# طمس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طمس

الطُّمُوس: الدروس والانْمِحاء. وطَمَس الطريقُ وطَسَمَ يَطْمِسُ ويَطْمُسُ طُموساً: درَسَ وامَّحى أَثَرُه؛ قال العجاج:
وإِن طَمَسَ الطريقُ تَوَهَّمَتْه
بخَوْصاوَيْنِ في لَحِجٍ كَنِينِ
وطَمَسْتُه طَمْساً، يَتَعَدَّى ولا يتعدَّى. وانْطَمَس الشيءُ وتَطَمَّسَ: امَّحَى ودَرَسَ.
قال شمر: طُموسُ البصر ذهاب نوره وضوئه، وكذلك طُمُوس الكواكب ذهاب ضَوْئها؛ قال ذو الرمة:
فلا تَحْسِبي شَجِّي بك البيدَ كلما
تَلأْلأَ بالغَوْرِ النجومُ الطَّوامِسُ
وهي التي تخفى وتغيب. ويقال: طَمَسْتُه فطَمَس طُمُوساً إِذا ذهب بصره. وطُمُوس القلب: فسادُه. أَبو زيد: طَمَس الرجلُ الكتابَ طُموساً إِذا دَرَسه. وفي صفة الدَّجَّال: أَنه مَطْموسُ العين أَي مَمْسُوحها من غير فحش. والطَّمْسُ: استئصال أَثر الشيء. وفي حديث وَفْدِ مَذْحِج: ويُمْسي سَرابُها طامِساً أَي يذهب مرة ويجيء أُخرى. قال ابن الأَثير: قال الخطابي كان الأَشبه أَن يكون سَرابُها طامياً ولكن كذا يروى. وطَمَس اللَّهُ عليه يَطْمِسُ وطَمَسَه، وطُمِسَ النجمُ والقمر والبصر: ذهب ضوءُه. وقال الزجاج: المَطْموس الأَعمى الذي لا يبين حَرْفُ جَفْنِ عينه فلا يرى شُفْرُ عينيه. وفي التنزيل العزيز: ولو نشاء لطَمَسْنا على أَعينهم؛ يقول: لو نشاء لأَعميناهم، ويكون الطموس بمنزلة المسخ للشيء، وكذلك قوله عز وجل: من قبل أَن تَطْمِسَ وُجُوهاً، قال الزجاج: فيه ثلاثة أَقوال: قال بعضهم يجعل وجوههم كأَقفيتهم،وقال بعضهم يجعل وجوههم منابت الشعر كأَقفيتهم، وقيل: الوجوه ههنا تمثيل بأَمر الدين؛ المعنى من قبل أَن نضلهم مجازاة لما هم عليه من العناد فنضلهم إِضلالاً لا يؤمنون معه أَبداً. قال وقوله تعالى: ولو نشاء لطمسنا على أَعينهم؛ المعنى لو نشاء لأَعميناهم، وقال في قوله تعالى: ربنا اطْمِسْ على أَموالهم، أَي غَيِّرْها، قيل: إِنه جعل سُكَّرَهم حجارة. وتأْويل طَمْسِ الشيء: ذهابُه عن صورته. والطَّمْسُ: آخر الآيات التسع التي أُوتيها موسى، عليه السلام، حين طُمِسَ على مال فرعون بدعوته فصارت حجارة. جاء في التفسير: أَنه صير سُكَّرَهم حجارة. وأَرْبُعٌ طِماسٌ: دارِسَة.والطَّامِسُ: البعيدُ. وطَمَسَ الرجلُ يَطْمُس طُمُوساً: بَعُدَ. وخَرْقٌ طامِسٌ: بعيد لا مَسْلك فيه؛ وأَنشد شمر لابن مَيَّادة: ومَوْماةٍ يَحارُ الطِّرْفُ فيها،
صَمُوتِ الليلِ طامِسَةِ الجِبالِ
قال: طامسة بعيدة لا تتبين من بُعد، وتكون الطَّامِسة التي غطاها السَّراب فلا ترى. وطَمَسَ بعينه: نظر نظراً بعيداً.
والطَّامِسِيَّة: موضع؛ قال الطِّرِمَّاح بن الجَهْم:
انْظُرْ بعينِك هل تَرَى أَظْعانَهُم؟
فالطَّامِسِيَّةُ دُونَهُنَّ فَثَرْمَدُ
الأَزهري: قال أَبو تراب سمعت أَعرابيّاً يقول طَمَسَ في الأَرض وطَهَسَ إِذا دخَل فيها إِما راسخاً وإِما واغلاً، وقال شجاع بالهاء؛ ويقال: ما أَدري أَين طَمَسَ وأَين طَوَّسَ أَي أَين ذهب. الفراء في كتاب المصادر: الطَّماسَةُ كالحَزْرِ، وهو مصدر. يقال: كم يكفي داري هذه من آجُرَّةٍ؟ قال: اطْمِسْ أَي احْزُِرْ.

### Türkçe

**الطُّمُوس**: silinme ve yok olma. Ve yol **طَمَس** ve **طَسَمَ يَطْمِسُ** ve **يَطْمُسُ طُموساً**: silindi ve izi yok oldu; el-‘Accâc dedi ki:

Ve eğer yol **طَمَس** ederse onu vehmetti
Lahic’te gizli iki gözle

Ve onu **طَمَسْتُه طَمْساً**, geçişli olur ve geçişli olmaz. Ve şey **انْطَمَس** etti
ve **تَطَمَّسَ**: yok oldu ve silindi.

Şemmer dedi: görmenin **طُموسُ**u, nurunun ve ışığının gitmesidir; aynı şekilde yıldızların **طُمُوس**u, ışıklarının gitmesidir; Zû’r-Rumme dedi ki:

Öyleyse sanma ki çöl, seninle benim kederimi her ne zaman
Gavr’da parıldasa, silik yıldızlar

Ve onlar, gizlenen ve kaybolanlardır. Ve denilir: onu **طَمَسْتُه** de, sonra **طَمَس طُمُوساً**; görmesi gittiği zaman. Ve kalbin **طُمُوس**u: bozulmasıdır. Ebû Zeyd: adam kitabı **طَمَس** etti **طُموساً**; onu sildiği zaman. Ve Deccâl’in vasfında: onun **مَطْموسُ العين** olduğu, yani çirkinlik olmaksızın silinmişi. Ve **الطَّمْسُ**: bir şeyin izini kökünden giderme. Ve Mezḥic heyeti hadîsinde: ve onun serabı akşamlar **طامِساً** olur; yani bir defa gider ve başka bir defa gelir. İbnü’l-Esîr dedi: el-Hattâbî dedi: daha uygun olan, onun serabının **طامياً** olmasıydı; fakat böyle rivayet olunur. Ve Allah onun üzerine **طَمَس** eder, **يَطْمِسُ**; ve onu **طَمَسَه**; ve yıldız ve ay ve görme **طُمِسَ**: ışığı gitti. Ve ez-Zeccâc dedi: **المَطْموس**; göz kapağının kenarının harfi (çizgisi) belli olmayan kördür; böylece kirpikleri görülmez. Ve aziz tenzilde: “Ve eğer dileseydik elbette gözlerinin üzerine **لَطَمَسْنا**”; der ki: eğer dileseydik elbette onları kör ederdik; ve **الطموس** şey için **المسخ** menzilesinde olur; ve aynı şekilde O’nun, azze ve celle, sözü: “yüzleri **تَطْمِسَ**madan önce”; ez-Zeccâc dedi: onda üç söz vardır: bazısı dedi ki yüzlerini enseleri gibi yapar; bazısı dedi ki yüzlerini saç bitim yerleri enseleri gibi yapar; ve denildi ki: yüzler burada din işiyle temsil (temsîl)dir; mânâ: inat üzere bulundukları şeye karşılık olarak onları saptırmadan önce; böylece onları, onunla beraber asla iman etmeyecekleri bir saptırmayla saptırırız. Dedi ki: ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer dileseydik gözlerinin üzerine **لَطَمَسْنا**”; mânâ: eğer dileseydik elbette onları kör ederdik. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Rabbimiz, mallarının üzerine **اطْمِسْ**”; yani onları değiştir; denildi ki: onların şekerlerini taşlar yaptı. Bir şeyi **طَمْس** etmenin te’vîli: suretinden gitmesidir. Ve **الطَّمْسُ**: Musa’ya, عليه السلام, verildiği dokuz âyetin sonuncusudur; Firavun’un malı üzerine, onun duasıyla **طُمِسَ** edildiği vakit; böylece taşlar oldu. Tefsirde geldi: onların şekerlerini taş yaptı. Ve **أَرْبُعٌ طِماسٌ**: silinmiş (izleri gitmiş). Ve **الطَّامِسُ**: uzak olan. Ve adam **طَمَسَ يَطْمُس طُمُوساً**: uzaklaştı. Ve **خَرْقٌ طامِسٌ**: içinde yol olmayan uzak yer; ve Şemmer, İbn Meyyâde’den şu beyti okudu:

Ve bir çöl ki bakış onda şaşırır,
Gecenin suskununda, dağları uzak

Dedi ki: **طامسة** uzaktır; uzaktan seçilmez; ve **الطَّامِسة** serabın örttüğü, böylece görülmeyen olur. Ve gözüyle **طَمَسَ**: uzak bir bakışla baktı.

Ve **الطَّامِسِيَّة**: bir yer; et-Tırimmâḥ b. el-Cehm dedi ki:

Gözünle bak; onların göçlerini görüyor musun?
Öyleyse **الطَّامِسِيَّة** onların berisindedir; sonra **فَثَرْمَدُ**

el-Ezherî: Ebû Turâb dedi: bir bedevîyi işittim, “yerde **طَمَسَ** ve **طَهَسَ**” derdi; içine, ya sağlamca yerleşerek ya da dalarak girdiği zaman; ve Şücâ‘, **بالهاء** ile dedi; ve denilir: bilmem nerede **طَمَسَ** ve nerede **طَوَّسَ**; yani nereye gitti. el-Ferrâ, “Kitâbü’l-Maṣâdir”de: **الطَّماسَةُ** **الحَزْر** gibidir; ve o bir mastardır. Denilir: şu evimin şu kadarı için kaç tuğla yeter? Dedi: **اطْمِسْ**; yani **احْزُِرْ**.
