# طمر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طمر

الطمر: الدفن، يقال: طمر البئر طمرا: دفنها. الطمر: الخبء، يقال: طمر نفسه ومتاعه: خبأه وأخفاه حيث لا يدرى. الطمر: الوثوب، قال بعضهم: هو الوثوب إلى أسفل، أو هو شبه الوثوب في السماء، كالطمور بالضم، والطمار، بالكسر، والطمران، محركة، قال أبو كبير يمدح تأبط شرا:
  وإذا قذفت له الحصاة رأيته                      ينزو لوقعتها طمور الأخيل والفعل كضرب، يطمر طمرا، وطمورا، وطمرانا والطمور الذهاب في الأرض، يقال: طمر في الأرض طمورا: ذهب. وطمر، إذا تغيب واستخفى. وطمار، كقطام، ويفتح آخره: المكان المرتفع، يقال: انصب عليهم فلان من طمار، قال سليمان بن سلام الحنفي:
  فإن كنت لا تدرين ما الموت فانظري                      إلى هانيء في السوق وابن عقـيل
  إلى بطل قد عقر السـيف وجـهـه                      وآخر يهوي من طـمـار قـتـيل.

  قال الأزهري: وينشد من طمار. ومن طمار، بفتح الراء وكسرها، مجري وغير مجري. وفي حديث مطرف من نام تحت صدف مائل وهو ينوي التوكل فليزم نفسه من طمار، وهو الموضع العالي، وقيل: هو اسم جبل، أي لا ينبغي أن يعرض نفسه للمهالك، ويقول: قد توكلت. يقال: خبأه في المطمورة، وهي: الحفيرة تحت الأرض، يوسع أسافلها، تخبأ فيها الحبوب، والجمع المطامير. وطمرتها أنا: ملإتها. طمر الجرح: انتفخ، ذكره الصاغاني. قالوا: هو طامر بن طامر، للبعيد، وقيل: هو المجهول الذي لا يعرف هو، ولا أبوه ولم يدر من هو. من المجاز: أسهره طامر بن طامر، للبرغوث، معرفة عند أبي الحسن الأخفش، وجمع الطامر: الطوامر. قال اللحياني: يقال: وقع فلان في بنات طمار، كقطام، أي في الداهية، وقيل: إذا وقع في بلية وشدة، وهو مجاز، وهو لغة في طبار، بالموحدة، وقد تقدم.
 وابنتا طمار، كقطام: هضبتان عاليتان، قال ورد العنبري:
  وضمهن في المسيل الجاري
  ابنا طمر وابنتا طمار وطمرت يده، كفرح: ورميت وانتفخت. والطمر، بالكسر: الثوب الخلق، هذا هو المشهور، أو هو الكساء البالي من غير الصوف، كذا خصه به ابن الأعرابي، ج: أطمار. قال سيبويه: ولم يجاوزوا به هذا البناء، أنشد ثعلب:
  تحسب أطماري علي جلبا وفي الحديث  رب ذي طمرين لا يؤبه به لو أقسم على الله لأبره  كالطمرور، بالضم. وهو، أي الطمرور أيضا: الذي لا يملك شيئا، لغة في الطملول وهو القانص السيئ الحال. قاله ابن دريد. الطمرور أيضا: الشقراق، وهو طائر. الطمرور أيضا: الفرس الجواد، كالطمر، كفلز، والطمرير، والطمرر، مكسورتين، والأط}مر، كأردن، بالضم، الأخيران عن الصاغاني، قال السيرافي، مشتق من الطمور، وهو الوثب، وإنما يعنى بذلك سرعته. أو الطويل القوائم الخفيف، أو المشمر الخلق، أو المستعد للعدو، أو المستنفر للوثب، والأنثى طمرة، وقد يستعار للأتان، قال: كأن الطمرة ذات الطما_ح منها لضبرته في عقال. يقول: كأن الأتان الطمرة الشديدة العدو إذا ضبر هذا الفرس وراءها معقولة حتى يدركها. وطمر في ضرسه، كعني: هاج وجعه، أورده الصاغاني. والمطمار، بالكسر: الزيج، وهو خيط للبناء يقدر به البناء، كالمطمر، كمنبر، يقال: له بالفارسية: التر. قال: والمطمار: الرجل الابس للأطمار، نقله الصاغاني. قال ابن دريد: الطامور والطومار: الصحيفة، ج: طوامير، ذكرهما ابن سيده، قيل: هو دخيل، قال: وأراه عربيا محضا، لأن سيبويه قد اعتد به في الأبنية، فقال: هو ملحق بفسطاط. وكسكر، وسنور: الأصل، يقال: الأردنه إلى طمره، أي إلى أصله. والتطمير: الطي، قال كعب بن زهير:
  سمحج سمحة القوائم حقـبـا                      ء من الجون طمرت تطميرا.

  أي وثق خلقها وأدمج، كأنها طويت طي الطوامير. التطمير: إرخاء الستر، يقال: طمروا بيوتهم، إذا أرجوا ستورهم على أبوابهم. قال الفراء: يقال: كان ذلك في طمرة الشباب، بضم الطاء وتشديد الميم المفتوحة أي أوله. قال: يقال: أنت في طموك الذي كنت فيه. وفي بعض النسخ: عليه أي في غرتك، هكذا بكسر الغين المعجمة وتشديد الراء، والصواب في غربك وجهلك، والغرب: الحدة والنشاط: وقد تقدم، وهكذا ضبطه الصاغاني بيده، ويوجد هنا في بعض النسخ: أي عزمك وجهدك، وفي بعضها: أي عربك وجهدك، وكل ذلك تصحيف. حديث الحساب يوم القيامة:  فيقول العبد: عندي العظائم المطمرات  بكسر الميم الثانية، أي المهلكات، من طمرت الشيء إذا أخفيته، ومنه المطمورة: الحبس، ويروى بفتح الميم، والمعنى أي المخبآت من الذنوب. وابنا طمر، كفلز جبلان أسودان بين ذات عرق وبستان بن عامر، وهما معروفان، قال ورد العنبري:
  ابنا طمر وابنتا طمار وقد تقدم قريبا. وأطمر الفرس غرموله في الحجر، بكسر الحاء، إذا أوعبه، قال الأزهري: سمعت عقيليا يقول لفحل ضرب ناقة: قد طمرها. وإنه لكثير الطمور، وكذلك الرجل إذا وصف بكثرة الجماع، يقال : إنه لكثير الطمور. ومطامير: فرس القعقاع بن شور الكريم المشهور، صاحب معاوية رضي الله عنه. يقال: اطمر على فرسه، كافتعل، إذا وثب عليه من ورائه وركبه، وكذلك البعير. وأتان مطمرة، كمعظمة: مديدة موثقة الخلق، نقله الصاغاني، وهو مجاز، أي كأنها طويت طي الطومار. من المجاز: هو يطمر على مطمار أبيه، أي يقتدي بفعله، وقيل: إذا جاء يشبهه خلقا وخلقا قال أبو وجزة يمدح رجلا:
  يسعى مساعي آباء لـه سـلـفـت                      من آل قين على مطمارهم طمروا. من المجاز: أقم المطمر يا محدث، أي قوم الحديث وصحح ألفاظه ونقحها واصدق فيه، وهو قول نافع بن أبي نعيم لابن دأب. ومما يستدرك عليه: طمر، إذا علا، وطمر إذا سفل.
 والمطمور: العلي، والمطمور: الأسفل. ضد. وطمار، كقطام: جبل بعينه، وقيل: سور دمشق، وقيل: قصر بالكوفة. ومن المجاز: متاع مطمر، أي مركوم. وتقول: المال عنده مطمر، والخير بين يديه مصبر، كذا في الأساس. والطومار بالضم: لقب أبي علي عيسى بن محمد بن أحمد بن عمر بن عبد الملك البغدادي، صحب أبا الفضل بن طومار الهاشمي فلقب به، روى عن ثعلب والمبرد وابن أبي سلمة، وعنه ابن شاذان. ليس بثقة. والمطامير: قرية بحلوان العراق، منها الحسن بن عبد الله بن أحمد التيمي المكي، سمع منه أبو الفتيان الرواسي الحافظ وتوفي سنة 463.

### Türkçe

**الطمر**: gömme; denir ki: **طمر البئر طمرا**: onu gömdü. **الطمر**: gizli şey; denir ki: **طمر نفسه ومتاعه**: onu ve eşyasını gizledi ve sakladı; bilinmeyen bir yerde. **الطمر**: sıçrama; bazıları dedi: o, aşağıya sıçramadır; yahut o, gökte sıçramaya benzer bir şeydir; **كالطمور** (ضم ile), ve **الطمار** (كسر ile), ve **الطمران** (harekeli); Ebû Kebîr, Teeabbata Şerran’ı överken dedi:
  Ve ona çakıl taşını attığında onu görürsün                      onun düştüğü yere, aşil’in **طمور**’u sıçrar gibi sıçrar.
Fiil, **ضرب** gibi: **يطمر طمرا** ve **طمورا** ve **طمرانا**. Ve **الطمور**: yerde gitme; denir ki: **طمر في الأرض طمورا**: gitti. Ve **طمر**: kaybolduğunda ve gizlendiğinde. Ve **طمار**، **قطام** gibi, sonu da فتح edilir: yüksek yer; denir ki: falan, onların üzerine **طمار**’dan dikildi. Süleyman b. Sellâm el-Hanefî dedi:
  Eğer ölümü bilmiyorsan bak                      pazarda Hânî’ye ve İbn Akîl’e
  Kılıcın yüzünü yaraladığı bir yiğide                      ve bir başkasına: **طمار**’dan düşer, öldürülmüş.

Ezherî dedi: Ve **من طمار** diye rivayet edilir. Ve **من طمار** (راء’nın فتح’ı ve كسر’ı ile), mecrî ve gayr-i mecrîdir. Ve Mutarrif’in hadîsinde: “Kim eğik bir saçak altında uyursa ve tevekkül etmeyi niyet ederse, kendisini **من طمار**’dan sakındırsın”; o, yüksek yerdir; ve denildi: o, bir dağın adıdır; yani helâklere kendisini arz etmemelidir ve “tevekkül ettim” der. Denir ki: onu **المطمورة**’da gizledi; o: yer altındaki çukurdur; alt tarafları genişletilir; içinde hububat gizlenir; çoğulu **المطامير**. Ve **طمرتها أنا**: onu doldurdum. **طمر الجرح**: şişti; Sâgânî onu zikretti. Dediler: “O, **طامر بن طامر**’dir”; uzak (kimse) için. Ve denildi: o, kendisi de babası da bilinmeyen meçhuldür; kim olduğu bilinmedi. Mecazdan: “Onu **طامر بن طامر** uykusuz bıraktı”; pire için; Ebû’l-Hasen el-Ahfeş nezdinde bilinen (bir kullanımdır). Ve **الطامر**’in çoğulu: **الطوامر**. Lihyânî dedi: denir ki: falan, **بنات طمار**’a düştü; **قطام** gibi; yani musibete; ve denildi: bir belâya ve şiddete düştüğünde; o mecazdır; ve o, **طبار**’da (موحدة ile) bir dildir; ve daha önce geçti.

Ve **ابنتا طمار**، **قطام** gibi: iki yüksek tepe; Verd el-Anberî dedi:
  Ve onları akan sel yatağında birleştir
  **ابنا طمر** ve **ابنتا طمار**.
Ve **طمرت يده**، **فرح** gibi: atıldı ve şişti. Ve **الطمر** (كسر ile): eski elbise; meşhur olan budur; yahut o, yünden olmayan eski örtüdür; İbnü’l-A‘râbî onu bununla tahsis etti; çoğulu: **أطمار**. Sîbeveyh dedi: ve bununla bu kalıbı aşmadılar. Sa‘leb rivayet etti:
  Üzerimdeki **أطماري**’yi bir yük sanırsın.
Ve hadîste: “Nice iki **طمر** sahibi vardır ki ona aldırış edilmez; Allah’a yemin etse Allah onu mutlaka yerine getirir.” **كالطمرور** (ضم ile). Ve o, yani **الطمرور** da: hiçbir şeye sahip olmayan; **الطملول**’da bir dildir; o, kötü hâlli avcıdır. Bunu İbn Düreyd söyledi. **الطمرور** ayrıca: **الشقراق**; o bir kuştur. **الطمرور** ayrıca: iyi at; **كالطمر**، **فلز** gibi; ve **الطمرير** ve **الطمرر** (ikisi de كسر ile); ve **الأطمر**، **أردن** gibi (ضم ile); son ikisi Sâgânî’dendir. Sîrâfî dedi: **الطمور**’dan türemiştir; o sıçramadır; bununla ancak onun sürati kastedilir. Yahut uzun bacaklı hafif; yahut toplanmış (derli toplu) eski; yahut koşuya hazır; yahut sıçramaya ürkütülmüş. Dişisi: **طمرة**; ve bazen dişi eşeğe de ödünçlenir. Dedi: “Sanki **الطمرة** ذات **الطماح** ondan; onun sırtına bir bağ içinde.” Yani: sanki şiddetli koşan **الطمرة** dişi eşek; eğer bu at onun arkasında bağlı olarak onu takip etse bile ona yetişir. Ve **طمر في ضرسه**، **عني** gibi: ağrısı alevlendi; Sâgânî onu nakletti. Ve **المطمار** (كسر ile): **الزيج**; o, bina için bir iptir; onunla bina ölçülür; **كالمطمر**، **منبر** gibi. Denir ki: Farsçada ona **التر** denir. Dedi: ve **المطمار**: **الأطمار** giyen adam; Sâgânî onu nakletti. İbn Düreyd dedi: **الطامور** ve **الطومار**: sahife; çoğulu: **طوامير**; ikisini İbn Sîde zikretti. Denildi: o, dâhildir. Dedi: onu sırf Arapça görüyorum; çünkü Sîbeveyh onu kalıplarda saymıştır; şöyle dedi: o, **فسطاط**’a ilhâk edilmiştir. Ve **كسكر** ve **سنور**: asıl; denir ki: **الأردنه إلى طمره**: yani aslına. Ve **التطمير**: katlama; Ka‘b b. Züheyr dedi:
  Uzun zaman, düzgün bacaklı, ince yapılı                      kara (at)tan; **طمرت تطميرا**.

Yani onun yaratılışını sağlamlaştırdı ve derleyip topladı; sanki **الطوامير**’in katlanması gibi katlanmış. **التطمير**: perdenin salıverilmesi; denir ki: **طمروا بيوتهم**: kapılarının üzerine perdelerini saldıklarında. Ferrâ dedi: denir ki: bu, **طمرة الشباب**’da idi; **طاء**’ın ضم’ı ve açık **ميم**’in teşdîdi ile; yani onun başında. Dedi: denir ki: sen, içinde bulunduğun **طموك**’tasın. Bazı nüshalarda: “**عليه**”; yani senin **غرتك**’nda; işte böyle: mu‘ceme **غين**’in كسر’i ve **راء**’ın teşdîdi ile. Doğrusu: “senin **غربك**’ında ve cehlinde”dir; ve **الغرب**: keskinlik ve canlılıktır; ve daha önce geçti. Sâgânî onu eliyle böyle ضبط etti. Ve burada bazı nüshalarda bulunur: yani senin azmin ve gayretin; ve bazılarında: yani senin Araplığın ve gayretin; bunların hepsi tashîftir. Kıyamet günü hesap hadîsi: “Kul der ki: bende büyük **المطمرات** vardır”; ikinci **ميم**’in كسر’i ile; yani helâk ediciler; **طمرت الشيء**: onu gizlediğinde; ondan **المطمورة**: hapis. Ve **ميم**’in فتح’ı ile de rivayet edilir; mânâ: günahlardan gizlenmiş olanlar. Ve **ابنا طمر**، **فلز** gibi: Zât-ı ‘Irk ile Bustân b. ‘Âmir arasında iki siyah dağdır; ikisi de bilinir. Verd el-Anberî dedi:
  **ابنا طمر** ve **ابنتا طمار**; ve az önce geçti.
Ve **أطمر الفرس غرموله في الحجر** (حاء’nın كسر’i ile): onu tamamen soktuğunda. Ezherî dedi: Akîlî birini, bir dişi deveye aşan bir aygır için şöyle derken işittim: “Onu **طمرها**.” Ve o, çok **الطمور** sahibidir; ve erkek de çok cinsel birleşme ile vasfedildiğinde böyledir; denir ki: o, çok **الطمور** sahibidir. Ve **مطامير**: Muâviye’nin (Allah ondan razı olsun) arkadaşı, meşhur kerîm Şevr’in oğlu Ka‘kâ‘ın atı. Denir ki: **اطمر على فرسه**، **افتعل** gibi: arkasından onun üzerine sıçrayıp bindiğinde; deve de böyledir. Ve **أتان مطمرة**، **معظمة** gibi: uzun, yaratılışı sağlam; Sâgânî onu nakletti; o mecazdır; yani sanki **الطومار**’ın katlanması gibi katlanmış. Mecazdan: “O, babasının **مطمار**’ı üzerine **يطمر**”; yani onun fiiline uyar. Ve denildi: yaratılış ve huyca ona benzer olarak geldiğinde. Ebû Vecze bir adamı överken dedi:
  Kendisine geçmiş atalarının yollarını izler                      Âl-i Kayn’dan; onların **مطمار**’ı üzerine **طمروا**.
Mecazdan: “**أقم المطمر** ey muhaddis”; yani hadisi doğrult, lafızlarını düzelt, onları ayıkla ve onda doğru ol; bu, Nâfi‘ b. Ebî Nu‘aym’ın İbn De’b’e sözüdür. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **طمر**: yükseldiğinde; ve **طمر**: alçaldığında.
Ve **المطمور**: yüksek; ve **المطمور**: alçak. Zıd. Ve **طمار**، **قطام** gibi: belirli bir dağ; ve denildi: Dımaşk suru; ve denildi: Kûfe’de bir saray. Mecazdan: **متاع مطمر**: yani yığılmış. Ve dersin ki: mal onun yanında **مطمر**’dır; ve hayır onun önünde **مصبر**’dir; **الأساس**’ta böyledir. Ve **الطومار** (ضم ile): Bağdatlı Ebû ‘Alî Îsâ b. Muhammed b. Ahmed b. Ömer b. Abdülmelik’in lakabıdır; Hâşimî Ebû’l-Fazl b. **طومار**’a arkadaşlık etti de onunla lakaplandı. Sa‘leb’den, Müberred’den ve İbn Ebî Seleme’den rivayet etti; ondan da İbn Şâzân rivayet etti. Güvenilir değildir. Ve **المطامير**: Irak Hulvân’ında bir köydür; ondan Hasan b. Abdullah b. Ahmed et-Teymî el-Mekkî (vardır); ondan hâfız Ebû’l-Fityân er-Ruvâsî işitti; 463 yılında vefat etti.
