# طمع — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B9/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: طمع

طمع
طَمِعَ - يَطْمَعُ - طَمَع- طََمَعاً
طَمِعَ - يَطْمَعُ + كائن + في شيء أو أمر): يرغب ويتمنى بشدة وقوع وإنفاذ أمر، أو الحصول على شيء
طَمِعَ - يَطْمَعُ + كائن + أن يفعل آخر شيئاً: يرغب ويتمنى أن يقوم الآخر بإنفاذ امر فيه متعة ورضا للأول
طََمَع: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل من " طَمِعَ - يَطْمَعُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول منه: الشيء أو الأمر المطموع فيه عند آخر أو منه
طََمَعاً: حال من " طََمَع ": بطمع ورجاء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التمني والشعور بالرجاء والأمل في حصول أمر"، وهي
طَمِعَ - يَطْمَعُ، مَنَا - يَمْنُو (مَنا - يَمني) (المتعدي)، أَمَلَ - يَأْمَلُ، عَسَى - يَعْسُو، رَجا - يَرْجوْ، عَلَّ - يَعِلُّ
يطمع
 	﴿وبينهما حجاب وعلى الأعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم ونادوا أصحاب الجنة أن سلام عليكم لم يدخلوها وهم يطمعون(46)﴾ الأعراف ﴿أيطمع كل امرئ منهم أن يدخل جنة نعيم(38)﴾ المعارج
 	﴿وما لنا لا نؤمن بالله وما جاءنا من الحق ونطمع أن يدخلنا ربنا مع القوم الصالحين (84)﴾ المائدة ﴿إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا خطايانا أن كنا أول المؤمنين(51)﴾ الشعراء ﴿والذي أطمع أن يغفر لي خطيئتي يوم الدين(82)﴾ الشعراء
 	﴿يانساء النبي لستن كأحد من النساء إن اتقيتن فلا تخضعن بالقول فيطمع الذي في قلبه مرض وقلن قولا معروفا(32)﴾ الأحزاب ﴿أفتطمعون أن يؤمنوا لكم وقد كان فريق منهم يسمعون كلام الله ثم يحرفونه من بعد ما عقلوه وهم يعلمون(75)﴾ البقرة ﴿ذرني ومن خلقت وحيدا(11)وجعلت له مالا ممدودا(12)وبنين شهودا(13)ومهدت له تمهيدا(14) ثم يطمع أن أزيد(15)﴾ المدثر
طمع
 ﴿ولا تفسدوا في الأرض بعد إصلاحها وادعوه خوفا وطمعا إن رحمة الله قريب من المحسنين(56)﴾ الأعراف ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون(16)﴾ السجدة
 	﴿هو الذي يريكم البرق خوفا وطمعا وينشئ السحاب الثقال(12)﴾ الرعد ﴿ومن آياته يريكم البرق خوفا وطمعا وينزل من السماء ماء فيحي به الأرض بعد موتها إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون(24)﴾ الروم
مختار الصحاح
● [طمع] ط م ع: طَمِعَ فيه من باب طرِب وسلِم و طَمَاعَيةً أيضا فهو طَمُعٌ كسر الميم وضمها ز و أطْمَعَهُ فيه غيره
الراغب
طمع
- الطمع: نزوع النفس إلى الشيء شهوة له، طمعت أطمع طمعا وطماعية، فهو طمع وطامع. قال تعالى: }إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا﴿[الشعراء/51]،﴾أفتطمعون أن يؤمنوا لكم﴿[البقرة/75]،﴾خوفا وطمعا{ [الأعراف/56]، ولما كان أكثر الطمع من أجل الهوى قيل: الطمع طبع، والطمع يدنس الإهاب (أصل الإهاب الجلد، وهذا استعارة؛ وانظر تفسير الراغب ورقة 67).
ملخص اللسان:
1. طَمِع يطْمَع : حَرَص عليه  ورَجاه،
2. طمع:  الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ.
3. وتَطْمِيعُ القَطْر: حين يَبْدأُ  فيَجِيء منه شيءٌ قليل، سمي بذلك لأَنه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه؛
4. والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد،
لسان العرب
● - طمع:  الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: تعلمن  أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَّ اليَأْسَ غِنًى. طَمِعَ فيه وبه طَمَعاً  وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عليه  ورَجاه، وأَنكر بعضهم التشديد. ورجاٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ من قوم  طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غيره. والمَطْمعُ: ما  طُمِعَ فيه. والمَطْمَعةُ: ما طُمِعَ من أَجْله. وفي صفة النساء: ابنةُ عشر  مَطْمَعةٌ للناظِرين. وامرأَة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ من  نفْسها. ويقال: إِنَّ قَوْلَ الخاضِعةِ من المرأَة لَمَطْمَعةٌ في الفَساد أَي  مما يُطْمِعُ ذا الرِّيبةِ فيها. وتَطْمِيعُ القَطْر: حين يَبْدأُ  فيَجِيء منه شيءٌ قليل، سمي بذلك لأَنه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه؛ أَنشد ابن  الأَعرابي:  كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ،  يُجادُ به لأَصْداءٍ شِحاحِ  الأَصْداءُ ههنا: الأَبْدانُ، يقول: أَصْداؤُنا شِحاحٌ على حديثها.  والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد، وأَطْماع الجُند: أَرزاقُهم. يقال: أَمَرَ لهم  الأَميرُ بأَطماعِهم أَي بأَرزاقِهم، وقيل: أَوْقاتُ قَبْضِها، واحدها  طَمَعٌ. قال ابن بري: يقال طَمَعٌ وأَطْماعٌ ومَطْمَعٌ ومَطامِعُ. ويقال: ما  أَطْمَعَ فلاناً على التعجُّب من طَمَعِه. ويقال في التعجب: طَمُعَ  الرجلُ فلان، بضم الميم، أَي صار كثير الطَّمَعِ، كقولك إِنه لَحَسُنَ الرجلُ،  وكذلك التعجب في كل شيء مضموم، كقولك: خَرُجَتِ المرأَةُ فلانة إِذا كانت  كثيرة الخُروج، وقَضُوَ القاضِي فلان، وكذلك التعجب في كل شيء إِلاَّ ما  قالوا في نِعْمَ وبِئْس رواية تروى عنهم غير لازمة لقياس التعجب، جاءَت  الرواية فيهما بالكسر لأَنَّ صور التعجب ثلاث: ما أَحْسَنَ زيداً، أَسْمِعْ  به، كَبُرَتْ كَلِمةً، وقد شَذَّ عنها نِعْم وبِئْسَ.
مقاييس اللغة:
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
القاموس المحيط:
طَمِعَ فيه، وبه، كفرِحَ، طَمَعاً وطَماعاً وطَماعِيَةً حَرِصَ عليه، فهو طامِعٌ وطَمِعٌ، كخَجِلٍ، ورجلٍ، ج طَمِعُونَ وطُمَعاءُ وطَماعَى وأطْماعٌ. وطَمُعَ، ككَرُمَ صارَ كثيرَهُ. وأطْمَعَهُ أوقَعَه فيه. والطَّمَعُ، محرَّكةً رِزْقُ الجُنْدِ، ج أطْماعٌ، أو أطْماعُهُم أوقاتُ قَبْضِ أرْزاقِهِم. وامرأةٌ مِطْماعٌ تُطْمِعُ ولا تُمكِّنُ. وكمَقْعَدٍ ما يُطْمَعُ فيه، وبهاءٍ ما طَمِعْتَ من أجْلهِ.
تاج العروس:
طمع
طَمِعَ فيه وبه وعلى الأوّل اقتصرَ الجَوْهَرِيّ كفَرِحَ طَمَعَاً مُحرّكةً وطَماعاً كما في سائرِ النسخ والصوابُ : طَماعَةً كما هو نصُّ الصحاح و العُباب وطَماعِيَةً مُخَفَّفٌ كما في الصحاح ومُشَدَّدٌ كما في اللِّسان وأنكرَ بعضُهم التشديدَ : حَرِصَ عليه ورَجاه . وفي حديثِ عمرَ رضي الله عنه : الطَّمَعُ فَقرٌ واليأْسُ غِنىً . وقال الراغِبُ : الطَّمَعُ : نُزوعُ النَّفسِ إلى الشيءِ شَهْوَةً له ولمّا كان أكثرُه من جهةِ الهَوى قيل : الطَّمَعُ طَبَعٌ والطَّبَعُ يُدَنِّسُ الإهابَ . فهو طامِعٌ و طَمِعَ كخَجِلَ وطَمُعٌ مثل رجُلٍ ج : طَمِعون وطُمَعاء كفُقَهاء وطَماعى كَسَكَارى و أَطْمَاعٌ يقال : إنّما أذلَّ أعناقَ الرجالِ الأَطْماعُ . يقال في التعَجُّب : طَمُعَ الرجلُ فلانٌ ككَرُمَ أي صارَ كثيرُه وكذا خَرُجَتِ المرأةُ فلانةُ : إذا صارتْ كثيرةَ الخُروج وقَضُوَ القاضي فلانٌ وكذلك التعجُّبُ في كلِّ شيءٍ إلاّ ما قالوا في نِعْمَ وبِئْسَ روايةً تُروى عنهم غيرَ لازِمَةٍ لقياسِ التعجُّبِ لأنّ صُوَرَ التعجُّبِ ثلاثٌ : ما أَحْسَنَ زَيْدَاً أَسْمِع به كَبُرَتْ كَلَمَةً كما في الصحاح . و أَطْمَعَهُ غَيْرُه : أَوْقَعَه فيه قال مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرةَ - رَضِيَ الله عنه - :
ظَلَّتْ تُراصِدُني وتَنظُرُ حَوْلَها ... ويُريبُها رَمَقٌ وأنِّي مُطْمِعُ أي مَرْجُوٌّ مَوْتُه . ومنَ المَجاز : الطَّمَعُ مَحَرَّكَةً : رِزْقُ الجُنْدِ ج : أَطماعٌ يقال : أَخَذَ الجُنْدُ أَطماعَهُم أَي أَرزاقَهُم أَو أَطماعُهُم : أَوقاتُ قَبضِ أَرزاقِهِم . وامرأَةٌ مِطْماعٌ : تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ من نَفسِها . المَطْمَعُ كمَقعَدٍ : ما يُطْمَعُ فيه قال الحادِرَةُ :
إنّا نَعَفُّ ولا نُريبُ حَليفَنا ... ونَكُفُّ شُحَّ نُفوسِنا في المَطْمَعِ والجَمْعُ : المَطامِعُ قال البعيثُ :
طَمِعْتُ بلَيلَى أَن تَريعَ وإنَّما ... تُقَطِّعُ أَعناقَ الرِّجالِ المَطامِعُ المَطْمَعَةُ بهاءٍ : ما طَمِعْتَ من أَجلِه يُقال : إنَّ قولَ المُخاضَعَةِ من المَرأَةِ لَمَطْمَعَةٌ في الفَسادِ أَي مِمّا يُطْمِعُ ذا الرِّيبَةِ فيها . ويقال نَحوُ ذلكَ في كُلِّ شيءٍ قال النّابغَةُ الذُّبيانِيُّ :
واليأْسُ مِمّا فاتَ يُعقِبُ راحَةً ... ولَرُبَّ مَطْمَعَةٍ تَعودُ ذُباحا وقال الليثُ في صفات النِّساءِ : بِنتُ عَشْرٍ : مَطْمَعَةٌ للنّاظِرينَ بنتُ عِشرين : تَشْمُسُ وتَلينُ بنتُ ثلاثينَ : لَذَّةٌ للمُعانِقين بنتُ أَربعين : ذاتُ شَبابٍ ودين بنتُ خَمسينَ : ذاتُ بناتٍ وبَنينَ بنتُ سِتِّينَ : تَشَوَّفُ للخاطِبينَ بنتُ سَبعينَ : عَجوزٌ في الغابرينَ . ومما يُستدرَكُ عليه : طَمَّعْتُ الرَّجُلَ تَطْمِيعاً كأَطْمَعْتُه فطَمِعَ ورجلٌ طَمّاعٌ وطَموعٌ . وتَطميعُ القَطْرِ : حينَ يبدأُ فيجيءُ منه شيءٌ قليلُ سُمِّيَ بذلكَ لأَنَّه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه أَنشدَ ابن الأَعرابيِّ : كأَنَّ حَديثَها تَطميعُ قَطْرٍ يُجادُ به لأَصداءٍ شِحاحِ الأَصداءُ هنا : الأَبدانُ يقول : أَصْداؤنا شِحاحٌ على حَديثِها . منَ المَجاز : الطَّيرُ يُصادُ بالمَطامِعِ جمع مُطْمَعٍ وهو الطَّائر الذي يُوضَعُ في وسَطِ الشَّبكَةِ لتُصادَ بدلالته الطُّيورُ . ومن أَمثالِهِم : أَطْمَعُ من أَشْعَبَ وقد تقدَّم في المُوَحَّدَةِ . ومن أَمثال العامَّةِ : الطَّمَع ضَيَّعَ ما جَمَع

### Türkçe

**طمع**
**طَمِعَ - يَطْمَعُ - طَمَع- طََمَعاً**
(**طَمِعَ - يَطْمَعُ** + bir varlık + bir şeyde veya bir işte): bir işin vuku bulmasını ve icra edilmesini, yahut bir şeyi elde etmeyi şiddetle ister ve temenni eder
(**طَمِعَ - يَطْمَعُ** + bir varlık + başka birinin bir şey yapmasını): başkasının, birincisi için haz ve rıza bulunan bir işi icra etmesini ister ve temenni eder
**طََمَع**: “فـَعـَل” vezni üzere, **طَمِعَ - يَطْمَعُ**’dan isim-fiildir: o da ondan “mef‘ûl” manasında: başkasının yanında veya ondan, kendisinde tamah edilen şey veya iş
**طََمَعاً**: **طََمَع**’dan hâl: tamah ve ümit ile
Ve lafız, “bir işin elde edilmesinde temenni ve ümit ve emel duygusu” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**طَمِعَ - يَطْمَعُ**، **مَنَا - يَمْنُو** (**مَنا - يَمني**) (müteaddî), **أَمَلَ - يَأْمَلُ**، **عَسَى - يَعْسُو**، **رَجا - يَرْجوْ**، **عَلَّ - يَعِلُّ**

**يطمع**
﴿Ve ikisinin arasında bir perde vardır; ve **الأعراف** üzerinde adamlar vardır, hepsini simalarından tanırlar; ve cennet ehline seslendiler: “Selâm size; henüz ona girmediler, hâlbuki onlar ümit ederler (46)”﴾ **الأعراف**  ﴿Onlardan her bir kişi, nimet cennetine girmeyi mi ümit eder (38)﴾ **المعارج**
﴿Ve bize ne oluyor ki Allah’a ve bize gelen hakka iman etmiyoruz; ve Rabbimizin bizi salih kavimle beraber içeri sokmasını ümit ediyoruz (84)﴾ **المائدة**  ﴿Biz, Rabbimizin bize hatalarımızı bağışlamasını ümit ediyoruz; eğer biz ilk iman edenler olduysak (51)﴾ **الشعراء**  ﴿Ve ben, din gününde hatamı bağışlamasını ümit ettiğim (82)﴾ **الشعراء**
﴿Ey peygamberin kadınları! Eğer sakınırsanız, kadınlardan herhangi biri gibi değilsiniz; öyleyse sözde yumuşaklık göstermeyin ki kalbinde hastalık olan kimse tamah etsin; ve maruf bir söz söyleyin (32)﴾ **الأحزاب**  ﴿Size iman etmelerini mi umuyorsunuz? Oysa onlardan bir takım, Allah’ın sözünü işitirlerdi; sonra onu aklettikten sonra tahrif ederlerdi, hâlbuki onlar bilirler (75)﴾ **البقرة**  ﴿Beni ve tek başına yarattığımı bırak (11); ve ona uzatılmış mal verdim (12); ve hazır bulunan oğullar (13); ve ona bir döşeyiş döşedim (14); sonra artırmamı tamah eder (15)﴾ **المدثر**

**طمع**
﴿Yeryüzünde ıslahından sonra fesat çıkarmayın; ve O’na korku ve tamah ile dua edin; şüphesiz Allah’ın rahmeti muhsinlere yakındır (56)﴾ **الأعراف**  ﴿Yanları yataklardan uzaklaşır; Rablerine korku ve tamah ile dua ederler; ve kendilerine rızık verdiğimizden infak ederler (16)﴾ **السجدة**
﴿O, size şimşeği korku ve tamah olarak gösterendir; ve ağır bulutları inşa eder (12)﴾ **الرعد**  ﴿Ve O’nun ayetlerindendir: size şimşeği korku ve tamah olarak gösterir; ve gökten su indirir; onunla yeri ölümünden sonra diriltir; şüphesiz bunda akleden bir kavim için ayetler vardır (24)﴾ **الروم**

**مختار الصحاح**
● [**طمع**] ط م ع: **طَمِعَ** onda, **طرِب** ve **سلِم** babındandır; ve **طَمَاعَيةً** de; o hâlde o **طَمُعٌ**dur; **الميم**’in kesriyle ve zammıyla; ve başkası onu onda **أطْمَعَهُ** etti

**الراغب**
**طمع**
- **الطمع**: nefsin şehvetle bir şeye yönelmesidir; **طمعت أطمع طمعا وطماعية**; o hâlde o **طمع** ve **طامع**tır. Yüce Allah dedi ki: ﴿**إنا نطمع أن يغفر لنا ربنا**﴾ [**الشعراء**/51], ﴿**أفتطمعون أن يؤمنوا لكم**﴾ [**البقرة**/75], ﴿**خوفا وطمعا**﴾ [**الأعراف**/56]. Ve tamahın çoğu hevâ sebebiyle olduğundan “**الطمع طبع**” denildi; ve “**الطمع يدنس الإهاب**” ( **الإهاب**’ın aslı deridir; bu bir استعارة’dir; ve **تفسير الراغب** ورقة 67’ye bak).

**ملخص اللسان:**
1. **طَمِع يطْمَع**: ona hırs gösterdi ve onu umdu,
2. **طمع**: **الطَّمَعُ**: **اليَأْسِ**’in zıddıdır.
3. Ve **تَطْمِيعُ القَطْر**: başladığı vakit, ondan az bir şey gelmesi; daha çoğunu ümit ettirdiği için böyle adlandırıldı;
4. Ve **الطَّمَعُ**: askerlerin rızkıdır,

**لسان العرب**
● - **طمع**: **الطَّمَعُ**: **اليَأْسِ**’in zıddıdır. Ömer b. el-Hattâb, رضى الله عنه, dedi ki: “Öğrenin ki **الطَّمَعَ** fakirliktir ve **اليَأْسَ** zenginliktir.” **طَمِعَ** onda ve onunla **طَمَعاً** ve **طَماعةً** ve **طَماعِيةً**, muhaffef; ve **طَماعِيَّةً**; o hâlde o **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**dur: ona hırs gösterdi ve onu umdu; ve bazıları teşdîdi inkâr etti. Ve bir kavimden **طامِعٌ** ve **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ** olan bir **رجاٌ**; **طَمِعِينَ** ve **طَماعَى** ve **أَطْماعٍ** ve **طُمَعاءَ**. Ve başkası onu **أَطْمَعَه** etti. Ve **المَطْمعُ**: kendisinde tamah edilen şey. Ve **المَطْمَعةُ**: kendisi için tamah edilen şey. Ve kadınların vasfında: “On yaşındaki kız, bakanlar için **مَطْمَعةٌ**dur.” Ve **مِطْماعٌ** kadın: ümitlendirir, fakat nefsinden imkân vermez. Ve denilir: “Kadının yumuşak konuşmasının sözü, fesatta bir **مَطْمَعةٌ**dır”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tamahlandıran şeydendir. Ve **تَطْمِيعُ القَطْر**: başladığı vakit, ondan az bir şey gelmesi; daha çoğunu ümit ettirdiği için böyle adlandırıldı; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ،
يُجادُ به لأَصْداءٍ شِحاحِ
**الأَصْداءُ** burada: bedenlerdir; der ki: bedenlerimiz onun sözüne karşı cimridir. Ve **الطَّمَعُ**: askerlerin rızkıdır; ve askerlerin **أَطْماع**’ı: rızıklarıdır. Denilir: emir onlara **أَطماعِهم**’ı emretti; yani rızıklarını; ve denildi: onun kabzının vakitleridir; tekili **طَمَعٌ**dır. İbn Berrî dedi ki: **طَمَعٌ** ve **أَطْماعٌ** ve **مَطْمَعٌ** ve **مَطامِعُ** denilir. Ve denilir: “Ne kadar da **أَطْمَعَ** falanı!” onun tamahına taaccüb olarak. Ve taaccübde denilir: **طَمُعَ** adam falan, **الميم**’in zammıyla; yani çok tamah sahibi oldu; “Ne kadar da adam güzel oldu” demen gibi; ve taaccüb her şeyde zammalıdır; “Kadın falanca çok çıkıcı oldu” dediğin gibi; ve “Kadı falan hükmedici oldu” gibi; ve taaccüb her şeyde böyledir; ancak **نِعْمَ** ve **بِئْس** hakkında, onlardan rivayet olunan bir rivayet (taaccüb kıyasına lâzım olmayan) müstesna; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “**ما أَحْسَنَ** Zeyd’i”, “**أَسْمِعْ** onunla”, “**كَبُرَتْ كَلِمةً**”; ve **نِعْم** ve **بِئْس** bundan şâz olmuştur.

**مقاييس اللغة:**
(**طمع**) **الطاء** ve **الميم** ve **العين** tek bir sahih asıldır; kalpte bir şeye dair kuvvetli bir ümide delâlet eder. Denilir: **طَمِعَ** bir şeyde **طَمَعاً** ve **طَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve “**لَطَمُعْتَ يازيد**([9])” denilir; onların “**لَقَضُو القاضي**” demeleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve **مِطْماعٌ** kadın denilir: ümitlendirip imkân vermeyen için.

**القاموس المحيط:**
**طَمِعَ** onda ve onunla, **فرِحَ** gibi; **طَمَعاً** ve **طَماعاً** ve **طَماعِيَةً**: ona hırs gösterdi; o hâlde o **طامِعٌ** ve **طَمِعٌ**dur, **خَجِلٍ** gibi; ve bir adam; cem‘i: **طَمِعُونَ** ve **طُمَعاءُ** ve **طَماعَى** ve **أطْماعٌ**. Ve **طَمُعَ**, **كَرُمَ** gibi: onun çoğu oldu. Ve onu **أطْمَعَهُ**: onu onda vâki kıldı. Ve **الطَّمَعُ**, harekeli: askerlerin rızkıdır; cem‘i: **أطْماعٌ**; yahut onların **أطْماعُهُم**’u: rızıklarını kabz vakitleridir. Ve **مِطْماعٌ** kadın: ümitlendirir ve imkân vermez. Ve **مَقْعَدٍ** gibi **المَطْمَعُ**: kendisinde tamah edilen şey; ve **بهاءٍ** ile **المَطْمَعةُ**: kendisi için tamah ettiğin şey.

**تاج العروس:**
**طمع**
**طَمِعَ** onda ve onunla; ve birincisiyle **الجَوْهَرِيّ** iktifa etti; **فرِحَ** gibi; **طَمَعَاً** harekeli ve **طَماعاً** diğer nüshalarda olduğu gibi; doğrusu: **طَماعَةً**dır; **الصحاح** ve **العُباب**’ın nassı olduğu üzere; ve **طَماعِيَةً** muhaffef, **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve müşedded, **اللِّسان**’da olduğu gibi; ve bazıları teşdîdi inkâr etti: ona hırs gösterdi ve onu umdu. Ve Ömer’in hadîsinde, رضى الله عنه: “**الطَّمَعُ** fakirliktir ve **اليأْسُ** zenginliktir.” Ve **الراغِبُ** dedi ki: **الطَّمَعُ**: nefsin şehvetle bir şeye yönelmesidir; ve çoğu hevâ cihetinden olduğundan “**الطَّمَعُ طَبَعٌ**” denildi; ve “**الطَّبَعُ يُدَنِّسُ الإهابَ**”. O hâlde o **طامِعٌ**dır; ve **طَمِعَ** **خَجِلَ** gibi; ve **طَمُعٌ** “adam” gibi; cem‘i: **طَمِعون** ve **طُمَعاء** **فُقَهاء** gibi; ve **طَماعى** **سَكَارى** gibi; ve **أَطْمَاعٌ**. Denilir: “Erkeklerin boyunlarını ancak **الأَطْماعُ** zelil etti.” Taaccübde denilir: **طَمُعَ** adam falan, **كَرُمَ** gibi; yani onun çoğu oldu; ve aynı şekilde: “Kadın falanca **خَرُجَت** etti”: çok çıkıcı olduğu zaman; ve “Kadı falan **قَضُوَ** etti”; ve taaccüb her şeyde böyledir; ancak **نِعْمَ** ve **بِئْسَ** hakkında, onlardan rivayet olunan bir rivayet olarak, taaccüb kıyasına lâzım olmayan; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “**ما أَحْسَنَ** Zeyd’i”, “**أَسْمِع** onunla”, “**كَبُرَتْ كَلَمَةً**”; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve başkası onu **أَطْمَعَهُ**: onu onda vâki kıldı. **مُتَمِّمُ بنُ نُوَيْرةَ** - رضى الله عنه - dedi ki:
ظَلَّتْ تُراصِدُني وتَنظُرُ حَوْلَها ... ويُريبُها رَمَقٌ وأنِّي مُطْمِعُ
yani: ölümü umulan. Ve mecazdandır: **الطَّمَعُ** harekeli: askerlerin rızkıdır; cem‘i: **أَطماعٌ**. Denilir: “Askerler **أَطماعَهُم**’u aldı”; yani rızıklarını; yahut onların **أَطماعُهُم**’u: rızıklarını kabz vakitleridir. Ve **مِطْماعٌ** kadın: ümitlendirir ve nefsinden imkân vermez. **المَطْمَعُ** **مَقعَدٍ** gibi: kendisinde tamah edilen şey. **الحادِرَةُ** dedi ki:
إنّا نَعَفُّ ولا نُريبُ حَليفَنا ... ونَكُفُّ شُحَّ نُفوسِنا في المَطْمَعِ
Ve cem‘i: **المَطامِعُ**. **البعيثُ** dedi ki:
طَمِعْتُ بلَيلَى أَن تَريعَ وإنَّما ... تُقَطِّعُ أَعناقَ الرِّجالِ المَطامِعُ
**المَطْمَعَةُ** **بهاءٍ** ile: kendisi için tamah ettiğin şey. Denilir: “Kadının yumuşak konuşmasının sözü, fesatta bir **مَطْمَعَةٌ**dır”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tamahlandıran şeydendir. Ve bunun benzeri her şeyde denilir. **النّابغَةُ الذُّبيانِيُّ** dedi ki:
واليأْسُ مِمّا فاتَ يُعقِبُ راحَةً ... ولَرُبَّ مَطْمَعَةٍ تَعودُ ذُباحا
Ve **الليثُ** kadınların sıfatlarında dedi ki: “On yaşındaki kız: bakanlar için **مَطْمَعَةٌ**; yirmi yaşındaki kız: ürker ve yumuşar; otuz yaşındaki kız: kucaklayanlar için lezzettir; kırk yaşındaki kız: gençlik ve din sahibidir; elli yaşındaki kız: kızlar ve oğullar sahibidir; altmış yaşındaki kız: taliplilere göz diker; yetmiş yaşındaki kız: geçmişler içinde bir kocakarıdır.” Ve üzerine istidrâk edilendir: “**طَمَّعْتُ** adamı **تَطْمِيعاً**”, **أَطْمَعْتُه** gibi; o da **طَمِعَ** etti. Ve **طَمّاعٌ** ve **طَموعٌ** adam. Ve **تَطميعُ القَطْرِ**: başladığı vakit, ondan az bir şey gelmesi; daha çoğunu ümit ettirdiği için böyle adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
كأَنَّ حَديثَها تَطميعُ قَطْرٍ يُجادُ به لأَصداءٍ شِحاحِ
**الأَصداءُ** burada: bedenlerdir; der ki: bedenlerimiz onun sözüne karşı cimridir. Mecazdandır: kuşlar **المَطامِعِ** ile avlanır; **مُطْمَعٍ**’ın cem‘idir; o, ağın ortasına konulan kuştur; kuşlar onun delâletiyle avlanır. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “**أَطْمَعُ من أَشْعَبَ**”; ve daha önce **المُوَحَّدَةِ**’de geçti. Ve avamın darb-ı mesellerindendir: “**الطَّمَع ضَيَّعَ ما جَمَع**”.
