# طمح (ط-م-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - م - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء والميم معهما
ح ط م، ط م ح، ط ح م، م ح ط، ح م ط، م ط ح كلهن مستعملات
حطم:
الحَطْمُ: كَسْرُك الشَّيْءَ اليابس كالعظام ونحوها، حَطَمْتُه فانحَطَمَ، والحُطامُ: ما تَحَطَّمَ منِه، وقِشْر البَيْض حُطام، قال الطرماح:
كأنَّ حُطامَ قَيْضِ الصَّيْف فيه		فَراشُ صَميم أقحاف الشؤون
والحَطْمَةُ: السَّنة الشديدة.
وحَطْمةُ الأسَد في المال: عَيْثه وفَرْسُه.
والحُطَمَةُ: النّار، وقيل: الحُطَمَةُ: بابٌ من جهنّم.
والحَطيم: حِجْر مَكّة.
طحم:
طَحْمة السَّيْل: دَفّاعُه ومُعْظَمُه. وطَحْمةُ الفِتْنة: جَوْلة الناس عندها، قال:
تَرمي بنا خِنْدُفُ يوم الايسادْ		طَحْمةَ إبليسٍ ومَرداةَ الراد
محط:
مَحَّطْتَ الوَتَرَ: أمرَرْتَ الأصابعَ عليه لتُصلِحَه، وكذلك تُمَحِّطُ العَقَبَ فَتُخَلَّصُه، والبازي يُمُحِّطُ ريشه: يُذهبه، وتقول: امتَحَطَ البازي.
طمح:
طَمَّحَ الفَرَسُ رأسه أي رفعه، وكذلك طَمَّحَ يَدَيْه.
وطَمَحاتُ الدَّهْر: شَدائدُه، وربّما خُفِّف قال:
باتَتْ همومي في الصَّدْر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دَهرٍ ما كنت أدرؤهـا
وطَمَّحْتُ الشْيَء وغيرَه في الهواء أي رَمَيْتُ به تطميحاً. وطَمَح ببَصَره إذا رَمَى به إلى الشيْء. وفَرَس طامِحُ البَصَر والطَّرْف، قال:
طَمَحْتَ رُؤوسُكم لتبلُغَ عِزَّنا		إن الذليل بأن يُضامَ جـديرُ
حمط:
الحَمَطيط وجمعهُ الحَماطيط، والحَماط: نبْت.
والحَماطة: حُرْقة يجدُها الرجلُ في حَلْقه، تقول. أجدُ في حَلْقي حَماطةً.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla beraber
**ح ط م**، **ط م ح**، **ط ح م**، **م ح ط**، **ح م ط**، **م ط ح**; hepsi kullanımdadır.

**حطم**:
**الحَطْمُ**: senin kuru şeyi, kemikler ve benzerleri gibi, kırmandır; **حَطَمْتُه** de (kırdım) ve **فانحَطَمَ** (böylece kırıldı). **الحُطامُ**: ondan parçalanmış olan şeydir; yumurta kabuğu **حُطام**dır. **الطرماح** dedi ki:
Sanki onda yazın yumurtasının kırıntısı varmış gibi		şakakların kafataslarının katı (kısmının) güvesi.
**الحَطْمَةُ**: şiddetli senedir.
Malda aslanın **حَطْمةُ**si: onun karıştırması ve parçalamasıdır.
**الحُطَمَةُ**: ateştir; ve denildi ki: **الحُطَمَةُ**: cehennemden bir kapıdır.
**الحَطيم**: Mekke’nin **حِجْر**’idir.

**طحم**:
Selin **طَحْمة**si: onun itişi ve onun büyük kısmıdır. Fitnenin **طَحْمةُ**si: onun yanında insanların dolaşmasıdır. Dedi ki:
Bizi **خِنْدُفُ** atar, **الايسادْ** gününde		İblis’in **طَحْمةَ**sine ve **الراد**’ın **مَرداةَ**sine.

**محط**:
**مَحَّطْتَ** kirişi: onu düzeltmek için parmakları onun üzerinden geçirdin; ve aynı şekilde topuğu **تُمَحِّطُ** da, böylece onu kurtarırsın. Ve doğan tüylerini **يُمُحِّطُ**: onu giderir. Ve dersin: doğan **امتَحَطَ**.

**طمح**:
At **طَمَّحَ** başını; yani onu kaldırdı; ve aynı şekilde iki elini **طَمَّحَ**.
Zamanın **طَمَحاتُ**ı: onun şiddetleridir; ve belki hafifletilir. Dedi ki:
Gamlarım göğüste geceleyin onu tutuşturur		zamanın **طَمْحاتُ**ı; onları ben defetmezdim.
Ve ben şeyi ve başkasını havada **طَمَّحْتُ**; yani onunla bir **تطميحاً** olarak attım. Ve bakışıyla **طَمَح**; onu şeye doğru attığı zaman. Ve bakışı ve bakışı (göz ucu) **طامِحُ** olan bir at; dedi ki:
Başlarınız **طَمَحْتَ**; izzetimize ulaşmak için		şüphesiz zelil, haksızlığa uğratılmaya layıktır.

**حمط**:
**الحَمَطيط** ve onun çoğulu **الحَماطيط**; ve **الحَماط**: bir bitkidir.
**الحَماطة**: adamın boğazında bulduğu yanmadır; dersin: Boğazımda bir **حَماطةً** buluyorum.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَمَحَ بصرُه إلى الشيء: ارتفع. وكلُّ مرتفِعٍ طامِح. ورجلٌ طَمَّاحٌ، أي شَرِهٌ. قال اليزيديّ: الطِماحُ مثل الجِماح. يقال: فرسٌ فيه طِماحٌ. وطَمَحَتِ المرأة مثل جَمَحَتْ، فهي طامِحٌ، أي تَطْمَحُ إلى الرجال. وأَطْمَحَ فلانٌ بصره: رفعه وقال بعضهم: طَمَحَ، أي أبعد في الطلب. وطَمَحاتُ الدهر: شدائده. وطَمَحَ ببوْله، إذا رماه في الهواء.

##### Türkçe

**طَمَحَ** bakışı bir şeye: yükseldi. Ve her yükselen **طامِح**tır. Ve **رجلٌ طَمَّاحٌ**, yani obur. el-Yezîdî dedi: **الطِماحُ** **الجِماح** gibidir. Denir: içinde **طِماحٌ** olan bir at. Ve kadın **طَمَحَتِ**; **جَمَحَتْ** gibi; o hâlde o **طامِحٌ**tır, yani erkeklere **تَطْمَحُ** eder. Ve falan kimse bakışını **أَطْمَحَ** etti: onu kaldırdı. Ve bazısı dedi: **طَمَحَ**, yani istemede uzaklaştı. Ve **طَمَحاتُ الدهر**: onun şiddetleridir. Ve **طَمَحَ** idrarıyla; onu havaya attığı zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ط م
حطم ، حمط ، طمح ، طحم ، مطح ، محط : مستعملات .
حطم : قال : الليث : الحَطْمُ : كَسْرُك الشيءَ اليَابِسَ كالعَظْم ونحوه ، حَطَمْتُه فانْحَطَم ، والحُطام : ما تكَسَّر من ذلك ، وقِشْرُ البَيْض إذَا تكَسَّر حُطَامه . وقال الطِّرِمَّاحُ :
كأنَّ حُطَامَ قَيْضِ الصَّيْفِ فِيهِ
فَرَاشُ صَمِيم أقحَافِ الشُّؤُون
والحَطْمَةُ : السّنَةُ الشَّدِيدةُ ، وحَطْمةُ الأسَدِ : عَيْثُه وفَرْسُه للمال .
وحِجْرُ مَكَّة يقال له : الحَطيم مِمَّا يَلِي المِيزَاب .
أبو داود عن النضر : الحَطِيمُ : الذي فيه المِيْزَاب ، وإنما سُمِّي حَطيماً لأن البَيْت رُفِعَ وتُرِك ذَاكَ مَحْطُوماً .
أخبرني المنذري عن الحرّاني عن ابن السكيت : يقال : رجل حُطَمَة إذا كان كَثِيرَ الأَكْلِ .
وقال أبو زيد : يقال للنار الشديدة : حُطَمة .
وحَطَمَ فُلاَناً أهلُه إذا كَبِرَ فيهم كأنهم صَيَّرُوه شَيْخاً محْطُوماً بُطُولِ الصّحْبَة .
وقالت عائِشَةُ في النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعدما حَطَمْتُمُوه .
ويقال للجَوَارس حَاطُوم وهَاضوم وحُطَامُ الدنيا : عَرَضُها وأَثَرُها وزِينَتُها .
وقال الله جلّ وعزّ : ( أَخْلَدَهُ كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِى الْحُطَمَةِ ) ( الهُمَزة : 4 ) ، الحُطَمَةُ : اسْمٌ من أَسْمَاء النار .
ويقال : شَرُّ الرِّعَاءِ الحُطَمَةُ ، وهو الراعي الذي لا يمكن رَعِيَّتُه من المَرَاتَع الخَصِيبَة ويقبضها ولا يَدَعُها تَنْتشر في المَرْعَى .
ويقال : راعٍ حُطَمٌ بغير هاء إذا كان عنيفاً كأنه يَحْطِمها أي يكسرها إذا ساقها أو أَسَامَها لعُنفه بها ، ومنه قول الراجز :
قَدْ حَشَّها اللَّيْلُ بِسَوَّاقٍ حُطَم
ويقال : فلانٌ قد حَطَمَتْه السِّنُّ إذا أَسَنَّ وضَعُفَ .
وقال أبو زيد : يقال للعَكَرَةِ من الإبلِ حُطَمَة لحَطْمِها الكلأ وكذلك الغَنَم إذا كَثُرت .
وحُطامُ الدنيا : كُلُّ ما فيها من مَالٍ يَفْنَى ولا يَبْقَى .
ويقال للهاضوم حَاطُوم .
وفَرَسٌ حَطِمٌ إذا هُزِل أو أسَنَّ فَضَعُفَ .
الأصمعي : إذا تكسر يَبِيسُ البَقْلِ فهو حُطَام .
شمر : الحُطَمِيَّةُ من الدُّرُوعِ : الثَّقِيلَةُ العَرِيضَةُ .
وقال بعضهم : هي التي تَكْسِر السُّيُوفَ وكان لعلي رضي الله عنه دِرْعٌ يقال لها : الحُطَمِيَّةُ .
حمط : قال ابن دريد : حمطْتُ الشيءَ حَمْطاً إذا قَشَرْته .
وقال الليث : الحَمَطِيط : نَبْتٌ وجمعه الحَمَاطِيطُ .
قلت : ولَمْ أسمع الحَمَط بمعنى القَشْر لغير ابن دريد ، ولا الحَمَطِيطُ في باب النبات لغير الليث .
وقرأْتُ بخط شمر ليونس أنه قال : يقال : إذا ضَرَبْتَ فأَوْجِع ولا تُحْمِّط ، فإن التحميط ليس بشيء . يقول بالغ . قال : والتحميط : أن يُضْرَب الرَّجلُ فيقول : ما أوجعني ضَرْبُه أي لم يُبَالِغ .
وأما قول المُتَلَمِّس في تشبيهه وشْيَ الحُلَلِ بالحَمَاطِيط :
كأنّما لَوْنُها والصُّبْح مُنْقَشِعٌ
قَبْلَ الغَزَالَةِ أَلْوَانُ الحَمَاطِيط
فإن أَبَا سعيد قال : الحَماطِيط جمع حَمَطيطٍ : وهي دودة تكون في البَقْل أيَّام الربيع مُفَصَّلَةٌ بحمرة ، يُشَبَّه بها تفصِيلُ البَنَان بالحِنّاء . شبّه المتلمس وشْي الْحُلَلِ بأَلْوَان الحَماطيط .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : قال : الحَمَاطَةُ : حُرْقَةٌ يجدها الرجل في حلْقِه .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو عَمْرو : إذا يَبِسَ الأَفَانَى فهو الحَمَاطُ .
قُلْتُ : الحَمَاطَةُ عند العَرَب هي الحَلَمَةُ وهي من الجَنْبَةِ ، وأما الأفَانَى فهُوَ من العُشْبِ الذي يَتَنَاثر .
وقال شمر : الحَمَاطُ : من ثمر اليَمَنِ معروف عندهم يُؤْكَلُ . قلت : وهو يشبه
التِّين .
قلت : وقيل : إنه مِثْلُ فِرْسِكِ الخَوْخِ .
وقال الأصمعي : العَرَبُ تقول لجِنْس من الحَيَّات . شيطانُ الحَمَاط .
وأنشد الفرّاء :
عَنْجَرِدٌ تَحْلِفُ حِينَ أَحْلِفُ .
كمِثْل شيطان الحَمَاطِ أَعْرَفُ
العَنْجَرِدُ : المرأةُ السَّلِيطَةُ . وقيل : الحَماطُ بلغة هُذَيل : شجَرٌ عِظامٌ تنبت في بلادهم تأْلَفُها الحيَّاتُ .
وأنشد بعضهم :
كأَمْثَال العِصِيِّ من الحَمَاطِ
وحَمَاط : موضع ذكره ذو الرُّمَّة في شِعْره :
فَلَمَّا لَحِقْنَا بالحُمُول وقد عَلَتْ
حَمَاطَ وَحِرْبَاءُ الضُّحَى مُتَشَاوِسُ
وقال الأصمعي : يقال : أصبت حَماطَةَ قلبه ، كقولك : أَصبت حَبَّةَ قلبه وأَسْوَد قلبه ، وأنشد الأصمعي :
ليْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَة قَلْبه
عَمْرٌ و بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ
ثعلب : عن ابن الأعرَابي أنه ذكر عن كعب أنه قال : أسماء النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في الكتب السالفة : محمد ، وأحمد ، والمُتَوَكِّل والمُخْتار ، وحِمْيَاطا ، ومعناه حَامِي الحُرَم ، وفارِقْلِيطا أي يَفْرُق بين الحق والباطل .
طحم : قال الليث : طَحَمَةُ السَّيْلِ : دُفَّاعُ مُعْظَمه .
وطَحَمَةُ الفِتْنَةِ : جَوْلَةُ الناس عندها .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أَتَتْنا طُحْمَةٌ من الناس وطَحْمَةٌ وكذلك طَحْمَةُ السيْلِ وطُحْمَتُه بفتح الطاء وضمها ، وهم أكثر من القَادِيَة ، والقادِيَة : أوَّلُ من يطْرَأُ عَلَيْك .
والطَّحْمَاء : نبت معروف .
وقال الأصمعي : الطَّحُوم والطَّحُورُ : الدَّفُوعُ . وقَوْسٌ طَحُورٌ وطَحُومٌ بمعنى وَاحِد .
محط : قال اللَّيثُ : المَحْطُ كما يَمْحَطُ البازِي ريشَه أي يَدْهُنه .
يقال : اَمتحَط البازي .
ويقال : مَحَّطَتُ الوَتَرَ وهو أَنْ يُمِرَّ الأصابعَ لتُصْلِحَه ، وكذلك تَمْحِيطُ العَقَب تَخْلِيصُه .
وقال النَّضْرُ المُمَاحَطَةُ : شِدَّةُ سِنان الجمل الناقَةَ إذا اسْتَناخَها ليضْرِبها ، يقال : سانَّها وما حَطَها مِحَاطاً شَدِيداً حتى ضَرَب بها الأرض .
وامْتَحطَ سيْفَه من غِمْدِه وامْتَخَطه إذا اسْتَلَّهُ من جَفْنِه .
طمح : قال الليث : يقال : طَمَحَ فلان ببصره إذا رَمَى به إلى الشيء ، وفرس طامحُ البصر ، وقال أبو دُوادٍ :
طَوِيلٌ طامح الطَّرْف
إلى مِقْرَعَةِ الكَلْبِ
ويقال للفرس إذا رفع يديه قد طمّح تَطْمِيحاً .
قال أبو عمرو : الطَّامِحُ من النساء : التي تُبْغِضُ زوجها وتنظر إلى غيره .
وأنشد :
بَغَى الوُدَّ من مطْروفَةِ العَيْن طامح
وطَمَحَت بعينها إذا رمت ببصرها إلى الرجل ، وإذا رفعت بصرها يقال : طَمَحَت ، وطمحَ به : ذَهَب به ، قال ابنُ مُقْبِل :
قُوَيْرَحُ أَعْوَامٍ رَفيعٌ قَذالُه
يَظَلُّ بِبَزِّ الكَهْلِ والكَهْلُ يَطْمَح
يطمح : يجري ويذهب بالكَهْلِ وبَزِّه . وامرأَة طَمَّاحَة : تُكثِرُ نظرَها يَميناً وشمالاً إلى غير زوْجها .
وقال : طَمَحَاتُ الدَّهْرِ : شدائِدُه ، وربما خفّف ، قال الشاعر :
باتَتْ هُمُومِي في الصَّدْرِ تَحْضَؤُها
طَمْحَاتُ دهرٍ ما كُنْتُ أَدْرَؤُها
قال : ما هاهنا صلة .
وإذا رَمَيْتَ بشيء في الهواء قلتَ : طَمَّحْتُ به تطميحاً .
والطَّمّاحُ : من أسماء العرب .
مطح : أهمله الليث . وقال ابن دريد : المَطْحُ : الضربُ باليد ، قال : ومَطَحَ الرجلُ جاريته إذا نكحها . قلت : أما الضرب باليد مَبْسُوطة فهو البَطْحُ ، ولا أَعْرِفُ المطجَ بالميم إلا أن تكون الباءُ أبدلت ميماً .

##### Türkçe

ح ط م
**حطم** ، **حمط** ، **طمح** ، **طحم** ، **مطح** ، **محط** : kullanılmış olanlardır.

**حطم** : dedi: **الليث** : **الحَطْمُ** : kuru şeyi, kemik ve benzeri gibi, kırmandır; **حَطَمْتُه** de(=onu kırdım), o da **فانْحَطَم** (=kırıldı); **الحُطام** : bundan kırılan şeydir; yumurta kabuğu kırıldığı zaman onun kırıntısı **حُطَامه**’dur. **الطِّرِمَّاحُ** dedi:
كأنَّ حُطَامَ قَيْضِ الصَّيْفِ فِيهِ
فَرَاشُ صَمِيم أقحَافِ الشُّؤُون

**الحَطْمَةُ** : şiddetli yıl(=kıtlık yılı)dır; **حَطْمةُ الأسَدِ** : onun malı karıştırması ve parçalamasıdır.

Mekke’nin **حِجْرُ**’una, **المِيزَاب**’a bitişik olan taraftan dolayı **الحَطيم** denir.

**أبو داود**’dan, **النضر**’dan: **الحَطِيمُ** : içinde **المِيْزَاب** bulunan yerdir; ancak **حَطيماً** diye adlandırıldı; çünkü ev(=Kâbe) yükseltildi ve şu(=o kısım) bırakıldı, **مَحْطُوماً** (=kırılmış/çökmüş) olarak.

Bana **المنذري** haber verdi, **الحرّاني**’den, **ابن السكيت**’ten: denir: çok yiyen olursa adam **حُطَمَة**’dir.

**أبو زيد** dedi: şiddetli ateşe **حُطَمة** denir.

Bir kimseyi, ailesi, içlerinde büyüdüğü zaman **حَطَمَ** eder; sanki onu, uzun beraberlik sebebiyle, **شَيْخاً محْطُوماً** (=kırılmış/çökmüş bir ihtiyar) kılmışlardır.

**عائِشَةُ** peygamber hakkında ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: **بعدما حَطَمْتُمُوه** (=onu kırdıktan/çökerttikten sonra).

Ve **الجَوَارس**’a **حَاطُوم** ve **هَاضوم** denir; ve **حُطَامُ الدنيا** : onun geçici malı, izi ve süsüdür.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **أَخْلَدَهُ كَلاَّ لَيُنبَذَنَّ فِى الْحُطَمَةِ** ) ( **الهُمَزة** : 4 ) ; **الحُطَمَةُ** : ateşin adlarından bir addır.

Ve denir: çobanların şerri **الحُطَمَةُ**’dir; o, sürüsünü verimli otlaklardan yararlandırmayan, onları tutup(=kısıp) bırakmayan, merada yayılmalarına izin vermeyen çobandır.

Ve denir: **راعٍ حُطَمٌ** (هاء’sız) eğer sert ise; sanki onları, sürdüğü veya otlattığı zaman, sertliğinden dolayı kırıyor; ve ondan, **الراجز**’in sözü:
قَدْ حَشَّها اللَّيْلُ بِسَوَّاقٍ حُطَم

Ve denir: falan kimseyi yaşlılık **حَطَمَتْه** eğer ihtiyarlayıp zayıfladıysa.

**أبو زيد** dedi: develerden **العَكَرَةِ**’ye, otu kırıp ezmesinden dolayı, **حُطَمَة** denir; aynı şekilde koyun(=sürüleri) çok olunca da.

**حُطامُ الدنيا** : onda bulunan, yok olup kalmayan her maldır.

Ve **الهاضوم**’a **حَاطُوم** denir.

Ve **فَرَسٌ حَطِمٌ** : eğer zayıfladıysa veya yaşlandıysa da zayıf düştüyse.

**الأصمعي** : baklanın kurusu kırılıp parçalanınca o **حُطَام**’dır.

**شمر** : zırhlardan **الحُطَمِيَّةُ** : ağır, geniş olanıdır.

Bazıları dedi: o, kılıçları kıran(=kırıp bozan)dır; Ali رضي الله عنه’un bir zırhı vardı, ona **الحُطَمِيَّةُ** denirdi.

**حمط** : **ابن دريد** dedi: **حمطْتُ** şeyi **حَمْطاً** : onu soyduğum zaman.

**الليث** dedi: **الحَمَطِيط** : bir bitkidir; çoğulu **الحَمَاطِيطُ**’tur.

Dedim: **الحَمَط**’ı, soyma anlamında, **ابن دريد**’den başkasından işitmedim; ve bitkiler babında **الحَمَطِيطُ**’u da **الليث**’ten başkasından (işitmedim).

Şمر’in yazısıyla Yunus’a dair okudum ki o dedi: denir: vurduğun zaman acıt ve **تُحْمِّط** etme; çünkü **التحميط** bir şey değildir; “abart” der. Dedi: **التحميط** : adamın dövülmesi ve onun “onun vuruşu beni acıtmadı” demesidir; yani mübalağa etmedi.

**المُتَلَمِّس**’in, **الحَمَاطِيط** ile **الحُلَلِ**’in nakşını benzetmesindeki sözüne gelince:
كأنّما لَوْنُها والصُّبْح مُنْقَشِعٌ
قَبْلَ الغَزَالَةِ أَلْوَانُ الحَمَاطِيط

Şüphesiz **أَبَا سعيد** dedi: **الحَماطِيط** , **حَمَطيطٍ**’in çoğuludur; o, bahar günlerinde baklada bulunan, kırmızılıkla bölümlenmiş bir kurtçuktur; parmak uçlarının kınayla bölümlenmesi ona benzetilir. **المتلمس** , **الْحُلَلِ**’in nakşını **الحَماطيط**’in renklerine benzetti.

**أبو عُبَيْد**’den, **الأصمعي**’den: dedi: **الحَمَاطَةُ** : adamın boğazında bulduğu bir yanmadır.

**أبو عُبَيد** dedi: ve **أبو عَمْرو** dedi: **الأَفَانَى** kuruduğu zaman o **الحَمَاطُ**’tur.

Dedim: **الحَمَاطَةُ** Araplar katında **الحَلَمَةُ**’dir; o da **الجَنْبَةِ**’dendir; **الأفَانَى** ise, dağılıp saçılan ottandır.

**شمر** dedi: **الحَمَاطُ** : Yemen’in meyvesinden, onların yanında bilinen, yenilen bir şeydir. Dedim: ve o, **التِّين**’e benzer.

Dedim: ve denildi ki: o, **فِرْسِكِ الخَوْخِ** gibidir.

**الأصمعي** dedi: Araplar, yılanlardan bir cinse, **شيطانُ الحَمَاط** der.

**الفرّاء** okudu:
عَنْجَرِدٌ تَحْلِفُ حِينَ أَحْلِفُ .
كمِثْل شيطان الحَمَاطِ أَعْرَفُ

**العَنْجَرِدُ** : dili sivri kadın(=ağzı bozuk kadın)dır. Ve denildi ki: **الحَماطُ** , Hüzeyl lehçesinde: onların beldelerinde biten büyük ağaçlardır; yılanlar ona alışır.

Bazıları okudu:
كأَمْثَال العِصِيِّ من الحَمَاطِ

Ve **حَمَاط** : bir yerdir; **ذو الرُّمَّة** onu şiirinde zikretti:
فَلَمَّا لَحِقْنَا بالحُمُول وقد عَلَتْ
حَمَاطَ وَحِرْبَاءُ الضُّحَى مُتَشَاوِسُ

**الأصمعي** dedi: denir: onun kalbinin **حَماطَةَ**’sine isabet ettim; “kalbinin tanesine isabet ettim” ve “kalbinin karasına isabet ettim” demen gibi. **الأصمعي** okudu:
ليْتَ الغُرابَ رَمَى حَمَاطَة قَلْبه
عَمْرٌ و بأَسْهُمِه التي لم تُلْغَبِ

**ثعلب** : **ابن الأعرَابي**’den: o, Ka‘b’dan zikretti ki o dedi: önceki kitaplarda peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) isimleri: Muhammed, Ahmed, **المُتَوَكِّل** ve **المُخْتار** , ve **حِمْيَاطا**; manası: harem(=dokunulmazlar)ı koruyan; ve **فارِقْلِيطا** yani hak ile bâtılı ayırır.

**طحم** : **الليث** dedi: **طَحَمَةُ السَّيْلِ** : onun çoğunun itişi(=şiddetli akışı)dır.

Ve **طَحَمَةُ الفِتْنَةِ** : onun yanında insanların dolaşmasıdır.

**أبو عُبَيد**’den, **أبي زيد**’den: bize insanlardan bir **طُحْمَةٌ** geldi ve bir **طَحْمَةٌ**; ve aynı şekilde selin **طَحْمَةُ**’si ve onun **طُحْمَتُه**’si, طاء’nın fethiyle ve zammıyla; ve onlar **القَادِيَة**’den daha çokturlar; **القادِيَة** : sana ilk gelen(=ilk beliren)dir.

Ve **الطَّحْمَاء** : bilinen bir bitkidir.

**الأصمعي** dedi: **الطَّحُوم** ve **الطَّحُورُ** : itici(=şiddetle iten)dir. Ve **قَوْسٌ طَحُورٌ** ve **طَحُومٌ** : tek bir anlamdadır.

**محط** : **اللَّيثُ** dedi: **المَحْطُ** , doğanın tüyünü yağladığı gibi; yani onu yağlar.

Denir: doğan **اَمتحَط** etti.

Ve denir: **مَحَّطَتُ الوَتَرَ** : o, onu düzeltmek için parmakları üzerinden geçirmendir; ve aynı şekilde **تَمْحِيطُ العَقَب** onun arıtılmasıdır.

**النَّضْرُ** dedi: **المُمَاحَطَةُ** : devenin, dişisini çöktürmek için ona sertçe diş göstermesinin şiddetidir; denir: onunla diş dişe geldi ve onu, şiddetli bir **مِحَاطاً** ile **حَطَ** etti; nihayet onunla yere vurdu.

Ve kılıcını kınından **امْتَحطَ** etti ve onu, kılıfından çekip çıkardığı zaman **امْتَخَطه** (denir).

**طمح** : **الليث** dedi: denir: falan, bakışıyla **طَمَحَ** etti; yani onu şeye doğru attı; ve bakışı **طامحُ** olan at. **أبو دُوادٍ** dedi:
طَوِيلٌ طامح الطَّرْف
إلى مِقْرَعَةِ الكَلْبِ

Ve ata, ellerini kaldırdığı zaman, **طمّح** etti, **تَطْمِيحاً** (denir).

**أبو عمرو** dedi: kadınlardan **الطَّامِحُ** : kocasından nefret eden ve başkasına bakan kadındır.

Ve okudu:
بَغَى الوُدَّ من مطْروفَةِ العَيْن طامح

Ve gözüyle **طَمَحَت** etti; eğer bakışını adama doğru attıysa; ve eğer bakışını kaldırdıysa denir: **طَمَحَت**; ve onunla **طمحَ** etti: onu götürdü. **ابنُ مُقْبِل** dedi:
قُوَيْرَحُ أَعْوَامٍ رَفيعٌ قَذالُه
يَظَلُّ بِبَزِّ الكَهْلِ والكَهْلُ يَطْمَح

**يطمح** : koşar ve **الكَهْلِ**’i ve onun **بَزِّه**’sini alıp gider. Ve **امرأَة طَمَّاحَة** : kocasından başkasına sağa sola çokça bakan kadındır.

Ve dedi: **طَمَحَاتُ الدَّهْرِ** : onun şiddetleridir; bazen hafifletilir. Şair dedi:
باتَتْ هُمُومِي في الصَّدْرِ تَحْضَؤُها
طَمْحَاتُ دهرٍ ما كُنْتُ أَدْرَؤُها

Dedi: buradaki **ما** صلة’dir.

Ve havada bir şeyle attığın zaman dersin: onunla **طَمَّحْتُ** ettim, **تطميحاً**.

Ve **الطَّمّاحُ** : Arapların adlarındandır.

**مطح** : **الليث** onu ihmal etti. **ابن دريد** dedi: **المَطْحُ** : elle vuruştur. Dedi: adam, cariyesini, onunla **مَطَحَ** etti; yani onunla cinsel ilişkide bulundu. Dedim: ele açık vuruş **البَطْحُ**’tır; ve **المطجَ**’ı م ile bilmem; إلا ki **الباءُ** م’ye بدل edilmiş olsun.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والميم وما يثلثهما)
(طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت.
(طمي) الطاء والميم والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على علو وارتفاع في شيءٍ خاص. يقال طما البحرُ يطمو ويَطْمِي لُغتان، وهو طامٍ، وذلك إذا امتلأ وعلا. ويقال طَمَى الفرسُ، إذا مرَّ مُسرِعاً. ولا يكون ذلك إلاَّ في ارتفاع.
(طمث) الطاء والميم والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مسِّ الشيء. قال الشَّيباني: الطَّمْث في كلام العرب المسُّ، وذلك في كلِّ شيء. يقال: ما طَمَث ذا المرتعَ قبلنا أحد. قال: وكلُّ شيء يُطمث. ومن ذلك الطَّامث *وهي الحائض. طَمِثَتْ وطَمَثَتْ. ويقال طَمَثَ الرَّجُل المرأةَ: مسَّها بجماع. وهذا في هذا الموضع لا [يكونُ] بجماع وحدهُ([1]). قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 و74]، قال الخليل: طمثْتُ  البعير طَمْثاً، إذا عقلتهُ([2]). ويقال: ما طمث هذه الناقةَ حَبْلٌ قط. أي ما مسَّها. وأمَّا قول عديّ:
* أو طَمْثِ العَطَنْ([3]) *
فقال قوم: الطَّمْث: الدَّنَس.
(طمح) الطاء والميم والحاء أصل صحيح يدلُّ على علوٍّ في شيء. يقال طَمَحَ ببصرهِ إلى الشيء: علا. وكلُّ مرتفعٍ طامح. وطمَح ببوله. إذا رماه في الهواء. قال:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])ومن الباب طَمَحات الدّهر: شدائِدُه.
(طمر) الطاء والميم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنيين: أحدهما الوثب، والآخر وهو قريبٌ من الأوَّل: هَوِيّ الشَّيء إلى أسفل.
فالأوَّل: طَمَرَ: وثَب؛ فهو طامر. ويقال للفرسِ طِمِرٌّ، كأنَّهُ الوثّاب. وطامرُ بن طامرٍ: البرغوث.
والأصل الآخر طَمَرَ، إِذا هَوَى. والأمر المطمِّر: المهلك. والأمور المُطَمِّرات: المهلكات. وطمارِ([5]): مكان يُرْفَع إليه الإنسان ثم يُرْمَى به. قال:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])ومن الباب: طمرت الشَّيءَ: أخفيتُه. والمطمورة: حفرةٌ تحتَ الأرض يُرمى فيها الشيء.
ومن الباب: طَمَرت الغِرارةَ، إِذا ملأْتَها؛ كأنَّ الشيءَ قد رُمِيَ بها.
ومما شذَّ عن الباب الطِّمْر: الثّوب الخَلَق. وقولهم إنَّ المِطْمَر زِيجٌ للبنَّاء، فهو ممّا أعلمتك أنَّه لا وجهَ للشُّغلِ به.
(طمس) الطاء والميم والسين أصلٌ يدلُّ على محوِ الشيء ومسحِهِ. يقال طَمَسْتُ الخَطَّ، وطَمست الأثرَ. والشيءُ طامسٌ أيضاً. وقد طَمَسَ هو بنفسهِ.
(طمش) الطاء والميم والشين  لا قياسَ له، ولولا أنَّه في الشَّعر لكان من المشكوك فيه؛ لأنّه لا يُشِبه كلامَ العربِ. على أنَّهم يقولون: ما أدري أيُّ الطمْشِ هو؟ أيْ أيُّ النّاس والخلْقِ هو. قال:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
(طمل) الطاء والميم واللام أُصَيْلٌ يدل على ضَعَةٍ وسَفالٍ. وأصله الذي يبقى في أسفل الحوضِ من الماء القليل والطِّينِ، يقال لذلك الطَّمْلَة. يقال اطُّمِلَ ما في الحوضِ، وقد اطَّمَلَهُ، إذا لم يترك فيه قَطْرَة([10]). ثم يحملون على هذا فيقولون للمرأة الضَّعيفة: طِمْلَة، وللرجل اللصّ طِمْل. ويقولون: إنَّ الطِّمْل: الفاحش. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل: "إلا بجماع وحده". والمفهوم من صنيع اللسان أن الطمث الافتضاض بالتدمية، أي جماع البكر.
([2]) في الأصل: "علقته"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) قطعة من بيت له في اللسان (طمث). وهو بتمامه:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
 ([4]) لأبي دواد الإيادي، كما في الحيوان (2: 168)، واللسان (طمع). وحقق البكري في التنبيه أنه لعقبة بن سابق الهزاني. انظر شرح الحيوان (2: 168). وسيأتي في (فزع).
([5]) طمار، بفتح الطاء، مثل قطام بالبناء على الكسر، ويقال أيضاً بالإعراب مع منعه من الصرف. وضبط هذه الكلمة غامض في اللسان والقاموس. انظر معهما معجم البلدان في رسمه.
([6]) لسليم بن سلام الحنفي، يقوله في مسلم بن عقيل بن أبي طالب، وهانئ بن عروة المرادي. انظر اللسان (طمر)، ومعجم البلدان. وقبله فيهما:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) لرؤبة كما سبق في (حشر 66).
([8]) في الأصل: "ولا طماعة". وكلمة "لا" مقحمة، ليست في المجمل.
([9])  في الأصل: "وأطمعت يا زيد"، وفي المجمل: "وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي".
([10]) في الأصل: "وطرة"، صوابه من المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** ve **الميم** ve ikisini üçleyen şey)

(**طمن**) **الطاء** ve **الميم** ve **النون** hemzenin ziyadesiyle **أُصَيْلٌ**dür. Denilir: **اطمأنَّ** mekân **يطمئنّ** **طمَأنينة**. Ve ondan **طامنت**: sakinleştirdim.

(**طمي**) **الطاء** ve **الميم** ve illetli harf sahih bir asıldır; özel bir şeyde yükseklik ve yükselmeye delâlet eder. Denilir: **طما** deniz **يطمو** ve **يَطْمِي**; iki lugattır; ve o **طامٍ**dir; bu, dolup yükseldiği zamandır. Ve denilir: **طَمَى** at; eğer hızlıca geçip gitti ise. Ve bu ancak bir yükselmede olur.

(**طمث**) **الطاء** ve **الميم** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyin dokunmasına delâlet eder. **الشَّيباني** dedi: Arapların كلامında **الطَّمْث** dokunmadır; ve bu her şeydedir. Denilir: Bizden önce bu otlağa hiç kimse **طَمَث** etmedi. Dedi: Ve her şey **يُطمث** edilir. Bundan da **الطَّامث** vardır; o, hayızlıdır. **طَمِثَتْ** ve **طَمَثَتْ**. Ve denilir: **طَمَثَ** adam kadını: onu cinsel birleşmeyle dokundu. Ve bu, bu yerde yalnızca cinsel birleşmeyle [olmaz]([1]). Allah Teâlâ dedi: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 ve 74]; **الخليل** dedi: **طمثْتُ** deveyi **طَمْثاً**; eğer onu bağladıysam([2]). Ve denilir: Bu dişi deveye hiçbir zaman **حَبْلٌ** **طمث** etmedi. Yani ona dokunmadı. Ama **عديّ**’nin sözü:
* أو طَمْثِ العَطَنْ([3]) *
Bir kavim dedi: **الطَّمْث**: pisliktir.

(**طمح**) **الطاء** ve **الميم** ve **الحاء** sahih bir asıldır; bir şeyde yükseklik üzerine delâlet eder. Denilir: **طَمَحَ** bakışıyla şeye: yükseldi. Ve her yükselmiş olan **طامح**tır. Ve **طمَح** idrarıyla; eğer onu havaya fırlattıysa. Dedi:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])
Ve babdandır: **طَمَحات** dehr: onun şiddetleri.

(**طمر**) **الطاء** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; iki mânaya delâlet eder: birincisi sıçrama, diğeri—ki birincisine yakındır—şeyin aşağıya doğru düşüşüdür.
Birincisi: **طَمَرَ**: sıçradı; o hâlde o **طامر**dir. Ve ata **طِمِرٌّ** denilir; sanki o çok sıçrayandır. Ve **طامرُ بن طامرٍ**: pire.
Diğer asıl: **طَمَرَ**, eğer düştüyse. **المطمِّر** iş: helâk edici. **المُطَمِّرات** işler: helâk ediciler. Ve **طمارِ**([5]): insanın kendisine çıkarıldığı, sonra onunla atıldığı yer. Dedi:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])
Ve babdandır: **طمرت** şeyi: onu gizledim. Ve **المطمورة**: yerin altında bir çukur; şey onun içine atılır.
Ve babdandır: **طَمَرت** torbayı, eğer onu doldurduysan; sanki şey onunla atılmıştır.
Ve babdan şâz olan: **الطِّمْر**: eski elbise. Ve onların sözü: **المِطْمَر** inşaatçı için bir **زِيجٌ**dir; o, sana bildirdiğim şeydendir ki onunla meşgul olmanın bir yönü yoktur.

(**طمس**) **الطاء** ve **الميم** ve **السين** bir asıldır; şeyin silinmesine ve süpürülmesine delâlet eder. Denilir: **طَمَسْتُ** yazıyı, ve izi **طَمست**. Ve şey de **طامسٌ**dur. Ve o, kendi kendine **طَمَسَ** etmiştir.

(**طمش**) **الطاء** ve **الميم** ve **الشين** için kıyas yoktur; ve eğer şiirde olmasaydı şüpheli olandan olurdu; çünkü Arapların كلامına benzemez. Şu var ki onlar derler: Bilmiyorum, o hangi **الطمْشِ**tir? Yani o hangi insanlar ve yaratılıştır. Dedi:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *

(**طمع**) **الطاء** ve **الميم** ve **العين** tek bir sahih asıldır; kalpte bir şey için güçlü bir ümit üzerine delâlet eder. Denilir: **طَمِعَ** şeyde **طَمَعاً** ve **طَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve **لَطَمُعْتَ يازيد**([9])—onların: **لَقَضُو القاضي** demeleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve denilir: **امرأةٌ مِطْماعٌ**; o, ümitlendirir ve imkân vermez olan içindir.

(**طمل**) **الطاء** ve **الميم** ve **اللام** **أُصَيْلٌ**dür; düşüklük ve aşağılık üzerine delâlet eder. Ve aslı, havuzun dibinde az sudan ve çamurdan kalan şeydir; ona **الطَّمْلَة** denilir. Denilir: Havuzda olan şey **اطُّمِلَ**; ve onu **اطَّمَلَهُ**; eğer onda bir damla bırakmadıysa([10]). Sonra bunu buna hamlederler de zayıf kadına **طِمْلَة** derler, ve hırsız adama **طِمْل**. Ve derler: **الطِّمْل**: çirkin sözlüdür. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Asılda: “إلا بجماع وحده”. Ve lisanın işleyişinden anlaşılan: **الطمث** kanatmayla bekâreti bozmadır; yani bakirenin cinsel birleşmesi.
([2]) Asılda: “علقته”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dan.
([3]) **اللسان**’da (**طمث**) ona ait bir beytin parçası. Ve tamamı:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
([4]) **أبو دواد الإيادي**’ye aittir; **الحيوان** (2: 168) ve **اللسان** (**طمع**)’da olduğu gibi. Ve **البكري** **التنبيه**’de tahkik etti ki o, **عقبة بن سابق الهزاني**’nindir. **شرح الحيوان** (2: 168)’e bak. Ve (**فزع**)’da gelecektir.
([5]) **طمار**, **الطاء**’ın fethasıyla; **قطام** gibi, kesre üzere bina ile; ve i‘rab ile de söylenir, sarftan men‘iyle birlikte. Bu kelimenin ضبطı **اللسان** ve **القاموس**’ta muğlaktır. Onlarla birlikte **معجم البلدان**’a, onun رسمinde bak.
([6]) **سليم بن سلام الحنفي**’nindir; onu **مسلم بن عقيل بن أبي طالب** ve **هانئ بن عروة المرادي** hakkında söyler. **اللسان** (**طمر**) ve **معجم البلدان**’a bak. Ve ikisinde ondan önce:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) **رؤبة**’nindir; daha önce (**حشر 66**)’da geçtiği gibi.
([8]) Asılda: “ولا طماعة”. “لا” kelimesi sokulmuştur; **المجمل**’de yoktur.
([9]) Asılda: “وأطمعت يا زيد”, ve **المجمل**’de: “وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي”.
([10]) Asılda: “وطرة”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dan.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط م ح
طمحت ببصري إليه ونساء طوامح إلى الرجال‏.‏
وطمح المتكبر بعينه‏:‏ شخص بها‏.‏
وفرس طامح الطرف‏.‏
وطمح الفرس طموحاً وطماحاً‏:‏ ركب رأسه في عدوه رافعاً بصره وهو طماح وطموح وفيه طماحٌ وجماح‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أصابته طمحات الدهر‏:‏ شدائده وطمحت المرأة على زوجها‏:‏ جمحت‏.‏
وبحر طموح الموج‏.‏
وطمحت بالشيء في الهواء‏:‏ رميت به‏.‏

##### Türkçe

ط م ح
**طمحت ببصري إليه**: bakışımla ona doğru yükseldim; ve kadınlar, erkeklere doğru **طوامح** (bakışları yükselenlerdir).
Ve **طمح المتكبر بعينه**: onunla (gözüyle) dikti.
Ve **فرس طامح الطرف**: bakışı yukarı kalkık bir attır.
Ve **طمح الفرس طموحاً وطماحاً**: koşusunda başını dikti, bakışını kaldırarak; ve o **طماح** ve **طموح**tur; ve onda **طماحٌ** ve **جماح** vardır.
Mecazdan: **أصابته طمحات الدهر**: onun şiddetleri (musibetleri). Ve **طمحت المرأة على زوجها**: azdı.
Ve **بحر طموح الموج**: dalgası yükselen bir deniz.
Ve **طمحت بالشيء في الهواء**: onunla havaya attım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَمَحَت المرأَة تَطْمَحُ طِماحاً، وهي طامحٌ: نَشَزَت ببعلها. والطِّماحُ مثل الجِماحِ. وطَمَحَت المرأَة مثل جَمَحَتْ، فهي طامح، أَي تَطْمَح إِلى الرجال. في حديث قَيْلَةَ: كنت إِذا رأَيت رجلاً ذا قِشْرٍ طَمَحَ بصري إِليه أَي امتدَّ وعلا. وفي الحديث: فَخَرَّ إِلى الأَرض فَطَمَحَت عيناه
(* قوله «فطمحت عيناه» زاد في النهاية إلى السماء.). الأَزهري عن أَبي عمرو الشَّيباني: الطامحُ من النساء التي تُبْغِضُ زوجَها وتنظر إِلى غيره؛ وأَنشد:
بَغَى الوُدَّ من مَطْروفةِ العينِ طامِح
قال: وطَمَحَت بعينها إِذا رمت ببصرها إِلى الرجل، وإِذا رفعت بصرها يقال: طَمَحَت. وامرأَة طَمَّاحة: تَكُرُّ بنظرها يميناً وشمالاً إِلى غير زوجها.
وطَمَحَ ببصره يَطْمَحُ طَمْحاً: شَخَصَ، وقيل: رمى به إِلى الشيء. وأَطْمَحَ فلانٌ بصره: رفعه. ورجل طَمّاح: بعيد الطرف، وقيل: شَرِهٌ. وطَمَحَ بَصَرُه إِلى الشيء: ارتفع.
وفرس طامِح الطَّرْفِ طامِحُ البَصر، وطَمُوحه مرتفعه؛ يقال: فرس فيه طِماحٌ؛ وأَنشد الأَزهري لأَبي دُوادٍ:
طويلٌ طامِحُ الطَّرْفِ،
إِلى مِقْرَعةِ الطلبِ
وطَمَحَ الفرسُ يَطْمَحُ طِماحاً وطُمُوحاً: رفع يديه؛ الأَزهري: يقال للفرس إِذا رفع يديه قد طَمَّحَ تَطْميحاً.
وكل مرتفع مُفْرِط في تَكَبُّر: طامحٌ، وذلك لارتفاعه.
والطَّماحُ: الكِبْرُ والفخرُ لارتفاع صاحبه.
وبَحْر طَمُوح الموج: مرتفعه. وبئر طَمُوح الماء: مرتفعةُ الجُمَّة، وهو ما اجتمع من مائها؛ أَنشد ثعلب في صفة بئر:
عادِيَّة الجُولِ طَمُوح الجَمِّ،
جِيبَتْ بجَوْفِ حَجَرٍ هِرْشَمِّ،
تُبْذَلُ للجارِ ولابن العَمِّ،
إِذا الشَّرِيبُ كان كالأَصَمِّ،
وعَقَدَ اللِّمَّةَ كالأَجَمِّ
وطَمَّح بَوْلَه: باله في الهواء. وطَمَّحَ ببوله وبالشيء: رمى به في الهواء؛ الأَزهري: إِذا رميت بشيء في الهواء قلت طَمَّحْتُ به تَطْميحاً. وطَمَح به: ذَهَب به؛ قال ابن مقبل:
قُوَيْرِحُ أَعْوامٍ، رَفيعٌ قَذالُه،
يَظَلُّ بِبَزِّ الكَهْلِ والكَهْلِ يَطْمَحُ
قال: يَطْمَحُ أَي يجري ويذهب بالكهل وبَزِّه. وطَمَح الرجلُ في السَّوْم إِذا استام بسِلْعَته وتباعد عن الحق؛ عن اللحياني. وطَمَح أَي أَبْعَدَ في الطلب. وطَمَحاتُ الدهر: شدائده؛ قال الأَزهري: وربما خفف؛ قال الشاعر:
باتت هُمومي في الصَّدْرِ تَخْطاها
طَمْحاتُ دَهْرٍ، ما كنتُ أَدراها
سكن الميم ضرورة؛ قال الأَزهري: ما ههنا صلة. وبنو الطَّمَحِ: بُطَيْنٌ. والطَّمَّاحُ: من أَسماء العرب. والطَّمّاحُ: اسم رجل من بني أَسد بعثوه إِلى قَيْصَرَ فَمَحَلَ بامرئ القيس حتى سُمَّ؛ قال الكُمَيْتُ: ونحن طَمَحْنا لامرئ القَيْسِ، بَعْدَما
رَجا المُلْكَ بالطَّمّاحِ، نَكْباً على نَكْبِ
وأَبو الطَّمَحان القَيْنِيُّ: اسم شاعر.

##### Türkçe

**طَمَحَت** kadın **تَطْمَحُ** **طِماحاً**; ve o **طامحٌ**dur: kocasıyla **نَشَزَت** (başkaldırdı).

Ve **الطِّماحُ** **الجِماحِ** gibidir. Ve kadın **طَمَحَت**; **جَمَحَتْ** gibi; o hâlde o **طامح**tır; yani
erkeklere **تَطْمَح** eder. **قَيْلَةَ** hadîsinde: “Ben, kabuk sahibi bir adam gördüğümde
bakışım ona **طَمَحَ** ederdi”; yani uzadı ve yükseldi. Ve hadîste: “Yere yıkıldı
da gözleri **فَطَمَحَت**”
(* “**فطمحت عيناه**” sözü: **النهاية**’de “göğe” ziyade edilmiştir.). **الأَزهري**
**أَبي عمرو الشَّيباني**’den: kadınlardan **الطامحُ**, kocasına buğzeden ve
başkasına bakan olandır; ve inşad etti:
بَغَى الوُدَّ من مَطْروفةِ العينِ طامِح

Dedi: ve gözüyle **طَمَحَت**; bir erkeğe bakışını attığında; ve bakışını
yükselttiğinde denir: **طَمَحَت**. Ve **طَمَّاحة** bir kadın: bakışıyla sağa sola
kocasından başkasına döner.

Ve bakışıyla **طَمَحَ** eder, **يَطْمَحُ** **طَمْحاً**: dikildi; ve denildi: onu bir şeye
attı. Ve falan kimse bakışını **أَطْمَحَ** etti: onu yükseltti. Ve **طَمّاح** bir adam:
bakışı uzak olan; ve denildi: obur/şiddetle arzulayan. Ve bakışı bir şeye **طَمَحَ**:
yükseldi.

Ve **طامِح الطَّرْفِ** bir at, **طامِحُ البَصر**dır; ve onun **طَمُوحه**u onun yükselmiş olanıdır;
denir: içinde **طِماحٌ** olan bir at; ve **الأَزهري**, **أَبي دُوادٍ**’dan inşad etti:
طويلٌ طامِحُ الطَّرْفِ،
إِلى مِقْرَعةِ الطلبِ

Ve at **طَمَحَ** eder, **يَطْمَحُ** **طِماحاً** ve **طُمُوحاً**: iki elini (ön ayaklarını) kaldırdı; **الأَزهري**:
ata, iki elini kaldırdığında, muhakkak **طَمَّحَ** etti denir, **تَطْميحاً**.

Ve her yükselmiş, kibirde aşırı olan: **طامحٌ**tır; bu, onun yükselmişliğindendir.

Ve **الطَّماحُ**: sahibinin yükselmesinden dolayı kibir ve övünmedir.

Ve dalgası **طَمُوح** olan bir deniz: yükselmiş olanı. Ve suyu **طَمُوح** olan bir kuyu: **الجُمَّة**si yüksek olan; o,
suyundan toplanmış olandır; **ثعلب**, bir kuyunun vasfında inşad etti:
عادِيَّة الجُولِ طَمُوح الجَمِّ،
جِيبَتْ بجَوْفِ حَجَرٍ هِرْشَمِّ،
تُبْذَلُ للجارِ ولابن العَمِّ،
إِذا الشَّرِيبُ كان كالأَصَمِّ،
وعَقَدَ اللِّمَّةَ كالأَجَمِّ

Ve idrarını **طَمَّح** etti: onu havaya işedi. Ve idrarıyla ve bir şeyle **طَمَّحَ** etti: onu
havaya attı; **الأَزهري**: bir şeyi havaya attığında “onunla **طَمَّحْتُ** ettim, **تَطْميحاً**” dersin.

Ve onunla **طَمَح** etti: onunla gitti; **ابن مقبل** dedi:
قُوَيْرِحُ أَعْوامٍ، رَفيعٌ قَذالُه،
يَظَلُّ بِبَزِّ الكَهْلِ والكَهْلِ يَطْمَحُ

Dedi: **يَطْمَحُ** yani koşar ve ihtiyarla ve onun elbisesiyle gider. Ve adam
**السَّوْم**da **طَمَح** etti; malını fiyatlandırdığında ve haktan uzaklaştığında; **اللحياني**’den. Ve **طَمَح** yani
talepte uzaklaştı. Ve **طَمَحاتُ الدهر**: onun şiddetleridir; **الأَزهري** dedi: ve bazen hafifletilir; şair dedi:
باتت هُمومي في الصَّدْرِ تَخْطاها
طَمْحاتُ دَهْرٍ، ما كنتُ أَدراها

Mîm, zaruret olarak sükûnlandırıldı; **الأَزهري** dedi: burada “**ما**” bir صلة’dir. Ve **بنو الطَّمَحِ**: **بُطَيْنٌ**dur.
Ve **الطَّمَّاحُ**: Arapların isimlerindendir. Ve **الطَّمّاحُ**: **بني أَسد**’den bir adamın adıdır; onu **قَيْصَرَ**’a gönderdiler de
**امرئ القيس**’e hile yaptı, nihayet zehirlendi; **الكُمَيْتُ** dedi:
ونحن طَمَحْنا لامرئ القَيْسِ، بَعْدَما
رَجا المُلْكَ بالطَّمّاحِ، نَكْباً على نَكْبِ

Ve **أَبو الطَّمَحان القَيْنِيُّ**: bir şairin adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط م ح * * طَمَحَ * بصره إلى شيء ارتفع وبابه خضع و * طِماحاً * أيضا بالكسر وكل مرتفع طامح ورجل * طَمَّاحٌ * بالفتح والتشديد أي شَرِه

##### Türkçe

* ط م ح * **طَمَحَ**: bakışını, yükselmiş olan bir şeye doğru kaldırdı; babı **خضع**’dır. **طِماحاً**: ayrıca kesre ile. Her yükselmiş olan **طامح**’tır. Ve adam **طَمَّاحٌ** (fetha ve teşdid ile), yani obur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طمح بصره إليه، كمنع: ارتفع  . وفي حديث قيلة:  كنت إذا رأيت رجلا ذا قشر طمح بصري إليه:، أي امتد وعلا. وفي آخر:  فخر إلى الأرض فطمحت عيناه  . من المجاز: طمحت  المرأة  على زوجها: مثل  جمحت، فهي طامح  ، أي تطمح إلى الرجال. وروى الأزهري عن أبي عمرو الشيباني: الطامح من النساء: التي تبغض زوجها وتنظر إلى غيره، وأنشد:

  بغى الود من مطروفة العين طامح قال: وطمحت بعينها: إشذا رمت ببصرها إلى الرجل: وإذا رفعت بصرها يقال: طمحت. وامرأة طماحة: تكثر نظرها يمينا وشمالا إلى غير زوجها. ونساء طوامح. طمح  به  : إذا  ذهب  به. قال ابن مقبل:
  قويرح أعوام رفـيع قـذالـه                      يظل ببز الكهل والكهل يطمح قال: يطمح، أي يجري ويذهب بالكهل وبزه. طمح  في الطلب: أبعد  ، ونسبه الجوهري إلى البعض.  وكل مرتفع: طامح  ، هذا نص الجوهري. وفي التذيب: وكل مرتفع مفرط في تكبر طامح، وذلك لارتفاعه. طمح ببصره يطمح طمحا: شخص. وقيل: رمى به إلى الشيء. و  أطمح  فلان  بصره: رفعه  . الطماح  ككتاب: النشوز  ، وقد طمحت المرأة تطمح طماحا، وهي طامح: نشزت ببعلها. قال اليزيدي: الطماح: مثل  الجماح  . طمح الفرس يطمح طماحا وطموحا: رفع رأسه في عدوه رافعا بصره. وفرس طامح الطرف: طامح البصر وطموحه، أي مرتفعه. وفيه طماح، وأنشد:
  طويل طامح الطرف                      إلى مفزعة الكلـب قال الأزهري: يقال:  طمح الفرس تطميحا: إذا  رفع يديه  . من المجاز: طمح  ببوله  وبالشيء:  رماه في الهواء  . ويقال: طمح بوله: باله في الهواء. وفي التهذيب: إذا رميت بشيء في الهواء قلت: طمحت  به  تطميحا.  والظمخ  ، بالكسر:  للشجر  ، الصواب فيه أنه  بالظاء والخاء المعجمتين  ، كما سيأتي.  وغلط  الصاحب  بن عباد  في المحيط.  وبنو الطمح، محركة: قبيلة  من العرب. وفي اللسان أنه بطين. من المجاز:  طمحات الدهر، محركة ومسكنة: شدائده  . قال الأزهري: وربما خفف، قال الشاعر:
  باتت همومي في الصدر تحضؤها                      طمحات دهر ما كنت أدرؤهـا سكن الميم ضرورة.قال الأزهري:  ما  هنا صلة.  وأبو الطمحان القيني، محركة: شاعر  ، واسمه حنظلة بن شرقي.  والطماح، ككتان: الشره  ، والبعيد الطرف، من أسماء العرب، واسم  رجل من  بني  أسد بعثوه إلى قيصر  ملك الروم  فمحل بامرئ القيس  ، أي مكر به وخدعه حتى سم  . قال الكميت:
  ونحن طمحنا لامرئ القيس بعدمـا                      رجا الملك بالطماح نكبا على نكب  والطماحية  ، بالتشديد  : ماء شرقي سميراء  ، من منزل حاج الكوفة. ومما يستدرك عليه: الطماح: الكبر والفخر، لارتفاع صاحبه. وطمح الرجل في السوم: إذا استام بسلعته وتباعد عن الحق، عن اللحياني. ومن المجاز: بحر طموح الموج: مرتفعه. وبئر طموح الماء: مرتفعة الجمة، وهو ما اجتمع من مائها، أنشد ثعلب في صفة بئر:
  عادية الجول طموح الجم
  جيبت بجوف حجر هرشم
  تبذل للجار ولابن الـعـم
  إذا الشريب كان كالأصم

##### Türkçe

**طمح** bakışını ona doğru **طمح** etti, **منع** gibi: yükseldi. **قيلة** hadîsinde: “Ben, kabuk sahibi bir adam gördüğümde bakışım ona doğru **طمح** ederdi”: yani uzadı ve yükseldi. Bir diğerinde: “Yere düştü de gözleri **طمح** etti.” Mecazdan: kadın kocasına karşı **طمح** etti: **جمحت** gibi; o hâlde o **طامح**tır; yani erkeklere doğru **تطمح** eder. **الأزهري** **أبي عمرو الشيباني**’den rivayet etti: kadınlardan **الطامح**: kocasından nefret eden ve başkasına bakan (kadın)dır. Ve şu beyti okudu:

**بغى الود من مطروفة العين طامح**

Dedi ki: **طمحت بعينها**: yani bir erkeğe bakışıyla attı (yöneltti); ve bakışını kaldırdığında **طمحت** denir. Ve **امرأة طماحة**: kocasından başkasına sağa sola bakışını çokça yapan (kadın)dır. Ve **نساء طوامح**. **طمح به**: onu götürdüğü zaman. **ابن مقبل** dedi ki:

**قويرح أعوام رفـيع قـذالـه                      يظل ببز الكهل والكهل يطمح**

Dedi ki: **يطمح**; yani koşar ve ihtiyarı ve onun elbisesini götürür. **طمح في الطلب**: uzaklaştı; **الجوهري** bunu bazısına nisbet etti. Ve her yükselen: **طامح**tır; bu, **الجوهري**’nin nassıdır. **التذيب**’de: ve her yükselen, kibirde aşırı olan **طامح**tır; bu, onun yükselmesindendir. **طمح ببصره يطمح طمحا**: dikti. Ve denildi ki: onu bir şeye doğru attı. Ve falan bakışını **أطمح** etti: onu kaldırdı.

**الطماح** **كتاب** gibi: **النشوز**; ve kadın **طمحت** eder, **تطمح طماحا**; o **طامح**tır: kocasına karşı **نشزت** etti. **اليزيدي** dedi ki: **الطماح**: **الجماح** gibi. At **طمح** eder, **يطمح طماحا وطموحا**: koşusunda başını kaldırdı, bakışını kaldırarak. Ve **فرس طامح الطرف**: **طامح البصر وطموحه**; yani onun yükseği. Ve onda **طماح** vardır; ve şu beyti okudu:

**طويل طامح الطرف                      إلى مفزعة الكلـب**

**الأزهري** dedi ki: **طمح الفرس تطميحا** denir: iki elini kaldırdığı zaman. Mecazdan: idrarıyla ve şeyle **طمح** etti: onu havaya attı. Ve denir: **طمح بوله**: havaya idrar etti. **التهذيب**’de: bir şeyi havaya attığında “onunla **طمحت به تطميحا**” dedin.

Ve **الظمخ** (kesre ile): ağaç içindir; onda doğru olan, ileride geleceği üzere, **بالظاء والخاء المعجمتين** iledir. Ve **الصاحب بن عباد** **المحيط**’ta yanıldı. Ve **بنو الطمح** (harekeli): Araplardan bir kabiledir. **اللسان**’da onun **بطين** olduğu (yazılıdır). Mecazdan: **طمحات الدهر** (harekeli ve sâkin): onun şiddetleridir. **الأزهري** dedi ki: bazen hafifletilir; şair dedi ki:

**باتت همومي في الصدر تحضؤها                      طمحات دهر ما كنت أدرؤهـا**

Mîm’i zaruret olarak sâkin kıldı. **الأزهري** dedi ki: buradaki **ما** sıla’dır. Ve **أبو الطمحان القيني** (harekeli): bir şairdir; adı **حنظلة بن شرقي**’dir. Ve **الطماح** **كتان** gibi: oburluk; ve uzak bakışlı; Arapların isimlerindendir; ve **بني أسد**’den bir adamın adıdır; onu **قيصر** Rum melikine gönderdiler de **امرئ القيس**’e **فمحل** etti; yani ona hile yaptı ve onu aldattı, ta ki zehirledi. **الكميت** dedi ki:

**ونحن طمحنا لامرئ القيس بعدمـا                      رجا الملك بالطماح نكبا على نكب**

Ve **الطماحية** (şeddeli): **سميراء**’nın doğusunda bir sudur; Kûfe hacısının menzilindendir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الطماح**: kibir ve övünme; sahibinin yükselmesinden dolayı. Ve adam pazarlıkta **طمح** etti: malıyla fiyat istediğinde ve haktan uzaklaştığında; **اللحياني**’den. Mecazdan: dalgası **طموح** bir deniz: onun yükseği. Ve suyu **طموح** bir kuyu: **الجمة**’si yüksek; o, suyundan toplanan şeydir. **ثعلب** bir kuyunun vasfında şu beyti okudu:

**عادية الجول طموح الجم**
**جيبت بجوف حجر هرشم**
**تبذل للجار ولابن الـعـم**
**إذا الشريب كان كالأصم**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَمَحَ بَصَرُهُ اـِلَيْهِ
1 طَمَحَ بَصَرُهُ اـِلَيْهِ ذ , (S, L, K,) aor. طَمَحَ , (K,) inf. n. طُمُوحٌ (K in art. مد, and TK) and طِمَاحٌ and طَمْحٌ, (TK,) His sight, or eye, became raised towards it, (S, K,) i. e., a thing: (S:) or became stretched and raised towards it. (L.) And طَمَحَ بِبَصَرِهِ, aor. طَمَحَ , (L, Msb,) inf. n. طَمْحٌ, (L,) or طُمُوحٌ, (Msb,) He raised his eyes; (L, Msb;) [and] so بَصَرَهُ ↓ أَطْمَحَ: (S, K:) or cast his eyes: (L:) towards a thing (اـِلَى شَىْءٍ, L, or نَحْوَ شَىْءٍ, Msb): [said to be] from the phrase جَبَلٌ طَامِحٌ. (Msb.) And طَمَحَ بَعَيْنِهِ, said of a proud man, He raised his eye. (A.) And طَمَحَتْ بِعَيْنِهَا She (a woman) cast her eye at a man. (L.) And طَمَحَتْ [alone], said of a woman, She raised her eyes. (L.) And تَطْمَحُ اـِلَى الرِّجَالِ [She raises her eyes towards, or looks at, men]. (S.) ― -b2- And طَمَحَ, inf. n. طِمَاحٌ and طُمُوحٌ, (A, L, TA,) He (a horse) raised his head and his eyes in his running: (A, TA:) or he raised his fore legs; (L;) and so ↓ طمّح, inf. n. تَطْمِيحٌ: (T, L, K:) [or the former, he was, or became, refractory, and overcame his rider, running away with him: for] طِمَاحٌ is syn. with جِمَاحٌ, (K,) or like جِمَاحٌ: (Yz, S:) one says, فَرَسٌ فِيهِ طِمَاحٌ [a horse in which is refractoriness, &c.]. (S.) ― -b3- طَمَحَتْ, aor. طَمَحَ , (L,) inf. n. طِمَاحٌ, (L, K,) is also said of a woman, meaning (assumed tropical:) She was, or became, disobedient to her husband, resisting him, hating him, and deserting him: (L, K: *) and, thus said of a woman, طَمَحَتْ, (S, K,) or طَمَحَتْ عَلَى زَوْجِهَا, (A,) is syn. with, (A, K,) or like, (S,) جَمَحَتْ (tropical:) [she went forth from the place where she used to pass the night, in anger, without the permission of her husband]: (S, A, K:) and طَمَحَتْ مِنْ زَوْجِهَا and جَمَحَتْ (tropical:) she went forth from the house, or tent, of her husband, to her own family, before he divorced her. (TA in art. جمع.) And طَمَحَ, like جَمَحَ اليه, said of a man, (assumed tropical:) He hastened, or went quickly, to him, or it, so that his course was not turned for anything. (TA in art. طمح.) ― -b4- طَمَحَ, inf. n. طِمَاحٌ, also signifies (assumed tropical:) He was proud, and boastful; because he who is so exalts himself. (L.) ― -b5- And طَمَحَ فِى السَّوْمِ (assumed tropical:) He went far beyond what was right, or just, in making a bargain for his merchandise. (Lh, L.) And طَمَحَ, (S,) or طَمَحَ فِى الطَّلَبِ, (K,) (assumed tropical:) He went far in search; (S, K;) so accord. to some. (S.) [طَمَحَ اـِلَى كُلِّ شَىْء, said of the heart, app. means (assumed tropical:) It aspired to everything: see its part. n., طَامِحٌ.] ― -b6- طَمَحَ الشُّخْبُ (assumed tropical:) The extended stream of milk from the udder fell upon the ground so as to be unprofitable. (Provs. of Meyd, section ش: see شُخْبٌ.) ― -b7- طَمَحَ بِهِ (assumed tropical:) He made, or caused, him, or it, to go, go away, or pass away; took away, carried off, or went away with, him, or it. (K.) ― -b8- And طَمَحْتُ الشَّىْءَ [if not a mistranscription for طَمَّحْتُ بِالشَّىْءِ] (tropical:) I cast the thing in the air. (A.)

2 طَمَّحَ see 1. ― -b2- طمّح بِبَوْلِهِ, (S, K, TA,) and طمّح بَوْلَهُ, (L, TA,) and طمّح بِالشَّىْءِ, inf. n. تَطْمِيحٌ, (T, TA,) (tropical:) He cast forth his urine, (S, L, K, TA,) and the thing, (T, TA,) in the air. (T, S, L, K, TA.) [See also 1, last sentence.]

4 أَطْمَحَ see 1, second sentence.

طِمْحٌ
طِمْحٌ ذ , or طِمَحٌ, (accord. to different copies of the K,) expl. by Ibn-'Abbلd, (K, TA,) in the Moheet, (TA,) as the name of A species of tree, is a mistake, being correctly with ظ and خ; (K, TA;) or it is also called طمخ as well ظمخ. (TA in art. ظمخ.)

نِيَّةٌ طَمَحٌ
نِيَّةٌ طَمَحٌ ذ i. q. بَعِيدَةٌ [app. meaning (assumed tropical:) A distant, or remote, thing, or place, that is the object of an action or journey]; like طَرَحٌ and ضَرَحٌ. (O in art. ضرح.)

طَمَحَاتُ الدَّهْرِ
طَمَحَاتُ الدَّهْرِ ذ , (S, A, K.) and طَمْحَاتُهُ, (K,) the latter used by poetic license, (TA,) (tropical:) The hard, or distressing, events, or the calamities, or afflictions, of time, or fortune. (S, A, K.)

طَمُوحُ البَصَرِ
طَمُوحُ البَصَرِ ذ : see طَامِحٌ. ― -b2- بَحْرٌ طَمُوحُ المَوْجِ (A, TA) (tropical:) A sea of which the waves rise high. (TA.) And بِئْرٌ طَمُوحُ المَآءِ (tropical:) A well of which the water has collected and risen high. (TA.)

سَيْرٌ طُمَاحِىٌّ
سَيْرٌ طُمَاحِىٌّ ذ (assumed tropical:) A far, or distant, journey; like طُرَاحِىٌّ. (As, O in art. طرح.)

طَمَّاحٌ
طَمَّاحٌ ذ A long-sighted man. (L.) And طَمَّاحَةٌ A woman who looks much to the right and left at strange men, or at a man who is not her husband. (L.) ― -b2- Also (assumed tropical:) Vehemently desirous, or greedy; or very vehemently desirous, or very greedy: (S, K:) applied to a man. (S.)

طَامِحٌ
طَامِحٌ ذ [part. n. of 1: fem. with ة: pl. of the latter طَوَامِحُ]. You say نِسَآءٌ طَوَامِحُ اـِلَى الرِّجَالِ [Women who raise their eyes towards, or look at, men]. (A.) And فَرَسٌ طَامِحُ الطَّرْفِ, (A, L,) and طَامِحُ البَصَرِ, and ↓ طَمُوحُهُ, (L,) A horse that raises, or elevates, his eye. (L.) ― -b2- طَامِحٌ [without ة] is also an epithet applied to a woman, from طَمَحَتْ as syn. with, or similar to, جَمَحَتْ; [i. e. an epithet meaning That goes forth from the place where she has been accustomed to pass the night, in anger, without the permission of her husband; or that goes forth from the house, or tent, of her husband, to her own family, not having been divorced by him;] (S, K;) that raises her eyes towards, or looks at, men (تَطْمَحُ اـِلَى الرِّجَالِ): (S:) or that hates her husband, and looks towards other men: (Aboo-'Amr EshSheybلnee, T:) a woman disobedient to her husband, resisting him, hating him, and deserting him. (L.) ― -b3- Also A high, overlooking, mountain. (Msb.) Anything high, lofty, or elevating itself. (S, K.) And (assumed tropical:) Anyone lofty, or elevating himself, in excessive pride. (T, TA.) And one says قَلْبٌ طَامِحٌ اـِلَى كُلِّ شَىْء [app. meaning (assumed tropical:) A heart aspiring to everything]. (Lth, O, K, TA, voce شَنِقٌ.)

##### Türkçe

**طَمَحَ بَصَرُهُ اـِلَيْهِ**
1 **طَمَحَ بَصَرُهُ اـِلَيْهِ** ذ, (S, L, K,) muzâri‘i **طَمَحَ**, (K,) mastarı **طُمُوحٌ** (K, md maddesinde, ve TK) ve **طِمَاحٌ** ve **طَمْحٌ**, (TK,) Onun görüşü yahut gözü ona doğru yükseldi, (S, K,) yani bir şeye: (S:) yahut ona doğru uzandı ve yükseldi. (L.) Ve **طَمَحَ بِبَصَرِهِ**, muzâri‘i **طَمَحَ**, (L, Msb,) mastarı **طَمْحٌ**, (L,) yahut **طُمُوحٌ**, (Msb,) Gözlerini kaldırdı; (L, Msb;) ve bunun gibi **أَطْمَحَ** ↓ **بَصَرَهُ**: (S, K:) yahut gözlerini attı: (L:) bir şeye doğru (**اـِلَى شَىْءٍ**, L, yahut **نَحْوَ شَىْءٍ**, Msb): **جَبَلٌ طَامِحٌ** ibaresinden [olduğu söylenir]. (Msb.) Ve **طَمَحَ بَعَيْنِهِ**, kibirli bir adam hakkında söylenir, Gözünü kaldırdı. (A.) Ve **طَمَحَتْ بِعَيْنِهَا** O (bir kadın) bir erkeğe göz attı. (L.) Ve **طَمَحَتْ** [yalnız], bir kadın hakkında söylenir, Gözlerini kaldırdı. (L.) Ve **تَطْمَحُ اـِلَى الرِّجَالِ** [Erkeklere doğru gözlerini kaldırır, yahut erkeklere bakar]. (S.)

― -b2- Ve **طَمَحَ**, mastarı **طِمَاحٌ** ve **طُمُوحٌ**, (A, L, TA,) O (bir at) koşusunda başını ve gözlerini kaldırdı: (A, TA:) yahut ön ayaklarını kaldırdı; (L;) ve bunun gibi ↓ **طمّح**, mastarı **تَطْمِيحٌ**: (T, L, K:) [yahut birincisi, o, yahut oldu, inatçı; ve binicisini alt etti, onunla birlikte kaçıp gitti: zira] **طِمَاحٌ**, **جِمَاحٌ** ile eşanlamlıdır, (K,) yahut **جِمَاحٌ** gibidir: (Yz, S:) şöyle denir: **فَرَسٌ فِيهِ طِمَاحٌ** [içinde inatçılık vb. bulunan bir at]. (S.)

― -b3- **طَمَحَتْ**, muzâri‘i **طَمَحَ**, (L,) mastarı **طِمَاحٌ**, (L, K,) bir kadın hakkında da söylenir; anlamı (mecaz kabul edilerek:) Kocasına karşı asi oldu yahut oldu; ona direndi, ondan nefret etti ve onu terk etti: (L, K: *) ve bir kadın hakkında böyle söylenince **طَمَحَتْ**, (S, K,) yahut **طَمَحَتْ عَلَى زَوْجِهَا**, (A,) (A, K,) ile eşanlamlıdır, yahut (S,) gibidir, **جَمَحَتْ** (mecaz:) [kocasının izni olmaksızın, öfkeyle, gecelemeye alıştığı yerden dışarı çıktı]: (S, A, K:) ve **طَمَحَتْ مِنْ زَوْجِهَا** ve **جَمَحَتْ** (mecaz:) kocası onu boşamadan önce, kocasının evinden yahut çadırından kendi ailesine çıktı. (TA, **جمع** maddesinde.) Ve **طَمَحَ**, **جَمَحَ اليه** gibi, bir adam hakkında söylenir, (mecaz kabul edilerek:) Ona yahut ona doğru acele etti, yahut hızlı gitti; öyle ki gidişi hiçbir şey için çevrilmedi. (TA, **طمح** maddesinde.)

― -b4- **طَمَحَ**, mastarı **طِمَاحٌ**, ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Kibirli ve övüngen oldu; çünkü böyle olan kimse kendini yüceltir. (L.)

― -b5- Ve **طَمَحَ فِى السَّوْمِ** (mecaz kabul edilerek:) Malı için pazarlık yapmada doğru yahut adil olanın çok ötesine geçti. (Lh, L.) Ve **طَمَحَ**, (S,) yahut **طَمَحَ فِى الطَّلَبِ**, (K,) (mecaz kabul edilerek:) Aramada çok ileri gitti; (S, K;) bazılarına göre böyledir. (S.) [**طَمَحَ اـِلَى كُلِّ شَىْء**, kalp hakkında söylenince, görünüşe göre (mecaz kabul edilerek:) Her şeye yöneldi/özendi demektir: onun ism-i fâili **طَامِحٌ**’a bak.]

― -b6- **طَمَحَ الشُّخْبُ** (mecaz kabul edilerek:) Memeden uzayıp giden süt akıntısı, faydasız olacak şekilde yere düştü. (Meyd’in darb-ı meselleri, **ش** bölümü: **شُخْبٌ**’a bak.)

― -b7- **طَمَحَ بِهِ** (mecaz kabul edilerek:) Onu yahut onu götürdü, uzaklaştırdı yahut geçirip gönderdi; onu yahut onu alıp götürdü, sürükleyip götürdü, yahut onunla birlikte gidip gitti. (K.)

― -b8- Ve **طَمَحْتُ الشَّىْءَ** [eğer **طَمَّحْتُ بِالشَّىْءِ** için bir tashif değilse] (mecaz:) Şeyi havaya attım. (A.)

2 **طَمَّحَ**: 1’e bak. ― -b2- **طمّح بِبَوْلِهِ**, (S, K, TA,) ve **طمّح بَوْلَهُ**, (L, TA,) ve **طمّح بِالشَّىْءِ**, mastarı **تَطْمِيحٌ**, (T, TA,) (mecaz:) İdrarını, (S, L, K, TA,) ve şeyi, (T, TA,) havaya fırlattı. (T, S, L, K, TA.) [Ayrıca 1’in son cümlesine bak.]

4 **أَطْمَحَ**: 1’in ikinci cümlesine bak.

**طِمْحٌ**
**طِمْحٌ** ذ, yahut **طِمَحٌ**, (K’nın farklı nüshalarına göre,) İbn-‘Abbâd tarafından açıklanmış olarak, (K, TA,) Moheet’te, (TA,) bir ağaç türünün adı diye [verilmesi] bir hatadır; doğrusu **ظ** ve **خ** iledir; (K, TA;) yahut ona **طمخ** da denir; tıpkı **ظمخ** gibi. (TA, **ظمخ** maddesinde.)

**نِيَّةٌ طَمَحٌ**
**نِيَّةٌ طَمَحٌ** ذ, **بَعِيدَةٌ** ile aynı (i. q.) [görünüşe göre (mecaz kabul edilerek:) bir fiilin yahut yolculuğun hedefi olan uzak bir şey yahut yer]; **طَرَحٌ** ve **ضَرَحٌ** gibi. (O, **ضرح** maddesinde.)

**طَمَحَاتُ الدَّهْرِ**
**طَمَحَاتُ الدَّهْرِ** ذ, (S, A, K.) ve **طَمْحَاتُهُ**, (K,) ikincisi şiirî zaruret ile kullanılır, (TA,) (mecaz:) Zamanın yahut talihin çetin yahut sıkıntı verici olayları; yahut musibetleri yahut belaları. (S, A, K.)

**طَمُوحُ البَصَرِ**
**طَمُوحُ البَصَرِ** ذ: **طَامِحٌ**’a bak. ― -b2- **بَحْرٌ طَمُوحُ المَوْجِ** (A, TA) (mecaz:) Dalgaları çok yükselen bir deniz. (TA.) Ve **بِئْرٌ طَمُوحُ المَآءِ** (mecaz:) Suyu toplanıp yükselmiş bir kuyu. (TA.)

**سَيْرٌ طُمَاحِىٌّ**
**سَيْرٌ طُمَاحِىٌّ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Uzak bir yolculuk; **طُرَاحِىٌّ** gibi. (As, O, **طرح** maddesinde.)

**طَمَّاحٌ**
**طَمَّاحٌ** ذ: Uzağı iyi gören bir adam. (L.) Ve **طَمَّاحَةٌ**: Sağ ve sola yabancı erkeklere, yahut kocası olmayan bir erkeğe çok bakan bir kadın. (L.) ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) Şiddetle arzulayan, yahut açgözlü; yahut çok şiddetle arzulayan, yahut çok açgözlü: (S, K:) bir adama uygulanır. (S.)

**طَامِحٌ**
**طَامِحٌ** ذ [1’in ism-i fâili: müennesi ة ile; onun çoğulu **طَوَامِحُ**]. Şöyle dersin: **نِسَآءٌ طَوَامِحُ اـِلَى الرِّجَالِ** [Erkeklere doğru gözlerini kaldıran, yahut erkeklere bakan kadınlar]. (A.) Ve **فَرَسٌ طَامِحُ الطَّرْفِ**, (A, L,) ve **طَامِحُ البَصَرِ**, ve ↓ **طَمُوحُهُ**, (L,) Gözünü kaldıran yahut yükselten bir at. (L.)

― -b2- **طَامِحٌ** [ػة olmaksızın] **طَمَحَتْ**’ten, **جَمَحَتْ** ile eşanlamlı yahut ona benzer olmak üzere, bir kadına da sıfat olur; [yani: kocasının izni olmaksızın, öfkeyle, gecelemeye alıştığı yerden çıkan; yahut kocası tarafından boşanmamışken, kocasının evinden yahut çadırından kendi ailesine çıkan;] (S, K;) erkeklere doğru gözlerini kaldıran yahut erkeklere bakan (**تَطْمَحُ اـِلَى الرِّجَالِ**): (S:) yahut kocasından nefret eden ve başka erkeklere bakan: (Aboo-‘Amr EshSheybânee, T:) kocasına asi, ona direnen, ondan nefret eden ve onu terk eden bir kadın. (L.)

― -b3- Ayrıca: Yüksek, tepeden bakan bir dağ. (Msb.) Yüksek olan, yüce olan, yahut kendini yükselten her şey. (S, K.) Ve (mecaz kabul edilerek:) Aşırı kibirde yüce olan, yahut kendini yükselten herhangi biri. (T, TA.) Ve şöyle denir: **قَلْبٌ طَامِحٌ اـِلَى كُلِّ شَىْء** [görünüşe göre (mecaz kabul edilerek:) Her şeye heves eden bir kalp]. (Lth, O, K, TA, **شَنِقٌ** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَمَحَ
طَمَحَ A ( n. ac. طَمْح 1 ,  طِمَاْح 23 ,  طُمُوْح 27 )
a.  [ acc. or Bi &  Ila ], Raised ( his eyes ) towards; glanced, looked at.

b.  [ Bi ], Held ( his head ) high; was proud, haughty.

c.  ( n. ac. طِمَاْح 23 ) [ 'Ala ], Was disobedient to.

d.  [ Bi ], Carried off, went away with.

e.  Cast away.

طَمَّحَ
طَمَّحَ II
a.  [ Bi ],  see I (e) .

أَطْمَحَ
أَطْمَحَ IV ,
a.  see I (a) .

طَمْحَة
طَمْحَة 1t ,  طَمَحَة 4t , ( pl. reg. ),
a.  Misfortune, calamity.

طَاْمِح
طَاْمِح 21 ,
a.  High, lofty.

طَمُوْح
طَمُوْح 26 ,
a.  Eager ( look ).

##### Türkçe

**طَمَحَ**
**طَمَحَ** A ( mastar: **طَمْح** 1, **طِمَاْح** 23, **طُمُوْح** 27 )
a. [ mef‘ûl alır veya **بِ** ve **إِلَى** ile ], (gözlerini) -e doğru kaldırdı; göz attı, baktı.

b. [ **بِ** ile ], (başını) yukarıda tuttu; mağrur oldu, kibirlendi.

c. ( mastar: **طِمَاْح** 23 ) [ **عَلَى** ile ], -e itaatsiz oldu.

d. [ **بِ** ile ], alıp götürdü, beraberinde götürüp gitti.

e. attı.

**طَمَّحَ**
**طَمَّحَ** II
a. [ **بِ** ile ], I (e)’ye bak.

**أَطْمَحَ**
**أَطْمَحَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

**طَمْحَة**
**طَمْحَة** 1t, **طَمَحَة** 4t, (düzensiz çoğul),
a. musibet, felâket.

**طَاْمِح**
**طَاْمِح** 21,
a. yüksek, yüce.

**طَمُوْح**
**طَمُوْح** 26,
a. istekli (bakış).
