# طمس (ط-م-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Hemen sildik

- Harfler: ط - م - س
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 5 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [اطْمِسْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/siga/%D8%A7%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%90%D8%B3%D9%92.md) | افْعِلْ | Sil | 1 | 1 | [10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/10:88.md) |
| [طُمِسَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/siga/%D8%B7%D9%8F%D9%85%D9%90%D8%B3%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Silindi | 1 | 1 | [77:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/77:8.md) |
| [فَطَمَسْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَلْنَا | Hemen sildik | 1 | 1 | [54:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/54:37.md) |
| [لَطَمَسْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | لَفَعَلْنَا | Öyleyse sildik | 1 | 1 | [36:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/36:66.md) |
| [نَطْمِسَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%90%D8%B3%D9%8E.md) | نَفْعِلَ | Sileriz | 1 | 1 | [4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/4:47.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (59 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Ayn göz, “evya” göze demektir
2. [ضيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bir topluluğa sığınan kişidir
3. [سبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Post demektir
4. [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gezegen yıldızdır
5. [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yarış meydanı demektir
6. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
7. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Su yosunudur
8. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
9. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
10. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
11. [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yol
12. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
13. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
14. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Firavun
15. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yüz demektir
16. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
17. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
18. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Onların malları
19. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
20. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
21. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
22. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
23. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
24. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
25. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Musa
26. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
27. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
28. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
29. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
30. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beraber
31. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
32. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
33. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
34. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
35. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
36. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
37. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Önce
38. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
39. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
40. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
41. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
42. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طمس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md), [مسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE.md), [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md), [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerindeki çizgileri, kabartıları, yarıkları veya izleri silerek yüzeyi tamamen düz ve belirsiz kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların görme, ışık, biçim ve işlevsel özelliklerinin kökten silinerek yok edilmesi ve tanınmaz hale getirilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık veya kabiliyet düzeyindeki kurucu izlerin iptaliyle sistemin işlevsizliğe ve tam körlüğe indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir görme kaybı veya körlük olarak daraltıp ayırıcı vasıfların ve biçimin tamamen silinmesi boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طم | Örtme, kaplama, doldurarak yüzeyi düzleme ve her yanı istila etme; nitekim [طمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85.md) her şeyi örten büyük su dalgası, [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md) kalbi bütünüyle saran güçlü arzu, [طمأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%A3%D9%86.md) boşluğun dolup sükûna ermesi ve [طمث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AB.md) dokunulmamış alanın örtüsünün bozulmasıdır. | س | Çekirdekteki bütünüyle örtme hareketine س harfinin getirdiği sürtünme, sıyırma ve yayılma etkisi katılarak örtülen yüzeyin izlerinin, girintilerinin ve ayırt edici hatlarının tamamen silinip düzleştirilmesi anlamı eklenmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Varlığı her yandan sarıp kuşatan ve sınırlandıran bir müdahale alanı kurar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yüzeyi kaplayan, her yarık ve yarıntıya yayılarak silen dalgamsı bir bürüyüş sağlar. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Kazıma, sürtünme ve yüzeydeki çıkıntıları sıyırarak tutunacak pürüz bırakmama hareketini verir. |
| طمس | Kuşatma, kaplama ve pürüzleri sıyırma | Kuşatıcı bir etkiyle nesnenin üzerindeki bütün izleri, hatları ve yarıkları sıyırıp dümdüz hale getirme eylemini temsil eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl rüzgârının yolu ve ayak izlerini silip dümdüz etmesi, yazıdaki harflerin silinerek kaybolması, göz kapağı yarığının birleşip çukurun silinerek dümdüz deri haline gelmesi ve yıldızın ışığının tamamen sönüp kararması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rimme bir çöl tasvirinde ufukta silinip sönen yıldızları anlatırken kökü şöyle kullanır: فلا تَحْسِبي شَجِّي بك البيدَ كلما / تَلأْلأَ بالغَوْرِ النجومُ الطَّوامِسُ |
| Erken Arapça kullanım | Acâc yolu silinmiş belirsiz çöl güzergâhını anlatırken kökü şöyle zikreder: وإِن طَمَسَ الطريقُ تَوَهَّمَتْه / بخَوْصاوَيْنِ في لَحِجٍ كَنِينِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, yüzeyin aşındırılması, izlerin kazınması, sıvama yoluyla şekilsizleştirilme ve gizlenip karartılma semantik alanına aittir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan sesçil denklikler طمس köküyle paralel olarak örtme, gömme, gizleme ve karanlığa gömülme fiilleriyle (özellikle Aramice ve İbranicedeki טמס / טמש biçimleriyle) kesişir; burada da nesnenin ayırt edici yüzeyinin ortadan kaldırılması esastır. Arapça bu kökü hem geçişli hem geçişsiz formda işleterek iki temel boyuta kavuşturmuştur: İlki göz, yazı, yol gibi fiziksel yapılarda kabartı, yarık ve izlerin silinip dümdüz edilmesi; ikincisi ise ışık veren cisimlerin sönerek görünmez hale gelmesidir. Kökün Sami dillerindeki ortak omurgası «ayırt edici formun ve ışığın iptal edilerek belirsizliğe ve yokluğa terk edilmesi» matrisine dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طمس ile [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md) yer değiştirmesi (iştikâk-ı kebîr) | Her iki kök de izlerin silinmesi ve yolun belirsizleşmesini ifade eder; ancak طمس göz, mal ve suret silinmesini de kapsayan daha geniş bir kullanım derinliğine sahiptir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice טמס / טמש kökleri | Bir şeyi toprağa gömme, gizleme, karanlığa sokma ve yüzeydeki izi yok etme ortak semantik paydasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir ve açık bir biçimsel devamlılık tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طمس | Anlamlı | İzi ve biçimi silmek | Yüzeydeki çıkıntı, yarık, hat veya ışığı tamamen yok ederek düzleştirmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md) | Anlamlı | İzi silinip belirsizleşmek | Yurdun ve yolun eskiyerek izlerinin tamamen kaybolması ve kapanması. | Ortak çekirdek ve anlamdaş (kalb); Kur'an'da geçer (hurûf-ı mukattaa içinde). |
| [مطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B3.md) | Anlamlı | Hızla fırlatıp atmak | Pisliği veya nesneyi tek bir hamlede uzağa fırlatıp atmak. | Tek hamlede uzaklaştırma yönüyle temaslıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [مسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B7.md) | Anlamlı | Sıyırmak ve çekip çıkarmak | Bağırsakları veya içindekileri çekip sıyırmak, hızla sürmek. | Sıyırıp düzleme ve temizleme yönü mevcuttur; Kur'an'da geçmez. |
| [سطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%85.md) | Anlamlı | Merkez, asıl, kapı menteşesi | Bir şeyin toplanma noktası, kapının ekseni veya kılıcın keskin ağzı. | Anlam yönü silmeden ziyade odak noktasıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [سمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7.md) | Anlamlı | Kılları kazımak, haşlamak | Kesilen hayvanın yününü veya tüyünü sıcak suyla döküp deriyi dümdüz bırakmak. | Yüzeyi tüysüz ve pürüzsüz kılma bağı taşır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طمس | Merkez | İzi, formu ve ışığı silme | Ayırt edici tüm hatları, yarıkları ve pürüzleri yok edip yüzeyi dümdüz ve tanınmaz kılmak. | Göz yarığının dümdüz deri olması, yıldızın sönmesi, malın taşlaşması gibi köklü iptali anlatır. |
| [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) | Komşu | Yazı veya izi giderme | Bir zemin üzerindeki yazıyı veya lekeyi silmek; zeminin asıl anatomik formunu bozmaz. | طمس kökünde organın veya nesnenin bizzat biçimsel yarıkları ve ışığı silinirken [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) yüzeysel izi giderir. |
| [مسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE.md) | Komşu | Sureti dönüştürme | Bir varlığın suretini çirkin ve daha aşağı bir surete (örneğin maymun veya domuza) çevirmek. | [مسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE.md) sureti başka bir surete çevirirken طمس sureti bütünüyle düzleştirip ayırt edici hatları yok eder. |
| [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md) | Komşu | Yolu ve yurdu yitirme | Eski kalıntıların rüzgâr ve zamanla silinip giderek yurdun belirsizleşmesi. | [طسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%85.md) kökünde zamana bağlı tabii aşınma öne çıkarken طمس kökünde ani, kesin ve kuşatıcı silme esastır. |
| [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) | Komşu | İzlerin üstünü örtme | Yağmur ve rüzgârın izin üzerini toprakla kapatarak belirginliğini gidermesi. | [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) kökünde üstünü örtme ve kendi haline bırakma varken طمس kökünde kazıma ve yok etme vardır. |
| [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) | Zıt | Belirti ve iz bırakma | Bir fiilin, varlığın veya hareketin geride bıraktığı belirgin işaret, çizgi ve tanınabilirlik. | طمس kökünün tam karşıtıdır; طمس mevcut bütün [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) unsurlarını kökten ortadan kaldırır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طمس | İzi silmek, söndürmek, düzleştirmek | Yüzeydeki yarık ve çizgileri yok ederek tanınmaz ve işlevsiz kılmak; ışığı gidermek. | Kesin |
| Latince | obliterare, effacere, extinguere | İzi tamamen silmek, ışıksız bırakmak | «Obliterare» harfleri ve yazılı izleri yok etmeyi, «extinguere» ise yıldız gibi ışık kaynaklarını söndürmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to efface, to obliterate, to extinguish | İzi yok etmek, silip düzleştirmek, söndürmek | «Obliterate» form ve hatları tamamen ortadan kaldırma boyutunu, «efface» ise yüzeyi pürüzsüzleştirme yönünü verir. | Kesin |
| Almanca | auslöschen, verwischen, einebnen | Silip yok etmek, söndürmek, düzleştirmek | «Auslöschen» ışığın ve izlerin söndürülmesini, «einebnen» ise yüzeydeki yarık ve tepeciklerin düzlenmesini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | effacer, oblitérer, éteindre | İzi silmek, ortadan kaldırmak, söndürmek | «Oblitérer» varlığın ayırt edici iz ve formunu iptal etmeyi, «éteindre» ise parıltıyı silmeyi ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ | Şeklini bozarak taşlaştırma ve işlevsiz kılma | Firavun ve kavminin servetlerinin ekonomik değerini ve yararlanma vasfını yok edip taş haline getirme bedduası (Yûnus [10:88](https://lisan.digital/tr/ayet/10:88.md)). |
| طُمِسَتِ النُّجُومُ | Işığın sönmesi ve parıltının silinmesi | Kıyamet gününde gök cisimlerinin parlaklığının bütünüyle giderilip görünmez hale gelmesi (Mürselât [77:8](https://lisan.digital/tr/ayet/77:8.md)). |
| فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ | Göz çukurunu ve yarığını dümdüz etme | Lût kavminin meleklerin peşine düşen saldırganlarının gözlerinin silinip yüzlerinin dümdüz deri haline getirilmesi (Kamer [54:37](https://lisan.digital/tr/ayet/54:37.md)). |
| لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ | Görme kabiliyetini ve organını silme tehdidi | İnkârcıların istedikleri takdirde dünyada gözlerinin silinerek doğru yolu bulamaz hale getirilebilecekleri uyarısı (Yâsîn [36:66](https://lisan.digital/tr/ayet/36:66.md)). |
| نَطْمِسَ وُجُوهًا | Yüzün hatlarını silip tersine çevirme | Kitap ehline yönelik bir tehdit olarak yüzdeki göz, burun ve ağız hatlarının silinip dümdüz ense gibi yapılması (Nisâ [4:47](https://lisan.digital/tr/ayet/4:47.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret, ceza ve kıyamet tasavvuru | Mucize veya azap olarak organların veya malların mahiyetinin değiştirilmesinin imkânı ve ahirette kozmik düzenin bozulması. | Fiziksel varlığın ayırt edici tabiat ve arazlarının ilahi iradeyle bir anda sıfırlanıp iptal edilmesi. |
| Fıkıh | Suret yasağı ve tasvirlerin hükümsüz kılınması | Canlı tasvirlerinin baş veya yüz kısımlarının silinerek heykel ve resimlerin ibadet veya kullanım hükmünden çıkarılması meselesi. | Heykel ve resimlerde göz ve yüz hatlarının kazınarak ya da sıvanarak tanınmaz hale getirilmesi (tamsü’s-suver). |
| Tefsir | Hissî ve manevi silinme tevil farkları | Yüzlerin ve gözlerin silinmesinin hakiki anlamda fiziki bir düzleşme mi yoksa hidayetten bütünüyle mahrum kalma mı olduğu tartışması. | İbn Abbâs, Mücâhid ve Katâde çizgilerinde lafzî silinme (organın düzleşmesi) ile mecazi körleşme arasında anlam derinleşmesi. |
| Hadis | Deccâl tasviri ve resimlerin silinmesi emri | Deccâl’in gözünün «matmûs» (çıkıntısı veya çukuru olmayan dümdüz bir et parçası gibi) oluşu ve yeryüzündeki put-suretlerin silinmesi talimatı. | Göz yarığının silinip yüzle bir olması ve putperestlik alameti olan tasvirlerin yüz hatlarının kazınması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Basiret ve fıtratın iptali | Hidayet almaçlarının silinmesi | İlahi vahye karşı inatla direnen kalbin algı kapılarının mühürlenip pürüzsüz bir körlüğe mahkûm edilmesi. | Varlık kanallarını kapatan kişi, algılama potansiyelini tamamen kaybederek manevi olarak yüzü arkasına çevrilmiş gibi olur. | Güçlü |
| İlmi | Veri ve parametre kaybı | Bilgi matrisinin silinmesi | Bir sistemdeki göstergelerin, ölçüm izlerinin ve ayırt edici koordinatların ortadan kalkarak verinin okunaksızlaşması. | Yol gösterici işaretlerin (yıldızlar, çizgiler) silinmesi bilginin üretilemez ve istikametin bulunamaz hale gelmesine yol açar. | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin ve hiyerarşinin çöküşü | Meşruiyet ve liderlik hatlarının silinmesi | Toplumsal yapıda önder kadroların veya kurumların ayırt edici nüfuzunun yok edilip başsız bırakılması. | Yönetici sınıfın basiretinin veya gücünün silinmesi, tebaa ile idareci arasındaki yönlendirici mesafeyi sıfırlar. | Muhtemel |
| İktisadi | Servetin işlevsizleşmesi ve likidite kaybı | Sermayenin değerinin iptali | Servetin (emval) mübadele ve tüketim değerini yitirerek atıl, donuk ve taşlaşmış bir maddeye dönüşmesi. | Firavun kavminin mallarının silinmesi, sermayenin dolaşım ve kullanım kabiliyetinin ilahi ceza olarak sıfırlanmasıdır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik düzleşme ve bilgi kaybı (erasure/zeroing) | Bilgi teorisinde ve fizikte bir yüzeydeki tüm gradyanların, sinyallerin veya dalga tepelerinin sıfırlanarak homojen, ayrımsız ve okunamaz bir düzlüğe indirgenmesi süreci. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kimliksizleşme ve sosyal görünürlüğün tasfiyesi | Bireyin veya grubun toplum içindeki tüm ayırt edici haklarının, kurumsal rollerinin ve tanınma araçlarının silinerek anonim ve etkisiz bir nesneye dönüştürülmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | طمس kavramını sadece sıradan bir görme kaybı, gözün kör olması veya basit bir mecazi şaşkınlık olarak tercüme etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kök, göz çukurunun ve yarığının dümdüz deriyle birleşmesini (organik formun silinmesini), yıldızların ışıma vasfının kökten iptalini, servetin taşlaşarak ekonomik niteliğini kaybetmesini ve yüz hatlarının bütünüyle silinip tersine döndürülmesini kapsayan köklü bir biçim ve vasıf tasfiyesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ilahi kudret tecellisi, mucizevi müdahale ve kozmolojik altüst oluşlar basit birer algı bozukluğuna veya psikolojik şaşkınlığa indirgenir; varlığın ontolojik formunun iptal edilmesi gerçeği ıskalanır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bir ceza, kıyamet alameti veya mucize olarak varlıkların fıtri donanımlarını nasıl sıfırladığını, form ve fonksiyon birlikteliğini ilahi müdahaleyle nasıl bir anda iptal edebildiğini gösteren en radikal köklerden biri olduğu için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun'un helaki ve malların taşlaşması bağlamında (Yûnus [10:88](https://lisan.digital/tr/ayet/10:88.md)), Lût kavminin cinsel ve ahlaki azgınlığına verilen bedensel ceza bahsinde (Kamer [54:37](https://lisan.digital/tr/ayet/54:37.md)), Kitap ehlinin tahrifatına karşı tehdit ayetinde (Nisâ [4:47](https://lisan.digital/tr/ayet/4:47.md)) ve kıyamet kozmolojisi tasvirlerinde (Mürselât [77:8](https://lisan.digital/tr/ayet/77:8.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetlerde geçen «gözlerin silinmesi» ve «yüzlerin silinmesi» ifadelerinin sadece birer mecaz veya gaflet hali olmadığını; yaratılmış formun yapısının dümdüz edilerek algı ve istikamet melekelerinin anatomik/ontolojik düzeyde iptal edildiğini açıklar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüzeydeki yarıkları, çukurları, çizgileri ve çıkıntıları tamamen gidererek organı, yolu veya yazıyı dümdüz ve pürüzsüz bir tabaka haline getirmek; ışık kaynağını söndürerek karanlığa gömmek.
- Soyut anlam: Bir varlığın çevresini algılama, ayırt edilme, değer taşıma ve yön bulma fonksiyonlarını taşıyan ayırt edici formunun kökten iptal edilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin girdi-çıktı kanallarının, algı sensörlerinin ve topolojik gradyanlarının sıfırlanarak bütünüyle geçirimsiz, homojen ve etkisiz bir düzlüğe dönüştürülmesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) \xrightarrow{\tau} S' = \emptyset \quad \implies \quad \nabla F(x) = 0, \quad I(x) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formül, bir $S$ yüzeyi veya varlık sisteminin $\tau$ (tams) operatörü etkisiyle ayırt edici alt yapılarından tamamen arındırılarak $S'$ boş/düz kümesine indirgenmesini ifade eder. Bu dönüşüm sonucunda sistemdeki tüm gradyanlar ve topolojik çizgiler sıfırlanır ($\nabla F(x) = 0$), böylece sistemin dışarıya verdiği tüm sinyal, ışık ve bilgi çıktısı ($I(x) = 0$) tamamen ortadan kalkar.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/4:47.md) — نَطْمِسَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Ey kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

### [Yunus 10:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/10:88.md) — اطْمِسْ

وَقَالَ مُوسَى رَبَّنَا إِنَّكَ آتَيْتَ فِرْعَوْنَ وَمَلَأَهُ زِينَةً وَأَمْوَالًا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِكَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ وَاشْدُدْ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Musa dedi ki: Rabbımız, doğrusu sen Firavun’a ve erkanına bu dünyada hayatında süsler ve mallar verdin. Rabbımız; Senin yolundan insanları saptırsınlar diye mi? Rabbımız; mallarını yok et, onların kalblerini sık. Çünkü onlar, elim azabı görmedikçe iman etmezler.

### [Yasin 36:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/36:66.md) — لَطَمَسْنَا

وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Biz isteseydik; onların gözlerini kör ederdik de yolda koşuşup kalırlardı. Ama nasıl göreceklerdi ki.

### [Kamer 54:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/54:37.md) — فَطَمَسْنَا

وَلَقَدْ رَاوَدُوهُ عَنْ ضَيْفِهِ فَطَمَسْنَا أَعْيُنَهُمْ فَذُوقُوا عَذَابِي وَنُذُرِ

Meal (IK): Andolsun ki; onlar, misafirlerine kötülük yapmayı kasdetmişlerdi. Biz de gözlerini kör ettik. Azabımı ve tehdidimi tadın.

### [Mürselat 77:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/ayet/77:8.md) — طُمِسَتْ

فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ

Meal (IK): Yıldızlar söndürüldüğü zaman,

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء والميم معهما
م س ط، س ط م، ط س م، ط م س، م ط س، س م ط مستعملات
مسط:
ومَسَطَ يَمسُط مسطاً، وهو خَرْطُكَ ما في المِعَى باِصبَعِكَ ونحوُه لتُخرجَ ما فيه.
واذا نَزا على الفَرَسِ الكريمة فحل لئيم أدخل رجل يَدَه فخَرَط ماءه من رَحِمِها، يقال: مَسَطَها ومَصَتَها ومَساها يَمسي ويمسُو، وكأنَّهم عاقبوا بين التاء والطاء في هذه الكلمة.
والماسطة: ضَرْبٌ من شجر الصَّيفِ اذا رَعَته الاِبِلَ مَسَطَ بطونَها فخَرَطَها، وقال جرير:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا
سطم:
يقال: أُسطُمَّةُ البَحر لغة في أُصْطُمِّه، وهي مُجْتمَعُه ووسَطَه، قال: له نواحٍ وله أُسطُمُّ وأُسْطُمَّةُ الحَسَب كذلك، والسين لغة فيها جميعاً، وقد مَرَّ في الصاد.
طسم:
طَسمٌ حَيٌّ ناصَبوا عاداً، انقَرَضُوا وصاروا أحاديثَ.
وطَسَمَ الشيءُ طَسُوماً أي دَرَسَ، قال: أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم
طمس:
طَمَسَ: لغةٌ في طسم، أي: دَرَسَ اِلاّ أنَّه أَعَمُّ.
وطَمَسَ النجمُ: ذَهَبَ ضوؤه، والقمرُ مثلُه.
وخَرْقٌ طامِسٌ، وجبل طامِسٌ: لا نباتَ فيه ولا مَسلَكَ.
والطَّمْس الآيةُ التاسعة من آياتِ مُوسَى- عليه السلام- حين طَمَسَ اللهُ- تعالى- بدعوته على أموال فِرْعَونَ فصارت حِجارةً.
وقيل: الآيات التِّسْعُ: يَدُه وعَصاه والجَرادُ والقُمَّلُ والضَّفادِع والدَّمُ والسِّنُون ونَقْصُ الثَّمَرات.
وقوله- عَزَّ وجَلَّ-: "رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم" اي امسَخْها.
مطس:
مَطَسَ العَذِرةَ يَمطِسُها: رَمَى بها بِمَرَّةٍ واحدة.
سمط:
حَمَلٌ مُسمُوط: نُتِفَ منه الصوُّفُ وشُوِيَ، وسَمَطَ يسمِط سَمطاً.
ويقال: بل هو الخَمطُ.
والسَّمْطُ: السَّلْخُ، وسَمَطَ يسمُط.
والسِّمْطُ يُجمَع على سُمُوط، وهو المَعاليق من السُّيُور في السَّرْج.
وسُمُوط القِلادة يكون لها مَعاليقُ على الصَّدُر.
والسِّمطُ: الرجلُ الخفيف في جسِمه، الداهيةُ في أمره، وأكثَرُ ما يوسف به الصَيّاد، وأنشد لرؤبة: سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا والسامِطُ: لَبَنٌ ذَهَبَت حَلاوةُ الحَلَبِ منه ولم يتغَيَّرْ طعمُه، وفعله سَمَطَ يسمُطُ.
ويقال: نَعْلٌ سُمُط وسُمْطٌ اذا لم يكن فيها رِقاعٌ، ويقال: نَعلٌ أسماطٌ.
والشِّعر المُسَمَّط: الذي يكونُ في صدر البيت أبيات مشطورة أو منهوكة مُقَفّاة تجمعُها قافية مخالفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تنقضي.
وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثال يُسَمِّيان السِّمْطَينِ فصدر كلِّ قصيدةٍ مِصراعانِ في بيتٍ، ثم سائره في سُمُوط، فقال في إحداهما: ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه وقال: كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ وناقةٌ سُمُط وأسماطٌ: لا وَسمَ عليها، كما يقال: ناقةٌ غُفْلٌ.
وقال العجاج يصف وحشيّاً وصيّاداً وكلابَه فقال: عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

##### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla birlikte

**م س ط**، **س ط م**، **ط س م**، **ط م س**، **م ط س**، **س م ط** kullanımdadırlar.

مسط:
Ve **مَسَطَ** **يَمسُط** **مسطاً**; o, içindekini çıkarman için, bağırsakta olanı parmağın ve benzeriyle senin kazımandır.
Ve eğer asil kısrağa aşağılık bir aygır sıçrarsa, bir adam elini sokar da onun suyunu rahminden kazır; denir ki: **مَسَطَها** ve **مَصَتَها** ve **مَساها** **يَمسي** ve **يمسُو**; sanki bu kelimede **التاء** ile **الطاء** arasında nöbetleşmişlerdir.
Ve **الماسطة**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığında karınlarını **مَسَطَ** eder de onları kazır. Cerîr dedi ki:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا

سطم:
Denir ki: **أُسطُمَّةُ البَحر**; **أُصْطُمِّه** hakkında bir lehçedir; o, onun toplanma yeri ve ortasıdır. Dedi ki: onun yönleri vardır ve onun **أُسطُمُّ**’u ve **أُسْطُمَّةُ الحَسَب** da böyledir; **السين** ikisinde de bir lehçedir; ve **الصاد**’da geçmişti.

طسم:
**طَسمٌ**: Âd’a karşı duran bir kabiledir; yok oldular ve hikâyeler oldular.
Ve **طَسَمَ** şey **طَسُوماً**; yani silindi. Dedi ki:
أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم

طمس:
**طَمَسَ**: **طسم**’de bir lehçedir; yani: silindi; ancak o daha geneldir.
Ve yıldız **طَمَسَ** etti: ışığı gitti; ay da onun gibidir.
Ve **خَرْقٌ طامِسٌ** ve dağ **طامِسٌ**: onda ne bitki vardır ne de geçit.
Ve **الطَّمْس**: Mûsâ’nın -ona selâm- âyetlerinden dokuzuncu âyettir; Allah -yüce- onun duasıyla Firavun’un malları üzerine **طَمَسَ** etti de taşlar oldu.
Ve denildi: dokuz âyet: onun eli ve asası ve çekirge ve bit ve kurbağalar ve kan ve yıllar ve meyvelerin eksilmesi.
Ve O’nun -azîz ve celîl- sözü: “رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم” yani: onları **امسَخْها** et.

مطس:
**مَطَسَ** pisliği **يَمطِسُها**: onu bir defada attı.

سمط:
**حَمَلٌ مُسمُوط**: ondan yün yolundu ve kızartıldı; ve **سَمَطَ** **يسمِط** **سَمطاً**.
Ve denir ki: bilakis o **الخَمطُ**tur.
Ve **السَّمْطُ**: yüzme; ve **سَمَطَ** **يسمُط**.
Ve **السِّمْطُ** **سُمُوط** üzerine toplanır; o, eğerin kayışlarından asılı olanlardır.
Ve gerdanlığın **سُمُوط**’u: onun göğüs üzerinde asılıları olur.
Ve **السِّمطُ**: bedeninde hafif olan adam; işinde kurnaz olan; en çok avcı ile nitelenir. Ve Rü’be’ye ait olarak inşâd etti: **سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا**.
Ve **السامِطُ**: sağımın tatlılığı ondan gitmiş, tadı değişmemiş süttür; fiili **سَمَطَ** **يسمُطُ**tur.
Ve denir ki: **نَعْلٌ سُمُط** ve **سُمْطٌ**; eğer onda yama yoksa; ve denir ki: **نَعلٌ أسماطٌ**.
Ve **الشِّعر المُسَمَّط**: beytin صدر’ında ikiye bölünmüş veya eksiltilmiş, kafiyeli beyitler bulunup, onları kaside bitinceye dek ona bağlı, farklı bir kafiye toplayan şiirdir.
Ve İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَينِ** denir; her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُمُوط** içindedir. Birinde dedi ki:
ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه
أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه
فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه
تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه
Ve dedi ki:
كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ
Ve **ناقةٌ سُمُط** ve **أسماطٌ**: üzerinde damga yoktur; denildiği gibi: **ناقةٌ غُفْلٌ**.
Ve el-A‘câc bir vahşîyi ve bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi ki:
عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا
وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطُموسُ: الدروسُ والامِّحاءُ. وقد طَمَسَ الطريقُ يَطْمُسُ ويَطْمِسُ وطَمَسْتُهُ طَمْساً، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وانْطَمَسَ الشيء وتَطَمَّسَ، أي امَّحَى ودَرَس. وقوله تعالى: "رَبَّنا اطْمِسْ عَلَى أموالهم"، أي غَيِّرْها، كما قال عزّ وجلّ::مِنْ قبلِ أن نَطْمِسَ وُجوهاً".

##### Türkçe

**الطُموسُ**: silinme ve yok olma. Ve yol **طَمَسَ** eder; **يَطْمُسُ** ve **يَطْمِسُ**; ve ben onu **طَمَسْتُهُ** **طَمْساً** (diye) sildim; geçişli olur ve geçişli olmaz. Ve şey **انْطَمَسَ** ve **تَطَمَّسَ**; yani yok oldu ve silindi. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**رَبَّنا اطْمِسْ عَلَى أموالهم**", yani onları değiştir; Aziz ve Celil’in dediği gibi: "**مِنْ قبلِ أن نَطْمِسَ وُجوهاً**".

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه س ط
طمس : قال أبو تُرابٍ : سمعتُ عَرَّاماً يقول : طَمَّسَ في الأرْض ، وطَهَّس : إذا دخل فيها ؛ إمَّا راسِخاً ، وإمّا واغِلاً ، وقالَه شُجَاعٌ أيضاً بالهاء .

س ط م
سمط ، سطم ، طمس ، طسم ، مسط ، مطس .
سمط : من أمثال العرب السائرة قولهم للرجل يُجِيزون حُكْمَه : حكمُك مسمَّطاً .
قال المبرّد : هو على مذهب ( لك حُكمُك مسمَّطاً ) أي : متمَّماً إلا أنهم يحذفون منه ( لك ) .
وقال ابن شميل : يقال للرجل : حكمك مسمّطاً . قال : معناه : مُرسَلاً ، يُعْنى به جائز .
قال : ويقال : سَمَّط غَرِيمَه ، أي : أَرسَله .
قال : ويقال سَمَطْتُ الرجلَ يميناً على حَقِّي ، أي : استحْلفْتُه . وقد سَمَط على اليمين يَسمُط ، أي : حلف .
قال : ويقال : سَبَط فلانٌ على ذلك الأمر يميناً ، وسمَط عليه يميناً بالباء والميم ، أي : حَلَف عليه . وقد سَمَطْتُ يا رجلُ على أمر أنت فيه فاجِرٌ ، وذلك إذا وَكَّد اليمين وأحْلطها .
أبو عُبيد عن الفرّاء : إذا كانت النَّعلُ غيرَ مَخْصُوفة قلت نَعْلٌ أسماط . ويقال : سَراويلُ أَسْماط ، أي : غيرُ محشوّة . ويقال : نَعْلٌ سَمِيط : لا رُقْعةَ لها .
وقال الأسوَد :
فأَبلِغ بني سَعدِ بن عجلٍ بأَنّنا
حَذَوْناهُم نعلَ المِثالِ سَمِيطَا
وقال شمر فيما أفادني عن الإياديّ : نَعلٌ سُمْط وسُمُط .
قال : وقال ابن شميل : السِّمْط : الثّوبُ الذي ليست له بِطانةُ طَيْلَسان ، أو ما كان من قُطن ، ولا يقال : كِساءٌ سِمْط ، ولا مِلْحفةُ سِمْط ، لأنها لا تُبطَّن .
قلت : أراد بالمِلْحَفة إزارَ اللّيل ، تُسمّيه العرب اللِّحافَ والمِلْحفة : إذا كان طاقاً واحداً .
وقال أبو الهَيْثم : السِّمط : الخَيْط الواحد والسِّمْطان اثنان ، يقال : رأيتُ في يدِ فلانَة سِمْطاً ، أي : نَظْماً واحداً يقال له
يَكْ سَنْ ، فإذا كانت القِلادة ذاتَ نَظْمَين فهي ذاتُ سِمْطَين ، وأَنشَد :
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لؤلؤٍ وزَبَرْجَدِ
وقال الليث : الشِّعرُ المسمَّط الذي يكون في صَدْرِ البيت أبيات مشطورة أو مَنْهوكة مقفّاة تجمعُها قافيةٌ مخالِفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تَنْقضي .
قال : وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثالِ يُسمَّيان السِّمْطَين ، فصدرُ كلِّ قصيدة مصراعان في بيتٍ ، ثمّ سائره ذو سُموط ، فقال في إحداهما :
ومُسْتلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَهُ
أَقَمْتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيْلَهُ
فَجَعْتُ به مُلتقَى الْخَيْلِ خَيْلَهُ
تركتُ عِثَّاقَ الطير يخجَلْن حَوْلَه
كأنّ على سِرْبالِهِ نَضْحَ جِرْيالِ
وناقةٌ سُمُط وأَسماط : لا وَسم عليها ، كما يقال : ناقةٌ غُفْل .
وقال العجّاج يصف ثوراً وَحْشيّاً وصيَّاداً وكِلابه فقال :
عايَنَ سِمْطَ قَفْرةٍ مُهَفْهَفا
وسَرْمَطِيّاتٍ يُجِبْن السُّوَّفَا
قال أبو الهيثم فيما قرأتُ بخَطه : فلان سِمْط قَفْره ، أي : واحدُها ليس فيها أحدٌ غيره .
قال : والسَّرْمطيّات : كلابٌ طِوالُ الأشرق والألحى . والسُّوف : الصيادون ، يعني أنّهن يجئن الصيادين إذا صَفّروا بهنّ .
وقال أبو عُبَيد : سمعتُ الأصمعي يقول : المَحْصن من اللَّبَن : ما لم يُخالِطْه ماءٌ حلواً كان أو حامضاً فإذا ذهبتْ عنه حَلاوة الحَلَب ولم يتغيّر طعمُه فهو سامِط ، فإن أَخَذَ شيئاً من الرِّيح فهو حَامط .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو زيد : الخميط : اللحمُ المشويُّ ، يعني إذا سُلِخ ثم شُوِي .
وقال غيره : إذا مُرِط عنه صوفه ثم شوِي بإهابه فهو سميط : وقد سمط الحَمل يسمطه سمطاً فهو مسموط وسميط .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السامِط : الساكت . والسَّمْط ، السكوت عن الفضول . ويقال : سَمَط وسَمّط وأَسْمَط : إذا سكت .
وقال الليث : السِّمط من الرجال : الخفيفُ في جسمه ، الداهيةُ في أمرِه ، وأكثرُ ما يوصَف به الصَّيّاد ؛ وأنشد لرؤبة :
سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعَابِلاَ
قال أبو عمرو : يعني الصَّائد كأنّه نظامٌ منْ خِفّته وهُزَاله . والزَّعابِل : الصِّغار .
وقال ابن الأعرابي : نَعْجَةٌ مَنْصوبة : إذا كانت مَسْمُوطةٌ محلوقَة .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : يُقال للآجُرّ القائِم بعضُه فوقَ بعض عندهم : السُّمَيْط ، وهو الذي يسمَّى بالفارسية براسْتَق .
ويقال : قام القومُ حولَه سِماطَيْن ، أي : صَفّين ، وكلّ صَفّ من الرجال سِماط . وسُمُوطُ العِمامة : ما أُفضِل منها على الصَّدر والأكتاف .
سطم : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لِسَدادِ القِنِّينَة : الفِدَامُ . والسِّطامُ والعِفاص والصّماد والصِّبَار .
وفي حديث النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( من قضيتُ له بشيءٍ من حقِّ أَخِيه فلا يأخُذَنَّه ، فإنما أقْطَعَ له إسطاماً من النَّار ) . أراد بالإسْطام : القطعةَ منها . ويقال للحديدة التي تحرث بها النار : سِطامٌ وإسطام ، إذا فُطِحَ طرفها . وقد صحّت هذه اللفظة في هذه السُّنّة ولا أدري أعربيّة مَحْضَة أو مُعَرَّبة .
وفي حديث آخر : ( العَرَبُ سِطام الناس ) ، أي : حدّهم . وقال ابن دُرَيْد : السَّطْم والسِّطام : حدُّ السَّيف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّطُم : الأصول . ويقال لِلدَّرَوَنْد : سِطام . وقد سَطَّمْتُ البابَ وَسَدَمْتُه : إذا ردمتَه فهو مَسطُوم ومَسْدوم .
وقال الأصمعي : فلانٌ في أسْطُمَّة قومِه : إذا كان وَسِيطاً فيهم مُصاصاً . قال : وأُسطُمَّة البحر : وَسطُه . وقال رُؤْبَة :
وَسَطْتُ من حَنْظَلَةَ الأُسْطُمَّا
ورُوِي الأطسُمّا سمعناه .
مسط : أبو عبيد عن أبي زيد : المَسْطُ أَنْ يُدْخِلَ الرّجُل يدَه في رَحِم النّاقة فيَستخرج وَتْرَهَا ، وهو ماءُ الفحل يجتمع في رَحِمها ، وذلك إذا كَثُرَ ضِرابُهَا ولَمْ تَلْقَح .
وقال اللّيثُ : إذا نَزَا على الفَرَس الكريمة حِصَانٌ لئيمٌ أَدخَل صاحبُهَا يَدَه فَخَرط ماءه من رَحِمها ، يقال : مَسَطَهَا وَمَصَتها ومَساها . قال : وكأنهم عاقَبوا بينَ التّاء والطاء في المَصْت والمَسْط . قال : والْمَسْطُ : خَرْطُ ما في المِعَى بالإصبَع لإخراج ما فيه ، يقال : مَسَطَ يَمسُطُ . قال : والماسِطُ : ضَرْبٌ من شجر الصَّيف إذا رَعَتْه الإبل مَسَطَ بُطونها فَخَرطَها ، وقال جرير :
يا ثَلْطَ حَامِضَةٍ تربَّع ماسِطا
من وَاسِطٍ وتَرَبَّعَ الُقُلاَّما
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَحْل مَسِيط ومَلِيخ ودَهِين : إذا لم يُلْقِح . وقيل : ماسِط : ماءٌ مِلْح إذا شَرِبته الإبل مَسَطَ بطونَها ، وروى البيت :
. . . . . . . . . . . . . . تَرَوَّحَ أهلُها
عن ماسِطٍ وتَنَدَّتِ القُلاَّما
وقال ابن شميل : كنتُ أَمشي مع أعرابيّ في الطِّين ، فقال : هذا المَسِيط ، يعني الطِّين .
وقال أبو زيد : الضَّغِيطُ : الرَّكيّة يكون إلى جانبها ركيّة أخرى فَتُحْمَأ ، وتَنْدَفِن فيُنْتِن ماؤها ويسيل ماؤها إلى العَذْبة فيُفسِدُها فتلك الضَّغِيط والْمَسِيط ، وأنشد :
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغِيط
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ الْمَسِيطِ
وقال أبو عمرو : الْمَسيطَةُ : الماءُ الذي يَجري بين الحوضِ والبئر فيُنْتِن ، وأنشَد :
ولاطَحَتْه حَمْأَةٌ مَطائِط
يَمُدُّهَا من رِجْرِجٍ مَسَائِطُ
ابن السكّيت قال أبو الغَمْر : إذا سال الوادي بسَيْل صغير فهي مَسيطة ، وأصغَرَ من ذلك مُسَيِّطَة .
أبو عُبَيد عن الأصْمَعِي : الْمَسِيطَة : الماءُ الكَدِر الذي يَبقَى في الحوض ، والْمَطِيطة نحوٌ منها .
طمس : أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَمَسَ الطَّرِيقُ وطَسَم : إذا دَرَسَ .
وقال شمر : طموسُ البَصَر : ذَهابُ نُورِه وضَوئِه ، وكذلك طُموسُ الكَواكب : ذَهاب ضوئها . ويقال : طَمَسَ الرجلُ يطمس : إذا تباعد . والطامس : البَعيد ، وقال ذو الرّمة :
ولا تحسِبي شَجِّي بك البِيدَ كلَّما
تَلألأ بالفَوْر النّجُوم الطّوامسُ
وهي الّتي تَخفَى وتَغيب . ويقال : طمَسْتُه فطمَس ؛ ويقال : طَمَس الله على بصَرِه يطمس . وطمَسَ طُمُوساً : إذا ذَهَب بَصَرُه . وطُموسُ القَلْب : فسادُه ، قال الله جلّ وعزّ : ( كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ ) ( يس : 66 ) ، يقول : لو نشاء لأَعْميناهم ، ويكون الطُّموس بمنزلة المَسْخ للشيء ، قال الله جلّ وعزّ : ( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ ) ( يونس : 88 ) ، قالوا : صارت حجارةً ، وكذلك قوله : ( مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَآ ) ( النساء : 47 ) .
وقال الزّجاج : فيها ثلاثة أقوال : قال بعضهم : نَجعل وجوههم كأقفائهم . وقال بعضهم : نَجعل وجوهَهم مَنَابت الشَّعْر كأقفائهم . وقيل : الوجوه هاهنا تمثيلٌ بأَمر الدِّين ، المعنَى : من قبل أن نُضِلَّهم مُجازاةً لما هم عليه من العِناد فنضلّهم إضلالاً لا يؤمِنون مَعَه أبداً .
قال : وقوله : ( كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ ( قال : المَطْمُوس : الّذي لا يتبيّن له حَرْفُ جَفْنِ عينيه ، لا يُرَى شُفْرُ عينيه ؛ المعنى : لو نشاء لأَعْمَيْنَاهم .
وقال في قوله : ( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ ( جاء في التفسير أنه جعل شكرهم مجارة وتأويل الحسن إذهابُه عن صُورته .
وقيل : إن الطَّمْس إحدى الآيات التِّسع التي أُوتِيَتْ مُوسى .
ابن بُزُرْج قال : لا تسبقنّ في طميس الأرض ، مثل جديد الأرض .
وقال الفرّاء في كتاب ( المَصادِر ) : الطَّمَاسة كالحَزْرِ وهو مصدر ، يقال : كم يَكفِي داري هذا من آجُرّة ؟ قال : طَمّس ، أي : احْزُرْ قال : وطَمَس بَصرُه ، يَطمِس طَمْساً ، وَيطمِس طُمُوساً .
أبو زيد : طَمَس الكتابُ طُموساً : إذا دَرَس . وطُموسُ القَلْب : فسادُه . وطَمَس الرجلُ يَطمُس طُموساً : إذا تَباعَد . والطامسُ : البَعِيد ، وأنشد شمر لابن مَيَّادة :
ومَوْمَاةٍ يَحارُ الطَّرفُ فيها
صَمُوتِ اللَّيلِ طامِسةِ الْجِبالِ
قال : طامسة بعيدة : لا تتبيّن من بُعْدٍ ، وتكون الطّوامس الّتي غطّاها السّراب فلا تُرَى .
وفي ( نوادر الأعراب ) : يقال : رأيتُه في طسَام الغُبارِ ، وطُسّامه ، وطسَّامِه وطيْسانِهِ ، تريد به في كثيره .
مطس : قال الليث : مَطَس المعذِرة يَمْطُس : إذا رمى بمرَّة .
وقال ابن دُرِيد : المَطْسُ : الضَّرْب باليد كاللَّطْمة .

##### Türkçe

ه س ط
**طمس**: Ebû Türâb dedi ki: Arrâm’ı şöyle derken işittim: “**طَمَّسَ** yerde, ve **طَهَّس**”: içine girdiği zaman; ya sağlamca yerleşerek, ya da dalarak. Şücâ‘ da bunu **الهاء** ile söylemiştir.

س ط م
**سمط**، **سطم**، **طمس**، **طسم**، **مسط**، **مطس**.
**سمط**: Arapların dolaşan darbımesellerinden, hükmünü geçerli saydıkları adama söyledikleri söz: “Hükmün **مسمَّطاً** (olsun).”
Müberred dedi ki: Bu, “(Senin için hükmün **مسمَّطاً**)” mezhebi üzerinedir; yani: tamamlanmış; ancak onlar bundan “(Senin için)”i hazfederler.
İbn Şümeyl dedi ki: Adama: “Hükmün **مسمّطاً** (olsun)” denir. Dedi ki: Manası: salıverilmiş; bununla “geçerli” kastedilir.
Dedi ki: “**سَمَّط** alacaklısını” da denir; yani: onu salıverdi.
Dedi ki: “**سَمَطْتُ** adamı hakkım üzerine yeminle” denir; yani: ona yemin ettirdim. Ve “yemin üzerine **سَمَط** eder, **يَسمُط**”; yani: yemin etti.
Dedi ki: “Falan, o iş üzerine yeminle **سَبَط** etti” ve “üzerine yeminle **سمَط** etti” **الباء** ve **الميم** ile; yani: onun üzerine yemin etti. Ve “Ey adam, senin içinde bulunduğun bir iş üzerine ben **سَمَطْتُ**; sen fâcirsin” (denir); bu, yemini pekiştirdiği ve onu katılaştırdığı zamandır.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Na‘l (ayakkabı) dikilmemiş olursa “**نَعْلٌ أسماط**” dersin. Ve “**سَراويلُ أَسْماط**” denir; yani: içi doldurulmamış. Ve “**نَعْلٌ سَمِيط**” denir: onda yama yoktur.
Esved dedi ki:
“Beni Sa‘d b. ‘Acl’e ulaştır ki biz
onlara misal na‘lını **سَمِيطَا** olarak giydirdik.”
Şemmer, İyâdî’den bana faydalandırdığı şeyde dedi ki: “**نَعلٌ سُمْط** ve **سُمُط**.”
Dedi ki: İbn Şümeyl dedi ki: **السِّمْط**: astarı olmayan **طَيْلَسان** elbisesi; yahut pamuktan olan şey. “**كِساءٌ سِمْط**” denmez, “**مِلْحفةُ سِمْط**” da denmez; çünkü onlar astarlanmaz.
Ben dedim ki: **المِلْحَفة** ile gece izârını kastetti; Araplar ona **اللِّحاف** ve **المِلْحفة** derler: tek kat olduğu zaman.
Ebû’l-Heysem dedi ki: **السِّمط**: tek ip; **السِّمْطان** iki tanedir. “Falan kadının elinde bir **سِمْطاً** gördüm” denir; yani: tek bir dizim; ona “**يَكْ سَنْ**” denir. Gerdanlık iki dizimli olursa, o **سِمْطَين** sahibidir. Ve şu beyti okudu:
“İki dizim inci ve zebercedin taşıyıcısı.”
Leys dedi ki: **الشِّعرُ المسمَّط**: beytin صدر’ında (ilk kısmında) yarım yahut eksik bırakılmış, kafiyeli beyitler bulunur; onları, kaside bitinceye kadar ona lâzım olan, kasidenin kafiyesinden farklı bir kafiye toplar.
Dedi ki: İmru’ul-Kays bu misal üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَين** denir. Her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُموط** sahibidir. İkisinden birinde şöyle dedi:
“Zırhlı birinin mızrakla eteğini açtım,
safâsıkı olan keskin bir kılıçla eğimini doğrulttum,
onunla atların buluşma yerinde atını yaraladım,
çevresinde kuşların ‘ıthâk’larını utangaç bıraktım,
sanki gömleğinin üzerinde ciryâl sıçrantısı var.”
Ve “**ناقةٌ سُمُط** ve **أَسماط**”: üzerinde damga yoktur; “**ناقةٌ غُفْل**” denildiği gibi.
A‘câc, vahşi bir boğayı, bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi ki:
“Gördü: ıssız bir çölün tek dizimini, hafif hafif esen;
ve **سَرْمَطِيّاتٍ** (köpekler) ki ıslığı cevaplarlar.”
Ebû’l-Heysem, hattıyla okuduğum şeyde dedi ki: “Falan, çölünün **سِمْط**’udur”; yani: onun tekidir; onda ondan başka kimse yoktur.
Dedi ki: **السَّرْمطيّات**: doğuğu ve çenesi uzun köpeklerdir. **السُّوف**: avcılardır; yani, onlarla ıslık çaldıkları zaman avcılara gelirler.
Ebû Ubeyd dedi ki: Asma‘î’yi şöyle derken işittim: Sütün **المَحْصن**’ı: ona su karışmamış olanıdır; tatlı da olsa ekşi de olsa. Sağımın tatlılığı ondan gidip tadı değişmezse o **سامِط**’tır; eğer rüzgârdan bir şey alırsa o **حَامط**’tır.
Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd dedi ki: **الخميط**: kızartılmış ettir; yani, yüzüldükten sonra kızartıldığı zaman.
Başkası dedi ki: Üzerinden yünü yolunup sonra derisiyle birlikte kızartılırsa o **سميط**’tır. Ve kuzu **سمط** etti, onu **يَسمطه** **سمطاً**; o halde o **مسموط** ve **سميط**’tir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السامِط**: susan. **السَّمْط**: fazlalıklardan susmak. Ve “**سَمَط** ve **سَمّط** ve **أَسْمَط**” denir: sustuğu zaman.
Leys dedi ki: Erkeklerden **السِّمط**: bedeninde hafif olan, işinde belâ olan; en çok avcı bununla vasfedilir. Rü’be’den şu beyit okundu:
“**سِمْطاً**: küçük çocuklar yetiştirir, **زَعَابِلاَ**.”
Ebû Amr dedi ki: Yani avcı; hafifliği ve zayıflığı sebebiyle sanki bir dizimdir. **الزَّعابِل**: küçüklerdir.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**نَعْجَةٌ مَنْصوبة**”: **مَسْمُوطةٌ** (yünü yolunmuş), tıraşlı olduğu zaman.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Onlarda, üst üste duran tuğlaya **السُّمَيْط** denir; o, Farsçada **براسْتَق** diye adlandırılandır.
Ve “Kavim onun etrafında iki **سِماطَيْن** olarak durdu” denir; yani: iki saf. Erkeklerden her saf bir **سِماط**’tır. Sarığın **سُمُوط**’u: ondan göğüs ve omuzlar üzerine sarkan fazlalıktır.

**سطم**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Şişenin ağzının tıkacına **الفِدَامُ** denir. Ve **السِّطامُ** ve **العِفاص** ve **الصّماد** ve **الصِّبَار**.
Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “Kime kardeşinin hakkından bir şeyle hükmetmişsem onu almasın; çünkü ben ona ateşten bir **إسطاماً** kesmiş olurum.” **الإسْطام** ile ondan bir parça kastedildi. Ve ucunun ucu yassılaştırıldığı zaman, ateşi sürmekle (karıştırmakla) kullanılan demire **سِطامٌ** ve **إسطام** denir. Bu lafız bu sünnette sahih olmuştur; saf Arapça mı yoksa muarreb mi bilmiyorum.
Başka bir hadiste: “**العَرَبُ سِطام الناس**”; yani: onların sınırı. İbn Düreyd dedi ki: **السَّطْم** ve **السِّطام**: kılıcın keskinliğidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّطُم**: köklerdir. Ve **الدَّرَوَنْد**’a **سِطام** denir. Ve “Kapıyı **سَطَّمْتُ** ve **وَسَدَمْتُه**” (denir): onu doldurduğun zaman; o halde o **مَسطُوم** ve **مَسْدوم**’dur.
Asma‘î dedi ki: “Falan, kavminin **أسْطُمَّة**’sindedir”: aralarında orta (merkez) olduğu zaman, özü (safı) olan. Dedi ki: Denizin **أُسطُمَّة**’si: ortasıdır. Rü’be dedi ki:
“Hanẓala’nın **الأُسْطُمَّا**’sından ortaladım.”
Ve “**الأطسُمّا**” rivayet edildi; onu işittik.

**مسط**: Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **المَسْطُ**: adamın elini devenin rahmine sokup onun **وَتْر**’ini çıkarmasıdır; o, erkeğin suyudur; rahminde toplanır; bu, onun çiftleşmesi çok olup da gebe kalmadığı zaman olur.
Leys dedi ki: Alçak bir aygır, soylu bir kısrağa sıçradığı zaman, sahibi elini sokar da onun suyunu rahminden sıyırır; “Onu **مَسَطَهَا**” ve “**مَصَتها**” ve “**مَساها**” denir. Dedi ki: Sanki **المَصْت** ve **المَسْط**’ta **التّاء** ile **الطاء** arasında nöbetleşme yaptılar. Dedi ki: **الْمَسْطُ**: bağırsakta olanı parmakla sıyırıp içindekini çıkarmaktır; “**مَسَطَ يَمسُطُ**” denir. Dedi ki: **الماسِطُ**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığı zaman karınlarını **مَسَطَ** eder, onları sıyırır. Cerîr dedi ki:
“Ey ekşi bir **ثَلْطَ**; **ماسِطا**’yı dörtleme,
**وَاسِطٍ**’tan; ve **الُقُلاَّما**’yı dörtleme.”
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “**فَحْل مَسِيط** ve **مَلِيخ** ve **دَهِين**”: döllemeyince. Ve denildi ki: **ماسِط**: tuzlu sudur; develer onu içtiği zaman karınlarını **مَسَطَ** eder. Ve beytin rivayeti:
“... halkı akşamleyin döndü,
**ماسِطٍ**’tan; ve **القُلاَّما** ıslandı.”
İbn Şümeyl dedi ki: Bir bedevî ile çamurda yürüyordum; dedi ki: “Bu **المَسِيط**”; yani çamur.
Ebû Zeyd dedi ki: **الضَّغِيطُ**: bir kuyunun yanında başka bir kuyu olur da çamurlanır, gömülür; suyu kokar ve suyu tatlı kuyuya akıp onu bozar; işte o **الضَّغِيط** ve **الْمَسِيط**’tir. Ve şu beyti okudu:
“İçerler: kokmuş **الضَّغِيط** suyunu,
ve **الْمَسِيطِ**’in bulanıklığından tiksinmezler.”
Ebû Amr dedi ki: **الْمَسيطَةُ**: havuz ile kuyu arasında akıp kokan sudur. Ve şu beyti okudu:
“Ve onu çamurlu bir balçık çarpıştırdı, yayvan;
ona, **مَسَائِطُ**’tan titrek bir (su) uzatır.”
İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû’l-Gamr dedi ki: Vadi küçük bir sel ile aktığı zaman o **مَسيطة**’dır; bundan daha küçüğü **مُسَيِّطَة**’dir.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الْمَسِيطَة**: havuzda kalan bulanık sudur; **الْمَطِيطة** da ona benzer bir türdür.

**طمس**: Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Yol **طَمَسَ** etti ve **طَسَم**”: silinip kaybolduğu zaman.
Şemmer dedi ki: Görmenin **طموسُ**’u: nurunun ve ışığının gitmesidir. Yıldızların **طُموسُ**’u da böyledir: ışıklarının gitmesi. Ve “Adam **طَمَسَ** eder, **يطمس**”: uzaklaştığı zaman. **الطامس**: uzaktır. Zü’r-Rumme dedi ki:
“Beni çöllerle sana düşkün sanma; her ne zaman
yıldızlar parıldasa, **الطّوامسُ** (olanlar) (da vardır).”
Onlar, gizlenen ve kaybolanlardır. Ve “Onu **طمَسْتُ** da o **طمَس** etti” denir. Ve “Allah onun görmesi üzerine **طَمَسَ** etti, **يطمس**” denir. Ve “**طمَسَ طُمُوساً**”: görmesi gittiği zaman. Kalbin **طُموسُ**’u: bozulmasıdır. Allah azze ve celle dedi ki: “( **كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ** ) (يس: 66)”; yani: dileseydik onları kör ederdik. Ve **الطُّموس**, şey için **المَسْخ** menzilesinde olur. Allah azze ve celle dedi ki: “( **رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ** ) (يونس: 88)”; dediler ki: taşlar oldu. Ve bunun gibi O’nun sözü: “( **مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَآ** ) (النساء: 47)”.
Zeccâc dedi ki: Onda üç görüş vardır: Bazıları dedi ki: yüzlerini enseleri gibi yaparız. Bazıları dedi ki: yüzlerini, saç bitim yerleri bakımından enseleri gibi yaparız. Ve denildi ki: Buradaki yüzler, din işiyle bir temsildir; mana: inat üzere bulunduklarına karşılık bir ceza olarak onları saptırmadan önce; onları öyle bir saptırırız ki onunla beraber asla iman etmezler.
Dedi ki: Ve O’nun sözü: “( **كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ** )”; dedi ki: **المَطْمُوس**: göz kapaklarının harfini (kenar çizgisini) seçemeyen kimsedir; gözünün **شُفْر**’u görülmez; mana: dileseydik onları kör ederdik.
Ve O’nun sözü hakkında: “( **رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ** )”: tefsirde geldi ki, onların şükrünü (nimetini) bir cezaya çevirdi; Hasan’ın te’vili: onu suretinden gidermektir.
Ve denildi ki: **الطَّمْس** Musa’ya verilen dokuz ayetten biridir.
İbn Büzürc dedi ki: “**طميس** yerde öne geçme”; yeni yer (gibi) bir misal.
Ferrâ, “**المَصادِر**” kitabında dedi ki: **الطَّمَاسة** **الحَزْر** gibidir ve o bir masdardır. “Bu, evime tuğladan ne kadar yeter?” denir. Dedi ki: “**طَمّس**”; yani: tahmin et. Dedi ki: “Görmesi **طَمَسَ** etti; **يَطمِس طَمْساً** ve **يطمِس طُمُوساً**.”
Ebû Zeyd: “Kitap **طَمَسَ طُموساً**”: silinip kaybolduğu zaman. Kalbin **طُموسُ**’u: bozulmasıdır. Ve “Adam **طَمَسَ يَطمُس طُموساً**”: uzaklaştığı zaman. **الطامس**: uzaktır. Şemmer, İbn Meyyâde için şu beyti okudu:
“Öyle bir çöl ki bakış onda şaşırır,
gecenin suskunu; dağları **طامِسةِ**.”
Dedi ki: **طامسة**: uzak demektir; uzaktan seçilmez. Ve **الطّوامس**: serabın örttüğü için görülmeyenler olur.
“**نوادر الأعراب**”da: “Onu tozun **طسَام**’ında gördüm; ve **طُسّامه**’nda, ve **طسَّامِه**’nde ve **طيْسانِهِ**’nde” denir; bununla onun çokluğu kastedilir.

**مطس**: Leys dedi ki: “**مَطَس** pisliği **يَمْطُس**”: bir defada attığı zaman.
İbn Düreyd dedi ki: **المَطْسُ**: elle vurmak; tokat gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والميم وما يثلثهما)
(طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت.
(طمي) الطاء والميم والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على علو وارتفاع في شيءٍ خاص. يقال طما البحرُ يطمو ويَطْمِي لُغتان، وهو طامٍ، وذلك إذا امتلأ وعلا. ويقال طَمَى الفرسُ، إذا مرَّ مُسرِعاً. ولا يكون ذلك إلاَّ في ارتفاع.
(طمث) الطاء والميم والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مسِّ الشيء. قال الشَّيباني: الطَّمْث في كلام العرب المسُّ، وذلك في كلِّ شيء. يقال: ما طَمَث ذا المرتعَ قبلنا أحد. قال: وكلُّ شيء يُطمث. ومن ذلك الطَّامث *وهي الحائض. طَمِثَتْ وطَمَثَتْ. ويقال طَمَثَ الرَّجُل المرأةَ: مسَّها بجماع. وهذا في هذا الموضع لا [يكونُ] بجماع وحدهُ([1]). قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 و74]، قال الخليل: طمثْتُ  البعير طَمْثاً، إذا عقلتهُ([2]). ويقال: ما طمث هذه الناقةَ حَبْلٌ قط. أي ما مسَّها. وأمَّا قول عديّ:
* أو طَمْثِ العَطَنْ([3]) *
فقال قوم: الطَّمْث: الدَّنَس.
(طمح) الطاء والميم والحاء أصل صحيح يدلُّ على علوٍّ في شيء. يقال طَمَحَ ببصرهِ إلى الشيء: علا. وكلُّ مرتفعٍ طامح. وطمَح ببوله. إذا رماه في الهواء. قال:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])ومن الباب طَمَحات الدّهر: شدائِدُه.
(طمر) الطاء والميم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنيين: أحدهما الوثب، والآخر وهو قريبٌ من الأوَّل: هَوِيّ الشَّيء إلى أسفل.
فالأوَّل: طَمَرَ: وثَب؛ فهو طامر. ويقال للفرسِ طِمِرٌّ، كأنَّهُ الوثّاب. وطامرُ بن طامرٍ: البرغوث.
والأصل الآخر طَمَرَ، إِذا هَوَى. والأمر المطمِّر: المهلك. والأمور المُطَمِّرات: المهلكات. وطمارِ([5]): مكان يُرْفَع إليه الإنسان ثم يُرْمَى به. قال:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])ومن الباب: طمرت الشَّيءَ: أخفيتُه. والمطمورة: حفرةٌ تحتَ الأرض يُرمى فيها الشيء.
ومن الباب: طَمَرت الغِرارةَ، إِذا ملأْتَها؛ كأنَّ الشيءَ قد رُمِيَ بها.
ومما شذَّ عن الباب الطِّمْر: الثّوب الخَلَق. وقولهم إنَّ المِطْمَر زِيجٌ للبنَّاء، فهو ممّا أعلمتك أنَّه لا وجهَ للشُّغلِ به.
(طمس) الطاء والميم والسين أصلٌ يدلُّ على محوِ الشيء ومسحِهِ. يقال طَمَسْتُ الخَطَّ، وطَمست الأثرَ. والشيءُ طامسٌ أيضاً. وقد طَمَسَ هو بنفسهِ.
(طمش) الطاء والميم والشين  لا قياسَ له، ولولا أنَّه في الشَّعر لكان من المشكوك فيه؛ لأنّه لا يُشِبه كلامَ العربِ. على أنَّهم يقولون: ما أدري أيُّ الطمْشِ هو؟ أيْ أيُّ النّاس والخلْقِ هو. قال:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
(طمل) الطاء والميم واللام أُصَيْلٌ يدل على ضَعَةٍ وسَفالٍ. وأصله الذي يبقى في أسفل الحوضِ من الماء القليل والطِّينِ، يقال لذلك الطَّمْلَة. يقال اطُّمِلَ ما في الحوضِ، وقد اطَّمَلَهُ، إذا لم يترك فيه قَطْرَة([10]). ثم يحملون على هذا فيقولون للمرأة الضَّعيفة: طِمْلَة، وللرجل اللصّ طِمْل. ويقولون: إنَّ الطِّمْل: الفاحش. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل: "إلا بجماع وحده". والمفهوم من صنيع اللسان أن الطمث الافتضاض بالتدمية، أي جماع البكر.
([2]) في الأصل: "علقته"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) قطعة من بيت له في اللسان (طمث). وهو بتمامه:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
 ([4]) لأبي دواد الإيادي، كما في الحيوان (2: 168)، واللسان (طمع). وحقق البكري في التنبيه أنه لعقبة بن سابق الهزاني. انظر شرح الحيوان (2: 168). وسيأتي في (فزع).
([5]) طمار، بفتح الطاء، مثل قطام بالبناء على الكسر، ويقال أيضاً بالإعراب مع منعه من الصرف. وضبط هذه الكلمة غامض في اللسان والقاموس. انظر معهما معجم البلدان في رسمه.
([6]) لسليم بن سلام الحنفي، يقوله في مسلم بن عقيل بن أبي طالب، وهانئ بن عروة المرادي. انظر اللسان (طمر)، ومعجم البلدان. وقبله فيهما:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) لرؤبة كما سبق في (حشر 66).
([8]) في الأصل: "ولا طماعة". وكلمة "لا" مقحمة، ليست في المجمل.
([9])  في الأصل: "وأطمعت يا زيد"، وفي المجمل: "وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي".
([10]) في الأصل: "وطرة"، صوابه من المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(طاء ve **ميم** ve ikisini üçleyen şey(ler) babı)
(**طمن**) **الطاء** ve **الميم** ve **النون**, hemzenin ziyadesiyle **أُصَيْلٌ**dür. Denir: **اطمأنَّ** mekân **يطمئنّ** **طمَأنينة**. Ve ondan **طامنت**: sakinleştirdim.

(**طمي**) **الطاء** ve **الميم** ve illetli harf, sahih bir asıldır; özel bir şeyde yükseklik ve yükselme üzerine delâlet eder. Denir: **طما** deniz **يطمو** ve **يَطْمِي**; iki lugattır; ve o **طامٍ**dır; bu, dolup yükseldiği vakittir. Ve denir: **طَمَى** at, eğer hızlıca geçtiyse. Ve bu ancak bir yükselmede olur.

(**طمث**) **الطاء** ve **الميم** ve **الثاء**, sahih bir asıldır; şeyin dokunulmasına delâlet eder. **الشَّيباني** dedi: Arapların كلامında **الطَّمْث** dokunmadır; ve bu her şeydedir. Denir: Bizden önce hiç kimse şu otlağı **طَمَث** etmedi. Dedi: Ve her şey **يُطمث** edilir. Bundan da **الطَّامث**: ve o hayızlıdır. **طَمِثَتْ** ve **طَمَثَتْ**. Ve denir: **طَمَثَ** adam kadını: onu cinsel birleşmeyle dokundu. Ve bu, bu yerde yalnız cinsel birleşmeyle [olmaz]([1]). Allah Teâlâ dedi: ﴿**لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ**﴾ [er-Rahmân 56 ve 74]; **الخليل** dedi: **طمثْتُ** deveyi **طَمْثاً**, eğer onu bağladıysam([2]). Ve denir: Bu dişi deveye hiçbir zaman **حَبْلٌ** **طمث** etmedi. Yani ona dokunmadı. Amma **عديّ**’nin sözü:
* **أو طَمْثِ العَطَنْ**([3]) *
Bir kavim dedi: **الطَّمْث**: pisliktir.

(**طمح**) **الطاء** ve **الميم** ve **الحاء**, sahih bir asıldır; bir şeyde yükseklik üzerine delâlet eder. Denir: **طَمَحَ** bakışıyla şeye: yükseldi. Ve her yükselmiş olan **طامح**tır. Ve **طمَح** idrarıyla: eğer onu havaya attıysa. Dedi:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])
Ve babdan: **طَمَحات** dehr: onun şiddetleridir.

(**طمر**) **الطاء** ve **الميم** ve **الراء**, sahih bir asıldır; iki mânaya delâlet eder: birincisi sıçrama, diğeri—ve o birincisine yakındır—şeyin aşağıya doğru düşüşüdür.
Birincisi: **طَمَرَ**: sıçradı; o hâlde o **طامر**dir. Ve ata **طِمِرٌّ** denir; sanki o çok sıçrayandır. Ve **طامرُ بن طامرٍ**: pire.
Diğer asıl: **طَمَرَ**, eğer düştüyse. Ve **المطمِّر** iş: helâk edici. Ve **المُطَمِّرات** işler: helâk ediciler. Ve **طمارِ**([5]): insanın kendisine çıkarıldığı, sonra onunla atıldığı yer. Dedi:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])
Ve babdan: **طمرت** şeyi: onu gizledim. Ve **المطمورة**: yerin altında bir çukur; şey onun içine atılır.
Ve babdan: **طَمَرت** torbayı, eğer onu doldurduysan; sanki şey onunla atılmıştır.
Ve babdan şâz olan: **الطِّمْر**: eski elbise. Ve onların “**المِطْمَر** bina ustası için bir **زِيجٌ**dur” sözleri; o, sana bildirdiğim şeydendir ki onunla meşgul olmanın bir yönü yoktur.

(**طمس**) **الطاء** ve **الميم** ve **السين**, şeyin silinmesine ve süpürülmesine delâlet eden bir asıldır. Denir: **طَمَسْتُ** yazıyı; ve izi **طَمست**. Ve şey de **طامسٌ**dur. Ve o, bizzat kendisi **طَمَسَ** etmiştir.

(**طمش**) **الطاء** ve **الميم** ve **الشين** için kıyas yoktur; ve eğer şiirde olmasaydı şüpheli olandan olurdu; çünkü Arapların كلامına benzemez. Bununla beraber onlar derler: “Hangi **الطمْش** olduğunu bilmiyorum?” yani hangi insanlar ve خلق olduğu. Dedi:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *

(**طمع**) **الطاء** ve **الميم** ve **العين**, sahih tek bir asıldır; kalpte bir şeye yönelik güçlü bir ümit üzerine delâlet eder. Denir: **طَمِعَ** şeyde **طَمَعاً** ve **طَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve “**لَطَمُعْتَ** yâ Zeyd([9])” (derler); “**لَقَضُو** el-kâdî” dedikleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve “**مِطْماعٌ** kadın” denir; o, ümitlendirir ve imkân vermez olana.

(**طمل**) **الطاء** ve **الميم** ve **اللام**, **أُصَيْلٌ**dür; düşüklük ve aşağılık üzerine delâlet eder. Ve aslı, havuzun dibinde az sudan ve çamurdan kalan şeydir; buna **الطَّمْلَة** denir. Denir: Havuzda olan şey **اطُّمِلَ**; ve onu **اطَّمَلَهُ**, eğer onda bir damla([10]) bırakmadıysa. Sonra bunu üzerine حمل ederler de zayıf kadına **طِمْلَة**, hırsız erkeğe **طِمْل** derler. Ve derler: **الطِّمْل**: çirkin sözlüdür. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Asılda: “yalnız cinsel birleşmeyle hariç”. **اللسان**’ın yapışından anlaşılan: **الطمث** kanatmayla bekâreti bozmadır; yani bâkireyle cinsel birleşme.
([2]) Asılda: “onu astım”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([3]) **اللسان**’da (**طمث**) onun bir beytinden bir parçadır. Tamamı:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
([4]) **أبو دواد الإيادي**’nindir; **الحيوان** (2: 168) ve **اللسان** (**طمع**)’da olduğu üzere. **البكري** **التنبيه**’de tahkik etti ki o, **عقبة بن سابق الهزاني**’nindir. **شرح الحيوان** (2: 168)’e bak. Ve (**فزع**)’da gelecektir.
([5]) **طمار**, **الطاء**’ın fethasıyla; **قطام** gibi kesre üzere bina ile; ve i‘râbla da söylenir, sarftan men‘iyle beraber. Bu kelimenin ضبطı **اللسان** ve **القاموس**’ta muğlaktır. Onlarla birlikte **معجم البلدان**’a, onun maddesinde bak.
([6]) **سليم بن سلام الحنفي**’nindir; onu **مسلم بن عقيل بن أبي طالب** ve **هانئ بن عروة المرادي** hakkında söyler. **اللسان** (**طمر**) ve **معجم البلدان**’a bak. İkisinde de ondan önce:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) Daha önce (**حشر 66**)’da geçtiği üzere **رؤبة**’nindir.
([8]) Asılda: “ve **لا طماعة**”. “**لا**” kelimesi sokulmuştur; **المجمل**’de yoktur.
([9]) Asılda: “ve **وأطمعت** yâ Zeyd”; **المجمل**’de: “Ve bazıları dedi: adam **لَطَمُعَ** (mîm’in zammıyla) taaccüben; ve aynı şekilde **لَقَضُو القاضي**.”
([10]) Asılda: “**وطرة**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطمس: إزالة الأثر بالمحو. قال تعالى: ﴿فإذا النجوم طمست﴾ [المرسلات /8]، ﴿ربنا اطمس على أموالهم﴾ [يونس/88]، أي: أزل صورتها، ﴿ولو نشاء لطمسنا على أعينهم﴾ [يس/66]، أي: أزلنا ضوأها وصورتها كما يطمس الأثر، وقوله: ﴿من قبل أن نطمس وجوها﴾ [النساء/47]، منهم من قال: عنى ذلك في الدنيا، وهو أن يصير على وجوههم الشعر فتصير صورهم كصورة القردة والكلاب (وبه قال قتادة وعبد الله بن سلام. انظر: تفسير القرطبي 5/244)، ومنهم من قال: ذلك هو في الآخرة إشارة إلى ما قال: ﴿وأما من أوتي كتابه وراء ظهره﴾ [الانشقاق/10]، وهو أن تصير عيونهم في قفاهم، وقيل: معناه يردهم عن الهداية إلى الضلالة كقوله: ﴿وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه﴾ [الجاثية/23]، وقيل: عنى بالوجوه الأعيان والرؤساء، ومعناه: نجعل رؤساءهم أذنابا، وذلك أعظم سبب البوار.

##### Türkçe

- **الطمس**: silme ile izi giderme. Yüce Allah dedi ki: ﴿فإذا النجوم طمست﴾ [المرسلات /8] ve ﴿ربنا اطمس على أموالهم﴾ [يونس/88], yani: onun suretini gider; ve ﴿ولو نشاء لطمسنا على أعينهم﴾ [يس/66], yani: izi silindiği gibi onların ışığını ve suretini giderirdik; ve sözü: ﴿من قبل أن نطمس وجوها﴾ [النساء/47]; onlardan kimisi dedi ki: bununla dünyada olanı kastetti; o da, yüzlerinde kılların olması, böylece suretlerinin maymunların ve köpeklerin sureti gibi olmasıdır (bunu Katâde ve Abdullah b. Selâm da söylemiştir. bkz.: Kurtubî tefsiri 5/244); onlardan kimisi dedi ki: bu, ahirette olandır; şu söylediğine bir işarettir: ﴿وأما من أوتي كتابه وراء ظهره﴾ [الانشقاق/10]; o da, gözlerinin enselerinde olmasıdır; ve denildi: manası, onları hidayetten dalâlete çevirmektir; şu sözü gibi: ﴿وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه﴾ [الجاثية/23]; ve denildi: yüzlerle ileri gelenleri ve reisleri kastetti; manası: reislerini kuyruklar yaparız; bu da helâkin en büyük sebebidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط م س
طمس الأثر وانطمس وطمسته الريح‏.‏
ورسم طامس ورياح طوامس‏.‏
وطمس الله أعينهم وعلى أعينهم وطمس على أموال آل فرعون وبلاهم بالطمسة‏.‏
وطمس البصر‏.‏
ورجل مطموس وطميس‏:‏ لا شق بين جفنيه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رجل طامس القلب‏:‏ ميته لا يعي شيئاً‏.‏
ونجم طامس‏:‏ ذاهب الضوء‏.‏
وقد طمس الغيم النجوم‏.‏

##### Türkçe

ط م س
**طمس** izi ve **انطمس**; ve rüzgâr onu **طمسته**.
Ve silik iz **طامس** ve silen rüzgârlar **طوامس**.
Ve Allah onların gözlerini **طمس** etti ve gözlerinin üzerine; ve Firavun ailesinin malları üzerine **طمس** etti ve onları **الطمسة** ile belâlandırdı.
Ve görmeyi **طمس** etti.
Ve **مطموس** ve **طميس** adam: iki göz kapağı arasında yarık yoktur.
Mecazdan: kalbi **طامس** adam: ölüdür, hiçbir şeyi idrak etmez.
Ve **طامس** yıldız: ışığı gitmiş.
Ve bulut yıldızları **طمس** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطُّمُوس: الدروس والانْمِحاء. وطَمَس الطريقُ وطَسَمَ يَطْمِسُ ويَطْمُسُ طُموساً: درَسَ وامَّحى أَثَرُه؛ قال العجاج:
وإِن طَمَسَ الطريقُ تَوَهَّمَتْه
بخَوْصاوَيْنِ في لَحِجٍ كَنِينِ
وطَمَسْتُه طَمْساً، يَتَعَدَّى ولا يتعدَّى. وانْطَمَس الشيءُ وتَطَمَّسَ: امَّحَى ودَرَسَ.
قال شمر: طُموسُ البصر ذهاب نوره وضوئه، وكذلك طُمُوس الكواكب ذهاب ضَوْئها؛ قال ذو الرمة:
فلا تَحْسِبي شَجِّي بك البيدَ كلما
تَلأْلأَ بالغَوْرِ النجومُ الطَّوامِسُ
وهي التي تخفى وتغيب. ويقال: طَمَسْتُه فطَمَس طُمُوساً إِذا ذهب بصره. وطُمُوس القلب: فسادُه. أَبو زيد: طَمَس الرجلُ الكتابَ طُموساً إِذا دَرَسه. وفي صفة الدَّجَّال: أَنه مَطْموسُ العين أَي مَمْسُوحها من غير فحش. والطَّمْسُ: استئصال أَثر الشيء. وفي حديث وَفْدِ مَذْحِج: ويُمْسي سَرابُها طامِساً أَي يذهب مرة ويجيء أُخرى. قال ابن الأَثير: قال الخطابي كان الأَشبه أَن يكون سَرابُها طامياً ولكن كذا يروى. وطَمَس اللَّهُ عليه يَطْمِسُ وطَمَسَه، وطُمِسَ النجمُ والقمر والبصر: ذهب ضوءُه. وقال الزجاج: المَطْموس الأَعمى الذي لا يبين حَرْفُ جَفْنِ عينه فلا يرى شُفْرُ عينيه. وفي التنزيل العزيز: ولو نشاء لطَمَسْنا على أَعينهم؛ يقول: لو نشاء لأَعميناهم، ويكون الطموس بمنزلة المسخ للشيء، وكذلك قوله عز وجل: من قبل أَن تَطْمِسَ وُجُوهاً، قال الزجاج: فيه ثلاثة أَقوال: قال بعضهم يجعل وجوههم كأَقفيتهم،وقال بعضهم يجعل وجوههم منابت الشعر كأَقفيتهم، وقيل: الوجوه ههنا تمثيل بأَمر الدين؛ المعنى من قبل أَن نضلهم مجازاة لما هم عليه من العناد فنضلهم إِضلالاً لا يؤمنون معه أَبداً. قال وقوله تعالى: ولو نشاء لطمسنا على أَعينهم؛ المعنى لو نشاء لأَعميناهم، وقال في قوله تعالى: ربنا اطْمِسْ على أَموالهم، أَي غَيِّرْها، قيل: إِنه جعل سُكَّرَهم حجارة. وتأْويل طَمْسِ الشيء: ذهابُه عن صورته. والطَّمْسُ: آخر الآيات التسع التي أُوتيها موسى، عليه السلام، حين طُمِسَ على مال فرعون بدعوته فصارت حجارة. جاء في التفسير: أَنه صير سُكَّرَهم حجارة. وأَرْبُعٌ طِماسٌ: دارِسَة.والطَّامِسُ: البعيدُ. وطَمَسَ الرجلُ يَطْمُس طُمُوساً: بَعُدَ. وخَرْقٌ طامِسٌ: بعيد لا مَسْلك فيه؛ وأَنشد شمر لابن مَيَّادة: ومَوْماةٍ يَحارُ الطِّرْفُ فيها،
صَمُوتِ الليلِ طامِسَةِ الجِبالِ
قال: طامسة بعيدة لا تتبين من بُعد، وتكون الطَّامِسة التي غطاها السَّراب فلا ترى. وطَمَسَ بعينه: نظر نظراً بعيداً.
والطَّامِسِيَّة: موضع؛ قال الطِّرِمَّاح بن الجَهْم:
انْظُرْ بعينِك هل تَرَى أَظْعانَهُم؟
فالطَّامِسِيَّةُ دُونَهُنَّ فَثَرْمَدُ
الأَزهري: قال أَبو تراب سمعت أَعرابيّاً يقول طَمَسَ في الأَرض وطَهَسَ إِذا دخَل فيها إِما راسخاً وإِما واغلاً، وقال شجاع بالهاء؛ ويقال: ما أَدري أَين طَمَسَ وأَين طَوَّسَ أَي أَين ذهب. الفراء في كتاب المصادر: الطَّماسَةُ كالحَزْرِ، وهو مصدر. يقال: كم يكفي داري هذه من آجُرَّةٍ؟ قال: اطْمِسْ أَي احْزُِرْ.

##### Türkçe

**الطُّمُوس**: silinme ve yok olma. Ve yol **طَمَس** ve **طَسَمَ يَطْمِسُ** ve **يَطْمُسُ طُموساً**: silindi ve izi yok oldu; el-‘Accâc dedi ki:

Ve eğer yol **طَمَس** ederse onu vehmetti
Lahic’te gizli iki gözle

Ve onu **طَمَسْتُه طَمْساً**, geçişli olur ve geçişli olmaz. Ve şey **انْطَمَس** etti
ve **تَطَمَّسَ**: yok oldu ve silindi.

Şemmer dedi: görmenin **طُموسُ**u, nurunun ve ışığının gitmesidir; aynı şekilde yıldızların **طُمُوس**u, ışıklarının gitmesidir; Zû’r-Rumme dedi ki:

Öyleyse sanma ki çöl, seninle benim kederimi her ne zaman
Gavr’da parıldasa, silik yıldızlar

Ve onlar, gizlenen ve kaybolanlardır. Ve denilir: onu **طَمَسْتُه** de, sonra **طَمَس طُمُوساً**; görmesi gittiği zaman. Ve kalbin **طُمُوس**u: bozulmasıdır. Ebû Zeyd: adam kitabı **طَمَس** etti **طُموساً**; onu sildiği zaman. Ve Deccâl’in vasfında: onun **مَطْموسُ العين** olduğu, yani çirkinlik olmaksızın silinmişi. Ve **الطَّمْسُ**: bir şeyin izini kökünden giderme. Ve Mezḥic heyeti hadîsinde: ve onun serabı akşamlar **طامِساً** olur; yani bir defa gider ve başka bir defa gelir. İbnü’l-Esîr dedi: el-Hattâbî dedi: daha uygun olan, onun serabının **طامياً** olmasıydı; fakat böyle rivayet olunur. Ve Allah onun üzerine **طَمَس** eder, **يَطْمِسُ**; ve onu **طَمَسَه**; ve yıldız ve ay ve görme **طُمِسَ**: ışığı gitti. Ve ez-Zeccâc dedi: **المَطْموس**; göz kapağının kenarının harfi (çizgisi) belli olmayan kördür; böylece kirpikleri görülmez. Ve aziz tenzilde: “Ve eğer dileseydik elbette gözlerinin üzerine **لَطَمَسْنا**”; der ki: eğer dileseydik elbette onları kör ederdik; ve **الطموس** şey için **المسخ** menzilesinde olur; ve aynı şekilde O’nun, azze ve celle, sözü: “yüzleri **تَطْمِسَ**madan önce”; ez-Zeccâc dedi: onda üç söz vardır: bazısı dedi ki yüzlerini enseleri gibi yapar; bazısı dedi ki yüzlerini saç bitim yerleri enseleri gibi yapar; ve denildi ki: yüzler burada din işiyle temsil (temsîl)dir; mânâ: inat üzere bulundukları şeye karşılık olarak onları saptırmadan önce; böylece onları, onunla beraber asla iman etmeyecekleri bir saptırmayla saptırırız. Dedi ki: ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer dileseydik gözlerinin üzerine **لَطَمَسْنا**”; mânâ: eğer dileseydik elbette onları kör ederdik. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Rabbimiz, mallarının üzerine **اطْمِسْ**”; yani onları değiştir; denildi ki: onların şekerlerini taşlar yaptı. Bir şeyi **طَمْس** etmenin te’vîli: suretinden gitmesidir. Ve **الطَّمْسُ**: Musa’ya, عليه السلام, verildiği dokuz âyetin sonuncusudur; Firavun’un malı üzerine, onun duasıyla **طُمِسَ** edildiği vakit; böylece taşlar oldu. Tefsirde geldi: onların şekerlerini taş yaptı. Ve **أَرْبُعٌ طِماسٌ**: silinmiş (izleri gitmiş). Ve **الطَّامِسُ**: uzak olan. Ve adam **طَمَسَ يَطْمُس طُمُوساً**: uzaklaştı. Ve **خَرْقٌ طامِسٌ**: içinde yol olmayan uzak yer; ve Şemmer, İbn Meyyâde’den şu beyti okudu:

Ve bir çöl ki bakış onda şaşırır,
Gecenin suskununda, dağları uzak

Dedi ki: **طامسة** uzaktır; uzaktan seçilmez; ve **الطَّامِسة** serabın örttüğü, böylece görülmeyen olur. Ve gözüyle **طَمَسَ**: uzak bir bakışla baktı.

Ve **الطَّامِسِيَّة**: bir yer; et-Tırimmâḥ b. el-Cehm dedi ki:

Gözünle bak; onların göçlerini görüyor musun?
Öyleyse **الطَّامِسِيَّة** onların berisindedir; sonra **فَثَرْمَدُ**

el-Ezherî: Ebû Turâb dedi: bir bedevîyi işittim, “yerde **طَمَسَ** ve **طَهَسَ**” derdi; içine, ya sağlamca yerleşerek ya da dalarak girdiği zaman; ve Şücâ‘, **بالهاء** ile dedi; ve denilir: bilmem nerede **طَمَسَ** ve nerede **طَوَّسَ**; yani nereye gitti. el-Ferrâ, “Kitâbü’l-Maṣâdir”de: **الطَّماسَةُ** **الحَزْر** gibidir; ve o bir mastardır. Denilir: şu evimin şu kadarı için kaç tuğla yeter? Dedi: **اطْمِسْ**; yani **احْزُِرْ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط م س * * الطُّمُوسُ * الدروس والامحاء وقد * طَمَسَ * الطريق من باب دخل وجلس وطمسه غيره من باب ضرب فهو متعد ولازم و * تَطَمَّسَ * الشيء و * انْطَمَسَ * أي امحى ودرس وقوله تعالى ﴿ربنا اطمس على أموالهم﴾ أي غَيَّرها كما قال ﴿من قبل أن نطمس وجوها﴾

##### Türkçe

* ط م س * * **الطُّمُوسُ** * silinme ve yok olma(lar)dır; ve muhakkak **طَمَسَ** yol, **دخل** ve **جلس** bâbından (gelir); ve onu başkası **طمسه** etti, **ضرب** bâbından; böylece o, geçişli ve geçişsizdir. Ve **تَطَمَّسَ** şey ve **انْطَمَسَ**; yani silindi ve eskidi. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ربنا اطمس على أموالهم﴾ yani onu değiştirdi; nitekim dediği gibi: ﴿من قبل أن نطمس وجوها﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطموس، بالضم: الدروس والمحاء، يقال: يطمس، بالضم، ويطمس، بالكضسر، وكذلك الطسوم. وفي التهذيب: طمس الطريق والكتاب: درس، وفي المحكم: طمس يطمس طموسا: درس وامحى أثره. وطمسته طمسا: محوته وأزلت أثره، يتعدى ولا يتعدى. وطمست الشيء طمسا: استأصلت أثره. وقال ابن القطاع: قيل: ومنه قوله تعالى:  فإذا النجوم طمست  وفي المحكم: طمس النجم والقمر والبصر: ذهب ضوءه، وكذا لابن القطاع. وفي التهذيب: طموس الكواكب: ذهاب ضوئها، ففي الآية تطمست أي ذهب ضوءها ونورها، وكذا قوله تعالى:  ولو نشاء لطمسنا على أعينهم  أي لأعميناهم. وقال الأزهري: ويكون الطمس بمعنى المسخ، ومنه قوله تعالى:  ربنا اطمس على أموالهم  : قالوا: صارت حجارة، وقيل: أهلكها، وعن ابن عرفة. وأما قوله تعالى:  من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها  فقال الزجاج: فيه ثلاثة أقوال: بجعل وجوههم كأقفائهم، أو بجعلها منابت الشعر كأقفائهم، أو الوجوه هنا تمثيل بأمر الدين. المعنى: من قبل أن نضلهم مجازاة لما هم عليه من العناد. قال: وتأويل طمس الشيء: إذهابه عن صورته. وذكر المصنف في البصائر ما يقرب من ذلك. وطميس، كأمير، أو طميسة، كجهينة وسفينة، ذكره الصاغاني في الأول والثالث: د، بطبرستان، من سهولها. وطمس بعينه: نظر نظرا بعيدا، نقله ابن سيده، وقال ابن دريد: الطمس: النظر إلى الشيء من بعيد وأنشد:
  يرفع للطمس وراء الطمس وطمس الرجل: تباعد. هذا نص الأزهري، وفي المحكم: بعد. والطامس: البعيد، نقله الأزهري، وأنشد لابن ميادة:
  وموماة يحار الطرف فيهـا                      صموت الليل طامسة الجبال أي بعيدة لا تتبين من بعد، ج طوامس، وفي المحكم: خرق طامس: بعيد لا مسلك فيه. ومن المجاز: رجل طامس القلب: ميته لا يعي شيئا، قاله الزمخشري، وقال ابن القطاع: أي فاسده. ورجل طميس، كأمير، ومطموس: ذابهب البصر، ونقل ابن سيده عن الزجاج: المطموس: الأعمى الذي لا يبين له حرف جفن عينه، فلا يثرى شفر عينه. ونص الأزهري: الذي لا يتبين له حرف جفن عينه لا يرى شفر عينه. وقال الزمخشري: الذي لا شق بين جفنيه. والطماسة، بالفتح: الحزر والتقدير وقد طمس يطمس، بالكسر، إذا خمن، وهو كناية، لأن الحزر لا يكون غالبا إلا بوضع الجفن على الجفن، كأنه طمس عليه. وانطمس الرسم والكتاب وتطمس: امحى واندرس. ومما يستدرك عليه: طمسه الله تطميسا: طمس، كذا في المحكم. والطمس آخر الآيات التسع التي أوتيها موسى عليه السلام حين طمس على مال فرعون بدعوته ونص الأزهري: إحدى الآيات. وأربع طماس: دارسة. وطمس عليه: مثل طمسه. والنجوم الطوامس: التي تخفى وتغيب، وهون مجاز، وقال الأزهري: الطوامس: التي غطاها السراب فلا ترى. ورياح طوامس: دوارس. والطمس: الفساد. والطامسية: موضع، قاله ابن سيده، وأنشد للطرماح:
  انظر بعينك هل ترى أظعانهم                      فالطامسية دونهن فثـرمـد وطمس الغيم النجوم، وهو مجاز.

##### Türkçe

**الطموس**، ötre ile: silinme ve yok edilme; denilir: **يطمس** ötre ile, ve **يطمس** esre ile; ve yine **الطسوم**. Ve **التهذيب**’de: **طمس** yol ve kitab: silindi. Ve **المحكم**’de: **طمس يطمس طموسا**: silindi ve izi yok oldu. Ve **طمسته طمسا**: onu sildim ve izini giderdim; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve **طمست الشيء طمسا**: onun izini kökünden kazıdım. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: denildi ki; ve ondandır Yüce Allah’ın sözü: **فإذا النجوم طمست**. Ve **المحكم**’de: **طمس** yıldız ve ay ve görme: ışığı gitti; İbnü’l-Kattâ‘ için de böyledir. Ve **التهذيب**’de: **طموس الكواكب**: ışıklarının gitmesi; âyette **تطمست** yani ışığı ve nuru gitti; ve yine Yüce Allah’ın sözü: **ولو نشاء لطمسنا على أعينهم** yani onları kör ederdik. Ezherî dedi: ve **الطمس** **المسخ** manasında olur; ondandır Yüce Allah’ın sözü: **ربنا اطمس على أموالهم**: dediler ki: taşlar oldu; ve denildi ki: onu helâk etti; İbn ‘Arefe’den. Ama Yüce Allah’ın sözü: **من قبل أن نطمس وجوها فنردها على أدبارها**; Zecçâc dedi: onda üç söz vardır: yüzlerini enseleri gibi yapmak; yahut onları saç bitme yerleri olarak enseleri gibi yapmak; yahut yüzler burada din işiyle bir temsil. Mana: inat üzere oldukları şeye karşılık olarak onları saptırmadan önce. Dedi: ve **طمس** bir şeyin te’vili: onu suretinden gidermektir. Musannif **البصائر**’de buna yakın olanı zikretti. Ve **طميس** (emîr gibi) yahut **طميسة** (Cüheyne ve sefîne gibi); Sâgânî birinci ve üçüncüde zikretti: Taberistan’da bir köy; onun ovalarındandır. Ve **طمس بعينه**: uzak bir bakışla baktı; İbn Sîdeh nakletti. İbn Düreyd dedi: **الطمس**: bir şeye uzaktan bakmak; ve şu beyti okudu:
  يرفع للطمس وراء الطمس
Ve **طمس الرجل**: uzaklaştı. Bu Ezherî’nin nassıdır; ve **المحكم**’de: uzak oldu. Ve **الطامس**: uzak olan; Ezherî nakletti; ve İbn Miyâde’den şu beyti okudu:
  وموماة يحار الطرف فيهـا                      صموت الليل طامسة الجبال
yani uzak; uzaklıktan seçilmez; çoğulu **طوامس**. Ve **المحكم**’de: **خرق طامس**: uzak; onda yol yoktur. Ve mecazdandır: **رجل طامس القلب**: ölüdür; hiçbir şeyi idrak etmez; Zemahşerî söyledi. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: yani bozuk olan. Ve **رجل طميس** (emîr gibi) ve **مطموس**: görmesi gitmiş. İbn Sîdeh, Zecçâc’dan nakletti: **المطموس**: göz kapağının kenarı kendisine belli olmayan kör; gözünün kirpiği görünmez. Ezherî’nin nassı: göz kapağının kenarı kendisine belli olmayan; gözünün kirpiğini görmez. Zemahşerî dedi: iki göz kapağı arasında yarık olmayan. Ve **الطماسة** fetih ile: tahmin ve takdir; ve **طمس يطمس** esre ile, tahmin ettiğinde; ve o bir kinayedir; çünkü tahmin çoğunlukla ancak kapağı kapağın üzerine koymakla olur; sanki onun üzerine **طمس** etti. Ve **انطمس** yazı ve kitap ve **تطمس**: silindi ve yok oldu. Ve kendisine istidrâk edilenden: **طمسه الله تطميسا**: **طمس**; **المحكم**’de böyle. Ve **الطمس** Musa عليه السلام’a verilen dokuz âyetin sonuncusudur; Firavun’un malı üzerine duasıyla **طمس** ettiğinde. Ezherî’nin nassı: âyetlerden biridir. Ve **أربع طماس**: silinmiş. Ve **طمس عليه**: **طمسه** gibi. Ve **النجوم الطوامس**: gizlenen ve kaybolan; ve o mecazdır. Ezherî dedi: **الطوامس**: serabın örttüğü, görülmeyen. Ve **رياح طوامس**: silip süpürenler. Ve **الطمس**: bozulma. Ve **الطامسية**: bir yer; İbn Sîdeh söyledi; ve Turmah’tan şu beyti okudu:
  انظر بعينك هل ترى أظعانهم                      فالطامسية دونهن فثـرمـد
Ve **طمس الغيم النجوم**; ve o mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَمَسَ
1 طَمَسَ ذ , aor. طَمُسَ and طَمِسَ , (S, M, Msb, K) inf. n. طُمُوسٌ (S, M, A, Msb, K) and طَمْسٌ, (Zj;) It (a thing, as, for instance, a road, or path, T, S, M, Msb, and a writing, T, or a relic, trace, or vestige, A) became effaced, or obliterated; (T, S, M, A, Msb, K;) the trace, or mark, thereof (i. e. of a road &c.) became effaced, or obliterated: (M:) or it (a thing) quitted, or went from, its form, or shape: (Zj:) and ↓ انطمس (said of a relic, or remain, or of a mark, or trace, and of a writing, TA, or other thing, S) has the first of the significations above; (S, A, K;) and so ↓ تطمّس. (S, K.) ― -b2- It ((assumed tropical:) a star, T, M, and (assumed tropical:) the moon, and the sight, or eye, M) lost, or became deprived of, its light. (T, M.) [See also the pass. form in what follows.] ― -b3- طُمُوسُ القَلْبِ means The heart's becoming in a bad, or corrupt, state. (O. [See also the last sentence of this paragraph.]) ― -b4- طَمَسَ الرَّجُلُ The man was, or became, distant, or remote; or went to a distance, or far away. (T, M, O, K.) ― -b5- And طَمَسَ بِعَيْنِهِ, (M, O, K,) inf. n. طَمْسٌ, (IDrd, O,) He looked far: (M, O, K:) or he looked at a thing from afar. (IDrd, O.) -A2- طَمَسَهُ, (S, IKtt, Msb, K,) and طَمَسَ عَلَيْهِ, (M, TA,) aor. طَمِسَ , (M, Msb,) inf. n. طَمْسٌ, (S, Msb, K,) He effaced it, or obliterated it; (S, M, Msb, K;) he effaced, or obliterated, (M,) or removed, (TA,) or extirpated, (K,) the trace, or mark, thereof; (M, K, TA;) as also ↓ طمّسهُ, (M, TA,) inf. n. تَطْمِيسٌ: (TA:) or he destroyed it: (IKtt:) and طَمَسَ المَكْتُوبَ is also expl. as signifying he covered the writing by folding. (Har p. 505.) You say, طَمَسَتْهُ الرِّيحُ The wind effaced, or obliterated, it; namely, the trace, or mark, of a thing. (A.) And it is said in the Kur [lxxvii. 8], فَاـِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ And when the stars shall have their traces extirpated: (O, K:) or shall lose their light. (T, TA.) ― -b2- طَمَسَ أَعْيُنَهُمْ, [as in the Kur liv. 37,] (A,) and عَلَى أَعْيُنِهِمْ, (T, A,) as in the Kur xxxvi. 66, (T,) He (God) blinded them. (T, TA.) ― -b3- [Hence, app.,] طَمَسَ الغَيْمُ النُّجُومَ (tropical:) [The clouds, or mist, covered, or concealed, the stars; as though it put out their light]. (A.) ― -b4- And [hence also,] طَمَسَ, aor. طَمِسَ , (O, K,) inf. n. طَمَاسَةٌ, (O, * K, * TK,) (assumed tropical:) He conjectured, or computed by conjecture, (O, K, TA, TK,) a thing: (TK:) because the doing so is generally accompanied by the putting of the eyelids together, as though one were blinded. (TA.) ― -b5- طَمَسَهُ, inf. n. طَمْسٌ, also signifies He (God) transformed, or metamorphosed, him or it. (TA.) Hence the saying in the Kur [x. 88], رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمٌ O our Lord, transform their possessions: (TA:) they say that they became stones: (O, TA:) or change, or alter, their possessions: (S, O:) or destroy their possessions: (Ibn-Arafeh, O, Bd, K:) the verb is also read اطْمُسْ. (Bd.) This طَمْس was the last of the nine signs which were given to Moses, when the property of Pharaoh was transformed at his prayer, and became stones. (M.) [See the Kur xvii. 103, and xxvii. 12.] In like manner, it is said in the Kur [iv. 50], مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا Before we change, or alter, faces: (S:) or these words, with what immediately follows, فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا, are expl. in three different ways: before we make faces to be like the backs of necks: or before we make faces to be places in which hair shall grow like the backs of necks: or (tropical:) before we make them to err, in requital of their opposition. (Zj, TA.) ― -b6- طَمْسٌ also signifies i. q. فَسَادٌ [as though in the sense of اـِفْسَادٌ The making, or rendering, bad, corrupt, &c.: but see طُمُوسُ القَلْبِ, above]. (TA.)

2 طَمَّسَ see طَمَسَهُ, in the paragraph above.

5 تَطَمَّسَ see 1, first sentence.

7 اـِنْطَمَسَ see 1, first sentence.

طَمِيسٌ
طَمِيسٌ ذ : see طَامِسٌ, in four places.

طَمَاسَةٌ
طَمَاسَةٌ ذ Conjecture; or computation by conjecture. (Fr, Mgh, O, K. [Accord to the TK, an inf. n.: see 1.])

رَسْمٌ طَامِسٌ
رَسْمٌ طَامِسٌ ذ [A relic, or remain, or a mark, or trace, becoming, or become, effaced, or obliterated]; (A;) [and so, app., ↓ طَمِيسٌ and ↓ مَطْمُوسٌ:] and أَرْبُعٌ طِمَاسٌ [pl. of ↓ رَبْعٌ طَمِيسٌ or طَامِسٌ] dwellings of which the remains are becoming, or become, effaced, or obliterated. (M.) ― -b2- [عَيْنٌ طَامِسَةٌ An eye of which the sight is going, or gone: and] ↓ رَجُلٌ مَطْمُوسٌ a man whose sight is going, or gone; as also ↓ طَمِيسٌ: (K:) or a blind man, (Zj, M,) the edge of whose eyelid is not apparent: (Zj, T, M:) or a man who has no slit between his two eyelids; as also ↓ طَمِيسٌ: (A:) and نَجْمٌ طَامِسٌ (tropical:) a star [that is evanescent,] of which the light is going, or gone: (A:) and نُجُومٌ طَوَامِسُ (tropical:) stars that become hidden, or concealed, or that set: (TA:) or (assumed tropical:) stars that are covered by the سَرَاب [app. a mistranscription for سَحَاب or clouds], so that they are not seen. (Az, TA.) And طَامِسٌ signifies also Distant, or remote: (T, K, TA:) or a mountain not plainly discernible from afar: (TA:) pl. طَوَامِسُ. (K, TA.) And A desert far-extending and pathless. (M, TA.) ― -b3- رَجُلٌ طَامِسُ القَلْبِ (tropical:) A man dead in heart, (A, K,) who keeps nothing in mind: (A:) or a man of bad, corrupt, or depraved, heart. (IKtt.) -A2- رِيَاحٌ طَوَامِسُ [pl. of رِيحٌ طَامِسَةٌ] (A, TA) Winds that efface, or obliterate, things, by repeatedly passing over them; syn. دَوَارِسُ. (TA.)

مَطْمُوسٌ
مَطْمُوسٌ ذ : see طَامِسٌ, in two places.

##### Türkçe

**طَمَسَ**
1 **طَمَسَ** ذ, muzârîsi **طَمُسَ** ve **طَمِسَ**, (S, M, Msb, K) mastarı **طُمُوسٌ** (S, M, A, Msb, K) ve **طَمْسٌ**, (Zj;) O (bir şey; meselâ bir yol veya patika, T, S, M, Msb, ve bir yazı, T, yahut bir kalıntı, iz veya eser, A) silinmiş, yahut yok olmuş oldu; (T, S, M, A, Msb, K;) onun izi veya alâmeti (yani bir yol vb.nin) silinmiş, yahut yok olmuş oldu: (M:) yahut o (bir şey) sûretinden veya şeklinden ayrıldı, yahut sûretinden çıktı: (Zj:) ve ↓ **انطمس** (bir kalıntı veya bakiye, yahut bir alâmet veya iz, ve bir yazı, TA, yahut başka bir şey hakkında söylenir, S) yukarıdaki mânâların birincisine sahiptir; (S, A, K;) ve bunun gibi ↓ **تطمّس**. (S, K.) ― -b2- O ((mecaz kabul edilerek:) bir yıldız, T, M, ve (mecaz kabul edilerek:) ay, ve görme, yahut göz, M) ışığını kaybetti, yahut ışığından mahrum oldu. (T, M.) [Ayrıca aşağıda gelen edilgen şekle de bak.] ― -b3- **طُمُوسُ القَلْبِ** Kalbin kötü, yahut bozuk, bir hâle gelmesi demektir. (O. [Bu paragrafın son cümlesine de bak.]) ― -b4- **طَمَسَ الرَّجُلُ** Adam uzak oldu, yahut uzaklaştı; yahut bir mesafeye, yahut uzağa gitti. (T, M, O, K.) ― -b5- Ve **طَمَسَ بِعَيْنِهِ**, (M, O, K,) mastarı **طَمْسٌ**, (IDrd, O,) Uzağa baktı: (M, O, K:) yahut uzaktan bir şeye baktı. (IDrd, O.)

-A2- **طَمَسَهُ**, (S, IKtt, Msb, K,) ve **طَمَسَ عَلَيْهِ**, (M, TA,) muzârîsi **طَمِسَ**, (M, Msb,) mastarı **طَمْسٌ**, (S, Msb, K,) Onu sildi, yahut yok etti; (S, M, Msb, K;) onun izini veya alâmetini sildi, yahut yok etti; (M, K, TA;) bunun gibi ↓ **طمّسهُ**, (M, TA,) mastarı **تَطْمِيسٌ**: (TA:) yahut onu helâk etti: (IKtt:) ve **طَمَسَ المَكْتُوبَ** dahi “yazıyı katlayarak örtmek” mânâsıyla açıklanır. (Har p. 505.) Sen dersin ki, **طَمَسَتْهُ الرِّيحُ** Rüzgâr onu sildi, yahut yok etti; yani bir şeyin izini veya alâmetini. (A.) Ve Kur’ân’da [lxxvii. 8] şöyle denilmiştir: **فَاـِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ** “Ve yıldızların izleri sökülüp atıldığı zaman”: (O, K:) yahut ışıklarını kaybettikleri zaman. (T, TA.) ― -b2- **طَمَسَ أَعْيُنَهُمْ**, [Kur’ân liv. 37’de olduğu gibi,] (A,) ve **عَلَى أَعْيُنِهِمْ**, (T, A,) Kur’ân xxxvi. 66’da olduğu gibi, (T,) O (Allah) onları kör etti. (T, TA.) ― -b3- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **طَمَسَ الغَيْمُ النُّجُومَ** (mecaz:) [Bulutlar yahut sis yıldızları örttü yahut gizledi; sanki onların ışığını söndürdü]. (A.) ― -b4- Ve [bundan dolayı da,] **طَمَسَ**, muzârîsi **طَمِسَ**, (O, K,) mastarı **طَمَاسَةٌ**, (O, * K, * TK,) (mecaz kabul edilerek:) Bir şeyi tahmin etti, yahut tahminle hesapladı: (O, K, TA, TK,) (TK:) çünkü bunu yapmak çoğu kez göz kapaklarını birbirine yaklaştırmakla beraberdir; sanki kişi kör olmuş gibidir. (TA.) ― -b5- **طَمَسَهُ**, mastarı **طَمْسٌ**, ayrıca şu mânâyı da ifade eder: O (Allah) onu yahut onu (şeyi) suret değiştirdi, yahut başkalaştırdı. (TA.) Bundan dolayı Kur’ân’da [x. 88] şu söz vardır: **رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمٌ** “Ey Rabbimiz, mallarını suret değiştir”: (TA:) onların taşlar hâline geldiklerini söylerler: (O, TA:) yahut mallarını değiştir, yahut dönüştür: (S, O:) yahut mallarını helâk et: (Ibn-Arafeh, O, Bd, K:) fiil ayrıca **اطْمُسْ** şeklinde de okunur. (Bd.) Bu **طَمْس**, Mûsâ’ya verilen dokuz âyetin sonuncusuydu; Firavun’un malı onun duasıyla suret değiştirilince taşlar oldu. (M.) [Kur’ân xvii. 103 ve xxvii. 12’ye bak.] Benzer şekilde Kur’ân’da [iv. 50] şöyle denilmiştir: **مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا** “Biz yüzleri değiştirmeden önce”: (S:) yahut bu sözler, hemen ardından gelen **فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا** ile birlikte, üç farklı şekilde açıklanır: yüzleri enselerin arkaları gibi yapmadan önce: yahut yüzleri, enselerin arkaları gibi üzerinde saç bitecek yerler yapmadan önce: yahut (mecaz:) muhalefetlerinin karşılığı olarak onları şaşırtmadan önce. (Zj, TA.) ― -b6- **طَمْسٌ** ayrıca **فَسَادٌ** ile aynı mânâdadır [sanki **اـِفْسَادٌ** mânâsında: kötü kılma, bozma vb.: fakat yukarıdaki **طُمُوسُ القَلْبِ**’e bak]. (TA.)

2 **طَمَّسَ**: yukarıdaki paragrafta **طَمَسَهُ**’ye bak.

5 **تَطَمَّسَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

7 **اـِنْطَمَسَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**طَمِيسٌ**
**طَمِيسٌ** ذ: dört yerde **طَامِسٌ**’e bak.

**طَمَاسَةٌ**
**طَمَاسَةٌ** ذ Tahmin; yahut tahminle hesap. (Fr, Mgh, O, K. [TK’ya göre bir mastardır: 1’e bak.])

**رَسْمٌ طَامِسٌ**
**رَسْمٌ طَامِسٌ** ذ [Silinmekte olan, yahut silinmiş bulunan, bir kalıntı veya bakiye, yahut bir alâmet veya iz]; (A;) [ve görünüşe göre bunun gibi, ↓ **طَمِيسٌ** ve ↓ **مَطْمُوسٌ**:] ve **أَرْبُعٌ طِمَاسٌ** [↓ **رَبْعٌ طَمِيسٌ** yahut **طَامِسٌ**’in çoğulu] kalıntıları silinmekte olan, yahut silinmiş bulunan, meskenler. (M.) ― -b2- [**عَيْنٌ طَامِسَةٌ** Görmesi gitmekte olan, yahut gitmiş bulunan, bir göz: ve] ↓ **رَجُلٌ مَطْمُوسٌ** görmesi gitmekte olan, yahut gitmiş bulunan, bir adam; bunun gibi ↓ **طَمِيسٌ**: (K:) yahut kör bir adam, (Zj, M,) göz kapağının kenarı belirgin olmayan: (Zj, T, M:) yahut iki göz kapağı arasında yarığı olmayan bir adam; bunun gibi ↓ **طَمِيسٌ**: (A:) ve **نَجْمٌ طَامِسٌ** (mecaz:) ışığı gitmekte olan, yahut gitmiş bulunan, bir yıldız: (A:) ve **نُجُومٌ طَوَامِسُ** (mecaz:) gizlenen yahut örtülen, yahut batan yıldızlar: (TA:) yahut (mecaz kabul edilerek:) **سَرَاب** tarafından örtülen yıldızlar; [görünüşe göre **سَحَاب** yahut bulutlar için bir yanlış yazımdır], böylece görülmezler. (Az, TA.) Ve **طَامِسٌ** ayrıca Uzak demektir: (T, K, TA:) yahut uzaktan açıkça seçilemeyen bir dağ: (TA:) çoğulu **طَوَامِسُ**. (K, TA.) Ve uzaklara uzanan ve yolsuz bir çöl. (M, TA.) ― -b3- **رَجُلٌ طَامِسُ القَلْبِ** (mecaz:) kalbi ölü bir adam, (A, K,) hiçbir şeyi zihninde tutmayan: (A:) yahut kalbi kötü, bozuk, yahut yozlaşmış bir adam. (IKtt.)

-A2- **رِيَاحٌ طَوَامِسُ** [**رِيحٌ طَامِسَةٌ**’in çoğulu] (A, TA) Üzerlerinden tekrar tekrar geçerek şeyleri silen, yahut yok eden, rüzgârlar; eş anlamlısı **دَوَارِسُ**. (TA.)

**مَطْمُوسٌ**
**مَطْمُوسٌ** ذ: iki yerde **طَامِسٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَمَسَ
طَمَسَ I ,  U ( n. ac. طَمْس 1 ,  طُمُوْس 27 ),
a.  Was, became effaced, obliterated; disappeared.

b.  I ( n. ac. طَمْس 1 ), Effaced, obliterated.

c.  Became dim; was extinguished, put out.

d.  Was distant, far off; went far away.

e.  [ Bi ], Looked, saw far ( with his eye ).

f.  ( n. ac. طَمَاْسَة 22t ), Conjectured, guessed at.

g.  [ coll. ], Disappeared beneath the water.

أَطْمَسَ
أَطْمَسَ IV
a.  [ 'Ala ], Effaced, obliterated; destroyed, annihilated.

تَطَمَّسَ
تَطَمَّسَ V ,  اِنْطَمَسَ VII ,
a.  see I (a) , ( e ).

طَاْمِس
طَاْمِس 21 ,
a.  see 25 .

طَمَاْسَة
طَمَاْسَة 22t ,
a.  Conjecture.

طَمِيْس
طَمِيْس 25 ,
a.  Effaced, obliterated.

b.  Distant, far off.

c.  Blinded, blind.

طَمڤسَ
N. P. طَمڤسَ I ,
a.  see 25 (a) , ( c ).

طُمْسُل
طُمْسُل ( pl. طَمَاْسِ٤َة 47t ),
a.  Thief.

##### Türkçe

**طَمَسَ**
**طَمَسَ** I, U (mastar: **طَمْس** 1, **طُمُوْس** 27),
a. Silinmiş, yok edilmiş oldu; kayboldu.

b. I (mastar: **طَمْس** 1), Sildi, yok etti.

c. Donuklaştı; söndürüldü, söndü.

d. Uzak oldu, uzaklaştı; çok uzağa gitti.

e. [Bi], (gözüyle) uzağa baktı, uzağı gördü.

f. (mastar: **طَمَاْسَة** 22t), Zannetti, tahmin etti.

g. [topl.], Suyun altında kayboldu.

**أَطْمَسَ**
**أَطْمَسَ** IV
a. ['Ala], Sildi, yok etti; tahrip etti, helâk etti.

**تَطَمَّسَ**
**تَطَمَّسَ** V, **اِنْطَمَسَ** VII,
a. I (a), (e)’ye bak.

**طَاْمِس**
**طَاْمِس** 21,
a. 25’e bak.

**طَمَاْسَة**
**طَمَاْسَة** 22t,
a. Zan, tahmin.

**طَمِيْس**
**طَمِيْس** 25,
a. Silinmiş, yok edilmiş.

b. Uzak, uzak olan.

c. Kör edilmiş, kör.

**طَمڤسَ**
Özel isim: **طَمڤسَ** I,
a. 25 (a), (c)’ye bak.

**طُمْسُل**
**طُمْسُل** (çoğulu: **طَمَاْسِ٤َة** 47t),
a. Hırsız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طمس
طَمَسَ - يَطْمِسُ، طُمِسَ - يُطْمَسُ
طَمَسَ - يَطْمِسُ + كائن + شيئاً: يغطي الشيء بطبقة كثيفة فيعزله عما حوله ولا يعود يظهر للناظر
﴿ولقد راودوه عن ضيفه فطمسنا أعينهم﴾
طَمَسَ - يَطْمِسُ + كائن + على كائن أو شيء ( أعين - مال ): يغطي بطبقة كثيفة تضرب وتسقط وتدلى على الشيء كالأعين والمال فيعزله ولا يصبح له فائدة وفعل
﴿ولو نشاء لطمسنا على أعينهم فاستبقوا الصراط فأنى يبصرون﴾
طُمِسَ - يُطْمَسُ: مبني للمجهول من " طَمَسَ - يَطْمِسُ "
﴿فإذا النجوم طمست﴾: لم تعد ترى: بسبب حؤول طبقة كثيفة تحجب نورها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية والحجب بالالتصاق الكامل كالدهان والتلوين والطباعة لمنع أثر مؤثر خارجي عليه"، وهي:
غَلَفَ - يَغْلِفُ، طَمَس - يَطْمِسُ، رَانَ - يَرِيْنُ، طَبَعَ - يَطْبَعُ، شَغَفَ - يَشْغَفُ، غَشِيَ - يَغْشَى
طَمَس - يَطْمِسُ - اطمس - طُمِسَت
أعين	﴿ولو نشاء لطمسنا على أعينهم فاستبقوا الصراط فأنى يبصرون(66)﴾ يس ﴿ولقد راودوه عن ضيفه فطمسنا أعينهم فذوقوا عذابي ونذر(37)﴾ القمر
وجوه	﴿يَاأَيُّهَا الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ آمِنُوا بِمَا نَزَّلْنَا مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا(47)﴾ النساء
أموال	﴿وقال موسى ربنا إنك آتيت فرعون وملأه زينة وأموالا في الحياة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أموالهمواشدد على قلوبهم فلا يؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم(88)﴾ يونس
نجوم	﴿فإذا النجوم طمست (8)﴾ المرسلات
جاء في التفسير: يطمس: يمحو آثار - استئصال أثر الشيء - يهلك ويتلف - يمسح الأعين فلا يظهر لها شق - يعمي. النجوم طمست: ذهب ضياؤها
مختار الصحاح
● [طمس] ط م س: الطُّمُوسُ الدروس والامحاء وقد طَمَسَ الطريق من باب دخل وجلس وطمسه غيره من باب ضرب فهو متعد ولازم و تَطَمَّسَ الشيء و انْطَمَسَ أي امحى ودرس وقوله تعالى ﴿ربنا اطمس على أموالهم﴾ أي غَيَّرها كما قال ﴿من قبل أن نطمس وجوها﴾
الراغب
طمس
- الطمس: إزالة الأثر بالمحو. قال تعالى: }فإذا النجوم طمست﴿[المرسلات /8]،﴾ربنا اطمس على أموالهم﴿[يونس/88]، أي: أزل صورتها،﴾ولو نشاء لطمسنا على أعينهم﴿[يس/66]، أي: أزلنا ضوأها وصورتها كما يطمس الأثر، وقوله:﴾من قبل أن نطمس وجوها﴿[النساء/47]، منهم من قال: عنى ذلك في الدنيا، وهو أن يصير على وجوههم الشعر فتصير صورهم كصورة القردة والكلاب (وبه قال قتادة وعبد الله بن سلام. انظر: تفسير القرطبي 5/244)، ومنهم من قال: ذلك هو في الآخرة إشارة إلى ما قال:﴾وأما من أوتي كتابه وراء ظهره﴿[الانشقاق/10]، وهو أن تصير عيونهم في قفاهم، وقيل: معناه يردهم عن الهداية إلى الضلالة كقوله:﴾وأضله الله على علم وختم على سمعه وقلبه{ [الجاثية/23]، وقيل: عنى بالوجوه الأعيان والرؤساء، ومعناه: نجعل رؤساءهم أذنابا، وذلك أعظم سبب البوار.
ملخص اللسان:
1 - وطَمَس الطريقُ وطَسَمَ يَطْمِسُ  ويَطْمُسُ طُموساً الطُّمُوس: الدروس والانْمِحاء. وطَمَس الطريقُ: درَسَ وامَّحى أَثَرُه؛
2 - طَمَسْتُه فطَمَس طُمُوساً إِذا ذهب بصره. المَطْموس الأَعمى الذي لا يبين حَرْفُ جَفْنِ عينه فلا يرى شُفْرُ عينيه.
3 - وطُمُوس القلب: فسادُه.
4 - والطَّمْسُ: استئصال أَثر الشيء.
5 - وطُمِسَ النجمُ والقمر والبصر: ذهب ضوءُه
6 -وتأْويل طَمْسِ الشيء: ذهابُه عن صورته.
7 - والطَّامِسُ: البعيدُ.
لسان العرب
● - طمس: الطُّمُوس: الدروس والانْمِحاء. وطَمَس الطريقُ وطَسَمَ يَطْمِسُ  ويَطْمُسُ طُموساً: درَسَ وامَّحى أَثَرُه؛ قال العجاج:  وإِن طَمَسَ الطريقُ تَوَهَّمَتْه  بخَوْصاوَيْنِ في لَحِجٍ كَنِينِ  وطَمَسْتُه طَمْساً، يَتَعَدَّى ولا يتعدَّى. وانْطَمَس الشيءُ  وتَطَمَّسَ: امَّحَى ودَرَسَ.  قال شمر: طُموسُ البصر ذهاب نوره وضوئه، وكذلك طُمُوس الكواكب ذهاب  ضَوْئها؛ قال ذو الرمة:  فلا تَحْسِبي شَجِّي بك البيدَ كلما  تَلأْلأَ بالغَوْرِ النجومُ الطَّوامِسُ  وهي التي تخفى وتغيب. ويقال: طَمَسْتُه فطَمَس طُمُوساً إِذا ذهب بصره.  وطُمُوس القلب: فسادُه. أَبو زيد: طَمَس الرجلُ الكتابَ طُموساً إِذا  دَرَسه. وفي صفة الدَّجَّال: أَنه مَطْموسُ العين أَي مَمْسُوحها من غير  فحش. والطَّمْسُ: استئصال أَثر الشيء. وفي حديث وَفْدِ مَذْحِج: ويُمْسي  سَرابُها طامِساً أَي يذهب مرة ويجيء أُخرى. قال ابن الأَثير: قال الخطابي  كان الأَشبه أَن يكون سَرابُها طامياً ولكن كذا يروى. وطَمَس اللَّهُ عليه  يَطْمِسُ وطَمَسَه، وطُمِسَ النجمُ والقمر والبصر: ذهب ضوءُه. وقال  الزجاج: المَطْموس الأَعمى الذي لا يبين حَرْفُ جَفْنِ عينه فلا يرى شُفْرُ  عينيه. وفي التنزيل العزيز: ولو نشاء لطَمَسْنا على أَعينهم؛ يقول: لو  نشاء لأَعميناهم، ويكون الطموس بمنزلة المسخ للشيء، وكذلك قوله عز وجل: من  قبل أَن تَطْمِسَ وُجُوهاً، قال الزجاج: فيه ثلاثة أَقوال: قال بعضهم يجعل  وجوههم كأَقفيتهم،وقال بعضهم يجعل وجوههم منابت الشعر كأَقفيتهم، وقيل:  الوجوه ههنا تمثيل بأَمر الدين؛ المعنى من قبل أَن نضلهم مجازاة لما هم  عليه من العناد فنضلهم إِضلالاً لا يؤمنون معه أَبداً. قال وقوله تعالى:  ولو نشاء لطمسنا على أَعينهم؛ المعنى لو نشاء لأَعميناهم، وقال في قوله  تعالى: ربنا اطْمِسْ على أَموالهم، أَي غَيِّرْها، قيل: إِنه جعل سُكَّرَهم  حجارة. وتأْويل طَمْسِ الشيء: ذهابُه عن صورته. والطَّمْسُ: آخر الآيات  التسع التي أُوتيها موسى، عليه السلام، حين طُمِسَ على مال فرعون بدعوته  فصارت حجارة. جاء في التفسير: أَنه صير سُكَّرَهم حجارة. وأَرْبُعٌ  طِماسٌ: دارِسَة.والطَّامِسُ: البعيدُ. وطَمَسَ الرجلُ يَطْمُس طُمُوساً:  بَعُدَ. وخَرْقٌ طامِسٌ: بعيد لا مَسْلك فيه؛ وأَنشد شمر لابن مَيَّادة:  ومَوْماةٍ يَحارُ الطِّرْفُ فيها،  صَمُوتِ الليلِ طامِسَةِ الجِبالِ  قال: طامسة بعيدة لا تتبين من بُعد، وتكون الطَّامِسة التي غطاها  السَّراب فلا ترى. وطَمَسَ بعينه: نظر نظراً بعيداً.  والطَّامِسِيَّة: موضع؛ قال الطِّرِمَّاح بن الجَهْم:  انْظُرْ بعينِك هل تَرَى أَظْعانَهُم؟  فالطَّامِسِيَّةُ دُونَهُنَّ فَثَرْمَدُ  الأَزهري: قال أَبو تراب سمعت أَعرابيّاً يقول طَمَسَ في الأَرض وطَهَسَ  إِذا دخَل فيها إِما راسخاً وإِما واغلاً، وقال شجاع بالهاء؛ ويقال: ما  أَدري أَين طَمَسَ وأَين طَوَّسَ أَي أَين ذهب. الفراء في كتاب المصادر:  الطَّماسَةُ كالحَزْرِ، وهو مصدر. يقال: كم يكفي داري هذه من آجُرَّةٍ؟  قال: اطْمِسْ أَي احْزُِرْ.
مقاييس اللغة:
(طمس) الطاء والميم والسين أصلٌ يدلُّ على محوِ الشيء ومسحِهِ. يقال طَمَسْتُ الخَطَّ، وطَمست الأثرَ. والشيءُ طامسٌ أيضاً. وقد طَمَسَ هو بنفسهِ.
القاموس المحيط:
الطُّموسُ الدُّروسُ، والامِّحاءُ، يَطْمُسُ ويَطْمِسُ.وطَمَسْتُهُ طَمْساً مَحَوْتُهُ، الشيءَ اسْتَأصَلْتُ أثَرَهُ، ومنه " وإذا النُّجوم طُمِسَتْ " . و " اطْمِسْ على أمْوالهِم " أهْلِكْها. وطَميسُ أو طُمَيْسةُ، كجُهَيْنَةَ وسفينَةٍ د بِطَبَرِسْتانَ. وطَمَسَ بعَيْنِهِ نَظَرَ نَظَراً بَعيداً، والرجلُ تَباعَدَ. والطامِسُ البعيدُ ج طَوامِسُ.ورجلٌ طامِسُ القلبِ مَيِّتُهُ.وطَميسٌ ومَطْموسٌ ذاهِبُ البصرِ.والطَّماسَةُ الحَزْرُ، وقد طَمَسَ يَطْمِسُ، وانْطَمَسَ وتَطَمَّسَ امَّحَى، وانْدَرَسَ.
رَغِيفٌ طَمَلَّسٌ، كعَمَلَّس جافٌّ، أو خَفيفٌ رَقيقٌ. والطَّمْلَسَةُ الدُّؤُوبُ في السَّعْيِ، والتَّلَطُّفُ، والتَّدَسُّسُ في الشيءِ، والغِلُّ.
تاج العروس:
ط م س
الطُّمُوسُ بالضَّمِّ : الدُّرُوسُ والمِّحَاءُ يُقال : يَطْمُسُ بالضَّمّ ويَطْمِسُ بالكضسْرِ وكذلِك الطُّسُومُ . وفي التَّهْذِيب : طَمَسَ الطّرِيقُ والكِتَابُ : دَرَسٍ وفي المُحْكَم : طَمَسَ يَطْمُسُ طُمُوساً : دَرَسَ وامَّحَى أَثَرُه . وطَمَسْتُه طَمْساً : مَحَوْتُه وأَزَلْتُ أَثَرَه يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى . وطَمَسْتُ الشْيءَ طَمْساً : استأْصَلْتُ أَثَرَه . وقال ابن القَطَّاع : قيل : ومنه قولُه تعالى : " فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ " وفي المُحْكَم : طَمَسَ النَّجْمُ والقَمَرُ والبَصَرُ : ذَهَبَ ضَوْءُه وكذا لابْنِ القَطَّاع . وفي التَّهْذِيبِ : طُمُوسُ الكَوَاكِبِ : ذَهَابُ ضَوْئهَا ففي الآيَةِ تطُمِسَتْ أَي ذَهَبَ ضَوْءُها ونُورُهَا وكذا قوله تعالى : " ولَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ " أَي لأَعْميناهُم . وقالَ الأَزهَرِيُّ : ويكونُ الطَّمْسُ بمَعْنَى المَسْخِ ومنه قولُه تَعَالَى : " رَبَّنا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ " : قالُوا : صارَتْ حِجَارَةً وقيل : أَهْلَكَهَا وعن ابنِ عَرَفَةَ . وأَما قولُه تَعَالى : " مِنْ قَبْلِ أَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فنَرَُدَّها عَلَى أَدْبَارِهَا " فَقَال الزَّجّاجُ : فيه ثَلاثةُ أَقوالٍ : بِجَعْلِ وُجُوهِهِمِ كأَقْفائهم أَو بجَعْلِهَا مَنَابِتَ الشَّعرِ كأَقْفَائِهِم أَو الوُجُوهُ هُنَا تَمْثِيلٌ بأَمْرِ الدِّين . المَعْنَى : مِنْ قَبْلِ أَنْ نُضِلَّهُم مُجَازاةً لما هُمْ عليه من العِنَادِ . قال : وتَأْوِيلُ طَمْسِ الشَّيْءِ : إِذْهَابُه عن صُورتِه . وذَكَرَ المُصَنِّفُ في البَصَائِرِ ما يَقْرُب من ذلِكَ . وطَمِيسٌ كأَمِيرٍ أَو طميسةُ كجُهَيْنَةَ وسَفِينَةٍ ذَكَرَه الصّاغَانِيُّ في الأَوّلِ والثّالِثِ : د بِطَبَرِسْتَانَ من سُهُولِهَا . وطَمَسَ بعَيْنِه : نَظَرَ نَظَراً بَعِيداً نَقَلَه ابنُ سِيدَه وقَالَ ابنُ دُرَيْدٍ : الطَّمْسُ : النَّظَرُ إِلَى الشَّيْءِ من بَعِيدٍ وأَنْشَدَ :
" يَرْفَعُ لِلطَّمْسِ وَرَاءَ الطَّمْسِ وطَمَسَ الرجُلُ : تَباعَد . هذا نَصُّ الأَزهَرِيُّ وفي المُحْكَم : بَعُدَ . والطامِسُ : البَعِيدُ نقله الأَزهَرِيُّ وأَنشد لابن مَيَّادَة :
ومَوْمَاةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فِيها ... صَمُوتِ اللَّيْلِ طامِسَةِ الجِبَالِ أَي بَعِيدَةٍ لا تَتَبَيَّنُ مِن بُعْدٍ ج طَوَامِسُ وفي المُحْكَم : خَرْقٌ طامِسٌ : بَعِيدٌ لا مَسْلَكَ فيه . ومن المَجَاز : رَجُلٌ طامِسُ القَلْبِ : مَيِّتُهُ لا يَعِي شَيْئاً قاله الزَّمَخْشَرِيُّ وقال ابنُ القَطَّاعِ : أَي فاسِدُه . ورجُلٌ طَمِيسٌ كأَمِيرٍ ومَطْمُوسٌ : ذابهِبُ البَصَرِ ونَقَلَ ابنُ سِيدَه عن الزَّجَّاجِ : المَطْمُوسُ : الأَعْمَى الذِي لا يَبِينُ له حَرْفُ جَفْنِ عينِه فلا يثرَى شُفْرُ عَيْنِه . ونَصُّ الأَزهَرِيُّ : الذي لا يَتَبَيَّنُ له حَرْفُ جَفْنِ عينِه لا يُرَى شُفْرُ عَيْنِه . وقالَ الزَّمَخْشَرِيّ : الذي لا شَقَّ بين جَفْنَيْه . والطَّمَاسةُ بالفتح : الحَزْرُ والتقديرُ وقد طَمَسَ يَطْمِسُ بالكَسْر إِذا خَمَّنَ وهو كِنَايَةٌ لأَن الحَزْرَ لا يَكُونُ غالِباً إِلا بوَضْعِ الجَفْنِ على الجَفْنِ كأَنَّه طَمَسَ عليه . وانْطَمَسَ الرًَّسْمُ والكِتَابُ وتَطَمَّسَ : امَّحَى وانْدَرَسَ . ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : طَمَّسَه اللهُ تَطْمِيساً : طَمَسَ كذا في المُحْكَم . والطَّمْسُ آخِرُ الآياتِ التِّسْعِ التي أُوتِيَهَا مُوسَى عليه السلامُ حين طُمِسَ على مالِ فِرْعَوْنَ بدَعوته ونَصُّ الأَزهَرِيُّ : إْحْدَى الآياتِ . وأَرْبُعٌ طِمَاسٌ : دارِسَةٌ . وطَمَّسَ عليه : مثْلُ طَمَسَه . والنُّجُومُ الطَّوامِسُ : التي تَخْفَى وتَغِيبُ وهون مَجَازٌ وقال الأَزهَرِيُّ : الطَّوَامسُ : التي غَطَّاها السَّرابُ فلا تُرَى . ورِيَاحٌ طَوَامِسُ : دَوَارِسُ . والطَّمْسُ : الفَسَادُ . والطَّامِسِيَّةُ : مَوْضِعٌ قاله ابنُ سِيدَه وأَنشد للطِّرِمَّاح :
انْظُرْ بِعَيْنِكَ هَلْ تَرَى أَظْعانَهُمْ ... فالطّامِسيَّةُ دُونَهُنَّ فثَرْمَدُ وطَمَسَ الغَيْمُ النُّجُومَ وهو مَجَاز

##### Türkçe

**طمس**
**طَمَسَ - يَطْمِسُ، طُمِسَ - يُطْمَسُ**

**طَمَسَ - يَطْمِسُ** + bir varlık + bir şeyi: şeyi yoğun bir tabakayla örter; böylece onu çevresindekinden yalıtır ve artık bakana görünmez olur.
﴿Ve andolsun, onu misafirinden dolayı ayartmak istemişlerdi de biz onların gözlerini **طمسنا** ettik﴾

**طَمَسَ - يَطْمِسُ** + bir varlık + bir varlık veya şey üzerine (gözler - mal): gözler ve mal gibi şeyin üzerine vurup düşen ve sarkan yoğun bir tabakayla örter; böylece onu yalıtır ve onun için fayda ve iş kalmaz.
﴿Ve eğer dileseydik onların gözleri üzerine **لطمسنا** ederdik de yolu kapışırlardı; artık nasıl görürler?﴾

**طُمِسَ - يُطْمَسُ**: “**طَمَسَ - يَطْمِسُ**”tan meçhul bina.
﴿O vakit yıldızlar **طمست**﴾: artık görülmez oldu: ışıklarını örten yoğun bir tabakanın araya girmesi sebebiyle.

Lafız, “dış bir etkenin onda iz bırakmasını engellemek için boya, renklendirme ve baskı gibi tam yapışmayla örtme ve perdeleme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
غَلَفَ - يَغْلِفُ، **طَمَس - يَطْمِسُ**، رَانَ - يَرِيْنُ، طَبَعَ - يَطْبَعُ، شَغَفَ - يَشْغَفُ، غَشِيَ - يَغْشَى

**طَمَس - يَطْمِسُ - اطمس - طُمِسَت**

Gözler	﴿Ve eğer dileseydik onların gözleri üzerine **لطمسنا** ederdik de yolu kapışırlardı; artık nasıl görürler(66)﴾ يس ﴿Ve andolsun, onu misafirinden dolayı ayartmak istemişlerdi de biz onların gözlerini **فطمسنا** ettik; haydi azabımı ve uyarılarımı tadın(37)﴾ القمر

Yüzler	﴿Ey kendilerine kitap verilenler! Yanınızdakini tasdik edici olarak indirdiğimize iman edin; yüzleri **نطمس** edip de onları arkalarına çevirmeden yahut onları, cumartesi ashabını lânetlediğimiz gibi lânetlemeden önce; Allah’ın emri yapılmış olandır(47)﴾ النساء

Mallar	﴿Musa dedi: Rabbimiz! Sen Firavun’a ve ileri gelenlerine dünya hayatında süs ve mallar verdin; Rabbimiz! Senin yolundan saptırsınlar diye. Rabbimiz! Malları üzerine **اطمس** et ve kalpleri üzerine şiddetle bastır; artık elem verici azabı görene kadar iman etmesinler(88)﴾ يونس

Yıldızlar	﴿O vakit yıldızlar **طمست** (8)﴾ المرسلات

Tefsirde geldi: **يطمس**: izleri siler - şeyin izini kökünden kazıma - helâk eder ve telef eder - gözleri siler de onlara yarık görünmez - kör eder. “Yıldızlar **طمست**”: ışıkları gitti.

مختار الصحاح
● [**طمس**] ط م س: **الطُّمُوسُ**: silinme ve yok olma; ve yol **طَمَسَ** etti: **دخل** ve **جلس** babından; ve onu başkası **طمسه** etti: **ضرب** babından; böylece geçişli ve geçişsizdir. Ve şey **تَطَمَّسَ** etti ve **انْطَمَسَ** etti; yani silindi ve eskidi. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿Rabbimiz malları üzerine **اطمس**﴾ yani onu değiştirdi; nitekim dedi ﴿yüzleri **نطمس** etmeden önce﴾.

الراغب
**طمس**
- **الطمس**: izi silmeyle eseri gidermek. Yüce Allah dedi: ﴿O vakit yıldızlar **طمست**﴾ [المرسلات/8] ve ﴿Rabbimiz malları üzerine **اطمس**﴾ [يونس/88], yani: suretini gider; ve ﴿Ve eğer dileseydik onların gözleri üzerine **لطمسنا** ederdik﴾ [يس/66], yani: izi **طمس** edildiği gibi onların ışığını ve suretini giderirdik. Ve sözü: ﴿yüzleri **نطمس** etmeden önce﴾ [النساء/47]; onlardan kimi dedi: bununla dünyada olanı kastetti; o da yüzlerinde kılların bitmesi ve suretlerinin maymunların ve köpeklerin sureti gibi olmasıdır (bunu Katâde ve Abdullah b. Selâm söyledi. bkz.: Kurtubî tefsiri 5/244). Onlardan kimi dedi: bu ahirette olacaktır; ﴿Kitabı arkasından verilen kimseye gelince﴾ [الانشقاق/10] dediğine işarettir; o da gözlerinin enselerinde olmasıdır. Ve denildi: manası, onları hidayetten dalâlete çevirmektir; nitekim sözü gibi: ﴿Allah onu bir bilgi üzere saptırdı ve kulağına ve kalbine mühür vurdu﴾ [الجاثية/23]. Ve denildi: yüzlerle kastedilen, ileri gelenler ve reislerdir; manası: reislerini kuyruklar yaparız; bu, helâkin en büyük sebebidir.

ملخص اللسان:
1 - Ve yol **طَمَس** etti ve **طَسَمَ** **يَطْمِسُ** ve **يَطْمُسُ** **طُموساً**; **الطُّمُوس**: eskime ve silinip yok olma. Ve yol **طَمَس** etti: izi eskidi ve silinip yok oldu;
2 - Onu **طَمَسْتُ** de **طَمَس** etti, **طُمُوساً**: görmesi gittiği zaman. **المَطْموس**: göz kapağının kenar harfi belli olmayan kör; böylece göz kirpikleri görülmez.
3 - Ve kalbin **طُمُوس**u: bozulmasıdır.
4 - Ve **الطَّمْسُ**: şeyin izini kökünden kazımaktır.
5 - Yıldızın, ayın ve görmenin **طُمِسَ** edilmesi: ışığının gitmesidir.
6 - Şeyin **طَمْس**ının te’vili: suretinden çıkıp gitmesidir.
7 - **الطَّامِسُ**: uzak olandır.

لسان العرب
● - **طمس**: **الطُّمُوس**: eskime ve silinip yok olma. Ve yol **طَمَس** etti ve **طَسَمَ** **يَطْمِسُ** ve **يَطْمُسُ** **طُموساً**: izi eskidi ve silinip yok oldu; el-Accec dedi:
وَإِن طَمَسَ الطريقُ تَوَهَّمَتْه  بخَوْصاوَيْنِ في لَحِجٍ كَنِينِ
Ve onu **طَمَسْتُ** **طَمْساً**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve şey **انْطَمَس** etti ve **تَطَمَّسَ**: silindi ve eskidi. Şemr dedi: görmenin **طُموس**u, nurunun ve ışığının gitmesidir; yıldızların **طُموس**u da böyledir: ışıklarının gitmesi; Zû’r-Rumme dedi:
فلا تَحْسِبي شَجِّي بك البيدَ كلما  تَلأْلأَ بالغَوْرِ النجومُ الطَّوامِسُ
Ve onlar, gizlenen ve kaybolanlardır. Ve denilir: onu **طَمَسْتُ** de **طَمَس** etti, **طُمُوساً**: görmesi gittiği zaman. Ve kalbin **طُمُوس**u: bozulmasıdır. Ebû Zeyd: adam kitabı **طَمَس** etti, **طُموساً**: onu eskittiği zaman. Ve Deccâl’in sıfatında: onun **مَطْموسُ العين** olduğu; yani çirkinlik olmaksızın silinmiş. Ve **الطَّمْسُ**: şeyin izini kökünden kazımaktır. Ve **وَفْدِ مَذْحِج** hadîsinde: “ve onun serabı akşamlar **طامِساً** olur”; yani bir kere gider bir kere gelir. İbnü’l-Esîr dedi: Hattâbî dedi: daha uygun olan, serabının **طامياً** olmasıydı; fakat böyle rivayet olunur. Ve Allah onun üzerine **طَمَس** eder, **يَطْمِسُ**; ve onu **طَمَس** etti; ve yıldız, ay ve görme **طُمِسَ** edildi: ışığı gitti. Zeccâc dedi: **المَطْموس**: göz kapağının kenar harfi belli olmayan kör; böylece göz kirpikleri görülmez. Aziz tenzilde: ﴿Ve eğer dileseydik onların gözleri üzerine **لطَمَسْنا**﴾; der ki: dileseydik onları kör ederdik; ve **الطموس**, şeyin **المسخ**ı menzilesinde olur; Yüce Allah’ın sözü de böyledir: ﴿yüzleri **تَطْمِسَ** etmeden önce﴾. Zeccâc dedi: onda üç söz vardır: kimi dedi: yüzlerini enseleri gibi yapar; kimi dedi: yüzlerini, enseleri gibi kılların bittiği yerler yapar; ve denildi: yüzler burada din işiyle temsil edilmiştir; mana: inat üzere olduklarına karşılık olarak onları saptırmadan önce; öyle bir saptırma ki onunla beraber asla iman etmezler. Dedi: ve Yüce Allah’ın sözü ﴿Ve eğer dileseydik onların gözleri üzerine **لطمسنا**﴾; mana: dileseydik onları kör ederdik. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿Rabbimiz malları üzerine **اطْمِسْ**﴾; yani değiştir; denildi: onların şekerlerini taş yaptı. Şeyin **طَمْس**ının te’vili: suretinden çıkıp gitmesidir. Ve **الطَّمْسُ**, Musa’ya (aleyhisselâm) verilen dokuz âyetin sonuncusudur; Firavun’un malı üzerine duasıyla **طُمِسَ** edildiğinde, taşlar oldu. Tefsirde geldi: onların şekerlerini taş yaptı. Ve “dört **طِماس**”: eskimiş. Ve **الطَّامِسُ**: uzak olandır. Ve adam **طَمَسَ** eder, **يَطْمُس** **طُمُوساً**: uzaklaştı. Ve “**خَرْقٌ طامِسٌ**”: içinde yol olmayan uzak yer; Şemr, İbn Meyyâde’den şu beyti okudu:
ومَوْماةٍ يَحارُ الطِّرْفُ فيها،  صَمُوتِ الليلِ طامِسَةِ الجِبالِ
Dedi: **طامسة**: uzak; uzaklıktan seçilmez; ve **الطَّامِسة**, serabın örttüğü için görülmeyen olur. Ve “gözüyle **طَمَسَ** etti”: uzak bir bakışla baktı. Ve **الطَّامِسِيَّة**: bir yer; Tırimmâh b. el-Cehm dedi:
انْظُرْ بعينِك هل تَرَى أَظْعانَهُم؟  فالطَّامِسِيَّةُ دُونَهُنَّ فَثَرْمَدُ
Ezherî: Ebû Turâb dedi: bir bedevînin “yerde **طَمَسَ** etti ve **طَهَسَ** etti” dediğini işittim; içine girdiği zaman; ya sağlamca yerleşerek ya da dalarak; ve Şücâ‘ bunu **الهاء** ile söyledi. Ve denilir: nerede **طَمَسَ** etti ve nerede **طَوَّسَ** etti bilmiyorum; yani nerede gitti. Ferrâ, “Kitâbü’l-Masâdir”de: **الطَّماسَةُ** **الحَزْر** gibidir; o bir mastardır. Denilir: şu evim için kaç tuğla yeter? Dedi: **اطْمِسْ**; yani **احْزُِرْ**.

مقاييس اللغة:
(**طمس**) **الطاء** ve **الميم** ve **السين**, şeyin silinmesine ve meshedilmesine delâlet eden bir asıldır. Denilir: yazıyı **طَمَسْتُ**; ve izi **طَمست**. Ve şey de **طامس**tır. Ve o, kendi kendine de **طَمَسَ** etmiştir.

القاموس المحيط:
**الطُّموسُ**: eskime, ve silinip yok olma; **يَطْمُسُ** ve **يَطْمِسُ**. Ve onu **طَمَسْتُهُ** **طَمْساً**: onu sildim; şeyi: izini kökünden kazıdım; bundan “﴿Ve yıldızlar **طُمِسَتْ** edildiği zaman﴾”. Ve “﴿Mallarının üzerine **اطْمِسْ**﴾”: onları helâk et. Ve **طَميسُ** yahut **طُمَيْسةُ**, **جُهَيْنَةَ** ve **سفينَةٍ** gibi; Taberistan’da bir belde. Ve gözüyle **طَمَسَ** etti: uzak bir bakışla baktı; ve adam uzaklaştı. Ve **الطامِسُ**: uzak; çoğulu **طَوامِسُ**. Ve “kalbi **طامِسُ** adam”: onun ölüsü. Ve **طَميسٌ** ve **مَطْموسٌ**: görmesi gitmiş. Ve **الطَّماسَةُ**: **الحَزْر**; ve **طَمَسَ** eder, **يَطْمِسُ**; ve **انْطَمَسَ** ve **تَطَمَّسَ**: silindi ve eskidi.

**رَغِيفٌ طَمَلَّسٌ**، **عَمَلَّس** gibi: kuru; yahut hafif, ince. Ve **الطَّمْلَسَةُ**: koşmada sebat, incelik, şeyde gizlice sokulma ve kin.

تاج العروس:
ط م س
**الطُّمُوسُ** (ötre ile): eskime ve silinme; denilir: ötre ile **يَطْمُسُ** ve esre ile **يَطْمِسُ**; ve **الطُّسُومُ** da böyledir. **التَّهْذِيب**’de: yol ve kitap **طَمَسَ** etti: eskidi. **المُحْكَم**’de: **طَمَسَ** eder, **يَطْمُسُ** **طُمُوساً**: izi eskidi ve silinip yok oldu. Ve onu **طَمَسْتُه** **طَمْساً**: onu sildim ve izini giderdim; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve şeyi **طَمَسْتُ** **طَمْساً**: izini kökünden kazıdım. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: denildi: bundan Yüce Allah’ın sözü “﴿O vakit yıldızlar **طُمِسَتْ**﴾”. **المُحْكَم**’de: yıldız, ay ve görme **طَمَسَ** etti: ışığı gitti; İbnü’l-Kattâ‘ için de böyledir. **التَّهْذِيب**’de: yıldızların **طُمُوس**u: ışıklarının gitmesidir; âyette “**طُمِسَتْ**” yani ışığı ve nuru gitti; ve Yüce Allah’ın sözü “﴿Ve eğer dileseydik onların gözleri üzerine **لَطَمَسْنَا**﴾” yani onları kör ederdik. Ezherî dedi: ve **الطَّمْسُ**, **المَسْخ** manasında olur; bundan Yüce Allah’ın sözü “﴿Rabbimiz malları üzerine **اطْمِسْ**﴾”: dediler: taşlar oldu; ve denildi: onları helâk etti; İbn ‘Arafa’dan. Yüce Allah’ın sözü “﴿yüzleri **نَطْمِسَ** etmeden önce de onları arkalarına çevirelim﴾” hakkında Zeccâc dedi: onda üç söz vardır: yüzlerini enseleri gibi yapmak; yahut onları, enseleri gibi kılların bittiği yerler yapmak; yahut yüzler burada din işiyle temsil edilmiştir; mana: inat üzere olduklarına karşılık olarak onları saptırmadan önce. Dedi: şeyin **طَمْس**ının te’vili: onu suretinden çıkarmaktır. Müellif **البَصَائِر**’de buna yakın olanı zikretti. Ve **طَمِيسٌ** **أَمِيرٍ** gibi; yahut **طميسةُ** **جُهَيْنَةَ** ve **سَفِينَةٍ** gibi; Sâgânî birincide ve üçüncüde zikretti: Taberistan’da, onun ovalarından bir belde. Ve gözüyle **طَمَسَ** etti: uzak bir bakışla baktı; İbn Sîde nakletti. İbn Düreyd dedi: **الطَّمْسُ**: şeye uzaktan bakmaktır; ve şu beyti okudu:
" يَرْفَعُ لِلطَّمْسِ وَرَاءَ الطَّمْسِ
Ve adam **طَمَسَ** etti: uzaklaştı. Bu, Ezherî’nin nassıdır. **المُحْكَم**’de: uzaklaştı. Ve **الطامِسُ**: uzak; Ezherî nakletti; ve İbn Meyyâde’den şu beyti okudu:
ومَوْمَاةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فِيها ... صَمُوتِ اللَّيْلِ طامِسَةِ الجِبَالِ
Yani: uzak; uzaklıktan seçilmez; çoğulu **طَوَامِسُ**. **المُحْكَم**’de: “**خَرْقٌ طامِسٌ**”: içinde yol olmayan uzak. Mecazdan: “kalbi **طامِسُ** adam”: onun ölüsü; hiçbir şey anlamaz; Zemahşerî söyledi. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: yani bozuğu. Ve “adam **طَمِيسٌ** **أَمِيرٍ** gibi ve **مَطْمُوسٌ**”: görmesi gitmiş. İbn Sîde, Zeccâc’dan nakletti: **المَطْمُوسُ**: göz kapağının kenar harfi belli olmayan kör; böylece göz kirpikleri görülmez. Ezherî’nin nassı: göz kapağının kenar harfi kendisine seçilmeyen; göz kirpikleri görülmeyen. Zemahşerî dedi: iki göz kapağı arasında yarık olmayan. Ve **الطَّمَاسةُ** (fetha ile): **الحَزْر** ve takdirdir; ve **طَمَسَ** eder, **يَطْمِسُ** (esre ile): tahmin ettiği zaman; ve bu bir kinayedir; çünkü **الحَزْر** çoğunlukla ancak göz kapağını göz kapağı üzerine koymakla olur; sanki onun üzerine **طَمَسَ** etti. Ve resim ve kitap **انْطَمَسَ** etti ve **تَطَمَّسَ**: silindi ve eskidi. Ve buna eklenenlerdendir: Allah onu **طَمَّسَه** **تَطْمِيساً**: **طَمَسَ**; **المُحْكَم**’de böyle. Ve **الطَّمْسُ**, Musa’ya (aleyhisselâm) verilen dokuz âyetin sonuncusudur; Firavun’un malı üzerine duasıyla **طُمِسَ** edildiğinde; Ezherî’nin nassı: âyetlerden biridir. Ve “dört **طِمَاسٌ**”: eskimiş. Ve onun üzerine **طَمَّسَ** etti: onu **طَمَسَ** etmesi gibi. Ve “**النُّجُومُ الطَّوامِسُ**”: gizlenen ve kaybolan; bu mecazdır. Ezherî dedi: **الطَّوَامسُ**: serabın örttüğü için görülmeyenler. Ve “**رِيَاحٌ طَوَامِسُ**”: eskitenler. Ve **الطَّمْسُ**: bozulmadır. Ve **الطَّامِسِيَّةُ**: bir yer; İbn Sîde söyledi; ve Tırimmâh’tan şu beyti okudu:
انْظُرْ بِعَيْنِكَ هَلْ تَرَى أَظْعانَهُمْ ... فالطّامِسيَّةُ دُونَهُنَّ فثَرْمَدُ
Ve bulut yıldızları **طَمَسَ** etti; bu mecazdır.
