# طمر (ط-م-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - م - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء والميم معهما
ط ر م، ط م ر، ر ط م، ر م ط، م ط ر، م ر ط كلهن مستعملات
طرم:
الطِّرْمُ في قولٍ: الشَّهْد، وفي قولٍ: الزُّبد. قال الشّاعر:
فمِنْهُنَّ من يُلْفَى كصابٍ وعَلْـقَـمٍ		ومِنْهنَّ مِثْلُ الشَّهْد قد شِيب بالطِّرْمِ
يعني: الزُّبد وقال: فأُتينا بزَعْيدٍ وحَتيٍّ بعد طِرْمٍ وتامِكٍ وثُمالِ والطُّرْمُ: الكانون. والطُّرْمة: البَثرة في وسط الشَّفَة السُّفْلَى، والتُّرفةُ في العُليا، فإذا جمعوا قالوا: طُرْمتين، بتغليب الطُّرْمة على التُّرْفة.
والطِّرْيَمُ: السَّحابُ الكَثيفُ، قال رؤبة:
في مُكْفِهرِّ الطِّرْيَمِ الشَّرَنْبثِ
وقيل: الطِّرْيَم ما يكونُ فوقَ الماءِ من دمن وغُثاء.
والطُّرامة: خُضرة في الأسنان، وقد أَطْرَمَتْ أَسْنانُه.
والطّارمة، دخيل: وهو بيت كالقُبّة، من خشب.
طمر:
طَمَرَ فلانٌ شيئاً، أي: خَبَّأَهُ حيثُ لا يُدْرَي.
والمَطمورةُ: حُفْرة، أو مكانٌ تحت الأرض قد هُيِّئ خفيّاً، يُطمَرُ فيه طعام أو مال.
والطِّمْرُ: الثّوبُ الخَلَق.
والطُّمرورُ: نعت الفَرَس الجَواد.
والطُّمُور: شِبْهُ الوُثُوب وطامِرُ بن طامِر، أي: بُرْغُوث بن بُرْغُوث.
رطم:
رَطَمْتُ الشَّيء رَطْمأ فارْتَطَم، أي: أَوْحَلْتُه فوَحِلَ وارتطم فلانٌ في أَمْرٍ فلا مَخْرَج له منه.
والرَّطوم: من نعت الحِرِ الكبير الواسعة.
رمط:
الرَّمطُ: مَجمَعُ العُرْفُط ونحوه من شَجَر العِضاه كالغيضة. وأنكره بعضٌ وقال: إنّما هو الرَّهَط والرّهاطة، وهو ما اجتمع من العُرْفُط.
مطر:
المَطَرُ: الاسم وهو الماء المُنْسَكِبُ من السَّحاب، والمَطرُ: فِعْلُهُ. والمَطْرةُ: الواحدة.
ويم مَطيرٌ: ماطِرٌ. ووادٍ مَطيرٌ:ممطور.
ومَطَرَتْنا السّماءُ تَمْطُرُهُمْ مَطَراً، وأَمطَرَتْهُمُ السّماء وهو أَقْبَحُهُما.
وأَمطَرهم اللهُ مَطَراً أو عذاباً.
ورجلٌ مُستَمطِرٌ: طالبُ خيرٍ من إنسانٍ ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ: قد احتاج إلى المَطَر، وإن لم يُمْطَرْ، قال خُفاف بن نُدبة:
لم يكس من وَرَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عودا
يصف القَحْط، وقال رؤبة:
والطَّيرُ تَهْوِي في السّماء مُطرَّا
يعني: مسرعة. وجاءتِ الخَيلُ مُتَمَطِّرة، أي: مسرعة يَسبِقُ بعضُها بعضاً.
مرط:
المَرْطُ: نتفُك الشَّعر والرِّيش والصّوف عن الجسد، تقول: مَرَطتُ شَعْرَهُ فانمرط، وقد تَمَرَّط الذِّئب إذا سقط شَعْرُهُ وبقي شيء قليل، فهو أَمْرَطُ.
والأَمْرَطُ: من لا شَعر على جَسَدة إلاّ قليل، فإنْ ذهَبَ كُلُّه فهو أَمْلَطُ، وقد مَرِط مَرَطأ.
وسَهْمٌ أَمرَطُ: سَقَطَ قُذَذُه. وسَهمٌ مِراطٌ: لا ريشَ عليه والجميعُ مرُط، وقيل: قد يُقالُ: سهم مُرُط، وجَمعُه: أمراط، قال ذو الرُّمّة:
كالقِداح الأمراط
والمُرَيطاء: ما بين الصدر إلى العانة.
والمُرُوطُ: سُرعة المَشْي والعَدْو، الخيلُ يَمْرُطنَ مروطأ. وفَرَسٌ مَرَطَى: سريع، وهو يَعْدُو المَرَطَى: وهو ضرب من السير، قال: يَعْدُو بيَ المَرَطَى والرّيحُ مُعتدل المِرْط: رِداءٌ من صُوفٍ أو خَزٍّ أو كَتّان، وجَمْعُه: مُرُوط.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ط ر م**، **ط م ر**، **ر ط م**، **ر م ط**، **م ط ر**، **م ر ط**: hepsi kullanımdadır.

**طرم**:
**الطِّرْمُ** bir görüşte: **الشَّهْد**; bir görüşte: **الزُّبد**. Şair dedi ki:
فمِنْهُنَّ من يُلْفَى كصابٍ وعَلْـقَـمٍ		ومِنْهنَّ مِثْلُ الشَّهْد قد شِيب بالطِّرْمِ
Yani: **الزُّبد**. Ve dedi ki: “Bize **زَعْيدٍ** ve **حَتيٍّ** getirildi; **طِرْمٍ** ve **تامِكٍ** ve **ثُمالِ**’dan sonra.” Ve **الطُّرْمُ**: ocak (mangal). Ve **الطُّرْمة**: alt dudağın ortasındaki kabarcık; **التُّرفةُ** ise üst dudaktaki. Topladıklarında “**طُرْمتين**” derler; **الطُّرْمة**’yi **التُّرْفة**’ye üstün kılmakla.

Ve **الطِّرْيَمُ**: yoğun bulut; Rü’be dedi ki:
في مُكْفِهرِّ الطِّرْيَمِ الشَّرَنْبثِ
Ve denildi: **الطِّرْيَم** suyun üstünde bulunan gübre ve çerçöp (köpük) şeyidir.

Ve **الطُّرامة**: dişlerde bir yeşillik; “Dişleri **أَطْرَمَتْ**” (yeşerdi).

Ve **الطّارمة** (dâhil): kubbe gibi bir evdir; ağaçtandır.

**طمر**:
“Falanca bir şeyi **طَمَرَ**”, yani: onu, bilinmeyecek bir yerde gizledi.

Ve **المَطمورةُ**: bir çukur; yahut yer altında gizlice hazırlanmış bir yer; içinde yiyecek veya mal **يُطمَرُ** (gömülür/saklanır).

Ve **الطِّمْرُ**: eski elbise.

Ve **الطُّمرورُ**: iyi (koşucu) atın sıfatındandır.

Ve **الطُّمُور**: sıçrayışa benzer; ve “**طامِرُ بن طامِر**”, yani: “pire oğlu pire”.

**رطم**:
“Şeyi **رَطَمْتُ** onu **رَطْمأ**; böylece **فارْتَطَم**”, yani: onu çamura buladım da çamura battı; ve falanca bir işte **ارتطم** (saplandı/battı), ondan kendisi için bir çıkış yoktur.

Ve **الرَّطوم**: büyük, geniş **الحِرِ**’in sıfatındandır.

**رمط**:
**الرَّمطُ**: **العُرْفُط**’un ve onun benzerinin, **العِضاه** ağaçlarından olan, koruluk gibi bir araya toplanmış yeri. Bazıları bunu inkâr etti ve dedi ki: ancak o **الرَّهَط** ve **الرّهاطة**’dır; o da **العُرْفُط**’tan toplanmış olandır.

**مطر**:
**المَطَرُ**: isimdir; o, buluttan dökülen sudur. Ve **المَطرُ**: onun fiilidir. Ve **المَطْرةُ**: bir tanesi.

Ve “**يِم** **مَطيرٌ**”: **ماطِرٌ** (yağmurlu). Ve “**وادٍ مَطيرٌ**”: **ممطور** (üzerine yağmur yağmış).

Ve “Gök bize **مَطَرَتْنا**; onları **تَمْطُرُهُمْ** **مَطَراً**”; ve “Gök onları **أَمطَرَتْهُمُ**”; ikisinin de en çirkini odur.

Ve “Allah onları **أَمطَرهم** **مَطَراً** yahut azap(la).”

Ve **مُستَمطِرٌ** adam: bir insandan hayır isteyen. Ve **مُسْتَمْطِرٌ** yer: yağmura ihtiyaç duymuştur; yağmur yağmasa bile. **خُفاف بن نُدبة** dedi ki:
لم يكس من وَرَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عودا
Kıtlığı vasfeder. Ve Rü’be dedi ki:
والطَّيرُ تَهْوِي في السّماء مُطرَّا
Yani: hızlı. Ve atlar **مُتَمَطِّرة** geldi; yani: hızlı, bazısı bazısını geçer.

**مرط**:
**المَرْطُ**: saçın, tüyün ve yünün bedenden yolunmasıdır; dersin ki: “Onun saçını **مَرَطتُ**; böylece **فانمرط**.” Ve kurt, saçı dökülüp az bir şey kaldığında **تَمَرَّط** olur; o da **أَمْرَطُ**tur.

Ve **الأَمْرَطُ**: bedeninde azdan başka saç olmayan kimsedir; eğer hepsi giderse o **أَمْلَطُ**tur. Ve **مَرِط** **مَرَطأ** (saçı döküldü).

Ve **سَهْمٌ أَمرَطُ**: telekleri düştü. Ve **سَهمٌ مِراطٌ**: üzerinde tüy yoktur; hepsi **مرُط**tur. Ve denildi: “**سهم مُرُط**” da denir; çoğulu: **أمراط**. Zü’r-Rumme dedi ki:
كالقِداح الأمراط

Ve **المُرَيطاء**: göğüs ile kasık arası.

Ve **المُرُوطُ**: yürümenin ve koşmanın sürati; atlar **يَمْرُطنَ** **مروطأ**. Ve **فَرَسٌ مَرَطَى**: hızlı; ve o, **المَرَطَى** ile koşar; o, yürüyüşten bir türdür. Dedi ki: “Beni **المَرَطَى** ile koşturur; rüzgâr mutedildir.” **المِرْط**: yünden yahut ipekli kumaştan yahut ketenden bir örtü; çoğulu: **مُرُوط**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطُمورُ: شبه الوُثوبِ في السماء. وقد طَمَرَ الفرسُ والأخْيلُ يَطْمِرُ في طَيَرانه. وقال أبو كبير يصف رجلاً:
وإذا قذفتَ له الحصاةَ رأيتَه		فَزِعاً لوقْعتها طُمورَ الأَخْيَل
وطَمارِ: المكان المرتفع. قال الأصمعي يقال انصبَّ عليه من طَمارِ. قال الشاعر:
فإنْ كنتِ لا تدرين ما الموتُ فانظري		إلى هانئٍ في السُوق وابنِ عَـقـيلِ
إلى بطلٍ قد عَفَّر السـيفُ وجـهَـه		وآخرَ يَهوي من طَـمـارِ قَـتـيل
وكان ابن زيادٍ أمر برمْي مسلم بن عَقيل من سطحٍ عال. والطِمْرُ: الثوْبُ الخَلَقُ. والجمع الأَطْمارُ. والمِطْمَرُ: الزِيج الذي يكون مع البنَّائين. والطومارُ: أحد الطواميرِ. والأمور المُطَمِّراتُ: المهلِكات. والمطمورَةُ: حُفرة يُطْمَرُ فيها الطعام، أي يُخبأ. وقد طَمَرْتُها، أي ملأتها. والطامِر: البرغوث. ويقال للرجل: طامِرُ ابن طامِرٍ، إذا لم يُدْرَ من هو. وفرس طِمِرٌّ، بتشديد الراء، وهو المستعدُّ للوثبِ والعدوِ. وقال أبو عبيدة: المُشَمَّرُ الخَلْق.

##### Türkçe

**الطُمورُ**: gökte sıçrayışa benzer. Ve at ve **الأخْيلُ** uçuşunda **طَمَرَ** eder, **يَطْمِرُ**. Ebû Kebîr bir adamı vasfederek dedi:
وإذا قذفتَ له الحصاةَ رأيتَه		فَزِعاً لوقْعتها طُمورَ الأَخْيَل

Ve **طَمارِ**: yüksek yer. Asma‘î dedi: “**طَمارِ**’dan onun üzerine akıp indi” denilir. Şair dedi:
فإنْ كنتِ لا تدرين ما الموتُ فانظري		إلى هانئٍ في السُوق وابنِ عَـقـيلِ
إلى بطلٍ قد عَفَّر السـيفُ وجـهَـه		وآخرَ يَهوي من طَـمـارِ قَـتـيل

Ve İbn Ziyâd, Müslim b. Akîl’in yüksek bir damdan atılmasını emretmişti. Ve **الطِمْرُ**: eski elbise. Çoğulu **الأَطْمارُ**’dır. Ve **المِطْمَرُ**: yapı ustalarıyla birlikte bulunan **الزِيج**. Ve **الطومارُ**: **الطواميرِ**’den biridir. Ve **الأمور المُطَمِّراتُ**: helâk ediciler. Ve **المطمورَةُ**: içinde yiyeceğin **يُطْمَرُ** edildiği çukur; yani gizlenir. Ve ben onu **طَمَرْتُ**; yani onu doldurdum. Ve **الطامِر**: pire. Ve adama “**طامِرُ ابن طامِرٍ**” denilir; kim olduğu bilinmediği zaman. Ve **فرس طِمِرٌّ**, **الراء**’ın şeddelenmesiyle; ve o, sıçrayışa ve koşuya hazır olandır. Ebû Ubeyde dedi: **المُشَمَّرُ** eski (olan).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر م
طرم ، طمر ، مرط ، مطر ، رطم ، رمط : مستعمل .
طرم : قال اللّيث : الطِّرْمُ في قول : الشَّهْدُ . وفي قول : الزُّبد ، وأنشد :
ومنهنَّ مثلُ الشّهْد قد شِيبَ بالطِّرْمِ
قلت : الصوابُ :
ومنهنّ مثلُ الزُّبد قد شِيبَ بالطِّرم
وقال الليث : الطِّرْيمُ : اسمٌ للسحاب الكثيف ، قال رُؤبة :
في مُكْفَهِرّ الطّرْيم الطَّرنبث
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : يقال للنَّحل إذا ملأ أبنيته من العسل : قد خَتَم ، فإذا سَوَّى عليه قيل : قد طَرِم ، ولذلك قيل للشَّهْد : طَرِم .
قال : والطَّرَم : سَيَلانُ الطِّرْم من الخلِيّة ، وهو الشّهد .
وقال الليث : والطُّرْمُ : اسم الكانون .
قلت : وغيره يقول : هي الطُّرْمة .
قال الليث : الطرمة : نُتوء في وسط الشَّفة العليا ، والتُّرْفَةُ في السفلى ، فإذا جمعوا قالوا : طُرْمَتيْن لتغلب الطُّرْمة على التُّرْفة . قال : والطّارِمةُ : بيت كالقُبّة من خشب ، وهي أعجمية .
رطم : قال الليثُ : رَطَمتُ الشيء رَطماً في الوَحل فارتطم فيه ، وكذلك ارتَطم فلانٌ في أمْرٍ لا مخرجَ له منه إلاّ بغمّة لزمته .
قال : والرَّطُومُ من نعت النساء : الواسعة .
قلت : هذا غلط . روى أبو العباس عن عمرو عن أبيه ، قال : الرَّطُومُ : الضيِّقةُ الحَياء من النوق ، وهي من لنساء الرّتقاء ، ومِنَ الدَّجَاج البيضاء . قلت : والرَّطوم كما قال أبو عمرو .
وقال شَمِر مما قرأت بخطه : أرْطَم الرجل وطرْسم واشتبا واضْلَخَمّ واخْرَنْبقّ وضَمر . وأَضّ وأخْذَم ، كلُّه إذا سكت . وقال غيره : رَطم الرّجلُ جاريتَه رَطماً : إذا جامعها فأدخل ذَكره كلَّه فيها .
مطر : قال الليث : المَطْرُ : الماء المنسكبُ مِنَ السحاب . والمَطْرُ فعلُه وهو في الشعر أحسن . والمَطْرَةُ الواحدة . ويومٌ مطيرٌ : ماطِرٌ . ووادٍ مطيرٌ ، أي : ممطور . وقد مَطَرَتنا السماء ، وأَمطرتنا ، وهو أقبحهما . وأمطرهم الله مَطْراً أو عذَاباً . وقال غيره : وادٍ مَطِرٌ بغير ياء : إذا كان مَمْطُوراً .
ومنه قوله :
فوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْ
ثعلب عن ابن الأعرابي : رجلٌ مَمْطُورٌ : إذا كان كثيرَ السِّوَاك ، طيّبُ النّكْهة . وامرأَةٌ مَطِرةٌ : كثيرةُ السِّوَاك عَطِرَةٌ ، طيّبَةُ الْجِرْم وإن لَمْ تَتَطَيّب .
قال : ويقال : مَزَرَ فلان قِرْبَته ومَطَرَها : إذا
ملأَها ؛ رواه أبو تُرَاب عنه .
وحكي عن مبتكر الكلابي : كلّمتُ فلاناً فأمطر واستمطر : إذا أَطرقَ ؛ يقال : ما لَك مُسْتَمْطِراً ، أي : ساكِتاً .
وقا الليث : رجل مُسْتَمْطِر : طالبُ خيرٍ من إنسان ورجلٌ مُسْتَمْطَرٌ : إذا كان مُخِيلاً للخير ، وأنشد :
وصاحبٍ قلتُ له صالحٍ
إنك للخير لَمُسْتَمْطَرُ
قال : ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ : قد احتاج إلى المطر وإن لم يُمْطَر ، وقال خُفَاف بن نُدْبة :
لم يَكْسُ من ورَق مُسْتَمْطِرٍ عوداً
وقال غيره : جاءت الخيل مُتَمَطَّرَة ، أي : مسرعةً يسابق بعضُها بعضاً ، وقال رُؤبة :
والطَّيْرُ تهوِي في السَّماء مُطَّراً
أَبُو عُبيد عن الكسائي قال : مَطَر الرجل في الأرض مُطُوراً ، وقَطَرَ قُطُوراً : إذا ذهبَ في الأرض . وقال غيره : تَمَطَّر بهذا المعنى ، وأنشد :
كأَنهن وقد صَدَّرْنَ مِنْ عَرَقٍ
سِيدٌ تَمَطَّر جُنْحَ اللَّيْل مَبْلولُ
تَمَطَّر ، أي : تسرع في عَدْوِهِ . وقيل : تَمَطَّر ، أي : بَرَزَ للمطر وبَرْده .
شَمِر : قال ابن شُميل : مِنْ دُعاء صبيان العرب إذا رأوا خالاً للمطر : مُطَّيْرَى . ويقال : نزل فلان بالمُسْتَمْطِر ، أي : في بَراز من الأرض مُنْكَشف . وقال الشاعر :
وَيَحِلّ أَحْيَاءٌ وَرَاء بُيُوتنا
حَذَرَ الصّبَاح وَنَحْنُ بالمُسْتَمْطَر
وقيل : أراد بالمستمطَر : مَهْوَى الغارات ومُخْتَرقَها . ويقال : لا تَسْتَمْطر للخيل ، أي : لا تَعْرِض لها . سلمة عن الفراء : إن تلك الفَعلة من فلان مَطِرَة ، أي : عادَة بكسر الطاء .
وقال ابن الأعرابي : يقال : ما زال على مَطْرَةٍ واحدة ، ومِطِرَّة واحدة وقَطَرٍ واحد إذا كان على رأي واحد لا يفارقه . قال : والمَطَرَةُ : القِرْبَةُ ، مسموعٌ من العرب . ومَطار : موضعٌ بين الدّهنا والسَّمان . والماطِرون موضع آخر ومنه قوله :
ولها بالماطِرُون إذا
أكل النّملُ الّذي قد جَمَعا
طمر : قال الليث : طَمَرَ فلانٌ نفسه أو شيئاً : إذا خَبَأَه حيث لا يُدْرَى . قال : وَالْمَطْمُورَةُ : حُفرةٌ أَوْ مكانٌ تحت الأرض قد هُيِّىءَ خَفِيّاً ، يُطْمَرُ فيه طعامٌ أو مالٌ . قال : والطُّمُورُ : شبهُ الوُثُوب في السَّماء ، وقال الهذلي :
فَزِعاً لِوَقْعَتِهَا طُمُورَ الأَخْيلِ
أبو العباس عن ابن الأعرابي : طَمَرَ : إذا عَلا . وطَمَرَ : إذا سَفَلَ . قال : وطَمر : إذا تغيَّب واسْتخفى . وسمِعْتُ عُقَيْلِيّاً يقول لِفَحْل ضرب ناقة : قد طَمَرَها ، وإنه لكثيرُ الطُّمُور . وكذلك الرجل إذا وُصِفَ بكثرة الجماع . يقال : إنه لكثيرُ الطُّمُورِ . وقال
ابن الأعرابي : الْمَطْمُور : العالي . والمَطْمُورُ : الأَسْفَلُ . قال : والطُّمَّرُ وَالطِّمَّوْرُ : الأصلُ ، يقال لأَرُدّنّه إلى طُمره ، أي : إلى أَصله . قال : والطَّوَامرُ : البراغيثُ ، يقال : هو طَامرُ بن طامر للبَرغوث . وجاء فلانٌ على مِطمار أبيه : إذا جاء يُشْبهه في خَلقِه وأخْلاقه ، وقال أبو وَجْزَة يمدح رجلاً :
يَسْعَى مَسَاعِيَ آباءٍ لَهُ سَلَفَتْ
مِنْ آلِ قَيْن عَلَى مِطْمارِهِمْ طَمَرُوا
أبو عُبيد عن الكسائي : انْصَبَّ عليهم فلانٌ من طَمَارِ ، وهو المكانُ العالي ، وأنشد :
فَإن كُنْت لا تَدْرِينَ مَا الْموْتُ فَانظُرِي
إلَى هانىء في السُّوقِ وَابْنِ عَقِيلِ
إِلى بَطَلٍ قد عَفَّرَ السَّيْفُ وَجْهَه
وآخَر يَهْوِي مِنْ طَمارِ قَتيلِ
قال أبو عبيد : يُنْشَد : من طَمَارَ ومن طَمارِ مُجْرَى وغير مُجْرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الطمْرُورُ : الشِّقْراق .
وقال الليث : الطُّمْرُورُ : نعتُ الفرس الجَواد .
أبو عُبيد عن أبي عُبيدة : الطمْرُ من الخيل : المُشمر الْخَلْق . ويقال : المسْتَعِدُّ لِلْعَدْوِ .
أبو عبيد : الطِمْرُ : الثوبُ الخَلقُ ، وجمعه أطمار . وفي الحديث : ( رُبَّ ذِي طِمْرَيْن لا يُؤْبَهُ له لو أقْسَمَ على الله لأَبَرّه ) ، يريد : رُبَّ فَقير ذي خَلَقَين أطاعَ الله حتى لو سأل الله ودعاه أجابه .
قال أبو عُبيد وعن الأصمعي : المِطْمَرُ هو الخيط الذي يُقدِّرُ به البَنّاء يقال له بالفارسية التِسرْفال وقال أبو عُبيدة مثلُه .
وقال نافع بن أبي نُعيم : كنت أقول لابن دَأب إذا حدَّث أقم المِطْمَرَ ، أي : قَوِّم الحديث ونَقِح ألفاظَه . ويقال : وقع فلان في بَنات طَمَارِ : إذا وقع في بَلِيّة وشِدّة . والمطاميرُ : حُفَرٌ تُحْفر في الأرض يُوسَع أَسافلُها يُخبأ فيها الحبوبُ .
رمط : قال الليث : الرَّمْطُ مَجمع العُرْفُطِ ونحوه من الشجر كالغَيْضَة .
قلت : هذا تصحيف ، سمعت العرب تقول للحَرْجةِ الملْتَفَّة من السِّدْر : غَيْضُ سِدْر ، ورَهْطُ سِدْر . أخبرني الأيادي عن شمر عن ابن الأعرابي قال : يقال : فَرشٌ من عُرْفُط ، أَيْكَةٌ من آثل ، ورَهْطٌ من عُشَر ، وجَفْجَفٌ من رِمْث ؛ وهو بالهاء لا غير ، ومن رواه بالميم فقد صحّف .
مرط : قال اللَّيْثُ : المَرْطُ : نَتفُك الرِّيشَ والشّعَر والصُّوفَ عن الجَسد ، تقول : مَرَطْتُ شعرَه فانمرط . وقد تمرّط الذّئبُ : إذا سقط شعرُه وبقي عليه شعرٌ قليلٌ ، فهو أَمرط . ورجل أمْرَطُ : لا شعرَ على جَسَده وصدره إلا قليل ، فإذا ذهب كلُّه فهو أَمْلَطُ . قال : وسَهم أمرطُ : قد سقط عنه
قُذَذه . قال : وسَهم مرطٌ : لا ريش عليه ، والجميع أمراط ، وفي حديث عمر : أنه قال لأبي مَحْذُورةَ حين سمع أذانَه : لقد خشيتُ أن تَنشَقَّ مُرْبَطاؤكَ .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : المُرْبطاء ممدودة ، وهي ما بين السُّرة إلى العانَة ، وكان الأحمر يقول : هي مقصورة ، وكان أبو عمرو يقول : تُمد وتُقصر .
قال أبو عبيد : ولا أرى المحفُوظ من هذا إلا قولَ الأصمعي ، وهي كلمة لا يتكلَّم بها إلا بالتصغير قال : وقال أبو عبيدة : ناقة مَرَطَى : وهي السَّريعة . وقال الليث : المُرُوطُ : سُرْعةُ المَشْيِ والعَدْو . ويقال للخيل : هن يمرُطْنَ مُرُوطاً . وفرسٌ مَرَطَى .
أبو عبيد عن أبي زيد : يقال : المُرُوطُ : أكسِيَةٌ من صُوف أو خَزّ كان يؤتَزر بها ، واحدُها مِرْط . وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان يُغَلّس بالفجر فينصرف النساء مُتَلَفّعَات بمُروطهن ما يُعرَفْن من الغَلَس .
وروى أبو تراب عن مُدْرِك الجعفري : مَرَط فلان فُلاناً : وهَرَدَه : إذا أذاه .
وقال شَمِر : المُرَيْطاوان : جانبا عَانة الرَّجل اللتان لا شعرَ عليها ، ومنه قيل : شجرة مَرْطاء : إذا لم يكن عليها ورَق قال : وقال أبو عبيدة : المَرِيطُ من الفرس ما بين الثُّنَّة وأمِّ القِرْدان من باطن الرُّسْغ . والله أعلم .

##### Türkçe

ط ر م
**طرم** ، **طمر** ، **مرط** ، **مطر** ، **رطم** ، **رمط** : kullanımdadır.

**طرم** : el-Leys dedi: **الطِّرْمُ** şu sözde: **الشَّهْدُ**. Ve şu sözde: **الزُّبد**; ve şu beyti okudu:
ومنهنَّ مثلُ الشّهْد قد شِيبَ بالطِّرْمِ
Dedim: doğrusu:
ومنهنّ مثلُ الزُّبد قد شِيبَ بالطِّرم

el-Leys dedi: **الطِّرْيمُ**: yoğun bulut için bir addır. Rü’be dedi ki:
في مُكْفَهِرّ الطّرْيم الطَّرنبث

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; o dedi ki: Arı, peteklerini bal ile doldurduğu zaman ona “**خَتَم**” denir; onun üzerini düzleyince “**طَرِم**” denir; bundan dolayı **الشَّهْد** için “**طَرِم**” denmiştir.
Dedi ki: **الطَّرَم**: kovandan **الطِّرْم**’ün akmasıdır; o da **الشّهد**’dir.

el-Leys dedi: **الطُّرْمُ**: **الكانون**’un adıdır.
Dedim: başkası der ki: o **الطُّرْمة**’dir.

el-Leys dedi: **الطرمة**: üst dudağın ortasında bir çıkıntıdır; alttakinde ise **التُّرْفَةُ** vardır. Onlar çoğul yaptıklarında, **الطُّرْمة**’nin **التُّرْفة**’ye galip gelmesi için “**طُرْمَتيْن**” derler. Dedi ki: **الطّارِمةُ**: ağaçtan, kubbe gibi bir evdir; o yabancıdır.

**رطم** : el-Leys dedi: Bir şeyi çamurda **رَطَمتُ** onu **رَطماً**; böylece onun içinde **فارتطم**; aynı şekilde falan kimse, kendisi için ondan çıkış yolu olmayan bir işe **ارتَطم**; ancak kendisine yapışan bir gam ile (çıkar).
Dedi ki: kadınların sıfatından **الرَّطُومُ**: geniş olandır.
Dedim: bu yanlıştır. Ebu’l-Abbas, Amr’dan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: **الرَّطُومُ**: develerden **الحياء**’ı dar olan (dişidir); o, kadınlardan **الرّتقاء**’dan ve beyaz tavuklardan (olan)dır. Dedim: **الرَّطوم** Ebu Amr’ın dediği gibidir.

Şemir, kendi yazısıyla okuduklarımdan (naklen) dedi ki: Adam **أرْطَم** etti ve **طرْسم** etti ve **اشتبا** etti ve **اضْلَخَمّ** etti ve **اخْرَنْبقّ** etti ve **ضَمر** etti; ve **أَضّ** etti ve **أخْذَم** etti: bunların hepsi, sustuğu zaman (söylenir). Başkası dedi ki: Adam cariyesini **رَطم** ile **رَطماً** etti: onunla cinsel ilişkiye girip, erkeklik organının tamamını onun içine soktuğu zaman.

**مطر** : el-Leys dedi: **المَطْرُ**: buluttan dökülen sudur. **المَطْرُ** onun fiilidir; şiirde daha güzeldir. **المَطْرَةُ**: bir tanedir. **يومٌ مطيرٌ**: **ماطِرٌ** (yağmurlu). **وادٍ مطيرٌ**: yani **ممطور** (yağmur yağdırılmış). Gök bize **مَطَرَتنا** ve **أَمطرتنا**; ikisinin daha çirkini odur. Allah onlara **مَطْراً** yahut azap yağdırdı. Başkası dedi ki: **وادٍ مَطِرٌ** yâ’sız: **مَمْطُوراً** olduğu zaman.

Bundan (olarak) onun sözü:
فوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجلٌ مَمْطُورٌ**: çok **السِّوَاك** kullanan, kokusu güzel olan kimse olduğu zaman. **امرأَةٌ مَطِرةٌ**: çok **السِّوَاك** kullanan, **عَطِرَةٌ**; **الْجِرْم**’i hoş olan, koku sürünmese bile.

Dedi ki: denir ki: falan kimse kırbasını **مَزَرَ** etti ve onu **مَطَرَ** etti: onu doldurduğu zaman; bunu Ebu Turâb ondan rivayet etti.

Mübteker el-Kilâbî’den nakledildi: Falanla konuştum da **فأمطر واستمطر**: başını eğdiği zaman; denir ki: “Sana ne oluyor **مُسْتَمْطِراً** (olarak)?” yani: suskun.

el-Leys dedi: **رجل مُسْتَمْطِر**: bir insandan hayır isteyen. **رجلٌ مُسْتَمْطَرٌ**: hayır için bulutlanır gibi olan (kimse) olduğu zaman. Ve şu beyti okudu:
وصاحبٍ قلتُ له صالحٍ
إنك للخير لَمُسْتَمْطَرُ

Dedi ki: **مكانٌ مُسْتَمْطِرٌ**: yağmur yağmasa bile yağmura ihtiyaç duymuştur. Hufâf b. Nudbe dedi ki:
لم يَكْسُ من ورَق مُسْتَمْطِرٍ عوداً

Başkası dedi ki: Atlar **مُتَمَطَّرَة** geldi; yani hızlı, bir kısmı bir kısmıyla yarışır halde. Rü’be dedi ki:
والطَّيْرُ تهوِي في السَّماء مُطَّراً

Ebu Ubeyd, el-Kisâî’den dedi ki: Adam yerde **مَطَر** etti, **مُطُوراً**; ve **قَطَرَ** etti, **قُطُوراً**: yerde gittiği zaman. Başkası dedi ki: bu anlamda **تَمَطَّر** (da denir). Ve şu beyti okudu:
كأَنهن وقد صَدَّرْنَ مِنْ عَرَقٍ
سِيدٌ تَمَطَّر جُنْحَ اللَّيْل مَبْلولُ

**تَمَطَّر**: yani koşusunda hızlandı. Ve denildi ki: **تَمَطَّر**: yağmura ve onun soğuğuna karşı ortaya çıktı.

Şemir: İbn Şümeyl dedi ki: Arap çocuklarının, yağmur için bir bulut gördüklerinde yaptıkları duadandır: **مُطَّيْرَى**. Denir ki: falan kimse **بالمُسْتَمْطِر**’e indi; yani yerin açık bir çıkıntısına, açığa. Şair dedi ki:
وَيَحِلّ أَحْيَاءٌ وَرَاء بُيُوتنا
حَذَرَ الصّبَاح وَنَحْنُ بالمُسْتَمْطَر

Ve denildi ki: **بالمستمطَر** ile kastetti: baskınların düştüğü yer ve onun geçit yeridir. Denir ki: “Atlar için **لا تَسْتَمْطر**”; yani onlara kendini gösterme. Seleme, el-Ferrâ’dan: Şüphesiz falanın şu fiili **مَطِرَة**’dir; yani âdet, طاء’ın kesresiyle.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denir ki: “O, bir tek **مَطْرَة** üzerinde durup durdu” ve “bir tek **مِطِرَّة** ve bir tek **قَطَر** (üzerinde)” — bir tek görüş üzerinde olup ondan ayrılmadığı zaman. Dedi ki: **المَطَرَةُ**: kırbadır; Araplardan işitilmiştir. **مَطار**: **الدّهنا** ile **السَّمان** arasında bir yerdir. **الماطِرون** başka bir yerdir; bundan (olarak) onun sözü:
ولها بالماطِرُون إذا
أكل النّملُ الّذي قد جَمَعا

**طمر** : el-Leys dedi: Falan kimse kendisini yahut bir şeyi **طَمَرَ** etti: bilinmeyecek bir yerde onu gizlediği zaman. Dedi ki: **وَالْمَطْمُورَةُ**: yer altında, gizlice hazırlanmış bir çukur yahut bir mekândır; içinde yiyecek yahut mal **يُطْمَرُ** edilir. Dedi ki: **والطُّمُورُ**: gökte sıçrayışa benzer (bir şey)dir. Hüzeli dedi ki:
فَزِعاً لِوَقْعَتِهَا طُمُورَ الأَخْيلِ

Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: **طَمَرَ**: yükseldiği zaman. **طَمَرَ**: alçaldığı zaman. Dedi ki: **وطَمر**: kaybolup gizlendiği zaman. Ve bir Ukaylî’nin, bir deveyi vuran aygır için şöyle dediğini işittim: “Onu **طَمَرَ** etti”; ve o, çok **الطُّمُور** sahibidir. Aynı şekilde adam, çok cinsel ilişki ile vasfedildiği zaman; denir ki: “O, çok **الطُّمُورِ** sahibidir.” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْمَطْمُور**: yüksek olan. **والمَطْمُورُ**: alçak olan. Dedi ki: **والطُّمَّرُ** ve **الطِّمَّوْرُ**: asıldır; “Onu **طُمره**’ne döndüreceğim” denir; yani aslına. Dedi ki: **والطَّوَامرُ**: pirelerdir; pire için “O, **طَامرُ بن طامر**’dir” denir. Falan kimse babasının **مِطمار**’ı üzere geldi: yaratılışında ve ahlâkında ona benzer olarak geldiği zaman. Ebu Vecze bir adamı överken dedi ki:
يَسْعَى مَسَاعِيَ آباءٍ لَهُ سَلَفَتْ
مِنْ آلِ قَيْن عَلَى مِطْمارِهِمْ طَمَرُوا

Ebu Ubeyd, el-Kisâî’den: Falan kimse onların üzerine **طَمَارِ**’dan indi; o, yüksek yerdir. Ve şu beyti okudu:
فَإن كُنْت لا تَدْرِينَ مَا الْموْتُ فَانظُرِي
إلَى هانىء في السُّوقِ وَابْنِ عَقِيلِ
إِلى بَطَلٍ قد عَفَّرَ السَّيْفُ وَجْهَه
وآخَر يَهْوِي مِنْ طَمارِ قَتيلِ

Ebu Ubeyd dedi ki: “**من طَمَارَ**” ve “**من طَمارِ**” diye, mecrâlı ve mecrâsız okunur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الطمْرُورُ**: **الشِّقْراق**’tır.
el-Leys dedi: **الطُّمْرُورُ**: iyi koşan atın sıfatıdır.

Ebu Ubeyd, Ebu Ubeyde’den: Atların **الطمْر**’ü: yaratılışı sıkı toplanmış olandır. Ve denir ki: koşuya hazır olan.

Ebu Ubeyd: **الطِمْرُ**: eski elbisedir; çoğulu **أطمار**’dır. Hadiste: “(Nice iki **طِمْر** sahibi vardır ki ona aldırış edilmez; Allah üzerine yemin etse Allah onu mutlaka yerine getirir)” — yani: nice iki eski (elbise) sahibi fakir vardır; Allah’a itaat etmiştir; hatta Allah’tan istese ve O’na dua etse ona cevap verir.

Ebu Ubeyd dedi; el-Asma‘î’den: **المِطْمَرُ** bina ustasının ölçtüğü iptir; Farsçada ona **التِسرْفال** denir. Ebu Ubeyde de onun benzerini söyledi.

Nâfi‘ b. Ebî Nu‘aym dedi ki: İbn De’b’e, hadis rivayet ettiğinde şöyle derdim: “**أقم المِطْمَرَ**”; yani hadisi doğrult ve lafızlarını ayıkla. Denir ki: Falan kimse **بَنات طَمَارِ**’a düştü: bir belâya ve şiddete düştüğü zaman. **المطاميرُ**: yerde kazılan çukurlardır; alt tarafları genişletilir; içinde hububat gizlenir.

**رمط** : el-Leys dedi: **الرَّمْطُ**: **العُرْفُط** ve benzeri ağaçların, **الغَيْضَة** gibi, topluluğudur.
Dedim: bu bir tashiftir. Arapların, sidrden sık ağaçlığa “**غَيْضُ سِدْر**” ve “**رَهْطُ سِدْر**” dediklerini işittim. Bana el-Eyâdî, Şemir’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: denir ki: **فَرشٌ** (topluluk) **من عُرْفُط**; **أَيْكَةٌ** (topluluk) **من آثل**; ve **رَهْطٌ** (topluluk) **من عُشَر**; ve **جَفْجَفٌ** (topluluk) **من رِمْث**; o, yalnızca هاء iledir; onu ميم ile rivayet eden tashif etmiştir.

**مرط** : el-Leys dedi: **المَرْطُ**: beden üzerinden tüyü, saçı ve yünü yolmandır; dersin ki: “Onun saçını **مَرَطْتُ** ettim”; böylece **فانمرط**. Kurt **تمرّط** etti: saçı döküldüğü ve üzerinde az bir saç kaldığı zaman; o, **أَمرط**’tur. **رجل أمْرَطُ**: bedeninde ve göğsünde azdan başka saç olmayan; hepsi gidince o **أَمْلَطُ**’tur. Dedi ki: **سَهم أمرطُ**: **قُذَذه**’si ondan düşmüş olandır. Dedi ki: **وسَهم مرطٌ**: üzerinde tüy olmayan; hepsi **أمراط**tır. Ömer’in hadisinde: Ezanını işittiğinde Ebu Mahzûre’ye şöyle dediği (vardır): “Gerçekten, **مُرْبَطاؤكَ**’nın yarılmasından korktum.”

Ebu Ubeyd dedi: el-Asma‘î dedi ki: **المُرْبطاء** uzatmalıdır; o, göbek ile **العانَة** arasıdır. El-Ahmer derdi ki: o kısaltılmıştır. Ebu Amr derdi ki: uzatılır ve kısaltılır.
Ebu Ubeyd dedi: Bunun korunmuş olanından, el-Asma‘î’nin sözünden başka bir şey görmüyorum; o, ancak küçültme ile konuşulan bir kelimedir. Dedi ki: Ebu Ubeyde dedi: **ناقة مَرَطَى**: hızlı olandır. el-Leys dedi: **المُرُوطُ**: yürüyüş ve koşu süratidir. Atlar için: “Onlar **مُرُوطاً** **يمرُطْنَ**” denir. **وفرسٌ مَرَطَى**.

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: denir ki: **المُرُوطُ**: yün yahut **خَزّ**’dan, onunla kuşanılan örtülerdir; bir tanesi **مِرْط**’tır. Hadiste: Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) sabah namazında karanlıkta kıldırdığı, sonra kadınların **مُروط**’larına bürünmüş olarak döndükleri; **الغَلَس** sebebiyle tanınmadıkları (vardır).

Ebu Turâb, Müdrik el-Ca‘ferî’den rivayet etti: Falan kimse falanı **مَرَط** etti: ve onu **وَهَرَدَه**: ona eziyet ettiği zaman.

Şemir dedi: **المُرَيْطاوان**: erkeğin **عَانة**’sinin, üzerinde saç olmayan iki yanıdır; bundan dolayı “**شجرة مَرْطاء**” denmiştir: üzerinde yaprak olmadığı zaman. Dedi ki: Ebu Ubeyde dedi: Attan **المَرِيطُ**: **الثُّنَّة** ile **أمِّ القِرْدان** arasıdır; bileğin iç tarafından. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والميم وما يثلثهما)
(طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت.
(طمي) الطاء والميم والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على علو وارتفاع في شيءٍ خاص. يقال طما البحرُ يطمو ويَطْمِي لُغتان، وهو طامٍ، وذلك إذا امتلأ وعلا. ويقال طَمَى الفرسُ، إذا مرَّ مُسرِعاً. ولا يكون ذلك إلاَّ في ارتفاع.
(طمث) الطاء والميم والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مسِّ الشيء. قال الشَّيباني: الطَّمْث في كلام العرب المسُّ، وذلك في كلِّ شيء. يقال: ما طَمَث ذا المرتعَ قبلنا أحد. قال: وكلُّ شيء يُطمث. ومن ذلك الطَّامث *وهي الحائض. طَمِثَتْ وطَمَثَتْ. ويقال طَمَثَ الرَّجُل المرأةَ: مسَّها بجماع. وهذا في هذا الموضع لا [يكونُ] بجماع وحدهُ([1]). قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 و74]، قال الخليل: طمثْتُ  البعير طَمْثاً، إذا عقلتهُ([2]). ويقال: ما طمث هذه الناقةَ حَبْلٌ قط. أي ما مسَّها. وأمَّا قول عديّ:
* أو طَمْثِ العَطَنْ([3]) *
فقال قوم: الطَّمْث: الدَّنَس.
(طمح) الطاء والميم والحاء أصل صحيح يدلُّ على علوٍّ في شيء. يقال طَمَحَ ببصرهِ إلى الشيء: علا. وكلُّ مرتفعٍ طامح. وطمَح ببوله. إذا رماه في الهواء. قال:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])ومن الباب طَمَحات الدّهر: شدائِدُه.
(طمر) الطاء والميم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنيين: أحدهما الوثب، والآخر وهو قريبٌ من الأوَّل: هَوِيّ الشَّيء إلى أسفل.
فالأوَّل: طَمَرَ: وثَب؛ فهو طامر. ويقال للفرسِ طِمِرٌّ، كأنَّهُ الوثّاب. وطامرُ بن طامرٍ: البرغوث.
والأصل الآخر طَمَرَ، إِذا هَوَى. والأمر المطمِّر: المهلك. والأمور المُطَمِّرات: المهلكات. وطمارِ([5]): مكان يُرْفَع إليه الإنسان ثم يُرْمَى به. قال:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])ومن الباب: طمرت الشَّيءَ: أخفيتُه. والمطمورة: حفرةٌ تحتَ الأرض يُرمى فيها الشيء.
ومن الباب: طَمَرت الغِرارةَ، إِذا ملأْتَها؛ كأنَّ الشيءَ قد رُمِيَ بها.
ومما شذَّ عن الباب الطِّمْر: الثّوب الخَلَق. وقولهم إنَّ المِطْمَر زِيجٌ للبنَّاء، فهو ممّا أعلمتك أنَّه لا وجهَ للشُّغلِ به.
(طمس) الطاء والميم والسين أصلٌ يدلُّ على محوِ الشيء ومسحِهِ. يقال طَمَسْتُ الخَطَّ، وطَمست الأثرَ. والشيءُ طامسٌ أيضاً. وقد طَمَسَ هو بنفسهِ.
(طمش) الطاء والميم والشين  لا قياسَ له، ولولا أنَّه في الشَّعر لكان من المشكوك فيه؛ لأنّه لا يُشِبه كلامَ العربِ. على أنَّهم يقولون: ما أدري أيُّ الطمْشِ هو؟ أيْ أيُّ النّاس والخلْقِ هو. قال:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
(طمل) الطاء والميم واللام أُصَيْلٌ يدل على ضَعَةٍ وسَفالٍ. وأصله الذي يبقى في أسفل الحوضِ من الماء القليل والطِّينِ، يقال لذلك الطَّمْلَة. يقال اطُّمِلَ ما في الحوضِ، وقد اطَّمَلَهُ، إذا لم يترك فيه قَطْرَة([10]). ثم يحملون على هذا فيقولون للمرأة الضَّعيفة: طِمْلَة، وللرجل اللصّ طِمْل. ويقولون: إنَّ الطِّمْل: الفاحش. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل: "إلا بجماع وحده". والمفهوم من صنيع اللسان أن الطمث الافتضاض بالتدمية، أي جماع البكر.
([2]) في الأصل: "علقته"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) قطعة من بيت له في اللسان (طمث). وهو بتمامه:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
 ([4]) لأبي دواد الإيادي، كما في الحيوان (2: 168)، واللسان (طمع). وحقق البكري في التنبيه أنه لعقبة بن سابق الهزاني. انظر شرح الحيوان (2: 168). وسيأتي في (فزع).
([5]) طمار، بفتح الطاء، مثل قطام بالبناء على الكسر، ويقال أيضاً بالإعراب مع منعه من الصرف. وضبط هذه الكلمة غامض في اللسان والقاموس. انظر معهما معجم البلدان في رسمه.
([6]) لسليم بن سلام الحنفي، يقوله في مسلم بن عقيل بن أبي طالب، وهانئ بن عروة المرادي. انظر اللسان (طمر)، ومعجم البلدان. وقبله فيهما:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) لرؤبة كما سبق في (حشر 66).
([8]) في الأصل: "ولا طماعة". وكلمة "لا" مقحمة، ليست في المجمل.
([9])  في الأصل: "وأطمعت يا زيد"، وفي المجمل: "وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي".
([10]) في الأصل: "وطرة"، صوابه من المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(طاء, ميم ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(**طمن**) **الطاء** ve **الميم** ve **النون**, hemzenin ziyadesiyle **أُصَيْلٌ**dür. Denir: **اطمأنَّ** mekân **يطمئنّ** **طمَأنينة**. Ve **طامنت** ondan: sakinleştirdim.

(**طمي**) **الطاء** ve **الميم** ve illetli harf, sahih bir asıldır; özel bir şeyde yükseklik ve yükselme üzerine delâlet eder. Denir: **طما** deniz **يطمو** ve **يَطْمِي** iki lugattır; ve o **طامٍ**dır; bu, dolup yükseldiği zamandır. Ve denir: **طَمَى** at, eğer hızlıca geçtiyse. Ve bu ancak bir yükseklikte olur.

(**طمث**) **الطاء** ve **الميم** ve **الثاء** sahih bir asıldır; şeyin dokunulmasına delâlet eder. **الشَّيباني** dedi: Arapların كلامında **الطَّمْث** dokunmadır; ve bu her şeydedir. Denir: Bizden önce hiç kimse şu otlağı **طَمَث** etmedi. Dedi: Ve her şey **يُطمث** edilir. Bundan da **الطَّامث** vardır; o hayızlıdır. **طَمِثَتْ** ve **طَمَثَتْ**. Ve denir: **طَمَثَ** adam kadını: onu cinsel birleşmeyle dokundu. Ve bu, bu yerde yalnız cinsel birleşmeyle [olmaz]([1]). Allah Teâlâ dedi: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 و74]. **الخليل** dedi: **طمثْتُ** deveyi **طَمْثاً**, eğer onu bağladıysam([2]). Ve denir: Hiçbir zaman bir gebelik şu dişi deveyi **طمث** etmedi. Yani ona dokunmadı. Ama **عديّ**’nin sözü:
* أو **طَمْثِ** **العَطَنْ**([3]) *
Bir kavim dedi: **الطَّمْث**: pisliktir.

(**طمح**) **الطاء** ve **الميم** ve **الحاء** sahih bir asıldır; bir şeyde yükseklik üzerine delâlet eder. Denir: **طَمَحَ** bakışıyla şeye: yükseldi. Ve her yüksek olan **طامح**tır. Ve **طمَح** idrarıyla: onu havaya attı, eğer onu havaya fırlattıysa. Dedi:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])
Ve bâbdan: **طَمَحات** dehr: onun şiddetleridir.

(**طمر**) **الطاء** ve **الميم** ve **الراء** sahih bir asıldır; iki mânaya delâlet eder: birincisi sıçrama, diğeri—ki birincisine yakındır—şeyin aşağıya düşüşüdür.
Birincisi: **طَمَرَ**: sıçradı; o hâlde o **طامر**dir. Ve ata **طِمِرٌّ** denir; sanki o çok sıçrayandır. Ve **طامرُ بن طامرٍ**: pire.
Diğer asıl: **طَمَرَ**, eğer düştüyse. Ve **المطمِّر** iş: helâk edici. Ve **المُطَمِّرات** işler: helâk ediciler. Ve **طمارِ**([5]): insanın kendisine çıkarıldığı, sonra onunla atıldığı yer. Dedi:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من **طَمَارَِ** قتيلِ([6])
Ve bâbdan: **طمرت** şeyi: onu gizledim. Ve **المطمورة**: yerin altında bir çukur; şey onun içine atılır.
Ve bâbdan: **طَمَرت** çuvalı, eğer onu doldurduysan; sanki şey onunla atılmıştır.
Ve bâbdan şâz olan: **الطِّمْر**: eski elbise. Ve onların sözü: **المِطْمَر** inşaatçı için bir **زِيجٌ**dur; o, sana bildirdiğim şeylerdendir ki onunla meşgul olmanın bir yönü yoktur.

(**طمس**) **الطاء** ve **الميم** ve **السين** bir asıldır; şeyin silinmesine ve süpürülmesine delâlet eder. Denir: **طَمَسْتُ** yazıyı, ve izi **طَمست**. Ve şey de **طامسٌ**dur. Ve o, kendi kendine de **طَمَسَ** etmiştir.

(**طمش**) **الطاء** ve **الميم** ve **الشين** için kıyas yoktur; şiirde olmasaydı şüpheli olandan olurdu; çünkü Arapların كلامına benzemez. Şu var ki onlar derler: Bilmiyorum, o hangi **الطمْشِ**tir? yani o hangi insanlar ve خلقtır? Dedi:
* وَحْشٌ ولا **طَمْشٌ** من الطُّمُوش([7]) *

(**طمع**) **الطاء** ve **الميم** ve **العين** tek bir sahih asıldır; kalpte bir şeye yönelik güçlü bir ümit üzerine delâlet eder. Denir: **طَمِعَ** şeyde **طَمَعاً** ve **طَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve **لَطَمُعْتَ** ey Zeyd([9])—onların: **لَقَضُو** kadı, demeleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve denir: **مِطْماعٌ** kadın; o, ümitlendirir de imkân vermez olana.

(**طمل**) **الطاء** ve **الميم** ve **اللام** bir **أُصَيْلٌ**dür; düşüklük ve aşağılık üzerine delâlet eder. Aslı, havuzun dibinde az sudan ve çamurdan kalan şeydir; buna **الطَّمْلَة** denir. Denir: Havuzda olan şey **اطُّمِلَ**; ve onu **اطَّمَلَهُ**, eğer onda bir damla([10]) bırakmadıysa. Sonra bunu üzerine حمل ederler de zayıf kadına **طِمْلَة** derler, hırsız adama **طِمْل** derler. Ve derler: **الطِّمْل**: çirkin sözlüdür. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Asılda: “إلا بجماع وحده”. Lisan’ın yapışından anlaşılan: **الطمث** kanatmayla bekâreti bozmadır; yani bakireyle cinsel birleşme.
([2]) Asılda: “علقته”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dan.
([3]) Lisan’da (**طمث**) ona ait bir beytin parçası. Tamamı:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
([4]) **أبو دواد الإيادي**’ye aittir; **الحيوان** (2: 168) ve **اللسان** (**طمع**)’da olduğu gibi. **البكري** **التنبيه**’de tahkik etti ki o, **عقبة بن سابق الهزاني**’nindir. **شرح الحيوان** (2: 168)’e bak. Ve (**فزع**)’da gelecektir.
([5]) **طمار**, **الطاء**’ın fethasıyla; **قطام** gibi, kesre üzere bina ile; ve i‘rab ile de söylenir, sarftan men edilmekle beraber. Bu kelimenin ضبطı **اللسان** ve **القاموس**’ta muğlaktır. Onlarla birlikte **معجم البلدان**’a, onun رسمinde bak.
([6]) **سليم بن سلام الحنفي**’nindir; onu **مسلم بن عقيل بن أبي طالب** ve **هانئ بن عروة المرادي** hakkında söyler. **اللسان** (**طمر**) ve **معجم البلدان**’a bak. İkisinde de ondan önce:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) Daha önce (**حشر 66**)’da geçtiği üzere **رؤبة**’nindir.
([8]) Asılda: “ولا طماعة”. “لا” kelimesi sokulmuştur; **المجمل**’de yoktur.
([9]) Asılda: “وأطمعت يا زيد”, ve **المجمل**’de: “وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي”.
([10]) Asılda: “وطرة”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dan.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط م ر
طمر طمور الأخيل‏.‏
وفرس طمر وهوى من طمار‏:‏ من مكان مرتفع‏.‏
وانصب عليه من طمار‏.‏
قال يصف صقراً‏:‏ لثق الريش تدلى غدوة من أعالي صعبة المرقى ضمار وعليه طمر وأطمار وهو ذو طمرين‏.‏
وقوم البناء بالمطمر‏.‏
وخبأ الطعام في المطمورة والمطامير‏.‏
وطمر نفسه ومتاعه‏:‏ أخفاه‏.‏
وكتب في الطومار والطوامير‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أسهره طامر بن طامر وهو البرغوث و ‏"‏ وقع في بنات طمار ‏"‏‏:‏ في شدائد‏.‏
ويقال للمحدّث‏:‏ أقم المطمر‏:‏ قوم الحديث‏.‏
وفلا يطمر على مطمار أبيه أي يقتدي بفعاله‏.‏
قال أبو وجزة‏:‏ يسعى مساعي آباء له سلفوا من آل قين على مطمارهم طمروا على مثالهم احتذوا‏.‏
ومتاع مطمر‏:‏ مركوم‏.‏
وتقول‏:‏ المال عنده مطمر والخير بين يديه مصير‏.‏
وأتان مطمرة‏:‏ مدمجة طويت عليّ الطومار‏.‏

##### Türkçe

ط م ر
**طمر**: Aşil’in **طمور**’u.
Ve **فرس طمر**; ve **هوى من طمار**: yüksek bir yerden.
Ve onun üzerine **من طمار** dikildi.
Bir şahini vasfederek dedi:
“Yoğun tüylü; bir sabah, tırmanışı zor olanın yüksekliklerinden sarkıp indi; **ضمار**; ve onun üzerinde **طمر** ve **أطمار**; ve o, iki **طمر** sahibi olandır.”
Ve bina, **بالمطمر** ile doğrultuldu.
Ve yiyecek **في المطمورة** ve **المطامير** içinde gizlendi.
Ve **طمر** kendisini ve eşyasını: onu gizledi.
Ve **في الطومار** ve **الطوامير** içinde yazdı.
Mecazdan: **أسهره طامر بن طامر**; ve o, piredir; ve “**وقع في بنات طمار**”: şiddetler içinde.
Ve muhaddise denir: **أقم المطمر**: hadisi doğrult.
Ve falan, babasının **مطمار**’ı üzerine **يطمر** etmez; yani fiillerine uyar.
Ebû Vecze dedi:
“Geçmiş atalarının gayretlerini koşar; Âl-i Kayn’dandır; onların **مطمار**’ı üzere **طمروا**; onların misali üzere örnek aldılar.”
Ve **متاع مطمر**: yığılmıştır.
Ve dersin: mal onun yanında **مطمر**’dır; hayır ise iki elinin önünde **مصير**’dir.
Ve **أتان مطمرة**: derli toplu; **الطومار** üzerine dürülmüştür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَمَرَ البئرَ طَمْراً: دفَنها. وطَمرَ نَفْسه وطَمَرَ الشيء: خَبَأَه لا يُدْرى. وأَطْمَرَ الفرسُ غُرْمولَه في الحِجْر: أَوْعَبَه. قال الأَزهري: سمعت عُقَيلِيّاً يقول لَفَحل ضرب ناقة: قد طَمَرَها، وإِنه لكثيرُ الطُّمُور، وكذلك الرجل إِذا وُصِفَ بكثرة الجماع يقال إِنه لكثيرُ الطُّمُور. والمَطْمُورةُ: حفيرةٌ تحت الأَرض أَو مكانٌ تحت الأَرض قد هُيِّئَ خَفيّاً يُطْمَرُ فيها الطعامُ والمالُ أَي يُخْبأُ، وقد طَمَرتْها أَي مَلأْتها. غيره: والمطَامِيرُ حُفَرٌ تُحْفر في الأَرض تُوسّع أَسافِلُها تُخْبأُ فيها الحبوبُ. وطَمَرَ يَطْمِر طَمْراً وطُمُوراً وطَمَرَاناً: وَثَبَ؛ قال بعضهم: هو الوُثُوب إِلى أَسفل، وقيل: الطُّمورُ شبْهُ الوثوب في السماء؛ قال أَبو كبير يمدح تأَبط شرّاً:
وإِذا قَذَفْتَ له الحصاة رأَيتَه،
يَنْزُو، لِوَقْعَتِها، طُمُورَ الأَخْيَلِ
وطَمَرَ في الأَرض طُمُوراً: ذَهَبَ. وطَمَرَ إِذا تَغيّبَ واستخفى؛ وطَمَرَ الفرسُ والأَخْيَل يَطْمِرُ في طيرَانه.
وقالوا: هو طامِرُ بنُ طامر للبعيد، وقيل: هو الذي لايُعْرفُ ولا يُعْرف أَبوه ولم يُدْرَ مَن هو. ويقال للبرغوث: طَامِر بن طامِر؛ معرفة عند أَبي الحسن الأَخفش. الطامِرُ: البرغوث، والطوامرُ: البراغيث. وطمَرَ إِذا عَلا، وطَمَر إِذا سَفَل. والمَطْمُور: العالي والمَطْمُورُ: الأَسْفَلُ.وطَمَارِ وطَمَارُ: اسمٌ للمكان المرتفع؛ يقال: انْصَبَّ عليهم فلانٌ من طَمَارِ مثال قَطَامِ، وهو المكانُ العالي؛ قال سليم بن سلام الحنفي: فإِن كُنْتِ لا تَدْرِينَ ما الموتُ، فانْظُرِي
إِلى هانئٍ في السُّوق وابنِ عقيلِ
إِلى بَطَلٍ قد عَقَّر السيفُ وجْهَه،
وآخَرَ، يَهْوِي مِنْ طَمَارِ، قَتِيلِ
قال: ويُنْشدُ من طَمَارَ ومن طَمَارِ، بفتح الراء وكسرها، مُجرًى وغير مُجْرًى. ويُروى: قد كَدَّحَ السيفُ وجهَه. وكان عُبَيد الله بن زياد قد قَتَل مُسْلَم بنَ عقيل بن أَبي طالب وهانئ بن عروة المُرَاديّ ورمَى به من أَعلى القصر فوقَع في السُّوق، وكان مسلم بن عقيل قد نَزل عند هانئ بن عروة، وأَخْفَى أَمْرَه عن عبيدالله بن زياد، ثم وقف عبيدالله على ما أَخفاه هانئ، فأَرْسل إِلى هانئ فأَحْضره وأَرسل إِلى داره من يأْتيه بمسلم بن عقيل، فلما أَتَوْه قَاتَلَهم حتى قُتِل ثم قَتَل عبيدُ الله هانئاً لإِجارتِه له. وفي حديث مُطَرّف: من نامَ تحتَ صَدَفٍ مائلٍ وهو يَنْوِي التوكُّل فَلْيَرْمِ نفْسه من طَمَارِ؛ هو الموضع العالي، وقيل: هو اسم جبل، أَي لا ينبغي أَن يُعَرِّضَ نفسَه للمهالك ويقول قد تَوَكّلْت. والطُّمَّرُ والطِّمَّوْرُ: الأَصل. يقال: لأَرُدّنّه إِلى طُمَّرِه أَي إِلى أَصله. وجاء فلان على مِطْمار أَبيه أَي جاء يُشْبهه في خَلْقِه وخُلُقِه؛ قال أَبو وَجْزة يمدح رجلاً:
يَسْعَى مَساعِيَ آباءٍ سَلَفَتْ،
مِنْ آلِ قير على مِطْمارِهمْ طَمَرُوا
(* قوله: «من آل قير» كذا في الأصل).
وقال نافع بن أَبي نعيم: كنت أَقول لابن دَأْب إِذا حدَّث: أَقِم المِطْمَرَ أَي قَوِّم الحديثَ ونَقِّح أَلفاظَه واصْدُقْ فيه، وهو بكسر الميم الأُولى وفتح الثانية، الخَيْطُ الذي يُقَوَّم عليه البناءُ. وقال اللحياني: وقع فلان في بنات طَمَارِ مَبنية أَي في داهية، وقيل: إِذا وقع في بَليَّة وشِدَّة. وفي حديث الحساب يوم القيامة: فيقول العبد عندي العَظائمُ المُطَمَّراتُ؛ أَي المخبّآتُ من الذنوب والأُمورُ المُطَمِّراتُ، بالكسر: المُهْلِكاتُ، وهو من طَمَرت الشيءَ إِذا أَخْفَيْتَه، ومنه المَطْمورةُ الحَبْسُ.
وطَمِرَت يَدُه: وَرِمَت.
والطِّمِرُّ، بتشديد الراء، والطِّمْرِيرُ والطُّمْرورُ: الفرسُ الجَوادُ، وقيل: المُشَمَّر الخَلْق، وقيل: هو المستفزُّ للوَثْبِ والعَدْوِ، وقيل: هو الطويل القوائم الخفيف، وقيل: المستعدُّ للعَدْوِ، والأُنثى طِمِرَّةٌ؛ وقد يستعار للأَتان؛ قال:
كأَنّ الطِّمِرّةَ ذاتَ الطِّمَا
ح منها، لِضَبْرتِه، في عِقَال
يقول: كأَنَّ الأَتانَ الطِّمِرّة الشديدةَ العَدْوِ إِذا ضَبَرَ هذا الفرسُ ورآها معقولةٌ حتى يُدْرِكها. قال السيرافي: الطِّمِرُّ مشتقّ من الطُّمُور، وهو الوَثْب، وإِنما يعني بذلك سرعته. والطِّمِرَّة منَ الخيل: المُشْرفةُ؛ وقول كعب بن زهير:
سَمْحَج سَمْحة القوائم حَقْبا
ء من الجُونِ، طُمِّرَتْ تَطْمِيرا
قال: أَي وُثِّقَ خَلْقُها وأُدْمِج كأَنها طُوِيَتْ طَيَّ الطَّوامِير. والطُّمْرور: الذي لا يملك شيئاً، لغة في الطُّمُلولِ.
والطِّمْرُ: الثوب الخلَقُ، وخص ابن الأَعرابي به الكِساءَ الباليَ من غير الصُّوف، والجمع أَطْمارٌ؛ قال سيبويه: لم يجاوِزُوا به هذا البناء؛ أَنشد ثعلب:
تحسَبُ أَطْمارِي عليَّ جُلَبا
والطُّمْرورُ: كالطِّمْر. وفي الحديث: رُبَّ ذِي طِمْرَين لا يُؤْبَهُ له، لو أَقْسَمَ على الله لأَبَرّه؛ يقول: رُبَّ ذِي خَلَقَين أَطاعَ الله حتى لو سأَل الله تعالى أَجابه.
والمِطْمَرُ: الزِّيجُ الذي يكون مع البَنَّائين.
والمِطْمَرُ والمِطْمارُ: الخيط الذي يُقدِّر به البَنّاء البِناءَ، يقال له التَّرْقال بالفارسية. والطُّومارُ: واحدُ المَطامِير (* قوله:
«والطومار واحد المطامير» هكذا في الأَصل والمناسب أَن تقول والمطمار واحد المطامير أو يقول والطومار واحد الطوامير).
ابن سيده: الطامُورُ والطُّومارُ الصحيفةُ، قيل: هو دَخِيل، قال: وأُراه عربيّاً محضاً لأَن سيبويه قد اعتدّ به في الأَبنية فقال: هو ملحق بفُسْطاط، وابن كانت الواو بعد الضمة، فإِنما كان ذلك لأَن موضع المدّ إِنما هو قُبَيل الطرَف مُجاوِراً له، كأَلِفِ عِمادٍ وياء عَمِيد وواو عَمُود، فأَما واوُ طُومار فليست للمدّ لأَنها لم تُجاوِر الطرَف، فلما تقدمت الواو فيه ولم تجاور طرفه قال: إِنه مُلْحق، فلو بَنَيْتَ على هذا من سأَلت مثلَ طُومار ودِيماسٍ لَقُلْت سُوآل وسِيآل، فإِن خَفَّفْتَ الهمزة أَلقيت حركتها على الحرف الذي قبلها، ولم تخش ذلك فقلت سُوَال وسِيَال، ولم تُجْرِهما مُجْرى واو مَقْرُوءة وياء خَطِيئة في إِبدالك الهمزة بعدهما إِلى لفظهما وإِدغامك إِيَّاهما فيهما، في نحو مَقْرُوّة وخَطِيّة، فلذلك لم يُقَلْ سُوّال ولا سِيّال أَعْنِي لتقدُّمِها وبُعْدها على الطَّرفِ ومشابهةِ حرف المد.
والطُّمْرُورُ: الشِّقْراق. ومَطامِيرُ: فرسُ القَعْقاع ابن شَوْرٍ.

##### Türkçe

**طَمَرَ** kuyuyu **طَمْراً**: onu gömdü. Ve **طَمرَ** kendisini ve **طَمَرَ** şeyi: onu gizledi, bilinmez. Ve at, **غُرْمولَه**’unu **الحِجْر**’de **أَطْمَرَ**: onu tamamen içine aldı. **الأَزهري** dedi: Bir **عُقَيلِيّ**’yi, bir dişi deveye vuran bir aygıra şöyle derken işittim: “Onu **طَمَرَ** etti”; ve o, **الطُّمُور**’u çok olandır. Keza erkek, çok cinsel birleşme ile vasfedildiğinde “o, **الطُّمُور**’u çok olandır” denir. Ve **المَطْمُورةُ**: yerin altında bir çukur yahut yerin altında, gizli olarak hazırlanmış bir yer; içinde yiyecek ve mal **يُطْمَرُ** edilir, yani gizlenir; ve onu **طَمَرتْها** etti, yani onu doldurdu. Başkası: ve **المطَامِيرُ** yerin içinde kazılan çukurlardır; alt tarafları genişletilir; içinde hububat gizlenir. Ve **طَمَرَ** **يَطْمِر** **طَمْراً** ve **طُمُوراً** ve **طَمَرَاناً**: sıçradı; bazısı dedi: o, aşağıya doğru sıçramadır; ve denildi: **الطُّمورُ** gökte sıçramaya benzer; **أَبو كبير** **تأَبط شرّاً**’ı överken dedi:
وإِذا قَذَفْتَ له الحصاة رأَيتَه،
يَنْزُو، لِوَقْعَتِها، طُمُورَ الأَخْيَلِ

Ve **طَمَرَ** yerde **طُمُوراً**: gitti. Ve **طَمَرَ**: kaybolup gizlendiği zaman; ve at ve **الأَخْيَل** uçuşunda **يَطْمِرُ**.

Ve dediler: uzak için “o, **طامِرُ بنُ طامر**’dir”; ve denildi: o, bilinmeyen ve babası bilinmeyen ve kim olduğu bilinmeyen kimsedir. Ve pireye “**طَامِر بن طامِر**” denir; **أَبي الحسن الأَخفش** katında bir bilinirliktir. **الطامِرُ**: pire; ve **الطوامرُ**: pireler. Ve **طمَرَ**: yükseldiği zaman; ve **طَمَر**: alçaldığı zaman. Ve **المَطْمُور**: yüksek olan; ve **المَطْمُورُ**: aşağı olan. Ve **طَمَارِ** ve **طَمَارُ**: yüksek yerin adıdır; “filan, **طَمَارِ**’dan onların üzerine indi” denir; **قَطَامِ** misali; ve o, yüksek yerdir; **سليم بن سلام الحنفي** dedi:
فإِن كُنْتِ لا تَدْرِينَ ما الموتُ، فانْظُرِي
إِلى هانئٍ في السُّوق وابنِ عقيلِ
إِلى بَطَلٍ قد عَقَّر السيفُ وجْهَه،
وآخَرَ، يَهْوِي مِنْ طَمَارِ، قَتِيلِ

Dedi: **طَمَارَ**’dan ve **طَمَارِ**’dan, **الراء**’ın fethi ve kesri ile, i‘râblı ve i‘râbsız olarak okunur. Ve rivayet olunur: “**قد كَدَّحَ** kılıç yüzünü.” Ve **عُبَيد الله بن زياد**, **مُسْلَم بنَ عقيل بن أَبي طالب**’ı ve **هانئ بن عروة المُرَاديّ**’yi öldürmüş, onu sarayın en üstünden atmıştı; böylece çarşıya düştü. Ve **مسلم بن عقيل**, **هانئ بن عروة** yanında konaklamış ve işini **عبيدالله بن زياد**’dan gizlemişti; sonra **عبيدالله** **هانئ**’nin gizlediği şeye muttali oldu; **هانئ**’ye gönderdi, onu getirdi; evine, **مسلم بن عقيل**’i kendisine getirecek kimseyi gönderdi; ona geldiklerinde onlarla savaştı, nihayet öldürüldü; sonra **عبيدُ الله**, onu himaye ettiği için **هانئ**’yi öldürdü. Ve **مُطَرّف** hadîsinde: “Kim eğik bir kaya sığınağının altında uyur ve tevekkülü niyet ederse, kendisini **طَمَارِ**’dan atsın”; o, yüksek yerdir; ve denildi: o, bir dağın adıdır; yani kişinin kendisini helâklere maruz bırakması ve “tevekkül ettim” demesi uygun değildir.

Ve **الطُّمَّرُ** ve **الطِّمَّوْرُ**: asıl. “Onu mutlaka **طُمَّرِه**’ine döndüreceğim” denir; yani aslına. Ve filan, babasının **مِطْمار**’ı üzere geldi; yani yaratılışında ve huyunda ona benzer olarak geldi; **أَبو وَجْزة** bir adamı överken dedi:
يَسْعَى مَساعِيَ آباءٍ سَلَفَتْ،
مِنْ آلِ قير على مِطْمارِهمْ طَمَرُوا
(* Sözü: “**من آل قير**” asılda böyledir).

Ve **نافع بن أَبي نعيم** dedi: **ابن دَأْب** rivayet ettiğinde ona şöyle derdim: “**المِطْمَرَ**’ı ikame et”; yani hadisi doğrult ve lafızlarını ayıkla ve onda doğru söyle; ve o, birinci **الميم**’in kesri ve ikincisinin fethi iledir; bina üzerine doğrultulan iptir. Ve **اللحياني** dedi: “Filan, **بنات طَمَارِ**’a, yapılmış olarak düştü”; yani bir felâkete; ve denildi: bir belâya ve şiddete düştüğü zaman. Ve kıyamet günü hesap hadîsinde: kul der ki: “Bende **المُطَمَّراتُ** büyük şeyler vardır”; yani günahlardan gizlenmiş olanlar; ve **الأُمورُ المُطَمِّراتُ** (kesr ile): helâk edici olanlar; bu, “**طَمَرت** şeyi” yani onu gizledin’den gelir; bundan **المَطْمورةُ**: hapistir.

Ve **طَمِرَت** eli: şişti.

Ve **الطِّمِرُّ** ( **الراء**’ın şeddelenmesiyle) ve **الطِّمْرِيرُ** ve **الطُّمْرورُ**: iyi koşan attır; ve denildi: yaratılışı derli toplu olan; ve denildi: sıçramaya ve koşmaya kışkırtılmış olan; ve denildi: uzun bacaklı, hafif olan; ve denildi: koşmaya hazır olan; dişisi **طِمِرَّةٌ**’dir; ve dişi eşek için de ödünç alınır; dedi ki:
كأَنّ الطِّمِرّةَ ذاتَ الطِّمَا
ح منها، لِضَبْرتِه، في عِقَال

Der ki: sanki koşusu şiddetli olan **الأَتانَ** **الطِّمِرّة**’dir; bu at onu sürdüğünde ve onu bağlı görürse, ona yetişinceye kadar. **السيرافي** dedi: **الطِّمِرُّ**, **الطُّمُور**’dan türemiştir; o da sıçramadır; bununla ancak onun süratini kasteder. Ve atlardan **الطِّمِرَّة**: yüksek olan. Ve **كعب بن زهير**’in sözü:
سَمْحَج سَمْحة القوائم حَقْبا
ء من الجُونِ، طُمِّرَتْ تَطْمِيرا

Dedi: yani yaratılışı sağlamlaştırıldı ve derli toplu kılındı; sanki **الطَّوامِير**’in dürülmesi gibi dürülmüştür. Ve **الطُّمْرور**: hiçbir şeye sahip olmayan; **الطُّمُلولِ**’de bir dildir.

Ve **الطِّمْرُ**: eski elbise; **ابن الأَعرابي** onu, yünden olmayan eski aba ile tahsis etti; çoğulu **أَطْمارٌ**’dır. **سيبويه** dedi: bu bina ile onu aşmadılar. **ثعلب** okudu:
تحسَبُ أَطْمارِي عليَّ جُلَبا

Ve **الطُّمْرورُ**: **كالطِّمْر** gibidir. Ve hadîste: “Nice iki **طِمْر** sahibi vardır ki ona aldırış edilmez; Allah üzerine yemin etse, onu mutlaka yerine getirir”; der ki: nice iki eski elbise sahibi vardır ki Allah’a itaat etmiştir; öyle ki Allah Teâlâ’dan istese ona cevap verir.

Ve **المِطْمَرُ**: duvarcılarla birlikte bulunan **الزِّيجُ**’dir.

Ve **المِطْمَرُ** ve **المِطْمارُ**: duvarcının bina ile ölçtüğü ip; Farsçada ona **التَّرْقال** denir. Ve **الطُّومارُ**: **المَطامِير**’in bir tanesi.
(* Sözü: “**والطومار واحد المطامير**” asılda böyledir; uygun olan, “**والمطمار واحد المطامير**” demen yahut “**والطومار واحد الطوامير**” demesidir).

**ابن سيده**: **الطامُورُ** ve **الطُّومارُ** sahifedir; denildi: o, dâhildir. Dedi: ve onu sırf Arapça görürüm; çünkü **سيبويه** onu binalarda saymış ve şöyle demiştir: o, **فُسْطاط**’a ilhâk edilmiştir. Ve **ابن**: **الواو** dammeden sonra olduğunda, bu ancak şundan dolayıdır: med yeri ancak uca yakın, ona komşu olarak olur; **عِماد**’ın **أَلِف**’i ve **عَمِيد**’in **ياء**’ı ve **عَمُود**’un **واو**’u gibi. Ama **طُومار**’ın **واو**’u med için değildir; çünkü uca komşu olmamıştır. **الواو** onda öne geçtiğinde ve ucuna komşu olmadığında dedi ki: o, ilhâktır. Şu halde bunun üzerine, sorduğun şeyden **طُومار** ve **دِيماسٍ** gibi bir misal bina etseydin, **سُوآل** ve **سِيآل** derdin. Eğer hemzeyi hafifletirsen, harekesini kendinden önceki harfe atarsın; bundan çekinmezsin de **سُوَال** ve **سِيَال** dersin. Ve onları, hemzeyi onlardan sonra onların lafzına çevirmen ve onu onlarda idğam etmen bakımından, **مَقْرُوءة**’nin **واو**’u ve **خَطِيئة**’nin **ياء**’ı gibi yürütmezsin; **مَقْرُوّة** ve **خَطِيّة** gibi. Bu sebeple **سُوّال** ve **سِيّال** denilmedi; yani onun öne geçmesi ve uca uzak olması ve med harfine benzemesi sebebiyle.

Ve **الطُّمْرُورُ**: **الشِّقْراق**. Ve **مَطامِيرُ**: **القَعْقاع ابن شَوْرٍ**’un atıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط م ر * * الطِّمْرُ * بالكسر الثوب الخلق والجمع * أطْمارٌ * و * الطُّومَارُ * واحد * الطَّوامِيرُ * و * المَطْمُورَةُ * حُفرة يُطمر فيها الطعام أي يُخبأ وقد * طَمَرَها * من باب نصر أي ملأها

##### Türkçe

* ط م ر * * **الطِّمْرُ** * (kesre ile) eski elbise; çoğulu: * **أطْمارٌ** *; ve * **الطُّومَارُ** *; bunun tekili * **الطَّوامِيرُ** *; ve * **المَطْمُورَةُ** *: içine yiyeceğin gömüldüğü, yani saklandığı çukur; ve muhakkak ki onu * **طَمَرَها** * “نصر” bâbından, yani onu doldurdu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطمر: الدفن، يقال: طمر البئر طمرا: دفنها. الطمر: الخبء، يقال: طمر نفسه ومتاعه: خبأه وأخفاه حيث لا يدرى. الطمر: الوثوب، قال بعضهم: هو الوثوب إلى أسفل، أو هو شبه الوثوب في السماء، كالطمور بالضم، والطمار، بالكسر، والطمران، محركة، قال أبو كبير يمدح تأبط شرا:
  وإذا قذفت له الحصاة رأيته                      ينزو لوقعتها طمور الأخيل والفعل كضرب، يطمر طمرا، وطمورا، وطمرانا والطمور الذهاب في الأرض، يقال: طمر في الأرض طمورا: ذهب. وطمر، إذا تغيب واستخفى. وطمار، كقطام، ويفتح آخره: المكان المرتفع، يقال: انصب عليهم فلان من طمار، قال سليمان بن سلام الحنفي:
  فإن كنت لا تدرين ما الموت فانظري                      إلى هانيء في السوق وابن عقـيل
  إلى بطل قد عقر السـيف وجـهـه                      وآخر يهوي من طـمـار قـتـيل.

  قال الأزهري: وينشد من طمار. ومن طمار، بفتح الراء وكسرها، مجري وغير مجري. وفي حديث مطرف من نام تحت صدف مائل وهو ينوي التوكل فليزم نفسه من طمار، وهو الموضع العالي، وقيل: هو اسم جبل، أي لا ينبغي أن يعرض نفسه للمهالك، ويقول: قد توكلت. يقال: خبأه في المطمورة، وهي: الحفيرة تحت الأرض، يوسع أسافلها، تخبأ فيها الحبوب، والجمع المطامير. وطمرتها أنا: ملإتها. طمر الجرح: انتفخ، ذكره الصاغاني. قالوا: هو طامر بن طامر، للبعيد، وقيل: هو المجهول الذي لا يعرف هو، ولا أبوه ولم يدر من هو. من المجاز: أسهره طامر بن طامر، للبرغوث، معرفة عند أبي الحسن الأخفش، وجمع الطامر: الطوامر. قال اللحياني: يقال: وقع فلان في بنات طمار، كقطام، أي في الداهية، وقيل: إذا وقع في بلية وشدة، وهو مجاز، وهو لغة في طبار، بالموحدة، وقد تقدم.
 وابنتا طمار، كقطام: هضبتان عاليتان، قال ورد العنبري:
  وضمهن في المسيل الجاري
  ابنا طمر وابنتا طمار وطمرت يده، كفرح: ورميت وانتفخت. والطمر، بالكسر: الثوب الخلق، هذا هو المشهور، أو هو الكساء البالي من غير الصوف، كذا خصه به ابن الأعرابي، ج: أطمار. قال سيبويه: ولم يجاوزوا به هذا البناء، أنشد ثعلب:
  تحسب أطماري علي جلبا وفي الحديث  رب ذي طمرين لا يؤبه به لو أقسم على الله لأبره  كالطمرور، بالضم. وهو، أي الطمرور أيضا: الذي لا يملك شيئا، لغة في الطملول وهو القانص السيئ الحال. قاله ابن دريد. الطمرور أيضا: الشقراق، وهو طائر. الطمرور أيضا: الفرس الجواد، كالطمر، كفلز، والطمرير، والطمرر، مكسورتين، والأط}مر، كأردن، بالضم، الأخيران عن الصاغاني، قال السيرافي، مشتق من الطمور، وهو الوثب، وإنما يعنى بذلك سرعته. أو الطويل القوائم الخفيف، أو المشمر الخلق، أو المستعد للعدو، أو المستنفر للوثب، والأنثى طمرة، وقد يستعار للأتان، قال: كأن الطمرة ذات الطما_ح منها لضبرته في عقال. يقول: كأن الأتان الطمرة الشديدة العدو إذا ضبر هذا الفرس وراءها معقولة حتى يدركها. وطمر في ضرسه، كعني: هاج وجعه، أورده الصاغاني. والمطمار، بالكسر: الزيج، وهو خيط للبناء يقدر به البناء، كالمطمر، كمنبر، يقال: له بالفارسية: التر. قال: والمطمار: الرجل الابس للأطمار، نقله الصاغاني. قال ابن دريد: الطامور والطومار: الصحيفة، ج: طوامير، ذكرهما ابن سيده، قيل: هو دخيل، قال: وأراه عربيا محضا، لأن سيبويه قد اعتد به في الأبنية، فقال: هو ملحق بفسطاط. وكسكر، وسنور: الأصل، يقال: الأردنه إلى طمره، أي إلى أصله. والتطمير: الطي، قال كعب بن زهير:
  سمحج سمحة القوائم حقـبـا                      ء من الجون طمرت تطميرا.

  أي وثق خلقها وأدمج، كأنها طويت طي الطوامير. التطمير: إرخاء الستر، يقال: طمروا بيوتهم، إذا أرجوا ستورهم على أبوابهم. قال الفراء: يقال: كان ذلك في طمرة الشباب، بضم الطاء وتشديد الميم المفتوحة أي أوله. قال: يقال: أنت في طموك الذي كنت فيه. وفي بعض النسخ: عليه أي في غرتك، هكذا بكسر الغين المعجمة وتشديد الراء، والصواب في غربك وجهلك، والغرب: الحدة والنشاط: وقد تقدم، وهكذا ضبطه الصاغاني بيده، ويوجد هنا في بعض النسخ: أي عزمك وجهدك، وفي بعضها: أي عربك وجهدك، وكل ذلك تصحيف. حديث الحساب يوم القيامة:  فيقول العبد: عندي العظائم المطمرات  بكسر الميم الثانية، أي المهلكات، من طمرت الشيء إذا أخفيته، ومنه المطمورة: الحبس، ويروى بفتح الميم، والمعنى أي المخبآت من الذنوب. وابنا طمر، كفلز جبلان أسودان بين ذات عرق وبستان بن عامر، وهما معروفان، قال ورد العنبري:
  ابنا طمر وابنتا طمار وقد تقدم قريبا. وأطمر الفرس غرموله في الحجر، بكسر الحاء، إذا أوعبه، قال الأزهري: سمعت عقيليا يقول لفحل ضرب ناقة: قد طمرها. وإنه لكثير الطمور، وكذلك الرجل إذا وصف بكثرة الجماع، يقال : إنه لكثير الطمور. ومطامير: فرس القعقاع بن شور الكريم المشهور، صاحب معاوية رضي الله عنه. يقال: اطمر على فرسه، كافتعل، إذا وثب عليه من ورائه وركبه، وكذلك البعير. وأتان مطمرة، كمعظمة: مديدة موثقة الخلق، نقله الصاغاني، وهو مجاز، أي كأنها طويت طي الطومار. من المجاز: هو يطمر على مطمار أبيه، أي يقتدي بفعله، وقيل: إذا جاء يشبهه خلقا وخلقا قال أبو وجزة يمدح رجلا:
  يسعى مساعي آباء لـه سـلـفـت                      من آل قين على مطمارهم طمروا. من المجاز: أقم المطمر يا محدث، أي قوم الحديث وصحح ألفاظه ونقحها واصدق فيه، وهو قول نافع بن أبي نعيم لابن دأب. ومما يستدرك عليه: طمر، إذا علا، وطمر إذا سفل.
 والمطمور: العلي، والمطمور: الأسفل. ضد. وطمار، كقطام: جبل بعينه، وقيل: سور دمشق، وقيل: قصر بالكوفة. ومن المجاز: متاع مطمر، أي مركوم. وتقول: المال عنده مطمر، والخير بين يديه مصبر، كذا في الأساس. والطومار بالضم: لقب أبي علي عيسى بن محمد بن أحمد بن عمر بن عبد الملك البغدادي، صحب أبا الفضل بن طومار الهاشمي فلقب به، روى عن ثعلب والمبرد وابن أبي سلمة، وعنه ابن شاذان. ليس بثقة. والمطامير: قرية بحلوان العراق، منها الحسن بن عبد الله بن أحمد التيمي المكي، سمع منه أبو الفتيان الرواسي الحافظ وتوفي سنة 463.

##### Türkçe

**الطمر**: gömme; denir ki: **طمر البئر طمرا**: onu gömdü. **الطمر**: gizli şey; denir ki: **طمر نفسه ومتاعه**: onu ve eşyasını gizledi ve sakladı; bilinmeyen bir yerde. **الطمر**: sıçrama; bazıları dedi: o, aşağıya sıçramadır; yahut o, gökte sıçramaya benzer bir şeydir; **كالطمور** (ضم ile), ve **الطمار** (كسر ile), ve **الطمران** (harekeli); Ebû Kebîr, Teeabbata Şerran’ı överken dedi:
  Ve ona çakıl taşını attığında onu görürsün                      onun düştüğü yere, aşil’in **طمور**’u sıçrar gibi sıçrar.
Fiil, **ضرب** gibi: **يطمر طمرا** ve **طمورا** ve **طمرانا**. Ve **الطمور**: yerde gitme; denir ki: **طمر في الأرض طمورا**: gitti. Ve **طمر**: kaybolduğunda ve gizlendiğinde. Ve **طمار**، **قطام** gibi, sonu da فتح edilir: yüksek yer; denir ki: falan, onların üzerine **طمار**’dan dikildi. Süleyman b. Sellâm el-Hanefî dedi:
  Eğer ölümü bilmiyorsan bak                      pazarda Hânî’ye ve İbn Akîl’e
  Kılıcın yüzünü yaraladığı bir yiğide                      ve bir başkasına: **طمار**’dan düşer, öldürülmüş.

Ezherî dedi: Ve **من طمار** diye rivayet edilir. Ve **من طمار** (راء’nın فتح’ı ve كسر’ı ile), mecrî ve gayr-i mecrîdir. Ve Mutarrif’in hadîsinde: “Kim eğik bir saçak altında uyursa ve tevekkül etmeyi niyet ederse, kendisini **من طمار**’dan sakındırsın”; o, yüksek yerdir; ve denildi: o, bir dağın adıdır; yani helâklere kendisini arz etmemelidir ve “tevekkül ettim” der. Denir ki: onu **المطمورة**’da gizledi; o: yer altındaki çukurdur; alt tarafları genişletilir; içinde hububat gizlenir; çoğulu **المطامير**. Ve **طمرتها أنا**: onu doldurdum. **طمر الجرح**: şişti; Sâgânî onu zikretti. Dediler: “O, **طامر بن طامر**’dir”; uzak (kimse) için. Ve denildi: o, kendisi de babası da bilinmeyen meçhuldür; kim olduğu bilinmedi. Mecazdan: “Onu **طامر بن طامر** uykusuz bıraktı”; pire için; Ebû’l-Hasen el-Ahfeş nezdinde bilinen (bir kullanımdır). Ve **الطامر**’in çoğulu: **الطوامر**. Lihyânî dedi: denir ki: falan, **بنات طمار**’a düştü; **قطام** gibi; yani musibete; ve denildi: bir belâya ve şiddete düştüğünde; o mecazdır; ve o, **طبار**’da (موحدة ile) bir dildir; ve daha önce geçti.

Ve **ابنتا طمار**، **قطام** gibi: iki yüksek tepe; Verd el-Anberî dedi:
  Ve onları akan sel yatağında birleştir
  **ابنا طمر** ve **ابنتا طمار**.
Ve **طمرت يده**، **فرح** gibi: atıldı ve şişti. Ve **الطمر** (كسر ile): eski elbise; meşhur olan budur; yahut o, yünden olmayan eski örtüdür; İbnü’l-A‘râbî onu bununla tahsis etti; çoğulu: **أطمار**. Sîbeveyh dedi: ve bununla bu kalıbı aşmadılar. Sa‘leb rivayet etti:
  Üzerimdeki **أطماري**’yi bir yük sanırsın.
Ve hadîste: “Nice iki **طمر** sahibi vardır ki ona aldırış edilmez; Allah’a yemin etse Allah onu mutlaka yerine getirir.” **كالطمرور** (ضم ile). Ve o, yani **الطمرور** da: hiçbir şeye sahip olmayan; **الطملول**’da bir dildir; o, kötü hâlli avcıdır. Bunu İbn Düreyd söyledi. **الطمرور** ayrıca: **الشقراق**; o bir kuştur. **الطمرور** ayrıca: iyi at; **كالطمر**، **فلز** gibi; ve **الطمرير** ve **الطمرر** (ikisi de كسر ile); ve **الأطمر**، **أردن** gibi (ضم ile); son ikisi Sâgânî’dendir. Sîrâfî dedi: **الطمور**’dan türemiştir; o sıçramadır; bununla ancak onun sürati kastedilir. Yahut uzun bacaklı hafif; yahut toplanmış (derli toplu) eski; yahut koşuya hazır; yahut sıçramaya ürkütülmüş. Dişisi: **طمرة**; ve bazen dişi eşeğe de ödünçlenir. Dedi: “Sanki **الطمرة** ذات **الطماح** ondan; onun sırtına bir bağ içinde.” Yani: sanki şiddetli koşan **الطمرة** dişi eşek; eğer bu at onun arkasında bağlı olarak onu takip etse bile ona yetişir. Ve **طمر في ضرسه**، **عني** gibi: ağrısı alevlendi; Sâgânî onu nakletti. Ve **المطمار** (كسر ile): **الزيج**; o, bina için bir iptir; onunla bina ölçülür; **كالمطمر**، **منبر** gibi. Denir ki: Farsçada ona **التر** denir. Dedi: ve **المطمار**: **الأطمار** giyen adam; Sâgânî onu nakletti. İbn Düreyd dedi: **الطامور** ve **الطومار**: sahife; çoğulu: **طوامير**; ikisini İbn Sîde zikretti. Denildi: o, dâhildir. Dedi: onu sırf Arapça görüyorum; çünkü Sîbeveyh onu kalıplarda saymıştır; şöyle dedi: o, **فسطاط**’a ilhâk edilmiştir. Ve **كسكر** ve **سنور**: asıl; denir ki: **الأردنه إلى طمره**: yani aslına. Ve **التطمير**: katlama; Ka‘b b. Züheyr dedi:
  Uzun zaman, düzgün bacaklı, ince yapılı                      kara (at)tan; **طمرت تطميرا**.

Yani onun yaratılışını sağlamlaştırdı ve derleyip topladı; sanki **الطوامير**’in katlanması gibi katlanmış. **التطمير**: perdenin salıverilmesi; denir ki: **طمروا بيوتهم**: kapılarının üzerine perdelerini saldıklarında. Ferrâ dedi: denir ki: bu, **طمرة الشباب**’da idi; **طاء**’ın ضم’ı ve açık **ميم**’in teşdîdi ile; yani onun başında. Dedi: denir ki: sen, içinde bulunduğun **طموك**’tasın. Bazı nüshalarda: “**عليه**”; yani senin **غرتك**’nda; işte böyle: mu‘ceme **غين**’in كسر’i ve **راء**’ın teşdîdi ile. Doğrusu: “senin **غربك**’ında ve cehlinde”dir; ve **الغرب**: keskinlik ve canlılıktır; ve daha önce geçti. Sâgânî onu eliyle böyle ضبط etti. Ve burada bazı nüshalarda bulunur: yani senin azmin ve gayretin; ve bazılarında: yani senin Araplığın ve gayretin; bunların hepsi tashîftir. Kıyamet günü hesap hadîsi: “Kul der ki: bende büyük **المطمرات** vardır”; ikinci **ميم**’in كسر’i ile; yani helâk ediciler; **طمرت الشيء**: onu gizlediğinde; ondan **المطمورة**: hapis. Ve **ميم**’in فتح’ı ile de rivayet edilir; mânâ: günahlardan gizlenmiş olanlar. Ve **ابنا طمر**، **فلز** gibi: Zât-ı ‘Irk ile Bustân b. ‘Âmir arasında iki siyah dağdır; ikisi de bilinir. Verd el-Anberî dedi:
  **ابنا طمر** ve **ابنتا طمار**; ve az önce geçti.
Ve **أطمر الفرس غرموله في الحجر** (حاء’nın كسر’i ile): onu tamamen soktuğunda. Ezherî dedi: Akîlî birini, bir dişi deveye aşan bir aygır için şöyle derken işittim: “Onu **طمرها**.” Ve o, çok **الطمور** sahibidir; ve erkek de çok cinsel birleşme ile vasfedildiğinde böyledir; denir ki: o, çok **الطمور** sahibidir. Ve **مطامير**: Muâviye’nin (Allah ondan razı olsun) arkadaşı, meşhur kerîm Şevr’in oğlu Ka‘kâ‘ın atı. Denir ki: **اطمر على فرسه**، **افتعل** gibi: arkasından onun üzerine sıçrayıp bindiğinde; deve de böyledir. Ve **أتان مطمرة**، **معظمة** gibi: uzun, yaratılışı sağlam; Sâgânî onu nakletti; o mecazdır; yani sanki **الطومار**’ın katlanması gibi katlanmış. Mecazdan: “O, babasının **مطمار**’ı üzerine **يطمر**”; yani onun fiiline uyar. Ve denildi: yaratılış ve huyca ona benzer olarak geldiğinde. Ebû Vecze bir adamı överken dedi:
  Kendisine geçmiş atalarının yollarını izler                      Âl-i Kayn’dan; onların **مطمار**’ı üzerine **طمروا**.
Mecazdan: “**أقم المطمر** ey muhaddis”; yani hadisi doğrult, lafızlarını düzelt, onları ayıkla ve onda doğru ol; bu, Nâfi‘ b. Ebî Nu‘aym’ın İbn De’b’e sözüdür. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **طمر**: yükseldiğinde; ve **طمر**: alçaldığında.
Ve **المطمور**: yüksek; ve **المطمور**: alçak. Zıd. Ve **طمار**، **قطام** gibi: belirli bir dağ; ve denildi: Dımaşk suru; ve denildi: Kûfe’de bir saray. Mecazdan: **متاع مطمر**: yani yığılmış. Ve dersin ki: mal onun yanında **مطمر**’dır; ve hayır onun önünde **مصبر**’dir; **الأساس**’ta böyledir. Ve **الطومار** (ضم ile): Bağdatlı Ebû ‘Alî Îsâ b. Muhammed b. Ahmed b. Ömer b. Abdülmelik’in lakabıdır; Hâşimî Ebû’l-Fazl b. **طومار**’a arkadaşlık etti de onunla lakaplandı. Sa‘leb’den, Müberred’den ve İbn Ebî Seleme’den rivayet etti; ondan da İbn Şâzân rivayet etti. Güvenilir değildir. Ve **المطامير**: Irak Hulvân’ında bir köydür; ondan Hasan b. Abdullah b. Ahmed et-Teymî el-Mekkî (vardır); ondan hâfız Ebû’l-Fityân er-Ruvâsî işitti; 463 yılında vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَمَرَ
1 طَمَرَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. طَمُرَ , (O, Msb,) or طَمِرَ , (K,) inf. n. طَمْرٌ, (A, O, Msb, K,) He buried (A, Msb, K) a corpse, in the earth: (Msb:) he hid, or concealed, (S, A, O, Msb, K,) a thing, (Msb,) or wheat, in a مَطْمُورَة, (S, O,) or himself, or his goods, (A, TA,) in a place where he, or they, could not be known. (TA.) ― -b2- He filled a مَطْمُورَة. (S, K.) And He filled up a well. (TA.) ― -b3- Az heard a man of 'Okeyl say of a stallion-camel that had covered a female, قَدْ طَمَرَهَا [meaning He inserted the whole of his veretrum into her; as is indicated by the context]: and اـِنَّهُ لَكَثِيرُ الطُّمُورِ; and thus one says of a man, meaning Verily he is one who compresses much. (L, TA. [See also 4.]) -A2- طَمَرَ signifies also He built. (O.) And [hence] one says, أَبِيهِ ↓ هُوَ يَطْمُرُ عَلَى مِطْمَارِ, (A, K, in the latter of which the verb is omitted,) meaning (tropical:) He imitates the actions of his father: (A, TA:) or he resembles his father in make and disposition. (K.) -A3- And طَمَرَ, aor. طَمِرَ (S, O, K) and طَمُرَ , (O,) inf. n. طُمُورٌ (S, A, O, K) and طَمْرٌ (K) and طِمَارٌ (K, TA, in the CK طَمار) and طَمَرَانٌ, (TA,) He leaped: (TA:) or he leaped downwards: (A, K:) or upwards (lit. in, or into, the sky): (A, K:) or he did what resembled leaping (S, O) upwards (lit. in, or into, the sky); (S;) thus does a horse; and the [bird called] أَخْيَل, in flying. (S, O.) And طَمَرَ فِى الرَّكِيَّةِ, inf. n. طَمْرٌ and طُمُورٌ, He leaped into the well, from the top of it to the bottom. (Msb.) [It is said that] طَمَرَ signifies He, or it, became, or rose, high: and also, became, or descended, low. (TA. [But perhaps it is a mistranscription for طُمِرَ: see مَطْمُورٌ.]) ― -b2- And طَمَرَ فِى الأَرْضِ, (TA,) inf. n. طُمُورٌ, (K,) He went away into, or in, the country, or land: (K, TA:) he became absent, or hidden, or concealed; or he absented, or hid, or concealed, himself. (TA.) -A4- طَمَرَ said of a wound, It became inflated, or swollen. (O, K.) ― -b2- And طَمِرَتْ يَدُهُ, the verb in this case being of the class of فَرِحَ, His arm, or hand, became swollen, (K,) and inflated. (TA.) ― -b3- And طُمِرَ فِى ثَدْىِ المَرْأَةِ The woman's breast became swollen. (O.) ― -b4- And طُمِرَ فِى ضِرْسِهِ Pain became excited in his tooth, or his lateral, or molar, tooth: (O, K:) the verb in this phrase [and in that next preceding] is like عُنِىَ. (K.)

طمّر
2 طمّر ذ , (O,) inf. n. تَطْمِيرٌ, (O, K,) He made his building high. (O.) ― -b2- And i. q. طَوَى [meaning He folded a written paper &c.; or rolled up a طُومَار, or scroll: and (assumed tropical:) He (the Creator) made the limbs, or shanks, of an animal, compact, or round; as though rolled up like scrolls]. (O, K, TA.) طُمِّرَتْ, in a verse of Kaab Ibn-Zuheyr, [referring to a wild she-ass, or to her legs,] means (assumed tropical:) She was, or they were, rendered compact in make; or rounded, as though rolled up like as are طَوَامِير [or scrolls]. (TA.) ― -b3- And He let down a curtain. (K, TA.) One says, طَمَّرُوا بُيُوتَهُمْ They let down their curtains over their doors. (O, TA.)

اطمر غُرْمُولَهُ فِى الحِجْرِ
4 اطمر غُرْمُولَهُ فِى الحِجْرِ ذ He (a horse) inserted the whole of his veretrum into the mare. (K. [See also 1, fourth sentence.])

اطّمر عَلَيْهِ
8 اطّمر عَلَيْهِ ذ , of the measure اِفْتَعَلَ, [originally اِطْتَمَرَ,] He leaped upon him, namely, a horse, (K,) and a camel, (TA,) from behind, (K, TA,) and mounted him. (TA.)

طِمْرٌ
طِمْرٌ ذ An old and worn-out garment: (S, A, O, Mgh, Msb, K:) this is the meaning commonly known: (TA:) or an old and worn-out [garment of the kind called] كِسَآء, not of wool: (IAar, A, K:) and ↓ طُمْرُورٌ signifies the same: (Ibn-'Abbلd, O, K:) pl. of the former أَطْمَارٌ, (S, Mgh, O, Msb, K,) the only pl. form. (Sb, TA.) -A2- See also the next paragraph. [Freytag has assigned to this word, as on the authority of the K, three meanings which the K assigns to طُمْرُورٌ.]

طِمِرٌّ
طِمِرٌّ ذ (S, O, K) and ↓ طِمْرٌ (O) and ↓ طِمْرِرٌ and ↓ طُمْرُورٌ (O, K) and ↓ طِمْرِيرٌ (K) and ↓ أُطْمُرٌّ (O, K) A horse in a state of excitement (مُسْتَفِزٌّ [so accord. to my copies of the S, as though for مُسْتَفِزٌّ نَفْسَهُ, or probably a mistranscription for مُسْتَفَزٌّ,]) to leap and run: (S, O: [accord. to my copies of the former, مُسْتَفِزٌّ لِلْوَثْبِ وَالعَدْوِ: in the O, مُسْتَفِزُّ الوَتْبِ وَالعَدْوِ:]) or, accord. to AO, contracted [or compact] in make: (S, O:) and (O) a fleet, or swift, and excellent, horse: (O, K:) and the first, that leaps much; as also ضِبِرٌّ: (O in art. ضبر:) or ↓ طُمْرُورٌ signifies longlegged, and light, or active: or ready, or in a state of preparation, for running: (K:) the fem. طِمِرَّةٌ is applied metaphorically by a poet to a she-ass as meaning vehement in running. (TA.) ― -b2- And مَكَانٌ طِمِرٌّ A high place. (O.)

طُمُرٌّ
طُمُرٌّ ذ : see طُمَّرٌ.

طُمُرَّةٌ
طُمُرَّةٌ ذ : see طُمَّرَةٌ.

طِمْرِرٌ
طِمْرِرٌ ذ : see طِمِرٌّ.

طُمْرُورٌ
طُمْرُورٌ ذ : see طِمْرٌ: -A2- and see طِمِرٌّ, in two places. ― -b2- Also A man (O) possessing nothing: (O, K:) accord. to IDrd, a low, vile, or mean, person, [so I render قَانِصٌ, q. v.,] in evil condition: a dial. var. of طُمْلُولٌ. (O.) And A stranger. (O.) ― -b3- And Dry wood. (O.) -A3- And The [bird called] شِقِرَّاق. (O, K.)

طِمْرِيرٌ
طِمْرِيرٌ ذ : see طِمِرٌّ.

طَمَارِ
طَمَارِ ذ , like قَطَامِ, [indecl.,] (S, O, K,) a proper name, (IAar, O,) The high place; (IAar, S, O, K;) as also طَمَارَ, with fet-h. (S, O, K.) One says, اِنْصَبَّ عَلَيْهِ مِنْ طَمَارِ [He, or it, descended upon him from the high place]: (As, S, O:) Ks said مِنْ طَمَارَ and طَمَارِ. (S. O.) ― -b2- وَقَعَ فِى بَنَاتِ طَمَارِ (A, K, * TA) means (tropical:) He fell into calamities, and hardships, or difficulties: (A:) or calamity: (K, TA:) or trial: and hardship, or difficulty. (TA.)

طُمَّرٌ
طُمَّرٌ ذ i. q. أَصْلٌ; as also ↓ طِمَّوْرٌ: (O, K:) so the former signifies in the saying, لَأَرُدَّنَّهُ اـِلَى طُمَّرِهِ [app. meaning I will assuredly reduce him to the utmost point, or degree, to which he can be reduced: see a similar phrase voce أَصْلٌ]. (O, TA.) ― -b2- And one says, فُلَانٌ طُمَّرُ شَرٍّ Such a one is evil in the utmost degree. (IAar, T in art. درن.) ― -b3- And أَنْتَ فِى طُمَّرِكَ الَّذِى كُنْتَ فِيهِ, (so in copies of the K and in the TA,) or ↓ طُمُرِّكَ, (so in the O,) i. e. فِى غِرَّتِكَ وَجَهْلِكَ [Thou art in thy state of inexperience and ignorance in which thou wast formerly]: (O, K:) but [SM says] the right reading is فى غَرْبِكَ i. e. in thy [state of] sharpness, and briskness, liveliness, or sprightliness: in some copies of the K, عَزْمِكَ وَجَهْدِكَ; and in some, عُرْيِكَ وَجَهْدِكَ; which are both mistranscriptions: (TA:) a saying mentioned by Fr. (O.)

طُمَّرَةٌ
طُمَّرَةٌ ذ , (so in copies of the K and accord. to the TA,) with damm to the ط, and teshdeed and fet-h to the م; (TA;) or ↓ طُمُرَّةٌ, with two dammehs, and teshdeed to the ر; (O, and so accord. to the TK; [and this I think most probably the right;]) The first period of شَبَاب [i. e. youthfulness, or young manhood, &c.]: (O, K:) so in the saying mentioned and expl. by Fr, كَانَ ذٰلِكَ فِى طُمُرَّةِ شَبَابِهِ [That was in the first period of his youthfulness, &c.]. (O.)

طِمَّوْرٌ
طِمَّوْرٌ ذ : see طُمَّرٌ.

طَامِرٌ
طَامِرٌ ذ (tropical:) The flea; (S, O;) [because of its leaping;] and (O) so طَامِرُ بْنُ طَامِرٍ: (A, O, K:) pl. طَوَامِرُ. (TA.) One says, أَشْهَرُ مِنْ طَامِرِ بْنِ طَامِرٍ i. e. (tropical:) [More commonly known] than the flea. (A, TA.) ― -b2- And طَامِرُ بْنُ طَامِرٍ means also (assumed tropical:) The remote, who, as well as his father, is unknown: (K:) or the man (S, O) who is unknown, (O,) or whose place whence he comes is unknown. (S.)

طَامُورٌ
طَامُورٌ ذ : see what next follows.

طُومَارٌ
طُومَارٌ ذ (S, A, K) and ↓ طَامُورٌ (K) A piece of paper, or skin, on which something is written; syn. صَحِيفَةٌ: (A, K:) [generally, a roll, or scroll;] a paper folded or rolled up (MA, and Har p. 254, each in explanation of the former word,) and written upon: (Har ibid.:) [a مِسَرَّة (an instrument in which one speaks secretly) is described in the S and K as being like a طُومَار: and this word is particularly applied, but perhaps as a post-classical term, to a roll of papyrus, or to paper made of papyrus; being syn. with قِرْطَاسٌ used in this sense: (see De Sacy's “ Rel. de l'ةgypte par Abd-Allatif, ” p. 109, where ElKindee is cited to this effect:) see also سِجِلٌّ:] طُومَارٌ is said to be a foreign word introduced into the Arabic language; but ISd thinks it to be genuine Arabic, because Sb reckons it among the words that are Arabic in form, and asserts it to be quasi-coordinate to فُسْطَاطٌ: (TA:) the pl. is طَوَامِيرُ. (S, A, K, &c.) [قَلَمُ طُومَارٍ is a modern term for A sort of large handwriting.]

أُطْمُرٌّ
أُطْمُرٌّ ذ : see طِمِرٌّ.

مِطْمَرٌ
مِطْمَرٌ ذ The builder's زِيج, (S, O,) also called اـِمَامٌ and تُرٌّ; (O;) [i. e.,] like these two words, it signifies the cord which the builder extends to make even, thereby, the row of stones or bricks of the building; (T in art. ام;) the builder's cord, or line, with which he proportions (K, TA) the building; (TA;) as also ↓ مِطْمَارٌ: (K, TA:) ↓ the مِطْمَار in the dial. of the people of El-Hijلz is the شَاقُول, (O,) which is a wooden implement, used by the sowers of the land at El-Basrah, (Lth, K, TA, all in art. شقل,) two cubits long, (Lth and TA ibid.,) or a staff a cubit long, (A and TA in art. بقل,) having upon its head [or rather end] a زُجّ [or pointed iron], (Lth and K and TA in art. شقل, and A and TA in art. بقل,) upon which one of them puts the end of a rope, and then he sticks it in the ground, and keeps it in its place firmly by stretching the rope [app. for the purpose of making even a row of seeds or the like]. (Lth and TA in art. شقل.) Hence, (O,) أَقِمِ المِطْمَرَ, said to one relating a trad., means (tropical:) Rectify thou the tradition, and correct its expressions, (O, K, TA,) and trim it, and be veracious in it. (O, TA.) And ↓ هُوَ يَطْمُرُ عَلَى مِطْمَارِ أَبِيهِ, expl. in the first paragraph. (A, K. *)

المُطْمِرَاتُ
المُطْمِرَاتُ ذ : see المُطَمِّرَاتُ.

مُطَمَّرٌ
مُطَمَّرٌ ذ (tropical:) Accumulated; applied to householdgoods (مَتَاع): and also applied to property (مَال) [in the same sense]. (A, TA.) ― -b2- And, with ة, applied to a she-ass, (tropical:) Long, and firm in make, (A, O, K, TA,) as though rounded, or rolled up, like as is the طُومَار [or scroll]. (A, * TA.) -A2- العَظَائِمُ المُطَمَّرَاتُ, occurring in a trad., (O, TA,) as some relate it, (TA,) means The [great] sins that are hidden, or concealed: (O, TA:) or, as others relate it, the latter word is ↓ المُطَمِّرَاتُ, (TA,) which means that destroy [the sinner]. (K, TA.)

الأُمُورُ المُطَمِّرَاتُ
الأُمُورُ المُطَمِّرَاتُ ذ (so in two copies of the S, in the PS ↓ المُطْمِرَات, in one of my copies of the S المطْمِرَاتُ, and in the other of those copies omitted,) The affairs, or events, that destroy, or cause destruction. (S.) See also the next preceding paragraph.

مِطْمَارٌ
مِطْمَارٌ ذ : see مِطْمَرٌ, in three places. -A2- Also A man (K) wearing أَطْمَار [i. e. old and worn-out garments]. (O, K.)

مَطْمُورٌ
مَطْمُورٌ ذ [pass. part. n. of طَمَرَ, q. v. ― -b2- Also] High: and low: thus having two contr. meanings. (TA.)

مَطْمُورَةٌ
مَطْمُورَةٌ ذ A hollow, or cavity, dug in the ground, (S, A, Mgh, Msb, K,) widened in the lower part, (TA,) in which wheat is hidden, (S, Mgh,) or grain: (TA:) a house, chamber, cell, or cellar, constructed in the ground: (IDrd, Mgh, Msb:) pl. مَطَامِيرُ. (A, Mgh.) ― -b2- And A prison, or place of confinement. (TA.)

##### Türkçe

**طَمَرَ**
1 **طَمَرَ** ذ , (S, O, Msb, K,) muzârîsi **طَمُرَ** , (O, Msb,) veya **طَمِرَ** , (K,) mastarı **طَمْرٌ**, (A, O, Msb, K,) O, bir cesedi (A, Msb, K) toprağa gömdü: (Msb:) bir şeyi, (Msb,) veya buğdayı, bir **مَطْمُورَة** içinde, (S, O,) yahut kendisini veya mallarını, (A, TA,) kendisinin veya onların bilinemeyeceği bir yerde gizledi veya sakladı. (TA.) ― -b2- O, bir **مَطْمُورَة**yi doldurdu. (S, K.) Ve bir kuyuyu doldurdu. (TA.) ― -b3- Az, ‘Ukayl’den bir adamın, bir dişiyi aşmış olan bir aygır-deve hakkında şöyle dediğini işitti: **قَدْ طَمَرَهَا** [manası: Bağlamın gösterdiği üzere, onun erkeklik uzvunun tamamını ona soktu]: ve **اـِنَّهُ لَكَثِيرُ الطُّمُورِ**; ve böylece bir adam hakkında da söylenir; manası: Şüphesiz o, çokça sıkıştıran kimsedir. (L, TA. [Ayrıca 4’e de bak.]) -A2- **طَمَرَ** ayrıca, O inşa etti, manasına gelir. (O.) Ve [bundan dolayı] şöyle denir: **هُوَ يَطْمُرُ عَلَى مِطْمَارِ ↓ أَبِيهِ**, (A, K, bunların ikincisinde fiil hazfedilmiştir,) manası (mecaz): O, babasının fiillerini taklit eder: (A, TA:) veya o, yaratılış ve huyda babasına benzer. (K.) -A3- Ve **طَمَرَ**, muzârîsi **طَمِرَ** (S, O, K) ve **طَمُرَ** , (O,) mastarı **طُمُورٌ** (S, A, O, K) ve **طَمْرٌ** (K) ve **طِمَارٌ** (K, TA, CK’de **طَمار**) ve **طَمَرَانٌ**, (TA,) O sıçradı: (TA:) veya aşağıya sıçradı: (A, K:) veya yukarıya (lafzen göğe, yahut göğün içine): (A, K:) veya yukarıya (lafzen göğe, yahut göğün içine) sıçramaya benzeyen bir şey yaptı; (S, O) (S;) at böyle yapar; ve uçarken [**أَخْيَل** denilen] kuş da. (S, O.) Ve **طَمَرَ فِى الرَّكِيَّةِ**, mastarı **طَمْرٌ** ve **طُمُورٌ**, O, kuyunun üstünden dibine, kuyuya sıçradı. (Msb.) [Denilmiştir ki] **طَمَرَ**, O veya o şey, yüksek oldu veya yükseldi; ve ayrıca, alçak oldu veya alçaldı, manasına gelir. (TA. [Fakat belki **طُمِرَ** için bir yanlış yazımdır: **مَطْمُورٌ**’a bak.]) ― -b2- Ve **طَمَرَ فِى الأَرْضِ**, (TA,) mastarı **طُمُورٌ**, (K,) O, memlekete/ülkeye, yahut arazide, gidip uzaklaştı: (K, TA:) o, gaip oldu, yahut gizlendi, yahut saklandı; veya kendisini gaip kıldı, yahut gizledi, yahut sakladı. (TA.) -A4- **طَمَرَ**, bir yara hakkında söylendiğinde, O şişti, yahut kabardı. (O, K.) ― -b2- Ve **طَمِرَتْ يَدُهُ**, bu durumda fiil **فَرِحَ** babındandır, Onun kolu veya eli şişti, (K,) ve kabardı. (TA.) ― -b3- Ve **طُمِرَ فِى ثَدْىِ المَرْأَةِ** Kadının memesi şişti. (O.) ― -b4- Ve **طُمِرَ فِى ضِرْسِهِ** Onun dişinde, yahut yan dişinde, yahut azı dişinde ağrı harekete geçti: (O, K:) bu ibaredeki fiil [ve bir önceki ibaredeki] **عُنِىَ** gibidir. (K.)

**طمّر**
2 **طمّر** ذ , (O,) mastarı **تَطْمِيرٌ**, (O, K,) O, binasını yüksek yaptı. (O.) ― -b2- Ve **طَوَى** ile aynı manadadır [yani yazılı bir kâğıdı vb. katladı; yahut bir **طُومَار**ı, yani tomar/ruleyi, dürdü: ve (mecaz olarak) O (Yaratıcı), bir hayvanın uzuvlarını yahut inciklerini, sanki tomarlar gibi dürülmüşçesine, sıkı/yuvarlak yaptı]. (O, K, TA.) **طُمِّرَتْ**, Ka‘b İbn-Zuheyr’in bir beytinde, [yabanî bir dişi eşeğe yahut onun bacaklarına dair,] (mecaz olarak) Şekilce sıkılaştırıldı; yahut, **طَوَامِير** [yani tomarlar] gibi dürülmüşçesine yuvarlatıldı, demektir. (TA.) ― -b3- Ve O, bir perdeyi indirdi. (K, TA.) Şöyle denir: **طَمَّرُوا بُيُوتَهُمْ** Evlerinin kapıları üzerine perdelerini indirdiler. (O, TA.)

**اطمر غُرْمُولَهُ فِى الحِجْرِ**
4 **اطمر غُرْمُولَهُ فِى الحِجْرِ** ذ O (at), erkeklik uzvunun tamamını kısrağa soktu. (K. [Ayrıca 1’in dördüncü cümlesine de bak.])

**اطّمر عَلَيْهِ**
8 **اطّمر عَلَيْهِ** ذ , **اِفْتَعَلَ** veznindendir, [aslında **اِطْتَمَرَ**], O, onun üzerine sıçradı; yani bir at, (K,) ve bir deve, (TA,) arkadan, (K, TA,) ve ona bindi. (TA.)

**طِمْرٌ**
**طِمْرٌ** ذ Eski ve yıpranmış bir elbise: (S, A, O, Mgh, Msb, K:) bu, yaygın olarak bilinen manadır: (TA:) veya yünden olmayan, eski ve yıpranmış bir **كِسَآء**: (IAar, A, K:) ve ↓ **طُمْرُورٌ** da aynı manaya gelir: (Ibn-'Abbلd, O, K:) ilkinin çoğulu **أَطْمَارٌ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) tek çoğul şeklidir. (Sb, TA.) -A2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak. [Freytag, K’nin **طُمْرُورٌ**a verdiği üç manayı, K’ye dayanarak bu kelimeye nispet etmiştir.]

**طِمِرٌّ**
**طِمِرٌّ** ذ (S, O, K) ve ↓ **طِمْرٌ** (O) ve ↓ **طِمْرِرٌ** ve ↓ **طُمْرُORٌ** (O, K) ve ↓ **طِمْرِيرٌ** (K) ve ↓ **أُطْمُرٌّ** (O, K) Sıçramaya ve koşmaya ( **مُسْتَفِزٌّ** [S nüshalarıma göre böyledir; sanki **مُسْتَفِزٌّ نَفْسَهُ** yerine; yahut muhtemelen **مُسْتَفَزٌّ** için bir yanlış yazımdır,]) hevesli/galeyanda olan bir at: (S, O: [birincinin nüshalarıma göre **مُسْتَفِزٌّ لِلْوَثْبِ وَالعَدْوِ**; O’da **مُسْتَفِزُّ الوَتْبِ وَالعَدْوِ**:]) veya AO’ya göre, yapılışı büzülmüş [yahut sıkı] olan: (S, O:) ve (O) hızlı/çevik ve mükemmel bir at: (O, K:) ve birincisi, çok sıçrayan; **ضِبِرٌّ** da böyledir: (O, md. ضبر’da:) veya ↓ **طُمْرُورٌ**, uzun bacaklı ve hafif yahut çevik; yahut koşmaya hazır yahut hazırlık halinde, manasına gelir: (K:) dişisi **طِمِرَّةٌ**, bir şair tarafından, koşmada şiddetli manasıyla, mecazen bir dişi eşeğe uygulanır. (TA.) ― -b2- Ve **مَكَانٌ طِمِرٌّ** Yüksek bir yer. (O.)

**طُمُرٌّ**
**طُمُرٌّ** ذ : **طُمَّرٌ**’e bak.

**طُمُرَّةٌ**
**طُمُرَّةٌ** ذ : **طُمَّرَةٌ**’ye bak.

**طِمْرِرٌ**
**طِمْرِرٌ** ذ : **طِمِرٌّ**’e bak.

**طُمْرُورٌ**
**طُمْرُورٌ** ذ : **طِمْرٌ**’e bak: -A2- ve **طِمِرٌّ**’e, iki yerde, bak. ― -b2- Ayrıca, hiçbir şeye sahip olmayan bir adam: (O) (O, K:) IDrd’ye göre, kötü durumda, aşağı, bayağı yahut değersiz bir kimse, [**قَانِصٌ**’ı böyle tercüme ederim; bk.], **طُمْلُولٌ**’un lehçe varyantı. (O.) Ve bir yabancı. (O.) ― -b3- Ve kuru odun. (O.) -A3- Ve [**شِقِرَّاق** denilen] kuş. (O, K.)

**طِمْرِيرٌ**
**طِمْرِيرٌ** ذ : **طِمِرٌّ**’e bak.

**طَمَارِ**
**طَمَارِ** ذ , **قَطَامِ** gibi, [gayr-i munsarif,] (S, O, K,) bir özel isimdir, (IAar, O,) Yüksek yer: (IAar, S, O, K;) fet-halı olarak **طَمَارَ** da böyledir. (S, O, K.) Şöyle denir: **اِنْصَبَّ عَلَيْهِ مِنْ طَمَارِ** [O, yahut o şey, yüksek yerden onun üzerine indi]: (As, S, O:) Ks, **مِنْ طَمَارَ** ve **طَمَارِ** dedi. (S. O.) ― -b2- **وَقَعَ فِى بَنَاتِ طَمَارِ** (A, K, * TA) (mecaz olarak) O, musibetlere ve meşakkatlere yahut zorluklara düştü, demektir: (A:) veya musibet: (K, TA:) veya imtihan: ve meşakkat yahut zorluk. (TA.)

**طُمَّرٌ**
**طُمَّرٌ** ذ **أَصْلٌ** ile aynı manadadır; ↓ **طِمَّوْرٌ** da böyledir: (O, K:) buna göre birincisi, şu sözde bu manaya gelir: **لَأَرُدَّنَّهُ اـِلَى طُمَّرِهِ** [görünüşe göre: Onu, indirgenebileceği en uç noktaya yahut dereceye mutlaka indireceğim: **أَصْلٌ** maddesinde benzer bir ibareye bak]. (O, TA.) ― -b2- Ve şöyle denir: **فُلَانٌ طُمَّرُ شَرٍّ** Falan kimse, kötülükte en uç derecededir. (IAar, T, md. درن’da.) ― -b3- Ve **أَنْتَ فِى طُمَّرِكَ الَّذِى كُنْتَ فِيهِ**, (K nüshalarında ve TA’da böyle,) veya ↓ **طُمُرِّكَ**, (O’da böyle,) yani **فِى غِرَّتِكَ وَجَهْلِكَ** [Sen, daha önce içinde bulunduğun tecrübesizlik ve cehalet halindesin]: (O, K:) fakat [SM der ki] doğru okunuş **فى غَرْبِكَ**’dır; yani senin keskinlik, çeviklik, canlılık yahut ataklık halindesin: K’nin bazı nüshalarında **عَزْمِكَ وَجَهْدِكَ**; bazılarında **عُرْيِكَ وَجَهْدِكَ**; ikisi de yanlış yazımdır: (TA:) Fr’nin zikrettiği bir sözdür. (O.)

**طُمَّرَةٌ**
**طُمَّرَةٌ** ذ , (K nüshalarında ve TA’ya göre böyle,) **ط** üzerinde damme, **م** üzerinde şedde ve fet-ha ile; (TA;) veya ↓ **طُمُرَّةٌ**, iki damme ile ve **ر** üzerinde şedde ile; (O, ve TK’ye göre de böyle; [ve bunun muhtemelen en doğru olduğunu düşünüyorum;]) **شَبَاب**’ın ilk dönemi [yani gençlik/yiğitlik vb.]: (O, K:) Fr’nin zikredip açıkladığı şu sözde böyledir: **كَانَ ذٰلِكَ فِى طُمُرَّةِ شَبَابِهِ** [Bu, onun gençliğinin vb. ilk dönemindeydi]. (O.)

**طِمَّوْرٌ**
**طِمَّوْرٌ** ذ : **طُمَّرٌ**’e bak.

**طَامِرٌ**
**طَامِرٌ** ذ (mecaz:) Pire; (S, O;) [sıçramasından dolayı;] ve (O) **طَامِرُ بْنُ طَامِرٍ** de böyledir: (A, O, K:) çoğulu **طَوَامِرُ**. (TA.) Şöyle denir: **أَشْهَرُ مِنْ طَامِرِ بْنِ طَامِرٍ** yani (mecaz:) [pireden] daha meşhur. (A, TA.) ― -b2- Ve **طَامِرُ بْنُ طَامِرٍ** ayrıca (mecaz olarak) babası gibi kendisi de bilinmeyen uzak kimse, manasına gelir: (K:) veya (S, O) bilinmeyen adam; (O,) yahut geldiği yer bilinmeyen kimse. (S.)

**طَامُورٌ**
**طَامُورٌ** ذ : bir sonraki maddeye bak.

**طُومَارٌ**
**طُومَارٌ** ذ (S, A, K) ve ↓ **طَامُورٌ** (K) Üzerine bir şey yazılmış kâğıt yahut deri parçası; eş anlamlısı **صَحِيفَةٌ**: (A, K:) [genellikle, bir rulo/tomar;] katlanmış yahut dürülmüş ve üzerine yazılmış bir kâğıt: (MA, ve Har s. 254, her biri birinci kelimenin açıklamasında,) (Har aynı yer:) [S ve K’de bir **مِسَرَّة** (gizlice konuşulan alet) bir **طُومَار** gibi diye nitelenir: ve bu kelime, özellikle uygulanır; fakat belki sınıf-sonrası bir terim olarak, papirüs rulosuna yahut papirüsten yapılmış kâğıda; bu manada kullanılan **قِرْطَاسٌ** ile eş anlamlıdır: (De Sacy’nin “Rel. de l’Egypte par Abd-Allatif” s. 109’a bak; orada El-Kindî bu hususta zikredilir:) ayrıca **سِجِلٌّ**’e de bak:] **طُومَارٌ**’ın Arapçaya sokulmuş yabancı bir kelime olduğu söylenir; fakat ISd, Sb onu şekilce Arapça olan kelimeler arasında saydığı ve onu **فُسْطَاطٌ**’a kıyasî-eş saydığı için, onun sahih Arapça olduğunu düşünür: (TA:) çoğulu **طَوَامِيرُ**’dur. (S, A, K, vb.) [**قَلَمُ طُومَارٍ** büyük yazı türü için modern bir terimdir.]

**أُطْمُرٌّ**
**أُطْمُرٌّ** ذ : **طِمِرٌّ**’e bak.

**مِطْمَرٌ**
**مِطْمَرٌ** ذ İnşaatçının **زِيج**’i, (S, O,) ayrıca **اـِمَامٌ** ve **تُرٌّ** diye de adlandırılır; (O;) [yani,] bu iki kelime gibi, inşaatçının, bununla binanın taş yahut tuğla sırasını düzgün yapmak için uzattığı ipi ifade eder; (T, md. ام’da;) inşaatçının ipi yahut hattı; bununla (K, TA) binayı ölçülendirir; (TA;) ↓ **مِطْمَارٌ** da böyledir: (K, TA:) ↓ Hicaz halkının lehçesinde **مِطْمَار**, **شَاقُول**’dür, (O,) ki bu, Basra’da toprağı ekenlerin kullandığı tahta bir alettir, (Lth, K, TA, hepsi md. شقل’da,) iki arşın uzunluğunda, (Lth ve TA aynı yer,) veya bir arşın uzunluğunda bir değnek, (A ve TA, md. بقل’da,) başında [daha doğrusu ucunda] bir **زُجّ** [yahut sivri demir] bulunan, (Lth ve K ve TA, md. شقل’da, ve A ve TA, md. بقل’da,) onlardan birinin bunun üzerine bir ipin ucunu koyduğu, sonra onu yere sapladığı ve ipi gererek onu yerinde sağlam tuttuğu [görünüşe göre tohum vb. sırasını düzgün yapmak için]. (Lth ve TA, md. شقل’da.) Bundan dolayı, (O,) bir rivayet nakledene söylenen **أَقِمِ المِطْمَرَ** (mecaz:) Rivayeti doğrult ve lafızlarını düzelt, (O, K, TA,) onu buda/düzelt ve onda doğru sözlü ol, demektir. (O, TA.) Ve ↓ **هُوَ يَطْمُرُ عَلَى مِطْمَارِ أَبِيهِ**, birinci paragrafta açıklanmıştır. (A, K. *)

**المُطْمِرَاتُ**
**المُطْمِرَاتُ** ذ : **المُطَمِّرَاتُ**’a bak.

**مُطَمَّرٌ**
**مُطَمَّرٌ** ذ (mecaz:) Biriktirilmiş; ev eşyasına (**مَتَاع**) uygulanır: ve aynı manada mala (**مَال**) da uygulanır. (A, TA.) ― -b2- Ve, ة ile, bir dişi eşeğe uygulanırsa, (mecaz:) uzun ve yapılışı sağlam, (A, O, K, TA,) sanki **طُومَار** [yani tomar] gibi yuvarlatılmış yahut dürülmüşçesine. (A, * TA.) -A2- Bir hadiste geçen **العَظَائِمُ المُطَمَّرَاتُ**, (O, TA,) bazılarının rivayet ettiği üzere, (TA,) gizlenen yahut saklanan [büyük] günahlar demektir: (O, TA:) veya başkalarının rivayet ettiği üzere, son kelime ↓ **المُطَمِّرَاتُ**’tır, (TA,) ki bu, [günahkârı] helâk edenler demektir. (K, TA.)

**الأُمُورُ المُطَمِّرَاتُ**
**الأُمُورُ المُطَمِّرَاتُ** ذ (S’nin iki nüshasında böyle; PS’de ↓ **المُطْمِرَات**; S’nin nüshalarımdan birinde **المطْمِرَاتُ**; diğerinde ise düşürülmüş,) Helâk eden yahut helâke sebep olan işler yahut olaylar. (S.) Ayrıca bir önceki paragrafa bak.

**مِطْمَارٌ**
**مِطْمَارٌ** ذ : **مِطْمَرٌ**’e, üç yerde, bak. -A2- Ayrıca, **أَطْمَار** [yani eski ve yıpranmış elbiseler] giyen bir adam. (O, K.)

**مَطْمُورٌ**
**مَطْمُورٌ** ذ [**طَمَرَ**’ın mef‘ûlüdür; bk.] ― -b2- Ayrıca] Yüksek: ve alçak: böylece iki zıt manalıdır. (TA.)

**مَطْمُورَةٌ**
**مَطْمُورَةٌ** ذ Yerde kazılmış bir oyuk yahut kovuk, (S, A, Mgh, Msb, K,) alt kısmı genişletilmiş, (TA,) içinde buğdayın, (S, Mgh,) yahut tahılın gizlendiği: (TA:) yerde yapılmış bir ev, oda, hücre yahut mahzen: (IDrd, Mgh, Msb:) çoğulu **مَطَامِيرُ**. (A, Mgh.) ― -b2- Ve bir zindan yahut hapis yeri. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَمَرَ
طَمَرَ I ,  U ( n. ac. طَمْر 1 ,  طِمَاْر 23 ,  طُمُوْر 27 ,  طَمَرَاْن 36 ),
a.  Leapt, bounded.

b.  ( n. ac. طُمُوْر 27 ), Journeyed.

c.  ( n. ac. طَمْر 1 ), Hid, concealed, buried.

d.  U ( n. ac. طَمْر 1 ), Swelled, became swollen.

e.  Filled up.

طَمِرَ
طَمِرَ A ( n. ac. طَمَر 4 ),
a.  Swelled, became swollen ( hand ).

طَمَّرَ
طَمَّرَ II ,
a.  Folded, rolled up; let down ( curtain ).

اِطْتَمَرَ
اِطْتَمَرَ VIII ( T )
a.  [ 'Ala ], Mounted from behind ( horse &  c. ).

طِمْر
طِمْر 2 , ( pl. أَطْمَاْر 38 ),
a.  Worn-out garment.

b.  Destitute, poor.

طُمَّر
طُمَّر 11 ,
a.  Origin.

مِطْمَر
مِطْمَر 20 ,
a.  Builder's line.

b.  Shabbily dressed, poorly clad.

طَاْمِر
طَاْمِر 21 , ( pl. طَوَاْمِرُ 41 ),
a.  Flea.

b.  Unknown.

طَاْمُوْر
طَاْمُوْر 40 , ( pl. طَوَاْمِيْرُ 66 ),
a.  Roll, scroll; volume.

مِطْمَاْر
مِطْمَاْر 45 ,
a.  see 20 .

طِمِرّ
طِمِرّ ,  طِمْرِر
a.  Blood-horse, racehorse, thorough-bred.

طَمَار
طَمَار
a.  High place, height.

طُومَار
طُومَار
a.  see 40 .

مَطْمُوْرَة
مَطْمُوْرَة ( pl. مَطَاْمِيْرُ 65 ),
a.  Hollow, cavity, pit; silo.

##### Türkçe

**طَمَرَ**
**طَمَرَ** I , U ( n. ac. **طَمْر** 1 , **طِمَاْر** 23 , **طُمُوْر** 27 , **طَمَرَاْن** 36 ),
a. Sıçradı, atıldı.

b. ( n. ac. **طُمُوْر** 27 ), Yolculuk etti.

c. ( n. ac. **طَمْر** 1 ), Gizledi, sakladı, gömdü.

d. U ( n. ac. **طَمْر** 1 ), Şişti, şişkin oldu.

e. Doldurdu.

**طَمِرَ**
**طَمِرَ** A ( n. ac. **طَمَر** 4 ),
a. Şişti, şişkin oldu (el).

**طَمَّرَ**
**طَمَّرَ** II ,
a. Katladı, dürdü; indirdi (perde).

**اِطْتَمَرَ**
**اِطْتَمَرَ** VIII ( T )
a. [ 'Ala ], Arkadan bindi (at & c.).

**طِمْر**
**طِمْر** 2 , ( pl. **أَطْمَاْر** 38 ),
a. Eskimiş elbise.

b. Yoksul, fakir.

**طُمَّر**
**طُمَّر** 11 ,
a. Asıl, köken.

**مِطْمَر**
**مِطْمَر** 20 ,
a. Yapıcının ipi.

b. Pejmürde giyinmiş, kötü giyimli.

**طَاْمِر**
**طَاْمِر** 21 , ( pl. **طَوَاْمِرُ** 41 ),
a. Pire.

b. Meçhul.

**طَاْمُوْر**
**طَاْمُوْر** 40 , ( pl. **طَوَاْمِيْرُ** 66 ),
a. Rulo, tomar; cilt.

**مِطْمَاْر**
**مِطْمَاْر** 45 ,
a. 20’ye bak.

**طِمِرّ**
**طِمِرّ** , **طِمْرِر**
a. Safkan at, yarış atı, soylu cins.

**طَمَار**
**طَمَار**
a. Yüksek yer, yükseklik.

**طُومَار**
**طُومَار**
a. 40’a bak.

**مَطْمُوْرَة**
**مَطْمُوْرَة** ( pl. **مَطَاْمِيْرُ** 65 ),
a. Oyuk, boşluk, çukur; silo.
