# طمع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طمع

الطَّمَعُ: ضِدُّ اليَأْسِ. قال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: تعلمن أَنَّ الطَّمَعَ فَقْرٌ وأَنَّ اليَأْسَ غِنًى. طَمِعَ فيه وبه طَمَعاً وطَماعةً وطَماعِيةً، مخفَّف، وطَماعِيَّةً، فهو طَمِعٌ وطَمُعٌ: حَرَص عليه ورَجاه، وأَنكر بعضهم التشديد. ورجاٌ طامِعٌ وطَمِعٌ وطَمُعٌ من قوم طَمِعِينَ وطَماعَى وأَطْماعٍ وطُمَعاءَ، وأَطْمَعَه غيره. والمَطْمعُ: ما طُمِعَ فيه. والمَطْمَعةُ: ما طُمِعَ من أَجْله. وفي صفة النساء: ابنةُ عشر مَطْمَعةٌ للناظِرين. وامرأَة مِطْماعٌ: تُطْمِعُ ولا تُمَكِّنُ من نفْسها. ويقال: إِنَّ قَوْلَ الخاضِعةِ من المرأَة لَمَطْمَعةٌ في الفَساد أَي مما يُطْمِعُ ذا الرِّيبةِ فيها. وتَطْمِيعُ القَطْر: حين يَبْدأُ فيَجِيء منه شيءٌ قليل، سمي بذلك لأَنه يُطْمِعُ بما هو أَكثر منه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
كأَنَّ حَدِيثَها تَطْمِيعُ قَطْرٍ،
يُجادُ به لأَصْداءٍ شِحاحِ
الأَصْداءُ ههنا: الأَبْدانُ، يقول: أَصْداؤُنا شِحاحٌ على حديثها. والطَّمَعُ: رِزْق الجُنْد، وأَطْماع الجُند: أَرزاقُهم. يقال: أَمَرَ لهم الأَميرُ بأَطماعِهم أَي بأَرزاقِهم، وقيل: أَوْقاتُ قَبْضِها، واحدها طَمَعٌ. قال ابن بري: يقال طَمَعٌ وأَطْماعٌ ومَطْمَعٌ ومَطامِعُ. ويقال: ما أَطْمَعَ فلاناً على التعجُّب من طَمَعِه. ويقال في التعجب: طَمُعَ الرجلُ فلان، بضم الميم، أَي صار كثير الطَّمَعِ، كقولك إِنه لَحَسُنَ الرجلُ، وكذلك التعجب في كل شيء مضموم، كقولك: خَرُجَتِ المرأَةُ فلانة إِذا كانت كثيرة الخُروج، وقَضُوَ القاضِي فلان، وكذلك التعجب في كل شيء إِلاَّ ما قالوا في نِعْمَ وبِئْس رواية تروى عنهم غير لازمة لقياس التعجب، جاءَت الرواية فيهما بالكسر لأَنَّ صور التعجب ثلاث: ما أَحْسَنَ زيداً، أَسْمِعْ به، كَبُرَتْ كَلِمةً، وقد شَذَّ عنها نِعْم وبِئْسَ.

### Türkçe

**الطَّمَعُ**: **اليَأْسِ**’in zıddıdır. Ömer b. el-Hattâb, Allah ondan razı olsun, dedi: “Öğrenin ki **الطَّمَعَ** fakirliktir ve **اليَأْسَ** zenginliktir.” **طَمِعَ** onda ve onunla, **طَمَعاً** ve **طَماعةً** ve **طَماعِيةً** (hafifletilmiş), ve **طَماعِيَّةً**; o hâlde o **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**: ona hırs gösterdi ve onu umdu; bazıları şeddelendirmeyi inkâr etti. Ve **رَجاٌ** (ummak) **طامِعٌ** ve **طَمِعٌ** ve **طَمُعٌ**; **طَمِعِينَ** ve **طَماعَى** ve **أَطْماعٍ** ve **طُمَعاءَ** kavminden. Ve başkası onu **أَطْمَعَه** (tama ettirdi). Ve **المَطْمعُ**: kendisinde tama edilen şeydir. Ve **المَطْمَعةُ**: kendisi sebebiyle tama edilen şeydir. Kadınların vasfında: “On (yaş) kızı, bakanlar için **مَطْمَعةٌ**.” Ve **مِطْماعٌ** kadın: tama ettirir ve nefsinden (kendini) mümkün kılmaz. Ve denir: “Kadından **الخاضِعةِ**’nin sözü, bozulmada elbette bir **لَمَطْمَعةٌ**’dır”; yani onda şüphe sahibi olanı ona tama ettiren şeydendir. Ve **تَطْمِيعُ القَطْر**: (yağmur) başlamaya koyulduğu vakit, ondan az bir şey geldiği zamandır; bununla adlandırıldı, çünkü ondan daha çoğu ile tama ettirir; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Sanki onun konuşması **تَطْمِيعُ قَطْرٍ** gibidir,
Cimri bedenlere onunla cömertlik yapılır.

**الأَصْداءُ** burada: bedenlerdir; der ki: bizim bedenlerimiz onun konuşmasına karşı cimridir.

Ve **الطَّمَعُ**: askerin rızkıdır; ve askerin **أَطْماع**’ı: onların rızıklarıdır. Denir: emir onlara **بأَطماعِهم** ile emretti; yani rızıklarıyla; ve denildi: onun kabzının vakitleridir; onun bir teki **طَمَعٌ**’dır. İbn Berrî dedi: **طَمَعٌ** ve **أَطْماعٌ** ve **مَطْمَعٌ** ve **مَطامِعُ** denir. Ve denir: “Falancayı, onun **طَمَعِه**’inden taaccüp olarak, ne **أَطْمَعَ** etti!” Ve taaccüpte denir: “**طَمُعَ** adam falan”; mîm’in dammesiyle; yani **الطَّمَعِ**’ı çok oldu; senin “Şüphesiz o adam ne güzel oldu!” demen gibi; ve taaccüp her şeyde böyledir: dammelidir; senin “Falan kadın ne çok çıktı!” demen gibi, eğer çıkışı çok ise; ve “Falan kadı ne çok hükmetti!”; ve taaccüp her şeyde böyledir; ancak onların **نِعْمَ** ve **بِئْس** hakkında söyledikleri müstesna: onlardan rivayet olunan bir rivayet, taaccüp kıyasına lâzım olmayan; rivayet ikisinde kesre ile geldi; çünkü taaccübün suretleri üçtür: “Zeyd’i ne güzel yaptı!”, “Onunla işittir!”, “Söz ne büyüdü!”; ve **نِعْم** ve **بِئْسَ** ondan şâz olmuştur.
