# طمع (ط-م-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir

- Harfler: ط - م - ع
- Kur'an'da: 12 geçiş · 12 ayet · 9 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (9)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَطَمَعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعَلًا | Ve ümit etmek | 4 | 4 | [7:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/7:56.md) |
| [أَطْمَعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F.md) | أَفْعَلُ | Ümit ederim | 1 | 1 | [26:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/26:82.md) |
| [أَفَتَطْمَعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | أَفَتَفْعَلُونَ | Ümit eder misiniz? | 1 | 1 | [2:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/2:75.md) |
| [أَيَطْمَعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F.md) | أَيَفْعَلُ | Ümit eder mi? | 1 | 1 | [70:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/70:38.md) |
| [فَيَطْمَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | فَيَفْعَلَ | Ümit etmesi sebebiyle | 1 | 1 | [33:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/33:32.md) |
| [نَطْمَعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F.md) | نَفْعَلُ | Ümit ederiz | 1 | 1 | [26:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/26:51.md) |
| [وَنَطْمَعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F.md) | وَنَفْعَلُ | Ümit ederiz | 1 | 1 | [5:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/5:84.md) |
| [يَطْمَعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Ümit eder | 1 | 1 | [74:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/74:15.md) |
| [يَطْمَعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Ümit ederler | 1 | 1 | [7:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/7:46.md) |

## Mücavir kökler — 61 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
2. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Berg parlak taş demektir
3. [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Hata : Hatve, çizgi ve adım anlamına gelir
4. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Dahl: Kuytu yer demektir
5. [جفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
6. [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Eğik başlı hayvan demektir
7. [عقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Akledersiniz
8. [ضجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yataktır
9. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Tanınan ile
10. [حرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
11. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
12. [حجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kaş demektir
13. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fışkıran sudur
14. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sima çehre demektir
15. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Bürde” gocuk demektir
16. [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
17. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
18. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
19. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
20. [جنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yan demektir
21. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
22. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
23. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
24. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
25. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Nedve halkın toplandığı yerdir
26. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kadınlar
27. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zade : Azık demektir
28. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su
29. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rical ayak demektir
30. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
31. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
32. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kelime
33. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
34. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İki yüzlüler
35. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
36. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
37. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
38. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
39. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Üzüm demektir
40. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Süllem” merdiven demektir
41. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
42. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
43. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
44. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
45. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
46. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
47. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beraber
48. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Alet kaldıraç demektir
49. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
50. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İşiten
51. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir
52. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
53. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
54. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
55. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Nezle” konaklama yeri demektir
56. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
57. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
58. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
59. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
60. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B9/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طمع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md), [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md), [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) |
| Zıt Kök | [يئس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneye veya hedefe yönelik kalpte uyanan güçlü arzu, beklenti ve iştah |
| Çekirdek Özet 2 | Kulun Allah'ın rahmet ve lütfuna duyduğu aktif, canlı ve korkuyla dengelenmiş ümit hali |
| Çekirdek Özet 3 | Hak ediş davasına dayanmayan, vadedilene veya imkân dahilindeki hayra yönelen dinamik çekim |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca Türkçedeki olumsuz "tamahkârlık / açgözlülük" manasına indirgeyerek Kur'an'daki övülen ümit bağlamlarını yozlaştırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طم | Kuşatmak, doldurmak, kabarmak ve bütünüyle kaplamak; nitekim [طمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85.md) taşmak ve bütünüyle örtmek, [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md) silip kaplamak, [طمأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%A3%D9%86.md) sükunete kavuşturacak derecede içini doldurmak anlamındadır | ع | Kuşatıcı ve doldurucu içsel enerjinin dış dünyaya, bir gayeye veya nesneye derin bir iştiyak ve gözlem ile yönelmesini sağlayarak arzu ve beklenti hareketini oluşturur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Arzunun içte toplanması, bir hedefe odaklanarak onu çevreleme eğilimi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Duygunun kabarması, içsel akış, taşma ve talebin canlılığı |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Dışarıdaki hedefe göz dikme, kaynağı görme ve oraya doğru yönelme |
| طمع | İçte toplanıp kabaran arzu ve beklentinin (ط ve م), dışarıda görülen bir lütuf veya hedefe göz dikerek (ع) ona doğru uzanması ve elde etme isteğiyle harekete geçmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun az bir miktar çiseleyerek arkasının bolca geleceğini sezdirmesi durumu تَطْمِيعُ القَطْر ibaresiyle ifade edilir. Ayrıca askere vaktinde dağıtılan ve onların gözlediği tayın ve maaşa أَطْمَاعُ الجُنْد denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbnü'l-A'râbî'nin aktardığı beyitte sevgilinin sözü, susamış canların şiddetle beklediği ilk yağmur damlasına benzetilir: كَأَنَّ حَدِيثَهَا تَطْمِيعُ قَطْرٍ / يُجَادُ بِهِ لِأَصْدَاءٍ شِحَاحِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer'in hikmetli sözünde ümit ile yeis karşıtlığı şöyle kurulur: تَعَلَّمَنَّ أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وَأَنَّ اليَأْسَ غِنًى; ayrıca Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde günahların bağışlanması ümidiyle Kâbe'yi tavaf ettiğini belirtir: أَمَا وَالَّذِي مَسَّحْتُ أَرْكَانَ بَيْتِهِ / طَمَاعِيَةً أَنْ يَغْفِرَ الذَّنْبَ غَافِرُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça طمع kökü, merkezi Sami dillerinde bir şeye kuvvetle meyledip onu arzulama, bir ihsanı umma ve bir şeye göz dikme çekirdeğini temsil eder. Kökün temelinde bir şeyin gerçekleşme ihtimaline karşı duyulan yüksek duyarlılık ve iştah yatar. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede bu kök doğrudan fonetik olarak aynı ses dizilişiyle yaygın bir fiil olarak bulunmasa da, arzu, tat alma ve iştah duyma alanı kardeş permütasyon olan [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) kökü üzerinden Sami ailesinin bütününde (İbranice ta'am, Süryanice t'em) güçlü bir ortak miras sergiler. Arapçada طمع, fiziksel tat ve gıda arayışının ([طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md)) psikolojik ve iradi bir beklentiye, kalbi bir iştiyaka ve rahmet arayışına dönüştüğü özgün bir semantik katmanlaşma gösterir. Kökün Arapçadaki gelişimi, hem pozitif yönde lütuf beklentisi (ümit) hem de negatif yönde haddi aşan iştah (açgözlülük) uçlarını barındıran zengin bir anlam yelpazesine kavuşmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طمع kökünün yağmurun ilk damlası ve askerin erzak payı anlamları | Fiziksel bir işaretin ardından daha büyüğünü bekleme algısından kalpteki güçlü ümide geçilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) ile kökdeş ve permütasyonel semantik paralellik | İştah, tat alma ve bir nesneye yönelme algısı Sami genelinde fizikselken, Arapçada kalbi yöneliş ayrışmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طمع | Anlamlı | Bir şeyi şiddetle arzulama, ümit etme | Hedef köktür; kalpteki güçlü beklenti ve rahmet talebidir | Kur'an'da geçer |
| [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) | Anlamlı | Tatma, yeme, gıda alma | Fiziksel olarak bir şeyi tatmak ve beslenmektir; طمع ile iştah ve arzu ekseninde kök akrabalığı taşır | Kur'an'da geçer |
| [مطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B9.md) | Anlamlı | Ağzın ön kısmıyla yemek, ısırmak | Ön dişlerle hafifçe kemirerek yeme tarzıdır | Kur'an'da geçmez |
| [معط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B7.md) | Anlamlı | Kıl veya tüyün dökülmesi, çekip koparma | Vücuttaki kılın çekilerek dökülmesi, derinin soyulmasıdır | Kur'an'da geçmez |
| [عطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%85.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [عمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B7.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طمع | Merkez | Güçlü arzu ve beklenti | Hak edilmemiş dahi olsa vadedilene veya imkân dahilindekine karşı duyulan iştahlı ve dinamik ümit | Korku ile dengelenen, tembellik içermeyen aktif yöneliş |
| [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) | Komşu | Ümit ve beklenti | Bir gerekçeye, sebebe veya vadedilmiş bir karşılığa dayanan daha sakin ve genel ümit hali | طمع köküne göre daha nötrdür; طمع daha yoğun bir iştah ve çekim barındırır |
| [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Uzun vadeli emel ve beklenti | Zaman içine yayılan, zihinsel kurgu ve uzak geleceğe dair tasarı içeren arzu | طمع anlık ve diri bir yönelişken [أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md) zamana yayılmış beklentidir |
| [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Hırs ve aşırı düşkünlük | Elde tutma ve kaçırmama yönündeki bencil, tüketici ve çoğu zaman ifrata kaçan tutku | طمع lütuf kapısına yönelmeyi de kapsarken [حرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B5.md) daha çok dünyevi hırsı niteler |
| [يئس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) | Zıt | Ümidin bütünüyle kesilmesi | Bir şeyin gerçekleşme ihtimaline karşı kalbin kapılarını tamamen kapatması hali | طمع kökünün tam zıddıdır; beklentinin ve canlı yönelişin sıfırlanmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طمع | Kalpteki güçlü arzu ve ümit | Hem olumlu ilahi lütuf beklentisini hem de olumsuz iştahı içerir | Kesin |
| Latince | Appetitus, Sperare | İştah, şiddetle arzulama, umut etme | Appetitus bedensel ve ruhsal arzuyu karşılarken, sperare ümit yönünü verir | Güçlü |
| İngilizce | Covet, Yearn, Eagerly hope | İhtirasla isteme, şiddetle umma | Hope pasif kalır; kökün dinamizmini yearning veya eager hope daha iyi yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Begehren, Hoffen | Arzulamak, şiddetle ümit etmek | Begehren tutku ve meyli, hoffen ise dini metinlerdeki rahmet beklentisini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Convoiter, Espérer ardemment | Tamah etmek, hararetle ümit etmek | Convoitise olumsuz yönü, espérance ise olumlu manevi yönü karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ | Gayrimeşru arzu ve fitne beklentisi | Kalbinde nifak veya ahlaki zaaf bulunan kimsenin kadının sesinden veya tavrından cesaret alarak harama meyl etmesi (Ahzâb [33:32](https://lisan.digital/tr/ayet/33:32.md)) |
| خَوْفًا وَطَمَعًا | Korku ile dengelenmiş manevi ümit | İbadet ve duada kibrin ve gevşekliğin engellenmesi, Allah'ın azabından korkarken rahmetine canlı bir iştiyakla yönelme hali (A'râf [7:56](https://lisan.digital/tr/ayet/7:56.md), Ra'd [13:12](https://lisan.digital/tr/ayet/13:12.md), Rûm [30:24](https://lisan.digital/tr/ayet/30:24.md), Secde [32:16](https://lisan.digital/tr/ayet/32:16.md)) |
| أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ | Bir topluluğun hidayetine duyulan kuvvetli beklenti | Müminlerin, inkârda direnen ve hakikati tahrif eden kimselerin imana geleceğine dair besledikleri ümit (Bakara [2:75](https://lisan.digital/tr/ayet/2:75.md)) |
| وَنَطْمَعُ / إِنَّا نَطْمَعُ | Bağışlanma ve salihler arasına katılma arzusu | Müminlerin ve tevbe edenlerin ilahi mağfirete ve cennete nail olma yönündeki samimi talepleri (Mâide [5:84](https://lisan.digital/tr/ayet/5:84.md), Şuarâ [26:51](https://lisan.digital/tr/ayet/26:51.md)) |
| أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ / ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ | İnkârcının haksız ve temelsiz beklentisi | Amelsiz, inkârcı ve kibirli insanın hak etmediği halde cennete girmeyi veya dünyalık nimetlerin artmasını umması (Meâric [70:38](https://lisan.digital/tr/ayet/70:38.md), Müddessir [74:15](https://lisan.digital/tr/ayet/74:15.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Havf ve recâ dengesi | Kulun ameline güvenerek cenneti hak ettiği zannına kapılmaması; kurtuluşun ancak ilahi lütfa yönelik bir طمع ve recâ ile mümkün olması | İstihkak davası gütmeksizin rahmete yönelen kalbi iştiyak |
| Fıkıh | Nikâh ve muaşeret adabı | Ahzâb [33:32](https://lisan.digital/tr/ayet/33:32.md) bağlamında sedd-i zerâi' ilkesi gereği fitneye yol açacak yumuşak ve cilveli hitabın yasaklanması | Suistimale açık gayrimeşru beklentinin engellenmesi |
| Tefsir | A'râf ehline dair açıklamalar | A'râf [7:46](https://lisan.digital/tr/ayet/7:46.md) ayetinde henüz cennete girmemiş fakat oraya girmeyi kuvvetle uman müminlerin psikolojik durumu | Kesin hüküm verilmeden önceki diri beklenti hali |
| Hadis | Ahlak ve tezkiye rivayetleri | Hz. Peygamber'in tamahkârlıktan Allah'a sığınması ve müstağni olmayı övmesi | Kula el açma zilletine düşüren dünyevi hırsın yerilmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulluk bilinci | Rahmet beklentisi | İbadeti canlı tutma | Kulun ameline mağrur olmadan, her an Allah'ın fazlına muhtaç olduğunu bilerek lütuf talep etmesi | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama | Keşif iştiyakı | Araştırma motivasyonu | Bilinenle yetinmeyip bilinmeyene, yeni vahamet ve hikmetlere doğru zihnin canlı bir iştah duyması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve liyakat | İltimas beklentisi | Bozucu etkiyi engelleme | Hak edilmemiş imtiyaz ve makam elde etme arzusunun kamu düzenini yozlaştırmasını önleme | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve servet | Rantiyecilik / Hırs | Doyumsuzluğu sınırlama | Üretimsiz ve haksız kazanca göz dikme güdüsünün meşru ticaret ve infak ilkeleriyle frenlenmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel gradyanı ve çekim kuvveti | Bir parçacığın yüksek potansiyelli bir alana doğru ivmelenmesi; sistemin doymamışlık durumunda dış kaynaktan enerji çekme eğilimi göstermesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Beklenti teorisi (Vroom) ve motivasyon | Bireyin bir eyleme girişirken o eylemin arzulanan bir ödülle sonuçlanacağına dair duyduğu öznel olasılık ve değere yönelmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | طمع kavramını sadece olumsuz ahlaki bir kusur olan "tamahkârlık, açgözlülük ve doyumsuzluk" manasına hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem kınanan temelsiz hırslar için hem de peygamberlerin ve müminlerin Allah'ın rahmet ve affına yönelen en saf, en diri ümit hali için kullanılır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde müminler için zikredilen manevi dinamizmin (خَوْفًا وَطَمَعًا) bir zaaf veya bencilce bir ihtiras sanılması; böylece kulluktaki recâ ve arzu boyutunun zedelenmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın hem en yüce manevi yönelişini (rahmet talebi) hem de en sefil ahlaki zaafını (harama ve haksız kazanca göz dikme) aynı kalbi çekim ekseninde tarif ettiği için insanın iç dinamiklerini kavramada anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin dua ve ibadet hallerini tasvir eden ayetlerde (A'râf [7:56](https://lisan.digital/tr/ayet/7:56.md), Secde [32:16](https://lisan.digital/tr/ayet/32:16.md)), tevhid ehlinin affedilme ümidinde (Şuarâ [26:51](https://lisan.digital/tr/ayet/26:51.md), Mâide [5:84](https://lisan.digital/tr/ayet/5:84.md)) ve nifak ehlinin ahlaki zaaflarını niteleyen uyarılarda (Ahzâb [33:32](https://lisan.digital/tr/ayet/33:32.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ümidi edilgen ve tembelce bir bekleyişten ([أمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%84.md)) ayırır; ibadetin bir ticaret veya hak ediş davası değil, ilahi lütfa muhtaç bir iştiyak olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yağmurun ilk damlasını gösterip arkasının geleceğini sezdirmesi veya askerin payına düşen tayına göz dikmesi gibi, bir hedefe yönelen iştahlı ve uyanık beklenti hali.
- Soyut anlam: Bir varlığın, kendi sınırlarının ötesinde gördüğü bir kemale, rahmete veya kazanca doğru kalben ve iraden şiddetli bir çekim duyarak yönelmesi.
- Sistematik karşılık: Kulun ibadet ve amellerini kendi kendine yeterli görmeyip, ilahi rahmeti aktif bir arzu ve korku dengesiyle talep etmesini sağlayan içsel motivasyon motoru.
- LaTeX modeli: $$T = \lim_{\Delta t \to 0} \left( \frac{V \cdot P}{R + \epsilon} \right) \cdot \Phi$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $T$ harfi kökün temsil ettiği dinamik beklenti ve çekim şiddetini (طمع) simgeler. $V$ hedeflenen lütuf veya nesnenin algılanan değerini, $P$ onun elde edilme imkânına dair uyanan ihtimal ve işareti (yağmurun ilk çiselemesi gibi beliren emareyi) gösterir. $R$ amele veya nefse duyulan güveni ve hak iddia etme yanılgısını temsil eder; $R$ paydada yer aldığından nefsi iddia azaldıkça saf ümit ($T$) yükselir, sıfıra bölünmeyi önlemek için $\epsilon$ pozitif sabiti eklenmiştir. $\Phi$ ise yönelişin mahiyetini belirleyen vektörel çarpan olup, değerine göre süreci meşru bir rahmet talebine veya kınanmış bir açgözlülüğe dönüştürür. Zamansal türev ($\lim_{\Delta t \to 0}$), bu beklentinin pasif ve zamana yayılmış bir hülya değil, anlık ve diri bir içsel hareket olduğunu ifade eder.

## Geçtiği ayetler (12 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/2:75.md) — أَفَتَطْمَعُونَ

أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.

### [Maide 5:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/5:84.md) — وَنَطْمَعُ

وَمَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ وَنَطْمَعُ أَنْ يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِينَ

Meal (IK): Hem, Rabbımızın bizi salihler topluluğuyla beraber bulundurmasını umarken niçin Allah’a ve bize gelen hakikate iman etmeyelim.

### [Araf 7:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/7:46.md) — يَطْمَعُونَ

وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ

Meal (IK): İki taraf arasında bir perde vardır. A’raf üzerinde de her birini simalarıyla tanıyan adamlar vardır. Cennetliklere: Size selam olsun, diye seslenirler. Bunlar, henüz girmeyen, ama uman kimselerdir.

### [Araf 7:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/7:56.md) — وَطَمَعًا

وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Islah olmuşken yeryüzünde fesad çıkarmayın ve O’na korka korka ve ümitle yalvarın. Muhakkak ki Allah’ın rahmeti; ihsan edenlere çok yakındır.

### [Rad 13:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/13:12.md) — وَطَمَعًا

هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ

Meal (IK): O’dur, korku ve ümide düşürmek için size, şimşeği gösteren ve yağmur yüklü bulutları meydana getiren.

### [Şuara 26:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/26:51.md) — نَطْمَعُ

إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَايَانَا أَنْ كُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Mü’minlerin ilki olmamızdan dolayı biz, gerçekten Rabbımızın hatalarımızı bağışlayacağını umarız.

### [Şuara 26:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/26:82.md) — أَطْمَعُ

وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ

Meal (IK): Ve din günü günahlarımı bağışlamasını umduğum O’dur.

### [Rum 30:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/30:24.md) — وَطَمَعًا

وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Size korku ve ümit vermek için şimşeği göstermesi, gökten su indirip ölümden sonra yeri onunla diriltmesi de O’nun ayetlerindendir. Doğrusu bunlarda, akleden bir kavim için ayetler vardır.

### [Secde 32:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/32:16.md) — وَطَمَعًا

تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

Meal (IK): Onların yanları yataklarından uzaklaşır. Korku ve ümid ile Rabblarına yalvarırlar. Verdiğimiz rızıklardan da infak ederler.

### [Ahzab 33:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/33:32.md) — فَيَطْمَعَ

يَانِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

Meal (IK): Ey peygamber kadınları; sizler, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz. Eğer sakınıyorsanız; edalı olmayın yoksa kalbinde bir hastalık bulunanlar kötü şeyler umarlar. Ve hep ma’ruf söz söyleyin.

### [Mearic 70:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/70:38.md) — أَيَطْمَعُ

أَيَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ

Meal (IK): Onlardan herkes Naim cennetine konulacağını mı umuyor?

### [Müddessir 74:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/ayet/74:15.md) — يَطْمَعُ

ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ

Meal (IK): Sonra daha da artırmamı umar o.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir. Bu hurmanın özelliğinden dolayı “itaat” ele gelme, söze uyma anlamı kazanmıştır. Vav mim e dönüşmüş, koparmak isteyenin böyle bir hurma salkımına duyduğu arzuya “tem’a” denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والطّاء والميم معهما
ط ع م، ط م ع، م ط ع، م ع ط مستعملات،ع م ط،ع ط م مهملان
طعم:
الطَّعم، طَعم كلّ شيء وهو ذوقه.
والطّعم: الأكل. إنّه ليطعم طعْماً حَسَناً. وهو حَسَنُ المَطعم، كما تقول: حَسَنُ المَلْبَس، أي: طَعَامُهُ طيْبٌ، ولباسه جميل. وفلان حسن الطِّعْمَةِ كسرت كالجِلسة، لأنّه ضَرْبٌ من الفعل، وليس بفَعْلَةٍ واحدة.
وكُلُّ فِعْلٍ واقع لا يُحرّك مصدره نحو الطَّعْم، لأنّك تقول: طَعِمْتُ الطّعام، وما لم يقع يحرّك مصدره مثل نَدِمَ، لأنك لا تقول: نَدِمْتُ الشيءَ. والطَّعامُ اسمٌ جامعٌ لكلِّ ما يُؤْكَلُ، وكذلك الشّراب لكلّ ما يُشْرَبُ.
والعالي في كلامِ العَرَب: أنّ الطّعام هو البُرُّ خاصّة. ويقال: اسم له وللخُبْزِ المخبوز، ثم يُسَمَّى بالطعام ما قرب منه، وصار في حدّه، وكلُّ ما يَسُدُّ جوعاً فهو طَعام. قال تعالى: أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ البَحْرِ وطَعَامُهُ مَتاعاً لكُمْ .
فسمَّى الصّيدَ طَعاماً، لأنّه يَسُدُّ الجوعَ، ويُجْمَعُ: أطْعِمَة وأَطْعِمات.
ورجل طاعِمٌ: حسن الحال في المَطْعَم. قال:
فَاقْعُدْ فإنّكَ أنْتَ الطّاعم الكاسي
وطَعِمَ يَطْعَمُ طعاماً، هكذا قياسُه.
وقول العرب: مُرُّ الطَّعْمِ وحُلْو الطَّعْمِ معناه الذّوق، لأنّكَ تقول: اطْعَمْهُ، أي: ذُقْهُ، ولا تُريد به امضَغْه كما يُمْضَغ الخبز، وهكذا في القرآن: "ومَنْ لم يَطْعَمْهُ فإِنّه منّي".
فجعل ذوق الشّراب طَعْماً. نهاهم أن يأخذوا منه إلا غَرْفَة وكان فيها ريُّ الرّجُلِ وريُّ دابَّتِهِ.
رجلٌ مِطْعَامٌ: يُطْعِمُ النّاسَ، ويَقْري الضَّيفَ في الشّتاء والصّيف.
وامرأةٌ مِطْعَامٌ بغير الهاء، ورجلٌ مِطْعَمٌ شديدُ الأكل، و المرأة بالهاء.
وطُعْمُ المسافِر: زادُهُ. والطُّعْمُ: الحبُّ الذي يُلْقَى للطّير.
والطُّعْمَةُ: المأكُلَة. والمَطْعَمُ: القوس، لأنها تطعم الصّيد. قال ذو الرّمة:
وفي الشمال من الشِّرْيانِ مُطْعَمَةٌ		كَبْداءُ في عَجْسِها عَطْفٌ وتقويم
وطُعْمَة: من أسماء الرّجال. والمُطْعِمةُ: الإصْبَعُ الغليظةُ المتقدّمةُ من الجوارح، لأنّ الجارحةَ به تحفظ اللَّحْمَ، فاطَّرَدَ هذا الإسم في الطّيرِ كلِّها.
والمُطَعِّمُ من الإِبل الذي تجدُ في مُخِّهِ طَعْمُ الشّحْمِ من سِمَنِهِ. وكلُّ شيء إذا وُجِدَ طَعْمُهُ فقد أطْعَمَ. واطّعَمَتِ الشّجرةُ أدركت ثَمَرَتُها على بناء افتعلت، يعني أخذت طعمها وطابت. قال أبو ليلَى: أطْعَمَ النّخلُ بالتخفيف. ومنه طَعُومٌ يوجد فيه طعمُ السِّمَنِ. وطَعمْتُ أَطْعَمَ طَعْماً، أي: أكلت. وجزور طَعُومٌ: بين السّمين والمهزول. والمُطْعِمَتانِ: من رِجْلِ كلِّ طائرٍ: المتقدمتان المتقابلتان.
طمع:
طَمِعَ طَمَعاً فهو طامِعٌ، وأطْعَمَهُ غيره، وإنه لطَمِعٌ: حريص.
والأطْماعُ: أرزاق الجند. وما أطْمَعَ فلاناً، وإنّه لطَمُعَ - الرجل - بضمّ الميم على معنى التّعجّب، وكذلك التّعجّب في كلِّ شيءٍ كقولك لَخَرُجَتِ المرأة، أي: كثيرة الخروج، ولَقَضُوَ القاضي، مضموم أجمع إلا ما قالوا في نِعْمِ بِئْسَ، رواية تروى عنهم. غير لازم لقياس التّعجّب، لأنّهم لا يقولون: نَعُمَ ولا بَؤُس والباقيةُ كذلك.
وامرأة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ. والمَطْمَعُ: ما طعمت فيه، ويقال: إنّ قول المخاضعة لمَطْعَمَةٌ، ونحوه في كل شيء.
والمَطْمَعَةُ هو الطَّمَعُ نفسُه، طَمِعْتُ فيه مَطْمَعَةً.
مَطَعَ:
المَطْعُ: ضَرْبٌ من الأكل بأدنى الفم، و التّناوُل في الأَكْلِ بالثنايا وما يليها من مقدّمة الأسنان.
معط:
المَعْطُ: مدّ الشيء. وامتعَطْتُ السَّيْفَ من غِمْدِهِ، سللته،ولو قلت: معطته لاستقام، وإنّه لَطوِيلٌ مُمَّعِط بتشديد الميم وكسرِ العين، أي: كأنه قد مُدّ مدّاً. ومَعِطَ يَمْعَطُ مَعَطاً فهو أمعط، مَعِط.
وامَّعَطَ شَعرُهُ امّعاطاً إذا تمرَّطَ فذهب. ومَعَطْتُ الشَّعر من رأس الشّاةِ ونحوه إذا مددته فنتفته.
والأَمْعَط: الذي لا شَعر على جسدِهِ كالذّئبِ الأمْعَط الذي قد تمعَّط شَعْره. ومَعِطَ الذّئبُ، ولا يُقالُ مَعِطَ شَعرُهُ.
ذئبٌ أمْعَطُ يفسّرونه بالخُبث. و الأصلُ ما فسّرتُ لك، لأنّه أخبثُ من غيره، وإذا تَمَرَّطَ شَعْرُهُ يتأذَّى بالذُّباب والبَعوضِ، فيخرُجُ على أذىً شديدٍ وجوعٍ فلا يكاد يَسْلَمُ مِنْهُ ما اعترض له.
ولِصٌّ أمْعَطُ، ولُصوصٌ مُعْطٌ، تشبيهاً بالذئاب لخُبْثِهِمْ وهو الذي مع خبثه لاشيء معه.
والمَعْطُ: ضربٌ من النِّكاح. وبنو مُعَيْط حَيٌّ من قُرَيْش.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطّاء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ط ع م**، **ط م ع**، **م ط ع**، **م ع ط** kullanılanlardır; **ع م ط**، **ع ط م** ihmâl edilmişlerdir.

**طعم**:
**الطَّعم**: her şeyin **طَعم**’ı; o, onun tadımıdır.
Ve **الطّعم**: yemedir. Şüphesiz o, güzel bir **طعْماً** yer. Ve o, **حَسَنُ المَطعم**’dır; senin “**حَسَنُ المَلْبَس**” demen gibi; yani: onun yemeği hoştur ve giysisi güzeldir. Ve falan **حسن الطِّعْمَةِ**’dir; **الجِلسة** gibi kesreli kılındı; çünkü o, fiilden bir türdür, tek bir **فَعْلَة** değildir.
Ve vâki olan her fiilin masdarı, **الطَّعْم** gibi harekelenmez; çünkü sen “**طَعِمْتُ** **الطّعام**” dersin. Vâki olmayanın masdarı ise **نَدِمَ** gibi harekelenir; çünkü sen “**نَدِمْتُ** şeyi” demezsin. Ve **الطَّعام**: yenilen her şey için câmi bir isimdir; aynı şekilde **الشّراب** da içilen her şey içindir.
Ve Arapların sözünde yüksek olan: **الطّعام**’ın özellikle **البُرّ** olmasıdır. Ve ona ve pişirilmiş ekmeğe isim olduğu söylenir; sonra ona yakın olan ve onun sınırında olan şeye **الطعام** denir; açlığı gideren her şey **طَعام**’dır. Yüce Allah dedi ki: “Size deniz avı ve onun **طَعَامُهُ** helâl kılındı; size bir fayda olarak.”
Böylece avı **طَعاماً** diye adlandırdı; çünkü o açlığı giderir. Ve çoğulu: **أطْعِمَة** ve **أَطْعِمات** olarak toplanır.
Ve **رجل طاعِمٌ**: **المَطْعَم**da hâli güzel (olan). Dedi ki:
فَاقْعُدْ فإنّكَ أنْتَ الطّاعم الكاسي
Ve **طَعِمَ يَطْعَمُ طعاماً**; onun kıyası böyledir.
Ve Arapların sözü: **مُرُّ الطَّعْمِ** ve **حُلْو الطَّعْمِ**; bunun manası tadımdır; çünkü sen “**اطْعَمْهُ**” dersin; yani “tadına bak”; bununla “ekmeğin çiğnendiği gibi onu çiğne”yi kastetmezsin. Ve Kur’an’da da böyledir: “Ve kim onu **يَطْعَمْهُ** ise, şüphesiz o bendendir.”
Böylece içeceğin tadımını **طَعْماً** kıldı. Onları, ondan ancak bir avuç almaktan başka (bir şey) almaktan nehyetti; onda erkeğin kanması ve binitinin kanması vardı.
**رجلٌ مِطْعَامٌ**: insanlara yedirir ve kışın ve yazın misafire ikram eder.
Ve **امرأةٌ مِطْعَامٌ** hâ’sız; ve **رجلٌ مِطْعَمٌ**: yemenin şiddetlisi; kadın ise hâ ile.
Ve **طُعْمُ المسافِر**: azığıdır. Ve **الطُّعْمُ**: kuşa atılan danedir.
Ve **الطُّعْمَةُ**: yenilecek şey. Ve **المَطْعَمُ**: yaydır; çünkü o avı yedirir (avı elde ettirir). **ذو الرّمة** dedi ki:
وفي الشمال من الشِّرْيانِ مُطْعَمَةٌ		كَبْداءُ في عَجْسِها عَطْفٌ وتقويم
Ve **طُعْمَة**: erkek adlarındandır. Ve **المُطْعِمةُ**: yırtıcıların önde gelen kalın parmağıdır; çünkü yırtıcı onunla eti tutar; böylece bu isim bütün kuşlarda sürüp gitti.
Ve develerden **المُطَعِّمُ**: semizliğinden dolayı iliğinde yağın **طَعْمُ**’ını bulduğun (deve)dir. Ve her şey, **طَعْمُهُ** bulunduğu zaman, artık **أطْعَمَ** olmuştur. Ve **اطّعَمَتِ الشّجرةُ**: meyvesi olgunlaştı; **افتعلت** binası üzere; yani tadını aldı ve hoşlaştı. **أبو ليلَى** dedi ki: **أطْعَمَ النّخلُ** (tahfîf ile). Ve ondan: **طَعُومٌ**; onda semizliğin tadı bulunur. Ve **طَعمْتُ أَطْعَمَ طَعْماً**: yani yedim. Ve **جزور طَعُومٌ**: semiz ile zayıf arası. Ve **المُطْعِمَتانِ**: her kuşun ayağından; önde olan, karşılıklı iki (parmak).

**طمع**:
**طَمِعَ طَمَعاً**; o hâlde o **طامِعٌ**’dir. Ve başkası onu **أطْعَمَهُ**. Ve şüphesiz o **لَطَمِعٌ**’dir: hırslı.
Ve **الأطْماعُ**: askerlerin rızıklarıdır. Ve falanı ne **أطْمَعَ** etti! Ve şüphesiz o **لَطَمُعَ**dır — adam — mîm’in zammıyla; taaccüb manası üzere. Ve taaccüb her şeyde böyledir; senin “**لَخَرُجَتِ** المرأة” demen gibi; yani çok çıkışlı. Ve “**لَقَضُوَ** القاضي” (demek gibi); hepsi zammalıdır; ancak onların **نِعْمِ بِئْسَ** hakkında söyledikleri müstesna; onlardan rivayet edilen bir rivayet. Taaccüb kıyasına lâzım değildir; çünkü onlar **نَعُمَ** demezler ve **بَؤُس** demezler; geri kalanı da böyledir.
Ve **امرأة مِطْماعٌ**: ümitlendirir, fakat imkân vermez. Ve **المَطْمَعُ**: içinde tamah ettiğin şeydir. Ve denilir ki: **المخاضعة** sözünün (kendisi) bir **لَمَطْعَمَةٌ**’dir; ve benzeri her şeyde (böyledir).
Ve **المَطْمَعَةُ**: bizzat **الطَّمَع**’ın kendisidir; “onda **طَمِعْتُ** bir **مَطْمَعَةً** ile.”

**مَطَعَ**:
**المَطْعُ**: ağzın en alt kısmıyla yemenin bir türü; ve yemede ön dişlerle ve onların ardından gelen, dişlerin ön kısmıyla alma.

**معط**:
**المَعْطُ**: bir şeyi uzatmadır. Ve **امتعَطْتُ** kılıcı kınından; onu çektim. Ve eğer “**معطته**” deseydin, düzgün olurdu. Ve şüphesiz o, uzun bir **مُمَّعِط**tır; mîm’in şeddelenmesi ve ayn’ın kesresiyle; yani sanki uzatılarak uzatılmış gibidir. Ve **مَعِطَ يَمْعَطُ مَعَطاً**; o hâlde o **أمعط**tır; **مَعِط**.
Ve **امَّعَطَ شَعرُهُ امّعاطاً**: eğer dökülüp gitti ise. Ve koyunun başından ve benzerinden kılı **مَعَطْتُ**: eğer onu uzatıp yolduysam.
Ve **الأَمْعَط**: bedeninde kıl olmayan kimsedir; tüyü dökülmüş **الذّئبِ الأمْعَط** gibi. Ve **مَعِطَ الذّئبُ**; “**مَعِطَ شَعرُهُ**” denilmez.
**ذئبٌ أمْعَطُ**: onu kötülükle açıklarlar. Asıl ise sana açıkladığımdır; çünkü o, başkasından daha kötüdür. Ve tüyü döküldüğü zaman sinek ve sivrisinekten eziyet görür; böylece şiddetli bir eziyet ve açlık üzere çıkar; ona arız olan şeyden neredeyse selâmet bulamaz.
Ve **لِصٌّ أمْعَطُ**; ve **لُصوصٌ مُعْطٌ**; kötülüklerinde kurtlara benzetme olarak. Ve o, kötülüğüyle beraber yanında hiçbir şey olmayan kimsedir.
Ve **المَعْطُ**: nikâhın bir türüdür. Ve **بنو مُعَيْط**: **قُرَيْش**’ten bir kabiledir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طَمِعَ فيه طَمَعاً وطَماعَة وطَمَاعِيَةً مخفّف فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ. وأطْمَعَهُ فيه غيره. ويقال في التعجب: طَمُعَ الرجلُ فلانٌ بضم الميم، أي صار كثير الطَمَعِ. والطَمَعُ: رِزقُ الجند. يقال: أمر لهم الأمير بأطماعِهِمْ، أي بأرزاقهم. وامرأةٌ مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ.

##### Türkçe

**طَمِعَ** onda **طَمَعاً** ve **طَماعَة** ve **طَمَاعِيَةً** (hafifletilmiş) (olarak) (oldu); o hâlde o **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**dur. Ve başkası onu onda **أطْمَعَهُ**. Ve taaccübde denilir: **طَمُعَ** adam, falan (kimse) — mîm’in dammesiyle — yani çok **الطَمَعِ** sahibi oldu. Ve **الطَمَعُ**: askerlerin rızkıdır. Denilir: emir onlara **بأطماعِهِمْ** (verilmesini) emretti; yani rızıklarıyla. Ve **امرأةٌ مِطْماعٌ**: (erkekleri) **تُطْمِعُ** ve (kendini) **لا تُمَكِّنُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والطاء مع الميم
عطم ، عمط ، طعم ، طمع ، مطع ، معط : مستعملات .
عطم : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العُطْمُ : الصوف المنفوش . قال والعُطُم : الهَلْكَى واحدهم عَطِيم وعاطِم .
عمط : أهمله الليث وقال غيره : اعتبط فلان عِرْض فلان واعتمطه إذا وقع فيه وقَصَبه بما ليس فيه .
طعم : قال الله جلّ وعزّ : ( إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ) ( البقرة : 249 ) قال أبو إسحاق : معناه : من لم يتطعَّم به . وقال الليث : طَعْمُ كل شيء ذَوقه قال : والطَعْمُ الأكل بالثنايا . وتقول إن فلاناً لحسن الطَّعْم وإنه ليَطعَمُ طَعْماً حَسَناً . قال : والطُعْمُ : الحَبُّ الذي يُلْقَى للطير .
وقال الأصمعي فيما روى عنه الباهلي : الطعْمُ : الطعام ، والطَعم : الشهوة . وَهو الذوق . وَأنشد لأبي خِرَاش الهذليّ :
أردُّ شُجاع البطن لو تعلمينه
وَأوثر غيري من عيالك بالطُعْم
أي بالطعام . ثم أنشد قول أبي خراش في الطَعْمِ :
وأغتبِقُ الماء القَرَاح فأنتهي
إذا الزاد أمسى للمزَلَّج ذا طَعْم
قال : ذا طَعم أي ذا شهوة . قال وَرجل ذو طَعمٍ أي ذو عقلٍ وَحزمٍ . وَأنشد :
فلا تأمري يا أم أسماء بالتي
تُجِرُّ الفتى ذا الطَعْم أن يتكلَّما
وَيقال : ما بفلان طَعْمٌ وَلا نَوِيصٌ أي ليس له عقلٌ وَلا به حَراك . وَقيل في قول الله تعالى : ( وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ( أي من لم يَذُقه . يقال طعم فلان الطَعَام يطعَمُه طَعْماً إذا أكله بمقدم فيه ولم يُسرِف فيه . وطَعِمَ منه إذا ذاق منه . وإذا جعلته بمعنى الذوق جاز فيما يؤكل ويشرب . والطَعَام : اسمٌ لما يؤكل ، والشراب : اسمٌ لما يُشرب . ويجمع الطعام أطْعِمة ثم أطعماتٍ
جمع الجمع . وأهلَ الحِجَاز إذا أطلقوا اللفظ بالطعام عَنَوا به البُرَّ خاصةً . قال أبو حاتم : يقال لَبَنٌ مُطَعِّمٌ وهو الذي أخَذ في السِقَاء طعماً وطِيباً . وهو ما دام في العُلْبة مَحْضٌ وإن تغيّر . ولا يأخذ اللبنُ طعماً ولا يُطَعِّمُ في العُلْبة والإناء أبداً . ولكن يتغيّر طعمه من الإنقاع . ويقال فلان طَيّبُ الطِعمة وفلان خبيث الطِعمة إذا كان من عادته ألاّ يأكل إلاّ حلالاً أو حراماً . ويقال : جعل السلطانُ ناحية كذا طُعْمة لفلان أي مَأكَلةً له . ويقال : في بستان فلان من الشجر المُطْعِم كذا أي من الشجر المثمِر الذي يؤكل ثمره . ويقال : اطَّعَمَت الثمرةُ على افتعَلَت أي أخَذَت الطَعْم . ويقال : فلان مُطْعَمُ للصيد ومُطْعَمُ الصيد إذا كان مرزوقاً منه . ومنه قول امرىء القيس :
مُطعَم للصيد ليس له
غيرَها كسْبٌ على كِبَره
وقال ذو الرمة :
( وَمُطْعَمُ الصيد هَبَّال لبغيته )
وقال الليث : رجل مِطعام : يكثر إطعام الناس ، وامرأة مطعام بغير هاء ورجل مطعم : شديد الأكل وامرأة مِطْعَمَة . قال والمُطْعِمَتَان من رِجْل كل طائر : هما المتقدّمان المتقابلتان . والمُطْعِمة من الجوارح هي الإصبعُ الغليظة المتقدمة فاطَّرد هذا الاسم في الطير كلها . قال وقوسٌ مُطْعَمة : يصاد بها الصيد ، ويكثر الصواب عنها . وأنشد :
وفي الشِمَال من الشِرْيان مُطْعَمة
كبدَاء في عَجْسها عَطْفٌ وتقويمُ
سمِّيتْ كذلك لأنها تُطْعَم الصيد . قال : والمطعِمُ من الإبل : الذي تجد في مخِّه طعم الشحم من سمنه . وكل شيء وُجِد طعمهُ فقد أطعِم . قال وقول الله تعالى : ( وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ) ( لبقرة : 249 ) جَعَل ذواق الماء طَعْماً : نهاهم أن يأخذوا منه إلاّ غَرْفَةً وكان فيها رِيّهم ورِيّ دوابّهم . وقال غيره : يقال إنك مُطْعَمٌ مَوَدّتي أي مرزوق مَوَدّتي . وقال الكميت :
بلَى إنَّ الغواني مُطْعَمات
مَوَدّتَنا وإن وَخَطَ القَتيرُ
أي يُحِبّهنّ وإن شِبْنَا . أبو زيد : إنه لمتطاعِم الخَلْق أي متتابِع الخَلْق . ويقال هذا رجل لا يَطَّعِمُ بتثقيل الطاء أي لا يتأدّب ولا يَنْجَع فيه ما يُصلحه ، ولا يَعْقِل .
ويقال : فلان تُجْبَى له الطُعَمُ أي الخراج والإتاوات . وقال زهير :
مما تُيَسَّرُ أحياناً له الطُعَمُ
وقال الحسَن : القِتال ثلاثة : قتال على كذا ، وقتال لكذا ، وقتال على هذه الطُعْمَة يعني الفَيْء والخَرَاج . وقال أبو سعيد : يقال لك غَثُّ هذا وطَعُومُه أي غَثُه وسَمِينه . وناقةٌ طَعُوم : بها طِرْق ، وجَزُورٌ طَعُومٌ : سمينة . وقال ابن السكيت عن الفراء : جزور طَعُوم وطَعِيم إذا كانت بين الغَثّة والسمينة . وقال أبو عبيدة : مُسْتَطْعم الفرس : ما تحت مَرْسِنِه إلى أطراف جحافله . قال ويستحبُّ للفرس لُطْفُ مُسْتَطعَمه . ويقال استطعمْت الفرسَ إذا طلبت جَرْيه . وأنشد أبو عبيدة :
تدارَكه سعيٌ وركضُ طِمِرَّة
سَبُوحٍ إذا استطعمتها الجري تَسْبَحُ
وقال النضر : أطعمتُ الغُصْن إطعاماً إذا وصلت به غصناً من غير شجره . وقد أطعمته فطَعِمَ أي وصلته به فقبل الوصل . وأطعَمتُ عينه قذًى فَطَعَمْتُه . ويقال : طَعِمَ يَطْعَمُ مَطْعَماً وإنه لطيبُ المَطْعَم كقولك طيّبُ المأكل . ورُوي عن ابن عباس أنه قال في زمزم : إنه طعَامُ طُعْمٍ وشفاء سُقْمٍ ، قال ابن شميل : طعامُ طُعْمٍ أي يَشبع منه الإنسان . ويقال : إني طاعِم عن طعامكم أي مستغنٍ عن طعامكم . ويقال : هذا الطعام طعام طُعْمٍ أي يَطْعَم مَن أكله أي يشبع ، وله جُزْء من الطعام ما لا جُزء له . وما يَطْعَمُ آكل هذا الطعام أي ما يشبع . قال : والطُعْمُ أيضاً : القُدْرَة . يقال : طَعِمْتُ عليه أي قَدَرت عليه . وقال أبو زيد : يقال أخَذ فلان بمَطْعَمة فلان إذا أخذ بحَلْقِه يَعْصُره . ولا يقولونها إلاّ عند الخَنْق والقتال . والمُطْعَمة : المأدُبة والتطاعم : إدخال الفم في الفم ، كما يَفعل الحمامُ عند التقبيل . وقال :
كما تَطَاعم في خضراء ناعمةٍ
مُطَوّقان صباحاً بعد تغريدِ
ونُهِيَ عن بيع الثمرة حتى تُطْعِم أي تُدْرِك وتأخذ الطَعْم .
طمع : الحَرّاني عن ابن السكيت : رجلٌ طمِعٌ وطَمُعٌ بمعنًى واحدٍ . والطَمَع : ضدّ اليأس . وقال عمر بن الخطاب : تعلَّمُنَّ أن الطمع فقر ، وأن اليأس غنًى . ويقال : ما أطمع فلاناً ، على التعجب من طَمَعه . وقال الليث : يقال : إنه لَطمُع الرجلُ بضمّ الميم في التعجّب ؛ كقولك : إنه لحسن الرجُلُ . وربما قالوا : إنه لطَمْعَ الرجُلُ ، وكذلك التعجّب في كل شيء مضمومٌ ؛ كقولك : لخرُجَت المرأة فلانة إذا كثر خروجها ، ولقَضُوَا القاضي فلان ، ونحو ذلك أجمع ، إلاّ ما قالوا في نِعم وبئس فإن الرواية جاءت فيهما بالكسر . وامرأة مِطماع وهي التي تُطمِعُ ولا تمكِّن . والمَطْمَعُ : ما طَمِعْتَ فيه . ويقال : إن قول المخاضعة من المرأة المَطْمَعة في الفساد أي ممَّا يُطمِع ذا الرِيبة فيها . وقال اللحياني : أخذ القومُ أطماعَهُم أي أرزاقهم ، الواحد طمَعٌ . وفعلتُ ذاك طَمَاعِيَةً في كذا مِثال علانية أي طمعاً فيه . قال الهذلي :
أما والذي مسّحتُ أركان بيته
طماعِيَةً أن يغفر الذنبَ غَافِرُهْ
والمُطْمِعُ : الطائر الذي يوضع في وسط الشَبَك ليصاد بدلالته الطيورُ .
معط : المَعْطُ : الجَذْب . يقال ضرب فلان يده إلى سيفه فامتعطه من غِمده ، وامتعده إذا استلّه . ومَعَطَ شعره إذا نتفه . ورجل أمْعَط أمْرَط : لا شَعر على جسده . وذئبٌ أمعط قد امَّرَطَ شَعرُه عنه . والأنثى مَعْطَاء . ولصٌّ أمعَط : يشبّه بالذئب الأمعط لخُبْثه . ولُصُوص مُعْط . وقال الليث : يقال مَعِطَ الذئب ولا يقال مَعِطَ شَعره وقد امَّعَطَ شعره إذا مَعَطَه الداء . قال : ويقال : إنه لطويل مُمَّعِطُ كأنه قد مُدَّ . قلت : المعروف في الطول المُمَّغِط بالغين
معجمة ، كذلك رواه أبو عبيد عن الأصمعي ولم أسمع مُمَّعطِ بهذا المعنى لغير الليث ، إلا ما قرأته في كتاب ( الاعتقاب ) لأبي ترابٍ ، قال : سمعت أبا زيد وفلان بن عبد الله التميمي يقولان : رجلٌ مُمَّغِط ومُمَّعِط أي طويل . قلت : ولا أبعد أن يكونا لغتين ، كما قالوا : لَعَنَّكَ ولَغَنَّك بمعنى لعلّك ، والمعَصُ والمَغَصُ : البِيض من الإبل ، وسُرُوعٌ وسُرُوغٌ للقُضْبان الرَخْصة . وقال الليث : المَعْطُ ضربٌ من النكاح يقال : مَعَطها إذا نكحها . وآل أبي مُعيط في قريش معروفون . وأمعَط : اسم موضعٍ ذكره الراعي في شعره فقال :
بقاعِ أمْعَطَ بين السهل والصبرِ
ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : من أسماء السَوْءة المَعْطَاء والشَعْراء والدَفْراء . ومَعَطت الناقة بولدها : رَمَتْ به عند الولادة . والذئب يكنى أبا مُعْطَةَ . ومَعَطَ بها ومَرَطَ إذا خرجت منه ريح . وأرضٌ مَعْطَاء : لا نبت فيها .
مطع : قال الليث : المَطْعُ : ضربٌ من الأكل بأدنى الفم . يقال : هو مَاطِع إذا كان يأكل بالثنايا وما يليها من مقاديم الأسنان : وهو القَضْم أيضاً . وقال غيره : فلان مَاطِع ناطِع بمعنًى واحدٍ . والممطِعَة : الضَرْع التي تشخُب أطباؤها لَبَناً .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطاء** ile **الميم**

**عطم** ، **عمط** ، **طعم** ، **طمع** ، **مطع** ، **معط** : kullanımdadırlar.

**عطم** : **الليث** onu ihmal etti. **أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti, dedi ki: **العُطْمُ** : kabartılmış yün. Dedi ki: **العُطُم** : helâk olanlar; bunların teki **عَطِيم** ve **عاطِم**’dir.

**عمط** : **الليث** onu ihmal etti. Başkası dedi ki: Falanca, falancanın ırzını **اعتبط** etti ve ona düştüğünde ve onda olmayan şeyle onu ayıpladığında onu **اعتمطه** eder.

**طعم** : Allah, aziz ve celîl, dedi: ( إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ) ( **البقرة** : 249 ). **أبو إسحاق** dedi: manası: ondan tat almayan (yani onunla tatlanmayan). **الليث** dedi: Her şeyin **طَعْمُ**’u onun tadına bakılmasıdır. Dedi ki: **الطَعْمُ** azı dişleriyle yemektir. Ve “Şüphesiz falanca güzel **الطَّعْم** sahibidir ve o güzel bir **طَعْماً** **يَطعَمُ**” dersin. Dedi ki: **الطُعْمُ** kuşa atılan danedir.

**الأصمعي**’nin **الباهلي**’den rivayet edilene göre dedi ki: **الطعْمُ** : yemek, **الطَعم** : iştah. Ve o, tatmadır. **أبي خِرَاش الهذليّ**’den okundu:
أردُّ شُجاع البطن لو تعلمينه
وَأوثر غيري من عيالك بالطُعْم

Yani yemekle. Sonra **أبي خراش**’ın **الطَعْمِ** hakkında sözü okundu:
وأغتبِقُ الماء القَرَاح فأنتهي
إذا الزاد أمسى للمزَلَّج ذا طَعْم

Dedi ki: **ذا طَعم** yani **ذا شهوة**. Dedi: **رجل ذو طَعمٍ** yani akıl ve azim sahibi. Okundu:
فلا تأمري يا أم أسماء بالتي
تُجِرُّ الفتى ذا الطَعْم أن يتكلَّما

Ve denir: Falancada ne **طَعْمٌ** vardır ne de **نَوِيصٌ**; yani onun ne aklı vardır ne de onda bir hareket. Ve Allah’ın sözü hakkında denildi: ( وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ) yani: onu tatmayan. Denir: Falanca yemeği, ön kısmıyla yiyip onda israf etmediğinde, **طعم** eder; onu **طَعْماً** **يطعَمُ**. Ondan tattığında ise ondan **طَعِمَ** eder. Onu tatma manasında yaptığında, yenilen ve içilen şeylerde caiz olur. **الطَعَام**: yenilen şeye isimdir; **الشراب**: içilen şeye isimdir. **الطعام** çoğulu **أطْعِمة** sonra **أطعماتٍ**; çoğulun çoğulu. **أهلَ الحِجَاز** lafzı **بالطعام** mutlak söylediklerinde, onunla özellikle **البُرَّ**’ı kastederler. **أبو حاتم** dedi: **لَبَنٌ مُطَعِّمٌ** denir; o, tulumda bir tat ve hoşluk almış olandır. O, kapta bulunduğu müddetçe safdır; değişse bile. Süt, kapta ve kapta asla tat almaz ve **يُطَعِّمُ** etmez; fakat ıslatmadan tadı değişir. Ve denir: Falanca **طَيّبُ الطِعمة** ve falanca **خبيث الطِعمة**; eğer âdeti yalnız helâl veya haram yememek ise. Ve denir: Sultan falanca bölgeyi falancaya **طُعْمة** yaptı; yani ona bir yeme yeri. Ve denir: Falancanın bahçesinde **المُطْعِم** ağaçtan şu vardır; yani meyvesi yenilen meyveli ağaçtan. Ve denir: Meyve **اطَّعَمَت** ( **افتعَلَت** vezninde); yani **الطَعْم** aldı. Ve denir: Falanca avdan **مُطْعَمُ**’dır ve avın **مُطْعَمُ**’ıdır; eğer ondan rızıklanmış ise. Bundan **امرؤ القيس**’in sözü:
مُطعَم للصيد ليس له
غيرَها كسْبٌ على كِبَره

Ve **ذو الرمة** dedi:
( وَمُطْعَمُ الصيد هَبَّال لبغيته )

**الليث** dedi: **رجل مِطعام**: insanları çok doyuran; **امرأة مطعام** (هاء’sız). Ve **رجل مطعم**: çok yiyen; **امرأة مِطْعَمَة**. Dedi ki: Kuşun her ayağından **المُطْعِمَتَان**: önde olan, birbirine karşı iki tanedir. Yırtıcıların **المُطْعِمة**’si ise önde bulunan kalın parmaktır; böylece bu ad bütün kuşlarda sürüp gitti. Dedi ki: **قوسٌ مُطْعَمة**: onunla av avlanır ve ondan isabet çok olur. Okundu:
وفي الشِمَال من الشِرْيان مُطْعَمة
كبدَاء في عَجْسها عَطْفٌ وتقويمُ

Böyle adlandırıldı; çünkü onunla av **تُطْعَم** edilir. Dedi ki: Develerden **المطعِمُ**: iliğinde, semizliğinden yağ tadı bulduğun şeydir. Her şeyin tadı bulunursa, o **أطعِم** edilmiştir. Dedi ki: Allah’ın sözü: ( وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ) ( **لبقرة** : 249 ) suyu tatmayı **طَعْماً** yaptı: onlara ondan ancak bir avuç almalarını yasakladı; onda onların kanması ve hayvanlarının kanması vardı. Başkası dedi: “Sen benim sevgime **مُطْعَمٌ**’sın” denir; yani sevgime rızıklanmışsın. **الكميت** dedi:
بلَى إنَّ الغواني مُطْعَمات
مَوَدّتَنا وإن وَخَطَ القَتيرُ

Yani onları severler; biz ihtiyarlamış olsak da. **أبو زيد**: “O, yaratılışça **لمتطاعِم**’dir” yani yaratılışça birbirini izleyendir. Ve denir: Bu, **الطاء**’ı şeddeli yaparak **لا يَطَّعِمُ** eden bir adamdır; yani edeplenmez ve onu ıslah eden şey onda fayda vermez; ve akletmez.

Ve denir: Falancaya **الطُعَمُ** toplanır; yani haraç ve vergiler. **زهير** dedi:
مما تُيَسَّرُ أحياناً له الطُعَمُ

**الحسَن** dedi: Savaş üçtür: şunun üzerine savaş, şunun için savaş, ve bu **الطُعْمَة** üzerine savaş; yani fey ve haraç. **أبو سعيد** dedi: “Senin için bunun **غَثُّ**’ü ve **طَعُومُه**” denir; yani onun zayıfı ve semizi. Ve **ناقةٌ طَعُوم**: onda **طِرْق** vardır. Ve **جَزُورٌ طَعُومٌ**: semizdir. **ابن السكيت** **الفراء**’dan: **جزور طَعُوم** ve **طَعِيم**; eğer zayıf ile semiz arasında ise. **أبو عبيدة** dedi: Atın **مُسْتَطْعم**’ı: onun **مَرْسِنِه** altından çene kenarlarının uçlarına kadardır. Dedi ki: Ata, **مُسْتَطعَمه**’nin yumuşaklığı müstehaptır. Ve denir: Atı **استطعمْت**; eğer onun koşmasını istedimse. **أبو عبيدة** okudu:
تدارَكه سعيٌ وركضُ طِمِرَّة
سَبُوحٍ إذا استطعمتها الجري تَسْبَحُ

**النضر** dedi: Dalı, kendi ağacından olmayan bir dal ile birleştirdiğimde, onu **أطعمتُ**; **إطعاماً**. Onu **أطعمته**; böylece o **طَعِمَ** etti; yani onu onunla birleştirdim, o da birleştirmeyi kabul etti. Ve gözüne bir çöp **أطعمتُ**; böylece onu **طَعَمْتُه**. Ve denir: **طَعِمَ يَطْعَمُ مَطْعَماً**; ve o, **طيبُ المَطْعَم**’dır; “iyi yiyiş” demen gibi. **ابن عباس**’tan rivayet edildi: Zemzem hakkında dedi ki: O, **طعَامُ طُعْمٍ** ve hastalığa şifadır. **ابن شميل** dedi: **طعامُ طُعْمٍ** yani insan ondan doyar. Ve denir: “Ben sizin yemeğinizden **طاعِم**’im”; yani sizin yemeğinizden müstağniyim. Ve denir: Bu yemek, **طعام طُعْمٍ**’dur; yani onu yiyen **يَطْعَم** eder; yani doyar; ve yemeğin bir kısmı vardır ki onun bir kısmı yoktur. “Bu yemeği yiyen doymuyor” yani doymuyor. Dedi ki: **الطُعْمُ** ayrıca: kudrettir. “Ona **طَعِمْتُ**” denir; yani ona güç yetirdim. **أبو زيد** dedi: Falanca, falancanın **مَطْعَمة**’sinden tuttu; eğer onun boğazından tutup sıktıysa. Onu ancak boğma ve savaşta söylerler. Ve **المُطْعَمة**: ziyafet; ve **التطاعم**: ağzı ağza sokmaktır; güvercinin öpüşmede yaptığı gibi. Ve dedi:
كما تَطَاعم في خضراء ناعمةٍ
مُطَوّقان صباحاً بعد تغريدِ

Ve meyve, **تُطْعِم** edinceye kadar satışı yasaklandı; yani olgunlaşır ve **الطَعْم** alır.

**طمع** : **الحَرّاني** **ابن السكيت**’ten: **رجلٌ طمِعٌ** ve **طَمُعٌ** bir manadadır. **الطَمَع**: ümitsizliğin zıddıdır. **عمر بن الخطاب** dedi: “Elbette öğreneceksiniz ki tamah fakirliktir ve ümitsizlik zenginliktir.” Ve denir: “Falancayı ne kadar da **أطمع**!”; onun **طَمَعه**’ne taaccüp olarak. **الليث** dedi: Taaccüpte, mîm’i dammeli olarak “O, ne **لَطمُع** adamdır!” denir; “O, ne güzel adamdır!” demen gibi. Bazen “O, ne **لطَمْعَ** adamdır!” dediler. Ve taaccüp, her şeyde dammelidir; “Falanca kadın ne çok çıkar: **لخرُجَت**” dediğin gibi; ve “Falanca kadı ne çok hükmeder: **ولقَضُوَا**” ve bunun benzeri hepsi; ancak **نِعم** ve **بئس**’te, rivayet ikisinde de kesre ile geldi. Ve **امرأة مِطماع**: o, ümitlendirir de imkân vermez. Ve **المَطْمَعُ**: içinde tamah ettiğin şeydir. Ve denir: Kadından yaltaklanma sözü, fesatta **المَطْمَعة**’dir; yani onda şüphe sahibini ona tamahlandıran şeydendir. **اللحياني** dedi: Kavim, **أطماعَهُم**’u aldı; yani rızıklarını; teki **طمَعٌ**. Ve “Bunu, onda **طَمَاعِيَةً** yaptım”; **علانية** misali; yani onda tamah ederek. **الهذلي** dedi:
أما والذي مسّحتُ أركان بيته
طماعِيَةً أن يغفر الذنبَ غَافِرُهْ

Ve **المُطْمِعُ**: ağın ortasına konulan kuştur; onun yol göstermesiyle kuşlar avlanır.

**معط** : **المَعْطُ** : çekmedir. Denir: Falanca elini kılıcına vurdu da onu kınından **امتعطه** etti; ve onu **امتعده** etti; eğer onu çekip çıkardıysa. Ve saçını **مَعَطَ** etti; eğer onu yolduysa. Ve **رجل أمْعَط أمْرَط**: bedeninde saç yoktur. Ve **ذئبٌ أمعط**: saçı ondan dökülmüş bir kurt. Dişisi **مَعْطَاء**’dır. Ve **لصٌّ أمعَط**: kötülüğü sebebiyle kılsız kurda benzetilir. Ve **لُصُوص مُعْط**. **الليث** dedi: Kurt için **مَعِطَ** denir; saç için **مَعِطَ** denmez. Ve saçı, hastalık onu yolduğunda, “saçı **امَّعَطَ** etti” denir. Dedi ki: “O, sanki uzatılmış gibi, ne uzun **مُمَّعِطُ**’tur” denir. Dedim: Uzunlukta bilinen **المُمَّغِط**’tur; **الغين** (mu‘ceme) iledir; **أبو عبيد** onu **الأصمعي**’den böyle rivayet etti; bu manada **مُمَّعطِ**’ı **الليث**’ten başkasından işitmedim; ancak **أبي ترابٍ**’ın ( **الاعتقاب** ) kitabında okuduğum şey müstesna: dedi ki: **أبو زيد**’i ve **فلان بن عبد الله التميمي**’yi işittim, diyorlardı ki: **رجلٌ مُمَّغِط** ve **مُمَّعِط**; yani uzun. Dedim: İki dil olması uzak değildir; “**لَعَنَّكَ** ve **لَغَنَّك**” dedikleri gibi; “belki sen” manasında. Ve **المَعَصُ** ve **المَغَصُ**: develerden beyaz olanlar. Ve **سُرُوعٌ** ve **سُرُوغٌ**: yumuşak çubuklar için. **الليث** dedi: **المَعْطُ** nikâhtan bir türdür; “Onu **مَعَطها** etti” denir; yani onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve Kureyş’te **آل أبي مُعيط** bilinirler. Ve **أمعَط**: bir yer adıdır; **الراعي** onu şiirinde zikretti, dedi ki:
بقاعِ أمْعَطَ بين السهل والصبرِ

**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **السَوْءة**’nin adlarındandır: **المَعْطَاء** ve **الشَعْراء** ve **الدَفْراء**. Ve deve, yavrusuyla **مَعَطت**: doğumda onu attı. Ve kurt, **أبا مُعْطَةَ** künyesiyle anılır. Ve ondan bir yel çıktığında **مَعَطَ** etti ve **مَرَطَ** etti. Ve **أرضٌ مَعْطَاء**: onda bitki yoktur.

**مطع** : **الليث** dedi: **المَطْعُ** ağzın en ön kısmıyla yemenin bir türüdür. Denir: O, **مَاطِع**’tir; eğer azı dişleriyle ve onların yanındaki ön dişlerin ön kısımlarıyla yiyorsa; ve o, **القَضْم**’dır da. Başkası dedi: Falanca **مَاطِع ناطِع**; bir manadadır. Ve **الممطِعَة**: memeleri süt fışkırtan meme.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والميم وما يثلثهما)
(طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت.
(طمي) الطاء والميم والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على علو وارتفاع في شيءٍ خاص. يقال طما البحرُ يطمو ويَطْمِي لُغتان، وهو طامٍ، وذلك إذا امتلأ وعلا. ويقال طَمَى الفرسُ، إذا مرَّ مُسرِعاً. ولا يكون ذلك إلاَّ في ارتفاع.
(طمث) الطاء والميم والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مسِّ الشيء. قال الشَّيباني: الطَّمْث في كلام العرب المسُّ، وذلك في كلِّ شيء. يقال: ما طَمَث ذا المرتعَ قبلنا أحد. قال: وكلُّ شيء يُطمث. ومن ذلك الطَّامث *وهي الحائض. طَمِثَتْ وطَمَثَتْ. ويقال طَمَثَ الرَّجُل المرأةَ: مسَّها بجماع. وهذا في هذا الموضع لا [يكونُ] بجماع وحدهُ([1]). قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 و74]، قال الخليل: طمثْتُ  البعير طَمْثاً، إذا عقلتهُ([2]). ويقال: ما طمث هذه الناقةَ حَبْلٌ قط. أي ما مسَّها. وأمَّا قول عديّ:
* أو طَمْثِ العَطَنْ([3]) *
فقال قوم: الطَّمْث: الدَّنَس.
(طمح) الطاء والميم والحاء أصل صحيح يدلُّ على علوٍّ في شيء. يقال طَمَحَ ببصرهِ إلى الشيء: علا. وكلُّ مرتفعٍ طامح. وطمَح ببوله. إذا رماه في الهواء. قال:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])ومن الباب طَمَحات الدّهر: شدائِدُه.
(طمر) الطاء والميم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنيين: أحدهما الوثب، والآخر وهو قريبٌ من الأوَّل: هَوِيّ الشَّيء إلى أسفل.
فالأوَّل: طَمَرَ: وثَب؛ فهو طامر. ويقال للفرسِ طِمِرٌّ، كأنَّهُ الوثّاب. وطامرُ بن طامرٍ: البرغوث.
والأصل الآخر طَمَرَ، إِذا هَوَى. والأمر المطمِّر: المهلك. والأمور المُطَمِّرات: المهلكات. وطمارِ([5]): مكان يُرْفَع إليه الإنسان ثم يُرْمَى به. قال:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])ومن الباب: طمرت الشَّيءَ: أخفيتُه. والمطمورة: حفرةٌ تحتَ الأرض يُرمى فيها الشيء.
ومن الباب: طَمَرت الغِرارةَ، إِذا ملأْتَها؛ كأنَّ الشيءَ قد رُمِيَ بها.
ومما شذَّ عن الباب الطِّمْر: الثّوب الخَلَق. وقولهم إنَّ المِطْمَر زِيجٌ للبنَّاء، فهو ممّا أعلمتك أنَّه لا وجهَ للشُّغلِ به.
(طمس) الطاء والميم والسين أصلٌ يدلُّ على محوِ الشيء ومسحِهِ. يقال طَمَسْتُ الخَطَّ، وطَمست الأثرَ. والشيءُ طامسٌ أيضاً. وقد طَمَسَ هو بنفسهِ.
(طمش) الطاء والميم والشين  لا قياسَ له، ولولا أنَّه في الشَّعر لكان من المشكوك فيه؛ لأنّه لا يُشِبه كلامَ العربِ. على أنَّهم يقولون: ما أدري أيُّ الطمْشِ هو؟ أيْ أيُّ النّاس والخلْقِ هو. قال:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
(طمل) الطاء والميم واللام أُصَيْلٌ يدل على ضَعَةٍ وسَفالٍ. وأصله الذي يبقى في أسفل الحوضِ من الماء القليل والطِّينِ، يقال لذلك الطَّمْلَة. يقال اطُّمِلَ ما في الحوضِ، وقد اطَّمَلَهُ، إذا لم يترك فيه قَطْرَة([10]). ثم يحملون على هذا فيقولون للمرأة الضَّعيفة: طِمْلَة، وللرجل اللصّ طِمْل. ويقولون: إنَّ الطِّمْل: الفاحش. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل: "إلا بجماع وحده". والمفهوم من صنيع اللسان أن الطمث الافتضاض بالتدمية، أي جماع البكر.
([2]) في الأصل: "علقته"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) قطعة من بيت له في اللسان (طمث). وهو بتمامه:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
 ([4]) لأبي دواد الإيادي، كما في الحيوان (2: 168)، واللسان (طمع). وحقق البكري في التنبيه أنه لعقبة بن سابق الهزاني. انظر شرح الحيوان (2: 168). وسيأتي في (فزع).
([5]) طمار، بفتح الطاء، مثل قطام بالبناء على الكسر، ويقال أيضاً بالإعراب مع منعه من الصرف. وضبط هذه الكلمة غامض في اللسان والقاموس. انظر معهما معجم البلدان في رسمه.
([6]) لسليم بن سلام الحنفي، يقوله في مسلم بن عقيل بن أبي طالب، وهانئ بن عروة المرادي. انظر اللسان (طمر)، ومعجم البلدان. وقبله فيهما:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) لرؤبة كما سبق في (حشر 66).
([8]) في الأصل: "ولا طماعة". وكلمة "لا" مقحمة، ليست في المجمل.
([9])  في الأصل: "وأطمعت يا زيد"، وفي المجمل: "وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي".
([10]) في الأصل: "وطرة"، صوابه من المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** و**الميم** وما يثلثهما)
(**طمن**) **الطاء** ve**الميم** ve**النون** hemze ziyadesiyle **أُصَيْلٌ**dür. Denir: **اطمأنَّ** mekân **يطمئنّ** **طمَأنينة**. Ve **طامنت** ondan: sakinleştirdim.
(**طمي**) **الطاء** ve**الميم** ve illetli harf sahih bir asıldır; özel bir şeyde yücelik ve yükselişe delâlet eder. Denir: **طما** deniz **يطمو** ve **يَطْمِي** iki lugattır; ve o **طامٍ**dır; bu, dolup yükseldiği zamandır. Ve denir: **طَمَى** at, eğer hızlıca geçtiyse. Ve bu ancak bir yükselişte olur.
(**طمث**) **الطاء** ve**الميم** ve**الثاء** sahih bir asıldır; şeyin dokunulmasına delâlet eder. **الشَّيباني** dedi: Arapların كلامında **الطَّمْث** dokunmadır; bu her şeydedir. Denir: Bizden önce hiç kimse şu otlağı **طَمَث** etmedi. Dedi: Ve her şey **يُطمث** edilir. Bundan da **الطَّامث**; ve o hayızlıdır. **طَمِثَتْ** ve **طَمَثَتْ**. Ve denir: **طَمَثَ** adam kadını: onu cinsel birleşmeyle dokundu. Ve bu, bu yerde yalnızca cinsel birleşmeyle [olmaz]([1]). Allah Teâlâ dedi: ﴿**لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ**﴾ [الرحمن 56 و74]، **الخليل** dedi: **طمثْتُ** deveyi **طَمْثاً**; eğer onu bağladıysam([2]). Ve denir: Hiçbir zaman bir gebelik bu dişi deveyi **طمث** etmedi. Yani ona dokunmadı. Ama **عديّ**’nin sözü:
* أو **طَمْثِ** **العَطَنْ**([3]) *
Bir kavim dedi: **الطَّمْث**: pisliktir.
(**طمح**) **الطاء** ve**الميم** ve**الحاء** sahih bir asıldır; bir şeyde yüceliğe delâlet eder. Denir: **طَمَحَ** bakışıyla şeye: yükseldi. Ve her yüksek olan **طامح**tır. Ve **طمَح** idrarıyla; eğer onu havaya attıysa. Dedi:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])ومن الباب **طَمَحات** **الدّهر**: onun şiddetleridir.
(**طمر**) **الطاء** ve**الميم** ve**الراء** sahih bir asıldır; iki mânaya delâlet eder: birincisi sıçrama, diğeri—ve o birincisine yakındır—şeyin aşağıya doğru düşüşüdür.
Birincisi: **طَمَرَ**: sıçradı; o hâlde o **طامر**dir. Ve ata **طِمِرٌّ** denir; sanki o çok sıçrayandır. Ve **طامرُ بن طامرٍ**: piredir.
Diğer asıl **طَمَرَ**dır, eğer düştüyse. Ve **المطمِّر** iş: helâk edici. Ve **المُطَمِّرات** işler: helâk ediciler. Ve **طمارِ**([5]): insanın kendisine çıkarıldığı, sonra onunla atıldığı yer. Dedi:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من **طَمَارَِ** قتيلِ([6])ومن الباب: **طمرت** şeyi: onu gizledim. Ve **المطمورة**: yerin altında bir çukur; içinde şeyin atıldığı.
Ve babdandır: **طَمَرت** torbayı, eğer onu doldurduysan; sanki şey onunla atılmıştır.
Ve babdan şâz olan: **الطِّمْر**: eski elbise. Ve onların sözü: **المِطْمَر** inşaatçı için bir ölçü ipidir; o, sana bildirdiğim şeydendir ki onunla meşgul olmanın bir yönü yoktur.
(**طمس**) **الطاء** ve**الميم** ve**السين** bir asıldır; şeyin silinmesine ve süpürülmesine delâlet eder. Denir: **طَمَسْتُ** yazıyı, ve izi **طَمست**. Ve şey de **طامسٌ**dur. Ve o, bizzat kendisi **طَمَسَ** etmiştir.
(**طمش**) **الطاء** ve**الميم** ve**الشين** için kıyas yoktur; şiirde olmasaydı şüpheli olandan olurdu; çünkü Arapların كلامına benzemez. Şu da var ki onlar derler: Bilmiyorum, **الطمْشِ**’in hangisidir? yani insanların ve yaratılışın hangisidir. Dedi:
* وَحْشٌ ولا **طَمْشٌ** من **الطُّمُوش**([7]) *
(**طمع**) **الطاء** ve**الميم** ve**العين** tek bir sahih asıldır; kalpte bir şeye yönelik güçlü bir ümit etmeye delâlet eder. Denir: **طَمِعَ** şeyde **طَمَعاً** ve **طَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve **لَطَمُعْتَ** yâ **زيد**([9])—onların “**لَقَضُو** **القاضي**” demeleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve denir: **امرأةٌ مِطْماعٌ**; o, ümitlendirir de imkân vermez olana.
(**طمل**) **الطاء** ve**الميم** ve**اللام** alçaklık ve aşağılık üzerine delâlet eden bir **أُصَيْلٌ**dür. Aslı, havuzun dibinde az sudan ve çamurdan kalan şeydir; buna **الطَّمْلَة** denir. Denir: Havuzda olan şey **اطُّمِلَ**; ve onu **اطَّمَلَهُ**; eğer onda bir damla([10]) bırakmadıysa. Sonra bunu buna hamlederler de zayıf kadına **طِمْلَة** derler, hırsız erkeğe **طِمْل** derler. Ve derler: **الطِّمْل**: çirkindir. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Asılda: “إلا بجماع وحده”. Lisan’ın işleyişinden anlaşılan: **الطمث** kanatmayla bekâreti bozmadır; yani bâkireyle cinsel birleşme.
([2]) Asılda: “علقته”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([3]) Lisan’da (**طمث**) ona ait bir beytin parçası. Tamamı:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
 ([4]) **أبي دواد الإيادي**’nindir; **الحيوان** (2: 168) ve **اللسان** (**طمع**)’da olduğu gibi. **البكري** **التنبيه**’de tahkik etti ki o, **عقبة بن سابق الهزاني**’nindir. **شرح الحيوان** (2: 168)’e bak. Ve (**فزع**)’da gelecektir.
([5]) **طمار**; **الطاء**’ın fethasıyla; **قطام** gibi, kesre üzere binâ ile; ve i‘râbla da söylenir, sarftan men‘iyle birlikte. Bu kelimenin ضبطı **اللسان** ve **القاموس**’ta kapalıdır. İkisiyle birlikte **معجم البلدان**’a, onun maddesinde bak.
([6]) **سليم بن سلام الحنفي**’nindir; onu **مسلم بن عقيل بن أبي طالب** ve **هانئ بن عروة المرادي** hakkında söyler. **اللسان** (**طمر**) ve **معجم البلدان**’a bak. Ve ikisinde ondan önce:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) Daha önce (**حشر 66**)’da geçtiği üzere **رؤبة**’nindir.
([8]) Asılda: “ولا طماعة”. “لا” kelimesi sokulmuştur; **المجمل**’de yoktur.
([9])  Asılda: “وأطمعت يا زيد”, **المجمل**’de: “وقال بعضهم: **لطمع** الرجل بضم **الميم** تعجباً، وكذلك **لقضو** **القاضي**”.
([10]) Asılda: “وطرة”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطمع: نزوع النفس إلى الشيء شهوة له، طمعت أطمع طمعا وطماعية، فهو طمع وطامع. قال تعالى: ﴿إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا﴾ [الشعراء/51]، ﴿أفتطمعون أن يؤمنوا لكم﴾ [البقرة/75]، ﴿خوفا وطمعا﴾ [الأعراف/56]، ولما كان أكثر الطمع من أجل الهوى قيل: الطمع طبع، والطمع يدنس الإهاب (أصل الإهاب الجلد، وهذا استعارة؛ وانظر تفسير الراغب ورقة 67).

##### Türkçe

- **الطمع**: nefsin bir şeye, ona karşı şehvet duyarak yönelmesidir; **طمعت** **أطمع** **طمعا** ve **طماعية**; o hâlde o **طمع** ve **طامع**dır. Yüce Allah dedi ki: ﴿إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا﴾ [الشعراء/51], ﴿أفتطمعون أن يؤمنوا لكم﴾ [البقرة/75], ﴿خوفا وطمعا﴾ [الأعراف/56]. Ve **الطمع**ın çoğu hevâ sebebiyle olduğundan dolayı şöyle denildi: **الطمع** tabiat(tır), ve **الطمع** deriyi kirletir ( **الإهاب**ın aslı deridir; bu ise bir istiâredir; ve Râgıb’ın tefsirine, varak 67’ye bak).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط م ع
طمع في كذا وبه‏.‏
قال‏:‏ فصددت عنهم والأحبة فيهم طمعاً لهم بعقاب يومٍ سرمد ولطمع الرجل كما يقال‏:‏ لخرجت المرأة ولقضو الرجل‏.‏
وأطمعته وطمعته فتطمع ورجل طامع وطماع وطموع وطمع‏.‏
وإن فلاناً لطمع‏:‏ حريص وفيه طمع ومطمع وطماعة وطماعية‏.‏
وفعل ذلك طماعية‏.‏
قال الهذلي‏:‏ أما والذي مسحت أركان بيته طماعية أن يغفر الذنب غافر وأذل أعناق الرجال الأطاع والمطامع‏.‏
وإن قول المخاضعة لمطمعة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أخذ الجند أطماعهم‏:‏ أرزاقهم‏.‏
وإن الطير ليصاد بالمطامع جمع‏:‏ مطمع وهو ثم استمرت إلى الوادي فألجأها منه وقد طمع الأظفار والحنك أي كاد يأخذها ويتعلق بها أظفاره ومنقاره‏.‏

##### Türkçe

ط م ع
**طمع** filân şeyde ve onunla (oldu).
Dedi ki: “Böylece onlardan yüz çevirdim; ve sevgililer onların içindeyken, onlar için ebedî bir günün azabına (uğramaları) ümidiyle.” Ve erkeğin **لطمع**’ı, denildiği gibi: “Kadın mutlaka çıktı” ve “erkek mutlaka hükmetti” (gibidir).
Ve onu **أطمعته** ve onu **طمعته**; böylece o **تطمع** etti. Ve (o) bir **طامع** ve **طماع** ve **طموع** ve **طمع** (dır).
Ve şüphesiz filân kimse elbette **لطمع**’dır: hırslı. Ve onda **طمع** ve **مطمع** ve **طماعة** ve **طماعية** vardır.
Ve bunu **طماعية** olarak yaptı.
Hüzeli dedi ki: “Hayır; evinin köşelerini meshettiğim (Zât)a yemin olsun ki, **طماعية** olarak—bağışlayanın günahı bağışlaması ümidiyle—; ve itaatkâr (olan) erkeklerin boyunlarını ve **المطامع**’ı zelil kıldı.”
Ve şüphesiz **المخاضعة** söz(ü) elbette bir **لمطمعة**’dır.
Ve mecazdan: Askerler **أطماعهم**’ı aldılar: rızıklarını.
Ve şüphesiz kuş elbette **بالمطامع** ile avlanır; cem‘i: **مطمع**. Ve o, sonra vadiye doğru devam etti; böylece onu ondan (vadiden) sığınmaya mecbur etti. Ve **طمع الأظفار والحنك**: yani onu neredeyse alacaktı ve onunla tırnakları ve gagasıyla tutunacaktı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: تعلمن أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَّ اليَأْسَ غِنًى. طَمِعَ فيه وبه طَمَعاً وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عليه ورَجاه، وأَنكر بعضهم التشديد. ورجاٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ من قوم طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غيره. والمَطْمعُ: ما طُمِعَ فيه. والمَطْمَعةُ: ما طُمِعَ من أَجْله. وفي صفة النساء: ابنةُ عشر مَطْمَعةٌ للناظِرين. وامرأَة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ من نفْسها. ويقال: إِنَّ قَوْلَ الخاضِعةِ من المرأَة لَمَطْمَعةٌ في الفَساد أَي مما يُطْمِعُ ذا الرِّيبةِ فيها. وتَطْمِيعُ القَطْر: حين يَبْدأُ فيَجِيء منه شيءٌ قليل، سمي بذلك لأَنه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ،
يُجادُ به لأَصْداءٍ شِحاحِ
الأَصْداءُ ههنا: الأَبْدانُ، يقول: أَصْداؤُنا شِحاحٌ على حديثها. والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد، وأَطْماع الجُند: أَرزاقُهم. يقال: أَمَرَ لهم الأَميرُ بأَطماعِهم أَي بأَرزاقِهم، وقيل: أَوْقاتُ قَبْضِها، واحدها طَمَعٌ. قال ابن بري: يقال طَمَعٌ وأَطْماعٌ ومَطْمَعٌ ومَطامِعُ. ويقال: ما أَطْمَعَ فلاناً على التعجُّب من طَمَعِه. ويقال في التعجب: طَمُعَ الرجلُ فلان، بضم الميم، أَي صار كثير الطَّمَعِ، كقولك إِنه لَحَسُنَ الرجلُ، وكذلك التعجب في كل شيء مضموم، كقولك: خَرُجَتِ المرأَةُ فلانة إِذا كانت كثيرة الخُروج، وقَضُوَ القاضِي فلان، وكذلك التعجب في كل شيء إِلاَّ ما قالوا في نِعْمَ وبِئْس رواية تروى عنهم غير لازمة لقياس التعجب، جاءَت الرواية فيهما بالكسر لأَنَّ صور التعجب ثلاث: ما أَحْسَنَ زيداً، أَسْمِعْ به، كَبُرَتْ كَلِمةً، وقد شَذَّ عنها نِعْم وبِئْسَ.

##### Türkçe

**الطَّمَعُ**: **اليَأْسِ**’in zıddıdır. Ömer b. el-Hattâb, Allah ondan razı olsun, dedi: “Öğrenin ki **الطَّمَعَ** fakirliktir ve **اليَأْسَ** zenginliktir.” **طَمِعَ** onda ve onunla, **طَمَعاً** ve **طَماعةً** ve **طَماعِيةً** (hafifletilmiş), ve **طَماعِيَّةً**; o hâlde o **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**: ona hırs gösterdi ve onu umdu; bazıları şeddelendirmeyi inkâr etti. Ve **رَجاٌ** (ummak) **طامِعٌ** ve **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**; **طَمِعِينَ** ve **طَماعَى** ve **أَطْماعٍ** ve **طُمَعاءَ** kavminden. Ve başkası onu **أَطْمَعَه** (tama ettirdi). Ve **المَطْمعُ**: kendisinde tama edilen şeydir. Ve **المَطْمَعةُ**: kendisi sebebiyle tama edilen şeydir. Kadınların vasfında: “On (yaş) kızı, bakanlar için **مَطْمَعةٌ**.” Ve **مِطْماعٌ** kadın: tama ettirir ve nefsinden (kendini) mümkün kılmaz. Ve denir: “Kadından **الخاضِعةِ**’nin sözü, bozulmada elbette bir **لَمَطْمَعةٌ**’dır”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tama ettiren şeydendir. Ve **تَطْمِيعُ القَطْر**: (yağmur) başlamaya koyulduğu vakit, ondan az bir şey geldiği zamandır; bununla adlandırıldı, çünkü ondan daha çoğu ile tama ettirir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Sanki onun konuşması **تَطْمِيعُ قَطْرٍ** gibidir,
Cimri bedenlere onunla cömertlik yapılır.

**الأَصْداءُ** burada: bedenlerdir; der ki: bizim bedenlerimiz onun konuşmasına karşı cimridir.

Ve **الطَّمَعُ**: askerin rızkıdır; ve askerin **أَطْماع**’ı: onların rızıklarıdır. Denir: emir onlara **بأَطماعِهم** ile emretti; yani rızıklarıyla; ve denildi: onun kabzının vakitleridir; onun bir teki **طَمَعٌ**’dır. İbn Berrî dedi: **طَمَعٌ** ve **أَطْماعٌ** ve **مَطْمَعٌ** ve **مَطامِعُ** denir. Ve denir: “Falancayı, onun **طَمَعِه**’inden taaccüp olarak, ne **أَطْمَعَ** etti!” Ve taaccüpte denir: “**طَمُعَ** adam falan”; mîm’in dammesiyle; yani **الطَّمَعِ**’ı çok oldu; senin “Şüphesiz o adam ne güzel oldu!” demen gibi; ve taaccüp her şeyde böyledir: dammelidir; senin “Falan kadın ne çok çıktı!” demen gibi, eğer çıkışı çok ise; ve “Falan kadı ne çok hükmetti!”; ve taaccüp her şeyde böyledir; ancak onların **نِعْمَ** ve **بِئْس** hakkında söyledikleri müstesna: onlardan rivayet olunan bir rivayet, taaccüp kıyasına lâzım olmayan; rivayet ikisinde kesre ile geldi; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “Zeyd’i ne güzel yaptı!”, “Onunla işittir!”, “Söz ne büyüdü!”; ve **نِعْم** ve **بِئْسَ** ondan şâz olmuştur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط م ع * * طَمِعَ * فيه من باب طرِب وسلِم و * طَمَاعَيةً * أيضا فهو * طَمُعٌ * كسر الميم وضمها ز و * أطْمَعَهُ * فيه غيره

##### Türkçe

* ط م ع * **طَمِعَ** onda; **طرِب** ve **سلِم** bâbından ve **طَمَاعَيةً** da; o hâlde o **طَمُعٌ**dur; **الميم**’in kesri ve zammı (ile) z; ve başkası onu onda **أطْمَعَهُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طمع فيه، وبه، وعلى الأول اقتصر الجوهري، كفرح، طمعا، محركة، وطماعا، كما في سائر النسخ، والصواب: طماعة، كما هو نص الصحاح و العباب، وطماعية مخفف، كما في الصحاح، ومشدد كما في اللسان، وأنكر بعضهم التشديد: حرص عليه ورجاه. وفي حديث عمر رضي الله عنه: الطمع فقر، واليأس غنى. وقال الراغب: الطمع: نزوع النفس إلى الشيء، شهوة له، ولما كان أكثره من جهة الهوى قيل: الطمع طبع، والطبع يدنس الإهاب. فهو طامع، و طمع كخجل، وطمع مثل رجل، ج: طمعون، وطمعاء كفقهاء، وطماعى، كسكارى، و أطماع، يقال: إنما أذل أعناق الرجال الأطماع. يقال في التعجب: طمع الرجل فلان، ككرم، أي صار كثيره، وكذا خرجت المرأة فلانة: إذا صارت كثيرة الخروج، وقضو القاضي فلان، وكذلك التعجب في كل شيء، إلا ما قالوا في نعم وبئس رواية تروى عنهم غير لازمة لقياس التعجب، لأن صور التعجب ثلاث: ما أحسن زيدا، أسمع به، كبرت كلمة، كما في الصحاح. و أطمعه غيره: أوقعه فيه، قال متمم بن نويرة - رضي الله عنه -:
  ظلت تراصدني وتنظر حولها                      ويريبها رمق وأني مطمـع أي مرجو موته. ومن المجاز: الطمع، محركة: رزق الجند، ج: أطماع، يقال: أخذ الجند أطماعهم، أي أرزاقهم، أو أطماعهم: أوقات قبض أرزاقهم. وامرأة مطماع: تطمع ولا تمكن من نفسها. المطمع، كمقعد: ما يطمع فيه، قال الحادرة:
  إنا نعف ولا نريب حلـيفـنـا                      ونكف شح نفوسنا في المطمع والجمع: المطامع، قال البعيث:
  طمعت بليلى أن تريع وإنمـا                      تقطع أعناق الرجال المطامع المطمعة، بهاء: ما طمعت من أجله، يقال: إن قول المخاضعة من المرأة لمطمعة في الفساد، أي مما يطمع ذا الريبة فيها. ويقال نحو ذلك في كل شيء، قال النابغة الذبياني:
  واليأس مما فات يعقب راحة                      ولرب مطمعة تعود ذباحـا وقال الليث، في صفات النساء: بنت عشر: مطمعة للناظرين، بنت عشرين: تشمس وتلين، بنت ثلاثين: لذة للمعانقين، بنت أربعين: ذات شباب ودين، بنت خمسين: ذات بنات وبنين، بنت ستين: تشوف للخاطبين، بنت سبعين: عجوز في الغابرين. ومما يستدرك عليه: طمعت الرجل تطميعا، كأطمعته فطمع، ورجل طماع، وطموع. وتطميع القطر: حين يبدأ فيجيء منه شيء قليل، سمي بذلك لأنه يطمع بما هو أكثر منه، أنشد ابن الأعرابي: كأن حديثها تطميع قطر يجاد به لأصداء شحاح الأصداء هنا: الأبدان، يقول: أصداؤنا شحاح على حديثها. من المجاز: الطير يصاد بالمطامع، جمع مطمع، وهو الطائر الذي يوضع في وسط الشبكة لتصاد بدلالته الطيور. ومن أمثالهم: أطمع من أشعب، وقد تقدم في الموحدة. ومن أمثال العامة: الطمع ضيع ما جمع.

##### Türkçe

**طمع** onda, onunla ve (bir şeye) karşı **طمع** etti; ve birincisi üzerine **الجوهري** iktisar etti; **فرح** gibi, **طمعا** (harekeli), ve **طماعا**; sair nüshalarda olduğu gibi; ve doğru olan: **طماعة**’dır; **الصحاح** ve **العباب**’ın nassı olduğu üzere; ve **طماعية** hafifletilmiş (şeddeli olmayan)dir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve **اللسان**’da olduğu gibi şeddeli (müseddes)dir; ve bazıları şeddeyi inkâr etti: ona hırs gösterdi ve onu umdu. Ve **عمر**’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “**الطمع** fakirliktir, **اليأس** zenginliktir.” Ve **الراغب** dedi: **الطمع**: nefsin şeye doğru meyletmesi, ona iştiha (duyması)dır; ve çoğu heva cihetinden olduğundan: “**الطمع** tabiat(tır), tabiat deriyi kirletir” denildi. O hâlde o **طامع**’dır; ve **طمع** **خجل** gibi; ve **طمع** **رجل** misali; çoğulu: **طمعون**; ve **طمعاء** **فقهاء** gibi; ve **طماعى** **سكارى** gibi; ve **أطماع**. Denir: “Erkeklerin boyunlarını ancak **الأطماع** zelil etti.” Taaccübde denir: **طمع الرجل فلان**; **كرم** gibi; yani onun çoğu oldu; ve keza: “**خرجت المرأة فلانة**”: eğer çok çıkıcı olduysa; ve “**قضو القاضي فلان**”; ve taaccüb her şeyde böyledir; ancak **نعم** ve **بئس** hakkında, onlardan rivayet olunan bir rivayet (vardır ki) taaccüb kıyasına lâzım değildir; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “**ما أحسن زيدا**”, “**أسمع به**”, “**كبرت كلمة**”; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve başkası onu **أطمعه** etti: onu ona düşürdü. **متمم بن نويرة** (Allah ondan razı olsun) dedi:
  ظلت تراصدني وتنظر حولها                      ويريبها رمق وأني مطمـع
yani: ölümü umulan.

Ve mecazdan: **الطمع** (harekeli): askerin rızkı; çoğulu: **أطماع**; denir: “Asker **أطماع**larını aldı”; yani rızıklarını; yahut **أطماع**ları: rızıklarını kabzetme vakitleridir. Ve **امرأة مطماع**: (erkekleri) tamahlandırır ve kendisinden (bir şeye) imkân vermez. **المطمع** **مقعد** gibi: kendisinde tamah edilen şey; **الحادرة** dedi:
  إنا نعف ولا نريب حلـيفـنـا                      ونكف شح نفوسنا في المطمع
ve cem‘i: **المطامع**; **البعيث** dedi:
  طمعت بليلى أن تريع وإنمـا                      تقطع أعناق الرجال المطامع

**المطمعة** (ه ile): kendisi sebebiyle tamah ettiğim şey; denir: “Kadından **المخاضعة** sözünün, fesatta bir **لمطمعة** (olması)”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tamahlandıran şeylerdendir. Ve bunun benzeri her şeyde söylenir. **النابغة الذبياني** dedi:
  واليأس مما فات يعقب راحة                      ولرب مطمعة تعود ذباحـا

Ve **الليث** kadınların sıfatlarında dedi: On yaşındaki kız: bakanlar için **مطمعة**; yirmi yaşındaki kız: güneşlenir ve yumuşar; otuz yaşındaki kız: kucaklayanlar için lezzet; kırk yaşındaki kız: gençlik ve din sahibi; elli yaşındaki kız: kızlar ve oğullar sahibi; altmış yaşındaki kız: taliplere göz diker; yetmiş yaşındaki kız: geride kalanlar içinde bir kocakarı.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **طمعت الرجل تطميعا**; **أطمعته فطمع** gibi; ve **رجل طماع**; ve **طموع**. Ve **تطميع القطر**: başladığı vakit, ondan az bir şey geldiği zamandır; bundan daha çoğu ile tamahlandırdığı için böyle adlandırıldı. **ابن الأعرابي** inşad etti:
كأن حديثها تطميع قطر يجاد به لأصداء شحاح
burada **الأصداء**: bedenlerdir; der ki: bedenlerimiz onun hadisine cimridir.

Mecazdan: kuşlar **بالمطامع** ile avlanır; **مطمع**’ın cem‘idir; ve o, ağın ortasına konulan kuştur; kuşları delâletiyle avlansın diye. Ve onların mesellerindendir: “**أطمع من أشعب**”; ve bu, **الموحدة**’da geçti. Ve avamın mesellerindendir: “**الطمع** topladığını zayi etti.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَمِعَ فِيهِ
1 طَمِعَ فِيهِ ذ (S, O, Msb, K, &c.) and بِهِ, (O, K,) aor. طَمَعَ , (O, K,) inf. n. طَمَعٌ (S, O, Msb, K) and طَمَاعَةٌ, (S, O, TA,) accord. to all the copies of the K [and my copy of the Msb] طَمَاعٌ, but this is wrong, (TA,) and طَمَاعِيَةٌ, (S, O, Msb, K,) without teshdeed, (S, Msb,) and طَمَاعِيَّةٌ, with teshdeed, as in the L, but some disapprove this last, (TA,) He coveted it; i. e. desired it vehemently, eagerly, greedily, very greedily, excessively, inordinately, or culpably; or he strove to acquire, obtain, or attain, it; syn. حَرَصَ عَلَيْهِ: (K, TA:) طَمَعٌ signifying the longing, or yearning, for a thing; or lusting after it; mostly, for the gratification of animal appetite, without any lawful incitement: (Er-Rلghib, TA:) and it is mostly used in relation to that of which the occurrence, or coming to pass, is [deemed] near: but sometimes طَمِعَ فِيهِ signifies he hoped for it. (Msb.) [See also طَمَعٌ below. One says also, طَمِعَ فِى فُلَانٍ, meaning He eagerly desired, or he hoped, to make himself master of, or to overcome, such a one: (see an ex. voce خَازِقٌ:) and طَمِعَ فِى فُلَانَةَ he eagerly desired, or he hoped, to gain possession of, or to win, such a woman; or he lusted after her.] ― -b2- طَمُعَ, said of a man, means He became very covetous; (صَارَ كَثِيرَ الطَّمَعِ: S, O, K:) [or rather how covetous is he! for] it is a verb of wonder; the verbs of wonder being of three forms, accord. to rule; as in the exs. مَآ أَحْسَنَ زَيْدًا and أَسْمِعْ بِهِ and كَبُرَتْ كَلِمَةً; from which نِعْمَ and بِئْسَ are anomalous exceptions. (S, O.)

2 طَمَّعَ see what next follows. ― -b2- ― -b3- [See also تَطْمِيعٌ below.]

اطمعهُ
4 اطمعهُ ذ He made him to covet, &c.; (S, * O, * Msb, * K, TA;) and so ↓ طمّعهُ, inf. n. تَطْمِيعٌ: (TA:) the verb is followed by فِى [and app. by بِ also] before the object. (S.)

تطمّع فِى المَرْأَةِ
5 تطمّع فِى المَرْأَةِ ذ [He became excited to feel an eager desire for the woman; or to lust after her]. (TA in art. خضع.)

طَمَعٌ
طَمَعٌ ذ an inf. n. of طَمِعَ. (S, O, Msb, K.) It is said in a trad. of 'Omar, الطَّمَعُ فَقْرٌ وَاليَأْسُ غِنًى [meaning Coveting, or covetousness, or greed, is a cause of poverty, and despair is a cause of freedom from want]. (TA.) And one says, الطَّمَعُ طَبَعٌ [Coveting, or covetousness, or greed, is a cause of disgrace, or dishonour]. (TA. See أَطْمَعُ.) [See also an ex. in a verse cited voce طَبَعٌ. And see an ex. voce خَائِفٌ.] ― -b2- And A thing that is coveted, or desired vehemently &c.: (Ham p. 517:) [pl. أَطْمَاعٌ. See also مَطْمَعٌ.] ― -b3- And hence, (Ham ibid.,) The daily, or monthly, allowance of food or the like, subsistence-money, or pay, (syn. رِزْق,) of soldiers: pl. أَطْمَاعٌ: (S, O, Msb, K:) or their أَطْمَاع are their times of receiving such allowances. (K.)

طَمُعٌ
طَمُعٌ ذ : see the next paragraph.

طَمِعٌ
طَمِعٌ ذ (S, O, Msb, K) and ↓ طَامِعٌ (O, Msb, K) and ↓ طَمُعٌ (S, O, K) and ↓ طَمَّاعٌ and ↓ طَمُوعٌ (TA) epithets from طَمِعَ: (S, O, Msb, K:) [the first and second signify Coveting, &c.: and the rest, coveting &c. much, or very covetous &c.:] pl. [of the first] طَمِعُونَ and [of the second or of the first] طُمَعَآءُ and [of the first] طَمَاعَى and [of the first or third or second] أَطْمَاعٌ. (K.)

طَمُوعٌ
طَمُوعٌ ذ : see the next preceding paragraph.

طَمَّاعٌ
طَمَّاعٌ ذ : see the next preceding paragraph.

طَامِعٌ
طَامِعٌ ذ : see the next preceding paragraph.

أَطْمَعُ
أَطْمَعُ ذ [More, and most, covetous &c.]. أَطْمَعُ مِنْ قَالِبِ الصَّخْرَةِ [More covetous than the turnerover of the great mass of stone] is a prov., of which the origin was this: a man of Ma'add saw a stone in the land of El-Yemen, on which was inscribed, أَقْلِبْنِى أَنْفَعْكَ [“ Turn me over, I will benefit thee ”]: and he exercised his skill in turning it over, and found [inscribed] on the other side, يَهْدِى اـِلَى طَبَعٍ ↓ رُبَّ طَمَعٍ [Many a coveting leads to disgrace]: and he ceased not to beat with his head the great mass of stone, by reason of regret, until his brains issued and he died. (Meyd.)

تَطْمِيعٌ
تَطْمِيعٌ ذ inf. n. of 2. (TA.) ― -b2- [Hence,] تَطْمِيعُ القَطْرِ (assumed tropical:) The first of rain, when it begins, and little thereof comes: so called because it causes to covet more. (IAar, TA.)

مَظْمَعٌ
مَظْمَعٌ ذ A thing that is [or that is to be] coveted, or desired vehemently &c.: (O, K: [see also طَمَعٌ:]) pl. مَطَامِعُ. (O, TA.) One says, طَمِعَ فِىغَيْرِ مَطْمَعٍ [He coveted a thing not to be coveted; or] he hoped for a thing of which the attainment was remote, or improbable. (Msb.) ― -b2- And [hence,] (tropical:) A bird that is put in the midst of the fowler's net in order to ensnare thereby other birds: pl. as above. (TA.) ― -b3- [And it is also used as an inf. n., agreeably with general analogy.] One says, لَا مَطْمَعَ فِى بُرْئِهِ [There is no hope for its cure]. (K in art. سرط.)

مَطْمَعَةٌ
مَطْمَعَةٌ ذ [A cause of coveting, or desiring vehemently &c.;] a thing on account of which one covets, &c. (O, K.) En-Nلbighah EdhDhubyلnee says,
وَاليَأْسُ مِمَّا فَاتَ يُعْقِبُ رَاحَةً
وَلَرُبَّ مَطْمَعَةٍ تَعُودُ ذُبَاحَا
[And despair of what has become beyond reach occasions, as its result, rest: and assuredly many a cause of coveting is, in its result, (like) a disease in the fauces, or a poisonous plant]. (O.)

اِمْرَأَةٌ مِطْمَاعٌ
اِمْرَأَةٌ مِطْمَاعٌ ذ A woman that causes vehement desire (تُطْمِعُ) but does not grant attainment. (S, O, K.)

##### Türkçe

طَمِعَ فِيهِ
1 **طَمِعَ فِيهِ** ذ (S, O, Msb, K, &c.) ve **بِهِ**, (O, K,) muzârîsi **طَمَعَ**, (O, K,) mastarı **طَمَعٌ** (S, O, Msb, K) ve **طَمَاعَةٌ**, (S, O, TA,) K’nin bütün nüshalarına göre [ve benim Msb nüshama göre] **طَمَاعٌ**, fakat bu yanlıştır, (TA,) ve **طَمَاعِيَةٌ**, (S, O, Msb, K,) teşdîdsiz, (S, Msb,) ve **طَمَاعِيَّةٌ**, teşdîd ile, L’de olduğu gibi, fakat bazıları bu sonuncuyu uygun görmez, (TA,) O ona tamah etti; yani onu şiddetle, iştiyakla, açgözlülükle, pek açgözlülükle, aşırı, ölçüsüz, yahut kınanır biçimde arzuladı; yahut onu elde etmeye, kazanmağa veya erişmeğe çalıştı; eşanlamlısı **حَرَصَ عَلَيْهِ**: (K, TA:) **طَمَعٌ**, bir şeye özlemeyi yahut iştiyakı; yahut onun peşine düşmeyi ifade eder; çoğunlukla, herhangi bir meşru sevk olmaksızın, hayvanî iştihanın tatmini için: (Er-Râghib, TA:) ve çoğunlukla, vuku bulması yahut gerçekleşmesi [yakın sayılan] şeye nispetle kullanılır: fakat bazen **طَمِعَ فِيهِ**, “ona ümit bağladı” mânasına gelir. (Msb.) [Aşağıya, **طَمَعٌ** maddesine de bak. Şöyle de denir: **طَمِعَ فِى فُلَانٍ**, mânası: O, böyle birine karşı, kendisini ona hâkim kılmayı yahut onu yenmeyi şiddetle arzuladı; yahut buna ümit bağladı: (bk. **خَازِقٌ** maddesinde bir örnek:) ve **طَمِعَ فِى فُلَانَةَ**, mânası: O, böyle bir kadını ele geçirmeyi yahut kazanmayı şiddetle arzuladı; yahut buna ümit bağladı; yahut ona şehvet duydu.] ― -b2- **طَمُعَ**, bir adam hakkında söylenir, mânası: O pek tamahkâr oldu; (**صَارَ كَثِيرَ الطَّمَعِ**: S, O, K:) [yahut daha doğrusu “ne kadar tamahkârdır o!”; çünkü] bu, taaccüb fiilidir; taaccüb fiilleri kaideye göre üç şekildir; örneklerde olduğu gibi: **مَآ أَحْسَنَ زَيْدًا** ve **أَسْمِعْ بِهِ** ve **كَبُرَتْ كَلِمَةً**; bunlardan **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** ise aykırı istisnalardır. (S, O.)

2 **طَمَّعَ**: hemen ardından gelen şeye bak. ― -b2- ― -b3- [Aşağıda **تَطْمِيعٌ**’e de bak.]

اطمعهُ
4 **اطمعهُ** ذ O, onu tamaha sevk etti, vb.; (S, * O, * Msb, * K, TA;) ve bunun gibi aşağıdaki **طمّعهُ**, mastarı **تَطْمِيعٌ**: (TA:) fiil, mef‘ûlden önce **فِى** ile [ve görünüşe göre **بِ** ile de] gelir. (S.)

تطمّع فِى المَرْأَةِ
5 **تطمّع فِى المَرْأَةِ** ذ [O, kadına karşı şiddetli arzu duymaya; yahut ona şehvet duymaya kışkırtıldı]. (TA, **خضع** maddesinde.)

طَمَعٌ
**طَمَعٌ** ذ **طَمِعَ**’ın mastarıdır. (S, O, Msb, K.) ‘Ömer’den bir rivayette şöyle denmiştir: **الطَّمَعُ فَقْرٌ وَاليَأْسُ غِنًى** [mânası: Tamah, yahut tamahkârlık, yahut açgözlülük, fakirliğin bir sebebidir; ve ümitsizlik, ihtiyaçsızlığın bir sebebidir]. (TA.) Ve şöyle denir: **الطَّمَعُ طَبَعٌ** [Tamah, yahut tamahkârlık, yahut açgözlülük, rezilliğin yahut yüz karasının bir sebebidir]. (TA. **أَطْمَعُ**’a bak.) [**طَبَعٌ** maddesinde zikredilen bir beyitteki örneğe de bak. Ve **خَائِفٌ** maddesindeki bir örneğe de bak.] ― -b2- Ve: Şiddetle arzulanan vb. bir şey: (Ham s. 517:) [çoğulu **أَطْمَاعٌ**. **مَطْمَعٌ**’a da bak.] ― -b3- Ve bundan dolayı, (Ham, aynı yer,) askerlerin yiyecek vb. günlük yahut aylık tahsisatı, geçim parası yahut ücreti (eşanlamlısı **رِزْق**): çoğulu **أَطْمَاعٌ**: (S, O, Msb, K:) yahut onların **أَطْمَاع**’ı, bu tahsisatları alma vakitleridir. (K.)

طَمُعٌ
**طَمُعٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

طَمِعٌ
**طَمِعٌ** ذ (S, O, Msb, K) ve aşağıdaki **طَامِعٌ** (O, Msb, K) ve aşağıdaki **طَمُعٌ** (S, O, K) ve aşağıdaki **طَمَّاعٌ** ve aşağıdaki **طَمُوعٌ** (TA) **طَمِعَ**’dan sıfatlardır: (S, O, Msb, K:) [birincisi ve ikincisi “tamah eden, vb.” mânasınadır; geri kalanlar ise “çok tamah eden vb.; yahut pek tamahkâr vb.” mânasınadır:] [birincinin] çoğulu **طَمِعُونَ** ve [ikincinin yahut birincinin] **طُمَعَآءُ** ve [birincinin] **طَمَاعَى** ve [birincinin yahut üçüncünün yahut ikincinin] **أَطْمَاعٌ**. (K.)

طَمُوعٌ
**طَمُوعٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

طَمَّاعٌ
**طَمَّاعٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

طَامِعٌ
**طَامِعٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

أَطْمَعُ
**أَطْمَعُ** ذ [Daha çok ve en çok tamahkâr vb.]. **أَطْمَعُ مِنْ قَالِبِ الصَّخْرَةِ** [Büyük kaya kütlesini çevirenden daha tamahkâr] bir darb-ı meseldir; bunun aslı şudur: Ma‘add’dan bir adam, Yemen diyarında üzerinde şu yazılı olan bir taş gördü: **أَقْلِبْنِى أَنْفَعْكَ** [“Beni çevir, sana fayda vereyim”]: ve onu çevirmekte maharetini kullandı ve öbür yüzünde [şu yazılıyı] buldu: **يَهْدِى اـِلَى طَبَعٍ ↓ رُبَّ طَمَعٍ** [Nice tamah, rezilliğe götürür]: ve pişmanlık sebebiyle, beyni çıkıncaya ve ölünceye kadar, başıyla o büyük kaya kütlesine vurmaktan geri durmadı. (Meyd.)

تَطْمِيعٌ
**تَطْمِيعٌ** ذ 2’nin mastarıdır. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَطْمِيعُ القَطْرِ** (mecaz kabul edilen:) yağmurun ilk başlangıcı; başladığında azının gelmesi: daha fazlasını tamah ettirdiği için böyle adlandırılmıştır. (IAar, TA.)

مَظْمَعٌ
**مَظْمَعٌ** ذ Şiddetle arzulanan vb. bir şey: (O, K: [**طَمَعٌ**’a da bak:]) çoğulu **مَطَامِعُ**. (O, TA.) Şöyle denir: **طَمِعَ فِىغَيْرِ مَطْمَعٍ** [Tamah edilmemesi gereken bir şeye tamah etti; yahut] elde edilmesi uzak yahut ihtimali zayıf olan bir şeye ümit bağladı. (Msb.) ― -b2- Ve [bundan dolayı,] (mecaz:) avcının ağı ortasına, bununla başka kuşları tuzağa düşürmek için konulan bir kuş: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b3- [Ve o, genel kıyasa uygun olarak, mastar olarak da kullanılır.] Şöyle denir: **لَا مَطْمَعَ فِى بُرْئِهِ** [Onun iyileşmesine ümit yoktur]. (K, **سرط** maddesinde.)

مَطْمَعَةٌ
**مَطْمَعَةٌ** ذ [Tamahın yahut şiddetli arzunun vb. sebebi;] kendisi sebebiyle kişinin tamah ettiği vb. bir şey. (O, K.) En-Nâbighah Edh-Dhubyânî şöyle der:
وَاليَأْسُ مِمَّا فَاتَ يُعْقِبُ رَاحَةً
وَلَرُبَّ مَطْمَعَةٍ تَعُودُ ذُبَاحَا
[Ve erişilmez olmuş şeyden ümitsizlik, netice olarak rahatlık doğurur: ve elbette nice **مَطْمَعَةٌ**, neticesinde, (gırtlakta) bir hastalık yahut zehirli bir bitki (gibi) olur]. (O.)

اِمْرَأَةٌ مِطْمَاعٌ
**اِمْرَأَةٌ مِطْمَاعٌ** ذ Şiddetli arzuya sevk eden (**تُطْمِعُ**) fakat erişmeyi vermeyen bir kadın. (S, O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَمِعَ
طَمِعَ A ( n. ac. طَمَع 4 ,  طَمَاْع 22 ,  طَمَاعِيَة )
a.  [ Bi or Fī ], Coveted, longed for, desired.

b.  [ Fī ], Importuned.

طَمُعَ
طَمُعَ U ( n. ac. طَمَاْعَة 22t ),
a.  Was covetous, insatiable.

طَمَّعَ
طَمَّعَ II ,
a.  see IV .

أَطْمَعَ
أَطْمَعَ IV ,
a.  Made to covet.

b.  [ acc. &  Fī ], Emboldened, urged on against.

طَمَع
طَمَع 4 , ( pl. أَطْمَاْع 38 ),
a.  see 22t .

c.  Thing coveted, object of desire; desire.

d.  Soldiers' pay.

طَمِع
طَمِع 5 ,
a.  Covetous, greedy, insatiable.

b.  Ambitious.

مَطْمَع
مَطْمَع 17 , ( pl. مَطَاْمِعُ 44 ),
a.  see 4 (c) .

طَاْمِع
طَاْمِع 21 , ( pl. طَمَاْعَى 22ya ,  طُمَّاْع 29 ,  أَطْمَاْع 38 ,  طُمَعَآءُ 43 ),
a.  see 5 .

طَمَاْعَة
طَمَاْعَة 22t ,
a.  Covetousness, greed, eager longing, insatiableness; concupiscence.

b.  Ambition.

طَمَّاْع
طَمَّاْع 28 ,
a.  see 5 .

مِطْمَاْع
مِطْمَاْع 45 ,
a.  see 5 .

طَمَاعِيَة
طَمَاعِيَة
a.  see 22t .

##### Türkçe

**طَمِعَ**
**طَمِعَ** A ( n. ac. **طَمَع** 4 , **طَمَاْع** 22 , **طَمَاعِيَة** )
a. [ Bi veya Fī ], arzuladı, göz dikti, istedi.

b. [ Fī ], ısrarla istedi.

**طَمُعَ**
**طَمُعَ** U ( n. ac. **طَمَاْعَة** 22t ),
a. Açgözlü oldu, doyumsuz oldu.

**طَمَّعَ**
**طَمَّعَ** II ,
a. IV’e bak.

**أَطْمَعَ**
**أَطْمَعَ** IV ,
a. Arzulattı, göz diktirdi.

b. [ acc. & Fī ], (birine karşı) cesaret verdi, (birine karşı) kışkırttı.

**طَمَع**
**طَمَع** 4 , ( pl. **أَطْمَاْع** 38 ),
a. 22t’ye bak.

c. Arzulanan şey, istek nesnesi; arzu.

d. Askerlerin ücreti.

**طَمِع**
**طَمِع** 5 ,
a. Açgözlü, hırslı, doyumsuz.

b. Hırslı.

**مَطْمَع**
**مَطْمَع** 17 , ( pl. **مَطَاْمِعُ** 44 ),
a. 4 (c)’ye bak.

**طَاْمِع**
**طَاْمِع** 21 , ( pl. **طَمَاْعَى** 22ya , **طُمَّاْع** 29 , **أَطْمَاْع** 38 , **طُمَعَآءُ** 43 ),
a. 5’e bak.

**طَمَاْعَة**
**طَمَاْعَة** 22t ,
a. Açgözlülük, hırs, şiddetli arzu, doyumsuzluk; şehvet.

b. Hırs.

**طَمَّاْع**
**طَمَّاْع** 28 ,
a. 5’e bak.

**مِطْمَاْع**
**مِطْمَاْع** 45 ,
a. 5’e bak.

**طَمَاعِيَة**
**طَمَاعِيَة**
a. 22t’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طمع
طَمِعَ - يَطْمَعُ - طَمَع- طََمَعاً
طَمِعَ - يَطْمَعُ + كائن + في شيء أو أمر): يرغب ويتمنى بشدة وقوع وإنفاذ أمر، أو الحصول على شيء
طَمِعَ - يَطْمَعُ + كائن + أن يفعل آخر شيئاً: يرغب ويتمنى أن يقوم الآخر بإنفاذ امر فيه متعة ورضا للأول
طََمَع: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل من " طَمِعَ - يَطْمَعُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: الشيء أو الأمر المطموع فيه عند آخر أو منه
طََمَعاً: حال من " طََمَع ": بطمع ورجاء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التمني والشعور بالرجاء والأمل في حصول أمر"، وهي
طَمِعَ - يَطْمَعُ، مَنَا - يَمْنُو (مَنا - يَمني) (المتعدي)، أَمَلَ - يَأْمَلُ، عَسَى - يَعْسُو، رَجا - يَرْجوْ، عَلَّ - يَعِلُّ
يطمع
 	﴿وبينهما حجاب وعلى الأعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم ونادوا أصحاب الجنة أن سلام عليكم لم يدخلوها وهم يطمعون(46)﴾ الأعراف ﴿أيطمع كل امرئ منهم أن يدخل جنة نعيم(38)﴾ المعارج
 	﴿وما لنا لا نؤمن بالله وما جاءنا من الحق ونطمع أن يدخلنا ربنا مع القوم الصالحين (84)﴾ المائدة ﴿إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا خطايانا أن كنا أول المؤمنين(51)﴾ الشعراء ﴿والذي أطمع أن يغفر لي خطيئتي يوم الدين(82)﴾ الشعراء
 	﴿يانساء النبي لستن كأحد من النساء إن اتقيتن فلا تخضعن بالقول فيطمع الذي في قلبه مرض وقلن قولا معروفا(32)﴾ الأحزاب ﴿أفتطمعون أن يؤمنوا لكم وقد كان فريق منهم يسمعون كلام الله ثم يحرفونه من بعد ما عقلوه وهم يعلمون(75)﴾ البقرة ﴿ذرني ومن خلقت وحيدا(11)وجعلت له مالا ممدودا(12)وبنين شهودا(13)ومهدت له تمهيدا(14) ثم يطمع أن أزيد(15)﴾ المدثر
طمع
 ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمة الله قريب من المحسنين(56)﴾ الأعراف ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون(16)﴾ السجدة
 	﴿هو الذي يريكم البرق خوفا وطمعا وينشئ السحاب الثقال(12)﴾ الرعد ﴿ومن آياته يريكم البرق خوفا وطمعا وينزل من السماء ماء فيحي به الأرض بعد موتها إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(24)﴾ الروم
مختار الصحاح
● [طمع] ط م ع: طَمِعَ فيه من باب طرِب وسلِم و طَمَاعَيةً أيضا فهو طَمُعٌ كسر الميم وضمها ز و أطْمَعَهُ فيه غيره
الراغب
طمع
- الطمع: نزوع النفس إلى الشيء شهوة له، طمعت أطمع طمعا وطماعية، فهو طمع وطامع. قال تعالى: }إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا﴿[الشعراء/51]،﴾أفتطمعون أن يؤمنوا لكم﴿[البقرة/75]،﴾خوفا وطمعا{ [الأعراف/56]، ولما كان أكثر الطمع من أجل الهوى قيل: الطمع طبع، والطمع يدنس الإهاب (أصل الإهاب الجلد، وهذا استعارة؛ وانظر تفسير الراغب ورقة 67).
ملخص اللسان:
1. طَمِع يطْمَع : حَرَص عليه  ورَجاه،
2. طمع:  الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ.
3. وتَطْمِيعُ القَطْر: حين يَبْدأُ  فيَجِيء منه شيءٌ قليل، سمي بذلك لأَنه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه؛
4. والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد،
لسان العرب
● - طمع:  الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: تعلمن  أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَّ اليَأْسَ غِنًى. طَمِعَ فيه وبه طَمَعاً  وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عليه  ورَجاه، وأَنكر بعضهم التشديد. ورجاٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ من قوم  طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غيره. والمَطْمعُ: ما  طُمِعَ فيه. والمَطْمَعةُ: ما طُمِعَ من أَجْله. وفي صفة النساء: ابنةُ عشر  مَطْمَعةٌ للناظِرين. وامرأَة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ من  نفْسها. ويقال: إِنَّ قَوْلَ الخاضِعةِ من المرأَة لَمَطْمَعةٌ في الفَساد أَي  مما يُطْمِعُ ذا الرِّيبةِ فيها. وتَطْمِيعُ القَطْر: حين يَبْدأُ  فيَجِيء منه شيءٌ قليل، سمي بذلك لأَنه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه؛ أَنشد ابن  الأَعرابي:  كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ،  يُجادُ به لأَصْداءٍ شِحاحِ  الأَصْداءُ ههنا: الأَبْدانُ، يقول: أَصْداؤُنا شِحاحٌ على حديثها.  والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد، وأَطْماع الجُند: أَرزاقُهم. يقال: أَمَرَ لهم  الأَميرُ بأَطماعِهم أَي بأَرزاقِهم، وقيل: أَوْقاتُ قَبْضِها، واحدها  طَمَعٌ. قال ابن بري: يقال طَمَعٌ وأَطْماعٌ ومَطْمَعٌ ومَطامِعُ. ويقال: ما  أَطْمَعَ فلاناً على التعجُّب من طَمَعِه. ويقال في التعجب: طَمُعَ  الرجلُ فلان، بضم الميم، أَي صار كثير الطَّمَعِ، كقولك إِنه لَحَسُنَ الرجلُ،  وكذلك التعجب في كل شيء مضموم، كقولك: خَرُجَتِ المرأَةُ فلانة إِذا كانت  كثيرة الخُروج، وقَضُوَ القاضِي فلان، وكذلك التعجب في كل شيء إِلاَّ ما  قالوا في نِعْمَ وبِئْس رواية تروى عنهم غير لازمة لقياس التعجب، جاءَت  الرواية فيهما بالكسر لأَنَّ صور التعجب ثلاث: ما أَحْسَنَ زيداً، أَسْمِعْ  به، كَبُرَتْ كَلِمةً، وقد شَذَّ عنها نِعْم وبِئْسَ.
مقاييس اللغة:
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
القاموس المحيط:
طَمِعَ فيه، وبه، كفرِحَ، طَمَعاً وطَماعاً وطَماعِيَةً حَرِصَ عليه، فهو طامِعٌ وطَمِعٌ، كخَجِلٍ، ورجلٍ، ج طَمِعُونَ وطُمَعاءُ وطَماعَى وأطْماعٌ. وطَمُعَ، ككَرُمَ صارَ كثيرَهُ. وأطْمَعَهُ أوقَعَه فيه. والطَّمَعُ، محرَّكةً رِزْقُ الجُنْدِ، ج أطْماعٌ، أو أطْماعُهُم أوقاتُ قَبْضِ أرْزاقِهِم. وامرأةٌ مِطْماعٌ تُطْمِعُ ولا تُمكِّنُ. وكمَقْعَدٍ ما يُطْمَعُ فيه، وبهاءٍ ما طَمِعْتَ من أجْلهِ.
تاج العروس:
طمع
طَمِعَ فيه وبه وعلى الأوّل اقتصرَ الجَوْهَرِيّ كفَرِحَ طَمَعَاً مُحرّكةً وطَماعاً كما في سائرِ النسخ والصوابُ : طَماعَةً كما هو نصُّ الصحاح و العُباب وطَماعِيَةً مُخَفَّفٌ كما في الصحاح ومُشَدَّدٌ كما في اللِّسان وأنكرَ بعضُهم التشديدَ : حَرِصَ عليه ورَجاه . وفي حديثِ عمرَ رضي الله عنه : الطَّمَعُ فَقرٌ واليأْسُ غِنىً . وقال الراغِبُ : الطَّمَعُ : نُزوعُ النَّفسِ إلى الشيءِ شَهْوَةً له ولمّا كان أكثرُه من جهةِ الهَوى قيل : الطَّمَعُ طَبَعٌ والطَّبَعُ يُدَنِّسُ الإهابَ . فهو طامِعٌ و طَمِعَ كخَجِلَ وطَمُعٌ مثل رجُلٍ ج : طَمِعون وطُمَعاء كفُقَهاء وطَماعى كَسَكَارى و أَطْمَاعٌ يقال : إنّما أذلَّ أعناقَ الرجالِ الأَطْماعُ . يقال في التعَجُّب : طَمُعَ الرجلُ فلانٌ ككَرُمَ أي صارَ كثيرُه وكذا خَرُجَتِ المرأةُ فلانةُ : إذا صارتْ كثيرةَ الخُروج وقَضُوَ القاضي فلانٌ وكذلك التعجُّبُ في كلِّ شيءٍ إلاّ ما قالوا في نِعْمَ وبِئْسَ روايةً تُروى عنهم غيرَ لازِمَةٍ لقياسِ التعجُّبِ لأنّ صُوَرَ التعجُّبِ ثلاثٌ : ما أَحْسَنَ زَيْدَاً أَسْمِع به كَبُرَتْ كَلَمَةً كما في الصحاح . و أَطْمَعَهُ غَيْرُه : أَوْقَعَه فيه قال مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرةَ - رَضِيَ الله عنه - :
ظَلَّتْ تُراصِدُني وتَنظُرُ حَوْلَها ... ويُريبُها رَمَقٌ وأنِّي مُطْمِعُ أي مَرْجُوٌّ مَوْتُه . ومنَ المَجاز : الطَّمَعُ مَحَرَّكَةً : رِزْقُ الجُنْدِ ج : أَطماعٌ يقال : أَخَذَ الجُنْدُ أَطماعَهُم أَي أَرزاقَهُم أَو أَطماعُهُم : أَوقاتُ قَبضِ أَرزاقِهِم . وامرأَةٌ مِطْماعٌ : تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ من نَفسِها . المَطْمَعُ كمَقعَدٍ : ما يُطْمَعُ فيه قال الحادِرَةُ :
إنّا نَعَفُّ ولا نُريبُ حَليفَنا ... ونَكُفُّ شُحَّ نُفوسِنا في المَطْمَعِ والجَمْعُ : المَطامِعُ قال البعيثُ :
طَمِعْتُ بلَيلَى أَن تَريعَ وإنَّما ... تُقَطِّعُ أَعناقَ الرِّجالِ المَطامِعُ المَطْمَعَةُ بهاءٍ : ما طَمِعْتَ من أَجلِه يُقال : إنَّ قولَ المُخاضَعَةِ من المَرأَةِ لَمَطْمَعَةٌ في الفَسادِ أَي مِمّا يُطْمِعُ ذا الرِّيبَةِ فيها . ويقال نَحوُ ذلكَ في كُلِّ شيءٍ قال النّابغَةُ الذُّبيانِيُّ :
واليأْسُ مِمّا فاتَ يُعقِبُ راحَةً ... ولَرُبَّ مَطْمَعَةٍ تَعودُ ذُباحا وقال الليثُ في صفات النِّساءِ : بِنتُ عَشْرٍ : مَطْمَعَةٌ للنّاظِرينَ بنتُ عِشرين : تَشْمُسُ وتَلينُ بنتُ ثلاثينَ : لَذَّةٌ للمُعانِقين بنتُ أَربعين : ذاتُ شَبابٍ ودين بنتُ خَمسينَ : ذاتُ بناتٍ وبَنينَ بنتُ سِتِّينَ : تَشَوَّفُ للخاطِبينَ بنتُ سَبعينَ : عَجوزٌ في الغابرينَ . ومما يُستدرَكُ عليه : طَمَّعْتُ الرَّجُلَ تَطْمِيعاً كأَطْمَعْتُه فطَمِعَ ورجلٌ طَمّاعٌ وطَموعٌ . وتَطميعُ القَطْرِ : حينَ يبدأُ فيجيءُ منه شيءٌ قليلُ سُمِّيَ بذلكَ لأَنَّه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه أَنشدَ ابن الأَعرابيِّ : كأَنَّ حَديثَها تَطميعُ قَطْرٍ يُجادُ به لأَصداءٍ شِحاحِ الأَصداءُ هنا : الأَبدانُ يقول : أَصْداؤنا شِحاحٌ على حَديثِها . منَ المَجاز : الطَّيرُ يُصادُ بالمَطامِعِ جمع مُطْمَعٍ وهو الطَّائر الذي يُوضَعُ في وسَطِ الشَّبكَةِ لتُصادَ بدلالته الطُّيورُ . ومن أَمثالِهِم : أَطْمَعُ من أَشْعَبَ وقد تقدَّم في المُوَحَّدَةِ . ومن أَمثال العامَّةِ : الطَّمَع ضَيَّعَ ما جَمَع

##### Türkçe

**طمع**
**طَمِعَ - يَطْمَعُ - طَمَع- طََمَعاً**
(**طَمِعَ - يَطْمَعُ** + bir varlık + bir şeyde veya bir işte): bir işin vuku bulmasını ve icra edilmesini, yahut bir şeyi elde etmeyi şiddetle ister ve temenni eder
(**طَمِعَ - يَطْمَعُ** + bir varlık + başka birinin bir şey yapmasını): başkasının, birincisi için haz ve rıza bulunan bir işi icra etmesini ister ve temenni eder
**طََمَع**: “فـَعـَل” vezni üzere, **طَمِعَ - يَطْمَعُ**’dan isim-fiildir: o da ondan “mef‘ûl” manasında: başkasının yanında veya ondan, kendisinde tamah edilen şey veya iş
**طََمَعاً**: **طََمَع**’dan hâl: tamah ve ümit ile
Ve lafız, “bir işin elde edilmesinde temenni ve ümit ve emel duygusu” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**طَمِعَ - يَطْمَعُ**، **مَنَا - يَمْنُو** (**مَنا - يَمني**) (müteaddî), **أَمَلَ - يَأْمَلُ**، **عَسَى - يَعْسُو**، **رَجا - يَرْجوْ**، **عَلَّ - يَعِلُّ**

**يطمع**
﴿Ve ikisinin arasında bir perde vardır; ve **الأعراف** üzerinde adamlar vardır, hepsini simalarından tanırlar; ve cennet ehline seslendiler: “Selâm size; henüz ona girmediler, hâlbuki onlar ümit ederler (46)”﴾ **الأعراف**  ﴿Onlardan her bir kişi, nimet cennetine girmeyi mi ümit eder (38)﴾ **المعارج**
﴿Ve bize ne oluyor ki Allah’a ve bize gelen hakka iman etmiyoruz; ve Rabbimizin bizi salih kavimle beraber içeri sokmasını ümit ediyoruz (84)﴾ **المائدة**  ﴿Biz, Rabbimizin bize hatalarımızı bağışlamasını ümit ediyoruz; eğer biz ilk iman edenler olduysak (51)﴾ **الشعراء**  ﴿Ve ben, din gününde hatamı bağışlamasını ümit ettiğim (82)﴾ **الشعراء**
﴿Ey peygamberin kadınları! Eğer sakınırsanız, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz; öyleyse sözde yumuşaklık göstermeyin ki kalbinde hastalık olan kimse tamah etsin; ve maruf bir söz söyleyin (32)﴾ **الأحزاب**  ﴿Size iman etmelerini mi umuyorsunuz? Oysa onlardan bir takım, Allah’ın sözünü işitirlerdi; sonra onu aklettikten sonra tahrif ederlerdi, hâlbuki onlar bilirler (75)﴾ **البقرة**  ﴿Beni ve tek başına yarattığımı bırak (11); ve ona uzatılmış mal verdim (12); ve hazır bulunan oğullar (13); ve ona bir döşeyiş döşedim (14); sonra artırmamı tamah eder (15)﴾ **المدثر**

**طمع**
﴿Yeryüzünde ıslahından sonra fesat çıkarmayın; ve O’na korku ve tamah ile dua edin; şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır (56)﴾ **الأعراف**  ﴿Yanları yataklardan uzaklaşır; Rablerine korku ve tamah ile dua ederler; ve kendilerine rızık verdiğimizden infak ederler (16)﴾ **السجدة**
﴿O, size şimşeği korku ve tamah olarak gösterendir; ve ağır bulutları inşa eder (12)﴾ **الرعد**  ﴿Ve O’nun ayetlerindendir: size şimşeği korku ve tamah olarak gösterir; ve gökten su indirir; onunla yeri ölümünden sonra diriltir; şüphesiz bunda akleden bir kavim için ayetler vardır (24)﴾ **الروم**

**مختار الصحاح**
● [**طمع**] ط م ع: **طَمِعَ** onda, **طرِب** ve **سلِم** babındandır; ve **طَمَاعَيةً** de; o hâlde o **طَمُعٌ**dur; **الميم**’in kesriyle ve zammıyla; ve başkası onu onda **أطْمَعَهُ** etti

**الراغب**
**طمع**
- **الطمع**: nefsin şehvetle bir şeye yönelmesidir; **طمعت أطمع طمعا وطماعية**; o hâlde o **طمع** ve **طامع**tır. Yüce Allah dedi ki: ﴿**إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا**﴾ [**الشعراء**/51], ﴿**أفتطمعون أن يؤمنوا لكم**﴾ [**البقرة**/75], ﴿**خوفا وطمعا**﴾ [**الأعراف**/56]. Ve tamahın çoğu hevâ sebebiyle olduğundan “**الطمع طبع**” denildi; ve “**الطمع يدنس الإهاب**” ( **الإهاب**’ın aslı deridir; bu bir استعارة’dir; ve **تفسير الراغب** ورقة 67’ye bak).

**ملخص اللسان:**
1. **طَمِع يطْمَع**: ona hırs gösterdi ve onu umdu,
2. **طمع**: **الطَّمَعُ**: **اليَأْسِ**’in zıddıdır.
3. Ve **تَطْمِيعُ القَطْر**: başladığı vakit, ondan az bir şey gelmesi; daha çoğunu ümit ettirdiği için böyle adlandırıldı;
4. Ve **الطَّمَعُ**: askerlerin rızkıdır,

**لسان العرب**
● - **طمع**: **الطَّمَعُ**: **اليَأْسِ**’in zıddıdır. Ömer b. el-Hattâb, رضى الله عنه, dedi ki: “Öğrenin ki **الطَّمَعَ** fakirliktir ve **اليَأْسَ** zenginliktir.” **طَمِعَ** onda ve onunla **طَمَعاً** ve **طَماعةً** ve **طَماعِيةً**, muhaffef; ve **طَماعِيَّةً**; o hâlde o **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**dur: ona hırs gösterdi ve onu umdu; ve bazıları teşdîdi inkâr etti. Ve bir kavimden **طامِعٌ** ve **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ** olan bir **رجاٌ**; **طَمِعِينَ** ve **طَماعَى** ve **أَطْماعٍ** ve **طُمَعاءَ**. Ve başkası onu **أَطْمَعَه** etti. Ve **المَطْمعُ**: kendisinde tamah edilen şey. Ve **المَطْمَعةُ**: kendisi için tamah edilen şey. Ve kadınların vasfında: “On yaşındaki kız, bakanlar için **مَطْمَعةٌ**dur.” Ve **مِطْماعٌ** kadın: ümitlendirir, fakat nefsinden imkân vermez. Ve denilir: “Kadının yumuşak konuşmasının sözü, fesatta bir **مَطْمَعةٌ**dır”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tamahlandıran şeydendir. Ve **تَطْمِيعُ القَطْر**: başladığı vakit, ondan az bir şey gelmesi; daha çoğunu ümit ettirdiği için böyle adlandırıldı; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ،
يُجادُ به لأَصْداءٍ شِحاحِ
**الأَصْداءُ** burada: bedenlerdir; der ki: bedenlerimiz onun sözüne karşı cimridir. Ve **الطَّمَعُ**: askerlerin rızkıdır; ve askerlerin **أَطْماع**’ı: rızıklarıdır. Denilir: emir onlara **أَطماعِهم**’ı emretti; yani rızıklarını; ve denildi: onun kabzının vakitleridir; tekili **طَمَعٌ**dır. İbn Berrî dedi ki: **طَمَعٌ** ve **أَطْماعٌ** ve **مَطْمَعٌ** ve **مَطامِعُ** denilir. Ve denilir: “Ne kadar da **أَطْمَعَ** falanı!” onun tamahına taaccüb olarak. Ve taaccübde denilir: **طَمُعَ** adam falan, **الميم**’in zammıyla; yani çok tamah sahibi oldu; “Ne kadar da adam güzel oldu” demen gibi; ve taaccüb her şeyde zammalıdır; “Kadın falanca çok çıkıcı oldu” dediğin gibi; ve “Kadı falan hükmedici oldu” gibi; ve taaccüb her şeyde böyledir; ancak **نِعْمَ** ve **بِئْس** hakkında, onlardan rivayet olunan bir rivayet (taaccüb kıyasına lâzım olmayan) müstesna; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “**ما أَحْسَنَ** Zeyd’i”, “**أَسْمِعْ** onunla”, “**كَبُرَتْ كَلِمةً**”; ve **نِعْم** ve **بِئْس** bundan şâz olmuştur.

**مقاييس اللغة:**
(**طمع**) **الطاء** ve **الميم** ve **العين** tek bir sahih asıldır; kalpte bir şeye dair kuvvetli bir ümide delâlet eder. Denilir: **طَمِعَ** bir şeyde **طَمَعاً** ve **طَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve “**لَطَمُعْتَ يازيد**([9])” denilir; onların “**لَقَضُو القاضي**” demeleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve **مِطْماعٌ** kadın denilir: ümitlendirip imkân vermeyen için.

**القاموس المحيط:**
**طَمِعَ** onda ve onunla, **فرِحَ** gibi; **طَمَعاً** ve **طَماعاً** ve **طَماعِيَةً**: ona hırs gösterdi; o hâlde o **طامِعٌ** ve **طَمِعٌ**dur, **خَجِلٍ** gibi; ve bir adam; cem‘i: **طَمِعُونَ** ve **طُمَعاءُ** ve **طَماعَى** ve **أطْماعٌ**. Ve **طَمُعَ**, **كَرُمَ** gibi: onun çoğu oldu. Ve onu **أطْمَعَهُ**: onu onda vâki kıldı. Ve **الطَّمَعُ**, harekeli: askerlerin rızkıdır; cem‘i: **أطْماعٌ**; yahut onların **أطْماعُهُم**’u: rızıklarını kabz vakitleridir. Ve **مِطْماعٌ** kadın: ümitlendirir ve imkân vermez. Ve **مَقْعَدٍ** gibi **المَطْمَعُ**: kendisinde tamah edilen şey; ve **بهاءٍ** ile **المَطْمَعةُ**: kendisi için tamah ettiğin şey.

**تاج العروس:**
**طمع**
**طَمِعَ** onda ve onunla; ve birincisiyle **الجَوْهَرِيّ** iktifa etti; **فرِحَ** gibi; **طَمَعَاً** harekeli ve **طَماعاً** diğer nüshalarda olduğu gibi; doğrusu: **طَماعَةً**dır; **الصحاح** ve **العُباب**’ın nassı olduğu üzere; ve **طَماعِيَةً** muhaffef, **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve müşedded, **اللِّسان**’da olduğu gibi; ve bazıları teşdîdi inkâr etti: ona hırs gösterdi ve onu umdu. Ve Ömer’in hadîsinde, رضى الله عنه: “**الطَّمَعُ** fakirliktir ve **اليأْسُ** zenginliktir.” Ve **الراغِبُ** dedi ki: **الطَّمَعُ**: nefsin şehvetle bir şeye yönelmesidir; ve çoğu hevâ cihetinden olduğundan “**الطَّمَعُ طَبَعٌ**” denildi; ve “**الطَّبَعُ يُدَنِّسُ الإهابَ**”. O hâlde o **طامِعٌ**dır; ve **طَمِعَ** **خَجِلَ** gibi; ve **طَمُعٌ** “adam” gibi; cem‘i: **طَمِعون** ve **طُمَعاء** **فُقَهاء** gibi; ve **طَماعى** **سَكَارى** gibi; ve **أَطْمَاعٌ**. Denilir: “Erkeklerin boyunlarını ancak **الأَطْماعُ** zelil etti.” Taaccübde denilir: **طَمُعَ** adam falan, **كَرُمَ** gibi; yani onun çoğu oldu; ve aynı şekilde: “Kadın falanca **خَرُجَت** etti”: çok çıkıcı olduğu zaman; ve “Kadı falan **قَضُوَ** etti”; ve taaccüb her şeyde böyledir; ancak **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** hakkında, onlardan rivayet olunan bir rivayet olarak, taaccüb kıyasına lâzım olmayan; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “**ما أَحْسَنَ** Zeyd’i”, “**أَسْمِع** onunla”, “**كَبُرَتْ كَلَمَةً**”; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve başkası onu **أَطْمَعَهُ**: onu onda vâki kıldı. **مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرةَ** - رضى الله عنه - dedi ki:
ظَلَّتْ تُراصِدُني وتَنظُرُ حَوْلَها ... ويُريبُها رَمَقٌ وأنِّي مُطْمِعُ
yani: ölümü umulan. Ve mecazdandır: **الطَّمَعُ** harekeli: askerlerin rızkıdır; cem‘i: **أَطماعٌ**. Denilir: “Askerler **أَطماعَهُم**’u aldı”; yani rızıklarını; yahut onların **أَطماعُهُم**’u: rızıklarını kabz vakitleridir. Ve **مِطْماعٌ** kadın: ümitlendirir ve nefsinden imkân vermez. **المَطْمَعُ** **مَقعَدٍ** gibi: kendisinde tamah edilen şey. **الحادِرَةُ** dedi ki:
إنّا نَعَفُّ ولا نُريبُ حَليفَنا ... ونَكُفُّ شُحَّ نُفوسِنا في المَطْمَعِ
Ve cem‘i: **المَطامِعُ**. **البعيثُ** dedi ki:
طَمِعْتُ بلَيلَى أَن تَريعَ وإنَّما ... تُقَطِّعُ أَعناقَ الرِّجالِ المَطامِعُ
**المَطْمَعَةُ** **بهاءٍ** ile: kendisi için tamah ettiğin şey. Denilir: “Kadının yumuşak konuşmasının sözü, fesatta bir **مَطْمَعَةٌ**dır”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tamahlandıran şeydendir. Ve bunun benzeri her şeyde denilir. **النّابغَةُ الذُّبيانِيُّ** dedi ki:
واليأْسُ مِمّا فاتَ يُعقِبُ راحَةً ... ولَرُبَّ مَطْمَعَةٍ تَعودُ ذُباحا
Ve **الليثُ** kadınların sıfatlarında dedi ki: “On yaşındaki kız: bakanlar için **مَطْمَعَةٌ**; yirmi yaşındaki kız: ürker ve yumuşar; otuz yaşındaki kız: kucaklayanlar için lezzettir; kırk yaşındaki kız: gençlik ve din sahibidir; elli yaşındaki kız: kızlar ve oğullar sahibidir; altmış yaşındaki kız: taliplilere göz diker; yetmiş yaşındaki kız: geçmişler içinde bir kocakarıdır.” Ve üzerine istidrâk edilendir: “**طَمَّعْتُ** adamı **تَطْمِيعاً**”, **أَطْمَعْتُه** gibi; o da **طَمِعَ** etti. Ve **طَمّاعٌ** ve **طَموعٌ** adam. Ve **تَطميعُ القَطْرِ**: başladığı vakit, ondan az bir şey gelmesi; daha çoğunu ümit ettirdiği için böyle adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
كأَنَّ حَديثَها تَطميعُ قَطْرٍ يُجادُ به لأَصداءٍ شِحاحِ
**الأَصداءُ** burada: bedenlerdir; der ki: bedenlerimiz onun sözüne karşı cimridir. Mecazdandır: kuşlar **المَطامِعِ** ile avlanır; **مُطْمَعٍ**’ın cem‘idir; o, ağın ortasına konulan kuştur; kuşlar onun delâletiyle avlanır. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “**أَطْمَعُ من أَشْعَبَ**”; ve daha önce **المُوَحَّدَةِ**’de geçti. Ve avamın darb-ı mesellerindendir: “**الطَّمَع ضَيَّعَ ما جَمَع**”.
