: **"بني زريق"**.
([3]) **المجمل**’de: **"إذا استقامَ وأمكن"**.
([4]) **طهمان بن عمرو الكلابي**’nindir; daha önce (**دمخ**) haşiyelerinde geçti. Ve **اللسان**’da (**طلل**) içinde onu şâhid getirdi.
([5]) **الطاء**’ın fethasıyla da söylenir; **اللسان** (**طلل 432**)’de olduğu gibi.
([6]) Divanında (2: 22). Ve **اللسان** ve **الجمهرة** (3: 285)’te nisbet olmaksızın onu şâhid getirdi:
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
([7]) Beyit **علقمة الفحل**’indir; divanında 131 ve **المفضليات** (3: 192).
([8]) Asılda: **"أقله علما"**.
([9]) (طهي)’de gelecek olana bak. Ve **اللسان** (**طها**)’da: **"وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك"**.
([10]) Asılda: **"يعقل"**; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([11]) Beyit, **الحماسة**’de (2: 20) rivayet edilen beyitlerdendir. **العباس بن مرداس**’a nisbet edilmiştir. Ve **اللسان** (**طرر**)’de, beyitin **المتلمس**’e de rivayet edildiği zikredildi.
([12]) Asılda: **"خوصته"**; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([13]) Beyit **أبي قيس بن رفاعة**’nindir. **اللسان** (**عنس**) ve **شرح شواهد المغني** 244. Ve (عنس)’te gelecek.
([14]) Asılda: **"الشك"**; tahrif.
([15]) **ديوان الحطيئة** 49 ve **اللسان** (**طرر**) ve **إصلاح المنطق** 320.
([16]) **اللسان**’da: * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
Divanda: 78: * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَلَّتِ السَّمَآءُ الأَرْضَ
1 طَلَّتِ السَّمَآءُ الأَرْضَ ذ , [aor. طَلُ٣َ ,] inf. n. طَلٌّ, The sky rained small rain upon the earth, or land. (MA.) And طُلَّتِ الأَرْضُ, (S, O, K,) inf. n. as above, (TA,) [meaning, as is implied in the S and O, The earth, or land, was rained upon by the weakest of rain; or was rained upon, or bedewed, by the طَلّ, q. v.; or] the طَلّ descended upon the earth, or land: (K:) and طَلَّهَا النَّدَى [The rain, or dew, moistened it]: (S, O, TA:) and طَلَّت, with fet-h, signifies [accord. to some] It became moist, or moistened: one says, طُلَّتْ بِلَادُكَ, and طَلَّتْ; the former meaning May thy countries, or tracts of country, be rained upon; and the latter, become moist, or moistened: or, accord. to Aboo-Is-hلk, [i. e. Zj,] طُلَّتْ only, with damm; [and he adds,] one says, رَحُبَتْ بِلَادُكَ وَطُلَّتْ, with damm, [i. e. May thy tracts of country be spacious to thee, and be moistened by the طَلّ, (or, as in art. رحب in the TA, أَرْحَبَتْ عَلَيْكَ وَطُلَّتْ)], not طَلَّتْ; because the طَلّ is not from them, [i. e. it is not from the tracts of country,] but they are the objects thereof. (TA.) [Golius mentions, among the significations of طَلَّ, as on the authority of Z, i. q. رحب, said of land, or the earth, and followed by على relating to a person: but I think it most probable that he inferred this signification from his finding, in a copy of the A, the phrase رَحُبَتْ عَلَيْكَ الأَرْصُ وَطَلَّتْ (for وَطُلَّتْ), without any explanation. And Freytag mentions ↓ أُطِلَّ as meaning It was watered by fine rain; from the Deewلn of the Hudhalees.] And [it is said that] طَلَّتِ السَّمَآءُ signifies اِشْتَدَّ وَقْعُهَا [i. e. The rain fell vehemently]. (TA.) -A2- طَلَّ دَمَهُ, (AZ, S, O, Msb,) said of God, (S,) or of the ruling power, (Msb,) first pers. طَلَلْتُهُ, (K,) aor. طَلُ٣َ , (Msb,) inf. n. طَلٌّ (Msb, K) and طُلُولٌ, (K,) He made his blood to go for nought, unretaliated, and uncompensated by a mulct; made it to be of no account: (AZ, S, O, Msb, K, TA:) or held it to be of little account, as though it were but [the rain, or dew, termed] طَلّ, in its result; this, accord. to Er-Rلghib, being the proper meaning: (TA:) and ↓ اطلّهُ signifies the same. (AZ, S, O, Msb, K.) And طُلَّ دَمُهُ His blood was made to go for nought, &c.; (AZ, S, Mgh, O, Msb, K;) as also دَمُهُ ↓ أُطِلَّ: (AZ, S, O, Msb, K:) and طَلَّ دَمُهُ, (S, O, Msb, K,) with fet-h, accord. to Ks and AO, (S, O, Msb,) aor. طَلُ٣َ [contr. to analogy], (Msb,) or طَلِ٣َ [agreeably with analogy]; (K;) and طَلَّ, originally طَلِلَ, (Msb, K, *) aor. طَلَ٣َ ; (Msb, K;) [his blood went for nought, &c.;] but this is disallowed by AZ; (S, O, Msb;) and it is more commonly with damm. (K.) ― -b2- And طَلَّهُ حَقَّهُ, aor. طَلُ٣َ , He diminished, or impaired, to him his right, or due; or deprived, or defrauded him of it, partly, or wholly: (K, TA:) or, accord. to Khلlid Ibn-Jembeh, (TA,) he denied him, or refused him, his right, or due; (K, TA;) and withheld it [from him]: (TA:) and he annulled it; or made it to go for nought, as a thing of no account, or as a thing that had perished or become lost. (K, TA.) You say, طَلُّوا فُلَانًا حَقَّهُ, aor. طَلُ٣َ , inf. n. طَلٌّ, They denied, or refused, such a one his right, or due: so says Khلlid Ibn-Jembeh. (O.) ― -b3- And طَلَّ غَرِيمَهُ, (K,) aor. طَلُ٣َ , (TA,) inf. n. طَلٌّ, (O, K,) He delayed, or deferred, with his creditor, or put him off, by promising time after time to pay him. (O, * K.) ― -b4- And طَلٌّ signifies also The driving of camels roughly, or rigorously. (K.) You say, طَلَّ الاـِبِلَ, inf. n. طَلٌّ, He drove the camels roughly, or rigorously! (TK.) -A3- طَلَّ, [sec. pers. طَلِلْتَ, aor. طَلَ٣َ ,] inf. n. طَلَالَةٌ; like مَلَّ, [sec. pers. مَلِلْتَ, aor. طَلَ٣َ ,] (K, TA,) inf. n. مَلَالَةٌ; (TA;) [accord. to Freytag, followed by لَهُ, and in the Deewلn of the Hudhalees by اـِلَيْهِ; and so, accord. to him, ↓ استطلّ, followed by لَهُ;] He, or it, was, or became, pleasing, (K, TA,) and goodly. (TA.) -A4- And طَلَّهُ, (K,) inf. n. طَلٌّ, (TA,) is also syn. with طَلَاهُ: (K:) so in the phrase طَلَّهُ بِالوَرْسِ [He smeared it, or rubbed it over, with ورس, q. v.]; namely, a thing. (Ibn-'Abbلd, O.)

4 أَطْلَ٣َ see 1, former half: -A2- and the same, latter half, in two places. -A3- اطلّ عَلَيْهِ He (a man, Msb) looked upon it, looked upon it from above, looked down upon it, got a view of it, or saw it; syn. أَشْرَفَ, (S, O, K,) [i. e.] أَشْرَفَ عَلَيْهِ, (Msb,) or أَوْفَى عليه; (Ham p. 208;) properly أَوْفَى عَلَيْهِ بِطَلَلِهِ, i. e. بِشَخْصِهِ [meaning he looked upon it, &c., with his body; not in imagination]; (Er-Rلghib, TA;) and ↓ استطلّ signifies the same: (K:) and so أَطَفَّ عليه. (O in art. طف.) [See also 6.] Hence, in a trad., the saying of Safeeyeh the daughter of 'Abd-El-Muttalib, فَأَطَلَّ عَلَيْنَا يَهُودِىٌّ فَقُمْتُ فَضَرَبْتُ رَأْسَهُ بِالسَّيْفِ ثُمَّ رَمَيْتُ بِهِ عَلَيْهِمْ [And a Jew looked upon us, and I arose, and smote off his head with the sword, then cast it upon them]. (O.) ― -b2- [Hence, perhaps,] اطلّ الزَّمَانُ (assumed tropical:) The time drew near. (Msb.) ― -b3- And اطلّ عَلَى حَقِّى فَذَهَبَ بِهِ (assumed tropical:) He got possession of my right, or due, and took it away, or went away with it. (Ibn-'Abbلd, O.) [See also أَطَفَّ.] ― -b4- And اطلّ عَلَيْهِ (tropical:) He importuned him, (Ibn- 'Abbلd, O, TA,) حَتَّى غَلَبَهُ [so that, or until, he overcame him]. (TA.) And اطلّ فُلَانٌ عَلَى فُلَانٍ بِالأَذَى (assumed tropical:) Such a one kept continually, or constantly, to the annoying, or molesting, or hurting, of such a one. (TA.) -A4- An Arab woman of the desert is related to have said, مَا أَطَلَّ شِعْرَ جَمِيلٍ وَأَحْلَاهُ [How pleasing is the poetry of Jemeel, and how sweet is it!]. (TA.)

هٰذِهِ الأَرْضُ قَدْ تَطَلَّلَتْ
5 هٰذِهِ الأَرْضُ قَدْ تَطَلَّلَتْ ذ This land has produced herbage, and become replete, [for تَخَيَّرَتْ (to which I cannot assign any apposite meaning), in my original, I read تَحَيَّرَتْ,] and has not been trodden by any one: so says AA. (O.)

تَطَالَّ
6 تَطَالَّ ذ (S, O, in the K in art. طول written تَطَالَلَ,) اـِلَى الشَّىْءِ (O) He stretched out his neck, looking at the thing, it being far from him: (S, O:) or he stretched out his neck to look: (TA in art. دمخ:) or تَطَالَلْتُ signifies I stood upon my toes, and stretched my stature, to look at a thing, (تَطَاوَلْتُ, K, TA, both of these verbs meaning thus, TA in art. طول,) and looked: (K, TA:) or, accord. to AA, التَّطَالُّ signifies the looking from above a place, or from a curtain or the like. (TA.) [See an ex. in a verse cited in art. شرف, conj. 10: and see also 4 in the present art.]

10 اـِسْتَطْلَ٣َ see 4. ― -b2- استطلّ الفَرَسُ بِذَنَبِهِ is expl. by Ibn-'Abbلd as signifying مَرَّمُطِلًّا بِهِ اـِذَا نَاصَبَهُ فِى السَّمَآءِ [app. meaning The horse went along raising his tail toward the sky: for I think that اـِذَا نَاصَبَهُ should be اـِذَا كَانَ نَاصِبَهُ or أَىْ نَاصِبَهُ]. (O.) -A2- See also 1, last sentence but one.

طَلْطَلَهُ
R. Q. 1 طَلْطَلَهُ ذ He moved him, agitated him, shook him, or put him into a state of motion or commotion; (K, TA;) like تَلْتَلَهُ: (TA:) [or,] accord. to Ibn-'Abbلd, الطَّلْطَلَةُ signifies the moving about the arms in walking. (O.)

طَلٌّ
طَلٌّ ذ Light, (Msb,) or weak, (K,) [i. e. drizzling,] rain: (Msb, K:) or the lightest, (K,) or weakest, of rain: (S, O, Msb, K:) or dew (نَدًى, K, TA) that descends from the sky in cloudless weather: (TA:) or above نَدًى and less than مَطَرٌ: (K:) or, accord. to Er-Rلghib, rain that has little effect; and so in the Kur ii. 267: (TA:) pl. طِلَالٌ (S, O, K) and طِلَلٌ, (O, K,) the latter mentioned by Fr, and said by him to be the only instance of the kind that has been heard except حِرَفٌ pl. of حَرْفٌ as meaning the حَرْف of a mountain; (O;) [or] طَلَلٌ is a contraction of طِلَالٌ: in a saying of a poet, cited by IAar, (TA,) ↓ الطَّلَل occurs for الطَّلّ [in the CK الطُّلّ]: or in this instance, as some relate it, the word is الطِّلَل. (K, TA.) ― -b2- And Milk: (K:) or so ↓ طُلٌّ, with damm, in the saying مَا بِالنَّاقَةِ طُلٌّ [There is not in the she-camel any milk], as Yaakoob says, and as is related on the authority of AA, (S,) and thus in the saying مَا بِالدَّارِ طُلٌّ [There is not in the house any milk]: (O:) or طُلٌّ signifies thus: or blood. (K. [But see this word below.]) ― -b3- And Paucity of milk of a camel; as also ↓ طُلٌّ. (K.) ― -b4- And Fat, or fatness; syn. طِرْقٌ [in the CK طَرَقٌ, and in my MS. copy of the K طُرْقٌ]: thus in the saying مَا بِالنَّاقَةِ طَلٌّ [There is not in the she-camel any fat, or fatness]. (M, K, TA: in the CK طُلٌّ.) -A2- [It is also used as an epithet.] You say يَوْمٌ طَلٌّ, meaning ذُو طَلٍّ, i. e. [A day having drizzling rain, or dew; or] moist, or humid. (TA.) And أَرْضٌ طَلَّةٌ Land moistened by dew [or by drizzling rain]; (TA;) as also ↓ مَطْلُولَةٌ: (S, TA:) and [in like manner] طَلَّةٌ signifies a meadow (رَوْضَةٌ) moistened by طَلّ. (K.) And طَلٌّ signifies Anything moist. (TA.) ― -b2- [Hence, app.,] Goodly, or good, or beautiful, and pleasing: thus applied to a night, and to poetry (شِعْر [in the CK شَعَر]), and to water, &c.: (K, TA:) applied to these as meaning good, or beautiful; and so to discourse; (TA;) and thus ↓ طَلِيلَةٌ applied to a خُطْبَة. (Ibn-'Abbلd, O, TA.) And اِمْرَأَةٌ طَلَّةٌ means A beautiful, elegant, or graceful, woman. (TA,) And خَمْرٌ طَلَّةٌ Pleasant, or delicious, wine: (S, O, K: *) or, as some say, such as descends easily [or pleasantly down the throat]. (TA.) And طَلَّةٌ applied to an odour (رَائِحَةٌ, K, TA, or رَيَّا, TA) likewise signifies Pleasant, or delicious. (K, TA.) -A3- Also An aged man: (Kr, K:) and طَلَّةٌ signifies an old woman: (K, TA:) and a woman foul, unseemly, or obscene, in tongue; (K, * TA;) annoying, or molesting. (TA.) ― -b2- And A serpent; (K;) thus accord. to IAar: (O:) and so ↓ طِلٌّ; (K;) thus accord. to AA; (O;) like طِلْعٌ. (TA in art. طلع.)

طُلٌّ
طُلٌّ ذ : see طَلٌّ, in two places. [But the signification of “ blood ” there mentioned requires consideration; for Sgh adds immediately after explaining the saying مَا بِالدَّارِ طُلٌّ what here follows.] ― -b2- ذَهَبَ دَمُهُ طُلًّا and ↓ طِلًّا means هَدَرًا [i. e. His blood went for nought, unretaliated, and uncompensated by a mulct]. (Ibn-'Abbلd, O. [Then follows immediately in the O الطُّلَّآءُ, expl. as below.])

طِلٌّ
طِلٌّ ذ : see طَلٌّ, last sentence: -A2- and see also طُلٌّ.

طَلَّةٌ
طَلَّةٌ ذ [fem. of طَلٌّ, q. v. ― -b2- And also used as a subst.: signifying] A wife. (S, O, K.) -A2- And Daintiness, or delicacy, in food and clothing. (K, TA. [In the CK, النِّعْمَةُ is erroneously put for النَّعْمَةُ.])

طُلَّةٌ
طُلَّةٌ ذ The neck. (K.) -A2- And A draught of milk; (Az, K, TA;) as also ↓ طُلَّى: (Az, TA:) pl. of the former طُلَلٌ. (K.)

طَلَلٌ
طَلَلٌ ذ A portion still standing of the remains of a dwelling or house; (S, O, Msb, * K;) as also ↓ طَلَالَةٌ: (K:) pl. أَطْلَالٌ and طُلُولٌ, (S, O, Msb, K,) the latter pl. sometimes used: (Msb:) what cleaves to the ground is termed رَسْمٌ: (TA:) the people of the towns or villages apply the term أَطْلَالٌ to the remains of walls and of places of worship; and the people of the tents to [the remains of] places of eating and of drinking and of sleeping: (Ham p. 541:) [and] as pl. of طَلَلٌ it signifies elevated places: one says, رَأَيْتُ طَلَلَ القَرْيَةِ, meaning I saw what was elevated of the land of the town, or village. (Har p. 139.) ― -b2- And The شَخْص [or body, or bodily or corporeal form or figure or substance, such as one sees from a distance,] of a thing, (Msb, K,) whatever it be; as also ↓ طَلَالَةٌ: pl. of the former as above: (K:) the شَخْص [as meaning body, or person,] of a man; as also ↓ طَلَالَةٌ: (S, O:) or, of a man, the erect شَخْص. (Msb voce جُثَّةٌ.) And ظَلَالَةٌ, with ظ, signifies the same. (O and K in art. ظل.) One says, حَيَّا اللّٰهُ طَلَلَكَ and ↓ طَلَالَتَكَ, meaning [May God preserve, or save,] thy شَخْص [i. e. body, or person]. (S, O.) And حَيَّا اللّٰهُ طَلَلَكَ and أَطْلَالَكَ, meaning مَا شَخَصَ مِنْ جَسَدِكَ [i. e. May God preserve, or save, what has risen into view of thy body, or person]. (TA.) ― -b3- Also A place in the صَحْن [or court] of a house, prepared for the household to sit upon: ADk says that there was a place on which to eat and drink in the فِنَآء [or yard] of every house, called the طَلَل: (Az, TA:) accord. to ISd, (TA,) the طَلَل of a house is, or was, like the [kind of wide bench, of stone or brick &c., generally built against a wall, called] دُكَّانَة [or دُكَّان], upon which to sit. (K, TA.) ― -b4- And The جِلَال [or deck] of a ship or boat; (M, Mgh, O, K;) i. e. (Mgh) the covering thereof, which is like the roof (Mgh, Msb) of a house or chamber: (Mgh:) pl. أَطْلَالٌ. (Mgh, Msb, TA.) [In the TA it is said to mean the شِرَاع of a ship or boat; which is a mistake, as is sufficiently shown by its being there immediately added, “ hence the trad. of Aboo-Bekr, that he used to pray upon the اطلال of the ship or boat. ”] ― -b5- [Hence, app.,] one says, (of a man, Ibn-'Abbلd, O,) مَشَى عَلَى طَلَلِ المَآءِ i. e. على ظَهْرِهِ, (Ibn-'Abbلd, O, K,) which, Z says, means على وَجْهِهِ [i. e. (tropical:) He walked, or went along, upon the surface of the water: but whether this relates to a pretended miracle or to sliding upon ice, I know not]: and he adds that it is a tropical phrase. (TA.) -A2- Also Anything fresh, or juicy, or [like طَلٌّ] moist; syn. طَرِىٌّ. (K.) ― -b2- See also طَلٌّ, first sentence.

طَلِيلٌ
طَلِيلٌ ذ : see مَطْلُولٌ. -A2- Also Sweet; syn. حُلْوٌ: (so accord. to the O and some copies of the K: accord. to other copies of the K, i. q. خِلق; i. e., accord. to some of these copies, خَلْقٌ; accord. to some, خَلَقٌ; and accord. to some, خَلِقٌ:) thus expl. by Ibn-'Abbلd; and said by him to be of the dial. of Hudheyl. (O.) [The explanation in the O is, I doubt not, the right: and hence] ― -b2- طَلِيلَةٌ applied to a خُطْبَة: see طَلٌّ, latter part. -A3- Also A mat; syn. حَصِيرٌ: (IAar, O, K:) or such as is woven of [the leaves of the] دَوْم [or Theban palm-tree]; or of the leaves of the date-palm; or of the قُشُور [app. meaning the peels of the branches] thereof: (K, TA:) so in the M: in the T it is said that ↓ طَلِيلَةٌ means, accord. to AA, a [mat of the kind called] بُورِيَآء; and accord. to As, a بَارِىّ [which signifies the same as بوريآ]: (TA:) pl. أَطِلَّةٌ and طِلَّةٌ and طُلُلٌ. (K.)

طَلَالَةٌ
طَلَالَةٌ ذ [an inf. n.: see 1, last sentence but one. And, as a simple subst.,] A good, or goodly, state or condition; and a beautiful aspect, appearance, mien, or guise. (IAar, O, K.) And Beauty, or beauty of colour, or brightness: (O, K:) so in the saying, عَلَى مَنْطِقِهِ طَلَالَةُ الحُسْنِ [Upon his diction is the glow of beauty]. (O.) Accord. to As, i. q. حُسْنٌ and مَآءٌ [i. e. Goodliness, or beauty, and, app., lustre]. (TA.) ― -b2- Also, (AA, O, K,) and some say ↓ طُلَالَةٌ, (AA, O,) Joy, gladness, or happiness. (AA, O, K.) -A2- See also طَلَلٌ, in four places. ― -b2- [Hence,] one says فَرَسٌ حَسَنُ الطَّلَالَةِ, meaning [A horse goodly, or beautiful,] in what is high, or elevated, of his frame, or make. (TA.)

طُلَالَةٌ
طُلَالَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

طَلِيلَةٌ
طَلِيلَةٌ ذ : see طَلِيلٌ.

طُلَّى
طُلَّى ذ : see طُلَّةٌ.

طُلَّآءٌ
طُلَّآءٌ ذ , (Ibn-'Abbلd, O, K,) like سُلَّآءٌ, (K, TA,) [in the CK, طَلّاء, like سَلّاء, and] in some copies of the K, erroneously, طِلَّآء, (TA,) Blood, itself: and some say, a pellicle upon the surface thereof: (O:) [and in like manner طُلَّآء is expl. in the K in art. طلأ:] or blood that has been made to go for nought, unretaliated, and uncompensated by a mulct: (K: [and from the context in the O, it seems that this is probably meant by Ibn- 'Abbلd: see طُلٌّ:]) accord. to AAF, (TA,) the ء in this word is originally ل. (K, TA.)

طُلْطُلٌ
طُلْطُلٌ ذ A chronic, or permanent, disease. (IAar, Az, K.)

طُلَطِلٌ
طُلَطِلٌ ذ : see طُلَاطِلَةٌ.

طُلَطِلَةٌ
طُلَطِلَةٌ ذ : see طُلَاطِلَةٌ: each in two places.

طَلَاطِلُ
طَلَاطِلُ ذ : see طُلَاطِلَةٌ: each in two places.

طُلَاطِلٌ
طُلَاطِلٌ ذ : see the next paragraph, in three places.

طُلَاطِلَةٌ
طُلَاطِلَةٌ ذ A calamity, or misfortune; (S, O, K;) as also ↓ طُلَطِلَةٌ [in the CK طَلْطَلَة] and ↓ طُلَطِلٌ [in the CK طَلْطَل]. (K, TA.) ― -b2- Also, (S, O,) or ↓ طُلَاطِلٌ, (M, K,) A disease that wearies the physicians, (S, M, O, K,) for which there is no remedy: (S, O:) and said in the M to be a pain in the back. (TA.) And the former, A disease that attacks a man in his belly; as also ↓ طُلَطِلَةٌ. (O.) And A disease in the backs of asses, that breaks their backs; (K, * TA;) so in the M; (TA;) as also طِلاطل with damm and fet-h [i. e. ↓ طُلَاطِلٌ and ↓ طَلَاطِلُ]. (K.) ― -b3- And Death; as also ↓ طُلَاطِلٌ; (K, TA;) so in the M, with damm; and with fet-h [i. e. ↓ طَلَاطِلُ]. (TA.) ― -b4- And A certain piece of flesh in the fauces: (ISd, K, TA:) or the piece of flesh extending downwards upon [the upper extremity of] the مُسْتَرَط [or مَسْرَط, i. e. the gullet]; (As, Az, O, K, * TA;) [meaning] the لَهَاة [or uvula]: (TA:) or, (O, K,) accord. to AHeyth, (O,) the falling of the لَهَاة [or uvula], so that neither food nor beverage passes the fauces easily by reason of it. (O, K.)

أَطْلَالُ
أَطْلَالُ ذ is the name of a certain mare, (O, K,) or of a she-camel, (K,) which, in reply to her rider's commanding her to leap a river, on the day of El-Kلdiseeyeh, is asserted to have spoken, saying, وَثْبٌ وَسُورَةِ البَقَرَةِ [A leap, by the Chapter of the Cow!]. (O, K.) [Freytag has erroneously said, as on the authority of the K, that it is a name of the chapter of the Kur-لn otherwise called بقرة.]

مُطَلٌّ
مُطَلٌّ ذ : see مَطْلُولٌ.

أَمْرٌ مُطِلٌّ
أَمْرٌ مُطِلٌّ ذ An affair not settled, or not established. (So accord. to some copies of the S and K, expl. by the words لَيْسَ بِمُسْتَقِرٍّ: in other copies of both, and in the O, ليس بِمُسْفِرٍ [to which I am unable to assign any probable meaning].)

مُطَلِّلٌ
مُطَلِّلٌ ذ i. q. ضَبَابٌ [Mist; or moisture like clouds, or like dust, covering the earth in the early mornings; or thin clouds, like smoke; &c.: see art. ضب]. (TA.)

مَطْلُولٌ
مَطْلُولٌ ذ : see its fem., with ة, voce طَلٌّ. ― -b2- Also Blood made to go for nought, unretaliated, and uncompensated by a mulct; (S, O, K;) and so ↓ طَلِيلٌ and ↓ مُطَلٌّ. (K.) ― -b3- Also [or لَبَنٌ مَطْلُولٌ] Pure milk with froth upon it, upon which water has been poured, and which one imagines to be good, or pleasant, whereas there is no goodness in it; and so ↓ مَطْلُولَةٌ: or this latter, some say, signifies a piece of skin soaked and softened [for مَوْزُونَةٌ in my original, which I think a mistranscription, I read مَوْدُونَةٌ,] with pure milk, which they eat [app. in a time of scarcity].

مَطْلُولَةٌ
مَطْلُولَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

_Türkçe çeviri henüz yok_
