# طمم (ط-م-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Tımmü” yağmur yağdığında düzlüğü kaplayan su baskınıdır

- Harfler: ط - م - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الطَّامَّةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%85%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَاعِلَةُ | Tsunami | 1 | 1 | [79:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/ayet/79:34.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yaşlı adamdır
2. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طمم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muzâaf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md), [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md), [كبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun veya toprağın yükselip bir çukuru, kuyuyu ya da zemini bütünüyle doldurarak üzerini örtmesi, her şeyi kaplayıp düzlemesi |
| Çekirdek Özet 2 | Diğer bütün hadiseleri, felaketleri ve meşguliyetleri hükümsüz kılacak biçimde her şeyi altına alan karşı konulamaz kuşatıcı baskın |
| Çekirdek Özet 3 | Alt sistemlerin sınırlarını ve bireysel direnç alanlarını bütünüyle yutan, mevcut yapıyı sıfırlayan nihai ve mutlak egemenlik |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir felaket veya dehşet verici olay sayıp, önceki bütün boyutları yutan ve tüm seviyeleri örten kuşatıcı karakterini gözden kaçırma riski |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طم | Kaplama, örtme, bir yüzeyi basarak izini yok etme ve dolup taşma; nitekim izi silip süpürmede [طمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B3.md), bir şeye bütünüyle yönelip içine çekilmede [طمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B9.md), nefsin yatışıp çukurun dolması gibi sükûna ermesinde [طمأن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%A3%D9%86.md) köklerinde bu çekirdek belirgindir | م | İkinci bir م harfinin katılmasıyla kök mükerrerlik kazanmış; suyun veya toprağın kabarması, kesintisiz bir yoğunlukla birikerek çukurun seviyesini aşması ve mevcut tüm engelleri yutarak üstünü örtmesi anlamı pekişmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Çevreyi kuşatan, içine alan ve sınır tanımaz bir genişlikle yayılan örtücü dalga hareketi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sıvı veya akışkan kütlenin yığılması, taşması ve engelleri aşan yoğunluğu |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkan ve baskın kütlenin kesintisiz katlanması, hacmin nihai sınıra ulaşıp taşması |
| طمم | Kabaran ve yayılan akışkan kütlenin tüm yüzeyi sarıp çukurları ve yükseklikleri eşitleyerek örtmesi | Birikintinin veya felaketin her şeyi içine alacak şekilde kabarması, tüm engelleri yutarak üzerini kapatması ve geride hiçbir açık nokta bırakmaması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun kabarıp kuyuyu veya vadiyi doldurması, toprağın bir çukuru ya da kuyuyu doldurup yerle bir etmesi ve kabın ağzına kadar dolup taşması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Alkame b. Abede bir beytinde coşkun sel suyunun mecrayı ve çukurları doldurup üzerini kaplamasını anlatırken bu kökü kullanır: يسقي مذانب قد مالت عصيفتها / حدورها بأتيّ الماء مطموم |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rimme, devesinin açlıktan karnının içine çekilip kumla örtülmüş gibi düzleşmesini tasvir ederken kökü zikreder: كأنّ أجلادَ حاذَيْها وقد لَحِـقَـتْ / أَحشاؤُها من هَيامِ الرَّمل مَطْمُومُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça طمم kökü, Sami dil ailesinde suyun veya toprağın bir boşluğu doldurarak örtmesi, yığması ve seviyeyi aşması semantik alanıyla doğrudan ilişkilidir. Kökün ikili çekirdeği olan طم unsuru, Proto-Sami katmanda birikinti, kapanma, örtülme ve çamurla/toprakla sıvama eylemleriyle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarında *ṭ-m-* kök ailesi (örneğin İbranice טמן / *ṭāman* "toprağa gömmek, gizlemek, örtmek" ve טמא / *ṭāmē* "bulaşmak, içine çekilmek") çukurun üzerini kapatma ve görünmez kılma işlevini korur. Arapçada kökün mükerrer formu olan طمم, statik bir gömme işleminden ziyade, dinamik bir taşma, kabarma ve mevcut seviyeyi tamamen yutarak üstünden aşma (*taleve’l-mā’u ve ġamera*) hareketine evrilmiştir. Bu doğrultuda kök, fiziksel olarak kuyunun molozla doldurulup silinmesinden (طَمَّ البئرَ), selin her şeyi basıp geçmesine (طَمَّ السيلُ) ve oradan da diğer tüm felaketleri önemsiz kılacak derecede büyük ve kapsayıcı badireye (الطَّامَّةُ) uzanan tutarlı bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-Arab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyunun toprakla doldurulup düzlenmesi ve sel suyunun mecrasını aşarak her şeyi örtmesi | Suyun veya toprağın çukuru kapatıp yüzeyi eşitlemesi somut anlamından, her şeyi hükümsüz kılan kuşatıcı olgu soyutlamasına geçiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טמן (*ṭāman* - gizlemek, gömmek) ve Süryanice benzer örtme/kapatma kökleri | Boşluğu veya nesneyi toprakla örtüp görünmez kılma çekirdek anlamı ortaktır; Arapça formu dinamik kabarma ve taşma yönünü öne çıkarmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik havzada su baskını, batırma ve çamurla örtme bildiren kök kalıntıları | Geniş dil ailesinde sıvı veya kütle baskınıyla yüzeyin silinmesi hareketine dair paralellikler mevcuttur | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisānü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طمم | Anlamlı | Kabarıp örtmek, doldurmak | Suyun veya toprağın bir boşluğu doldurup taşması, her şeyi altına alması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مطم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte üçlü müstakil kök türetilmemiştir |
| ممط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طمم | Merkez | Kuşatıp örtme ve taşma | Bütün seviyeleri aşarak alttaki her şeyi silen, doldurup üzerini kapatan nihai baskın | Kapsadığı her şeyi hükümsüz kılan ve eşitleyen taşkınlık |
| [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) | Komşu | Boğma ve suya batırma | [غمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B1.md) nesneyi sıvının içine daldırıp görünmez kılarken; طمم kabarıp taşarak seviyeyi aşar ve doldurur | Maddenin suyun altında kalması esastır |
| [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Sınırı aşma | [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) belirlenmiş haddi ve ölçüyü çiğneyip taşmayı vurgular; طمم ise her şeyi örtüp yutma niteliğine odaklanır | Haddi aşma ve taşkınlık boyutu öne çıkar |
| [كبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Çukuru doldurma | [كبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B3.md) kuyuyu veya çukuru bilinçli olarak toprakla tıkamak iken; طمم kendiliğinden kabaran sel veya yığınla örtülmeyi ifade eder | Mekanik doldurma ve kapama eylemidir |
| [غيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B6.md) | Zıt | Suyun çekilmesi ve eksilme | Suyun toprağın dibine çekilmesi, eksilmesi ve alçalması; طمم kökünün kabarıp örtmesinin tam zıddıdır | Suyun kaybolup gitmesi ve hacmin azalması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طمم | Taşarak örtmek, doldurmak | Suyun veya felaketin her şeyi yutacak biçimde kabarıp düzlemesi | Kesin |
| Latince | Inundatio, obruere | Su basması, örtüp gömmek | Inundare taşarak basmayı, obruere ise bütünüyle örtüp gömmeyi karşılar; kökün eşitleyici doluluk hissini kısmen verir | Güçlü |
| İngilizce | Overwhelm, engulf, inundate | Yutmak, basmak, alt etmek | Engulf bütünüyle içine çekip yutmayı, overwhelm karşı konulamaz biçimde üstüne çıkıp ezmeyi ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Überfluten, überwältigen | Sel basmak, alt etmek | Überfluten suyun kabarıp örtmesini, überwältigen ise direnci sıfırlayan büyüklüğü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Submerger, engloutir | Sular altında bırakmak, yutmak | Submerger suyun seviyeyi aşıp kaplamasını, engloutir ise tamamen yok edecek şekilde içine almasını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الطَّامَّةُ | Kıyamet, diğer bütün dertleri ve hadiseleri unutturan, her şeyi örten en büyük hadise | Ahiret sahnelerinin kurulduğu, insanın dünyadaki bütün yapıp ettiklerini hatırlayacağı nihai altüst oluş bağlamı; Nâziât [79:34](https://lisan.digital/tr/ayet/79:34.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Eşrâtü's-sâa ve haşr bahsi | Kıyametin الطامة الكبرى olarak adlandırılmasının ontolojik boyutu; önceki tüm dehşetleri bastıran nihai felaket oluşu | Mevcut kozmik düzeni bütünüyle sıfırlayan mutlak kuşatıcılık |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Terimleşmiş bir fıkıh kullanımı bulunmamaktadır |
| Tefsir | Nâziât Suresi tefsiri | Ayette geçen kavramın ikinci sur üflenişi mi yoksa cehennemin ortaya çıkışı mı olduğu tartışması | Kendisinden küçük her badireyi silip süpüren mutlak baskın |
| Hadis | Edeb ve rivayet dili | Rivayetlerde geçen لا تُطَمُّ امْرأَةٌ أو صبيٌّ ifadesi üzerinden bir kimseyi dehşete düşürmek, sözle ezmek anlamında kullanımı | İnsanın mukavemetini kıracak ağırlıkta söz veya baskı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik son ve kıyamet | Nihai altüst oluş | Önceki tüm yapay güvenlik alanlarını yok etme | Bütün göreli güçleri ve dünyevi sığınakları bir çırpıda örterek ilahi adaleti mutlaklaştırır | Kesin |
| İlmi | Kaos ve entropi eşiği | Kritik taşkın dalgası | Alt sistem sınırlarını silme | Sistemin taşıma kapasitesini aşan bir girdinin tüm dengeyi eşitleyerek sıfırlaması | Güçlü |
| Siyasi | Büyük krizler ve inkılaplar | Rejimleri yutan devrimsel baskın | Mevcut statükoyu bütünüyle örtme | Toplumsal yapay ayrıcalıkları ve barikatları silip süpüren karşı konulamaz halk veya kriz dalgası | Güçlü |
| İktisadi | Sistemik iflas ve kriz | Piyasayı silip süpüren çöküş | Borç ve sermaye dengesini yutma | Bütün mikro dengeleri ve rezervleri işlevsiz kılarak piyasanın üzerini örten makro likidite felaketi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrusal olmayan dalga taşması (tsunami ve şok dalgası) | Birikimli enerjinin ortamın sınır koşullarını katbekat aşarak karşılaştığı tüm pürüzleri ve mikro yapıları homojen bir şekilde örtüp sürüklemesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif travma ve varoluşsal şok | Bireyin veya toplumun başa çıkma mekanizmalarını tamamen felç eden, diğer bütün tali kaygıları anlamsızlaştıran kapsayıcı kriz | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel bir tsunami felaketi veya belirsiz bir kıyamet gürültüsü olarak daraltıp, kavramın altındaki seviyeleri aşma ve her şeyi eşitleme yönünü ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Karşılaşılan hadisenin sadece dışsal bir yıkım değil, insanın zihnindeki ve dünyasındaki bütün meşguliyetleri silip onu yalnızca ameliyle baş başa bırakan kuşatıcı bir yüzleşme olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatapta uyandırmak istediği varoluşsal teyakkuzun, sadece harici bir coğrafi/kozmik felaket tasvirine indirgenerek ahlaki ve ameli ağırlığının yitirilmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai hesap gününü tasvir ederken kullandığı en radikal ve kuşatıcı kavramlardan biridir; insan algısındaki bütün büyük hadiseleri önemsizleştiren mutlak büyüklüğü bildirir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirleri, saatin dehşeti, insanın dünyevi kibir ve aldanışlarının yerle bir edildiği Mekkî ayet bağlamlarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıyametin veya ilahi hesabın parça parça atlatılabilecek, pazarlık edilebilir ya da sığınılacak gedikler bırakacak bir süreç olduğu yanılgısını kökten yıkar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun veya toprağın bir çukuru, kuyuyu ya da vadiyi bütünüyle doldurarak seviyesini aşması, mevcut tüm engebeleri örterek yüzeyi düzlemesi.
- Soyut anlam: Ortaya çıktığında kendisinden önceki bütün krizleri, korkuları ve meşguliyetleri yutan, tüm alt sistemleri hükümsüz kılan nihai ve karşı konulamaz kuşatıcılık.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki yerel denge ve dirençleri sıfırlayan, tüm seviyeleri mutlak bir üst sınırla eşitleyen nihai eşik aşımı.
- LaTeX modeli: $$E \gg \sum_{i=1}^{n} S_i \implies \lim_{E \to \infty} \left( \frac{S_k}{E} \right) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $E$, kökün ifade ettiği kuşatıcı ve baskın hadiseyi (الطَّامَّةُ) temsil eder; $S_i$ ise sistem içindeki yerel felaketleri, dünyevi güçleri, korunakları ve bireysel durumları gösterir. $E$'nin büyüklüğü yerel durumların toplamını katbekat aştığında, herhangi bir yerel unsurun ($S_k$) bu mutlak baskın karşısındaki bağıl etkisi sıfıra yaklaşır; yani bütün alt hadiseler bu nihai taşkın içinde yutulup silinir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Naziat 79:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/ayet/79:34.md) — الطَّامَّةُ

فَإِذَا جَاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرَى

Meal (IK): Fakat o en büyük bela geldiği zaman;

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Tımmü” yağmur yağdığında düzlüğü kaplayan su baskınıdır. Sonra kalabalık insan topluluğu anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والميم
ط م، م ط مستعملان
طم:
الطّمُّ: طمّ الشّيء بالتّراب، قال ذو الرُّمّة:
كأنّ أجلادَ حاذَيْها وقد لَحِـقَـتْ		أَحشاؤُها من هَيامِ الرَّمل مَطْمُومُ
وطمَّ على طَمِّك، أي: جاء بأكثر ممَا في يدك.
وطمّ إناءه، أي: ملأه، ويُقال: جاءوا بالطِّمِّ والرِّمِّ، في مثَل، أي: بأمرٍ عظيم.
والرَّجُلُ يطِمُّ في سَيْره طميماً، أي: يَمْضي ويَخِفّ.
والطّامّة: التّي تَطِمُّ على ما سواها، أي: تَزيد وتَغلب. وطمّ البَحْرُ: غَلَب سائِرَ البُحُور وبَحْرٌ طَمْطامٌ، وطَمَّ البَحرُ إذا زاد على مَجراه أيضاً، والطّمُّ: البحر.
والطِّمْطِمُ، والطِّمْطِميُّ، والطُّمطُمانيُّ: هو الأَعجَمُ الذّي لا يُفْصِحُ.
مط:
المطّ: سَعَةُ الخَطْو، وقد مَطّ يَمُطُّ وتكلّم فمطَّ حاجِبَيهِ، أي: مدّهما. ومطّ كلامَهُ، أي: مَدَّهُ وطَوَّله.
والمُطَيْطاء والمُطَواء: التَّمَطّي.
والمَطائِطُ: مواضِعُ حَفْرِ قَوائمِ الدَّوابِّ في الأرض، تَجْتمعُ فيها الرِّداغ، قال:
فلم يَبقَ إلاّ نُطفةٌ في مَـطِـيطةٍ		من الأَرْضِ فاسْتَصْفَينها بالجحافلِ

##### Türkçe

باب **الطاء** والميم
**ط م**، **م ط** مستعملan

**طم**:
**الطّمُّ**: şeyi toprakla **طمّ** etti; ذو الرُّمّة dedi ki:
Sanki iki yanına hizalanmış deriler; ve ona ilişmişken		iç organları, kumun heymanından, **مَطْمُومُ**
Ve **طمَّ** “على **طَمِّك**”, yani: elindekinden daha çoğuyla geldi.
Ve **طمّ** kabını, yani: onu doldurdu; ve bir meselde “**بالطِّمِّ والرِّمِّ**” ile geldiler denir; yani: büyük bir işle.
Ve adam yürüyüşünde **يطِمُّ** **طميماً**, yani: gider ve hafifler.
Ve **الطّامّة**: kendisinden başkasının üzerine **تَطِمُّ** eden; yani: artar ve galip gelir. Ve **طمّ** deniz: diğer denizlerin geri kalanına galip geldi; ve **بَحْرٌ طَمْطامٌ**; ve deniz, akış yatağının üzerine de arttığı zaman **طمَّ** eder; ve **الطّمُّ**: denizdir.
Ve **الطِّمْطِمُ** ve **الطِّمْطِميُّ** ve **الطُّمطُمانيُّ**: o, fasih konuşmayan acemdir.

**مط**:
**المطّ**: adımın genişliğidir; ve **مَطّ** eder, **يَمُطُّ**; ve konuştu da iki kaşını **مطَّ** etti, yani: ikisini uzattı. Ve sözünü **مطّ** etti, yani: onu uzattı ve uzun kıldı.
Ve **المُطَيْطاء** ve **المُطَواء**: **التَّمَطّي**’dir.
Ve **المَطائِطُ**: hayvanların ayaklarının yerde kazdığı yerlerdir; içinde **الرِّداغ** toplanır; dedi ki:
Yerden bir **مَـطِـيطةٍ** içinde bir damlacık dışında kalmadı		derken onları ordularla seçip ayırdılar

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جاء السيل فَطَمَّ الركيّةَ، أي دفنها وسوّاها. وكلُّ شيءٍ كثر حتَّى علا وغلب فقد طَمَّ يَطَمُّ. يقال فوق كلِّ طَامَّةٍ طامَّةٌ، ومنه سمِّيت القيامة طَامَّة. وطَمَّ شعرَه، أي جَزَّه. وطَمَّ شعرَه أيضاً طُموماً، إذا عقصَه، فهو شعرٌ مَطْمومٌ. وأطَمَّ شعرُهُ، أي حان له أن يُطَمَّ أي يُجَزَّ. واسْتَطَمَّ مثله. قال أبو نصر: يقال للطائر إذا وقَع على غُصن قد طَمَّمَ تَطميماً. ومرَّ يَطِمُّ بالكسر طَميماً، أي يعدو عدواً سهلاً. والطِمُّ: البحر. ويقال: جاء بالطِمَّ والرِمِّ، أي بالمال الكثير.

##### Türkçe

Sel geldi de **الركيّةَ**’yi **فَطَمَّ** etti; yani onu gömdü ve düzledi. Ve her şey ki çoğaldı, ta ki yükseldi ve galip geldi; artık **طَمَّ يَطَمُّ** etmiştir. “Her **طَامَّةٍ**’nin üstünde bir **طامَّةٌ** vardır” denir; bundan dolayı kıyamet **طَامَّة** diye adlandırılmıştır. Ve **طَمَّ شعرَه**; yani onu kesti. Ve **طَمَّ شعرَه** ayrıca **طُموماً** (olarak), onu ördüğü zaman; artık o, **شعرٌ مَطْمومٌ**dur. Ve **أطَمَّ شعرُهُ**; yani onun için **يُطَمَّ** (yani **يُجَزَّ**) edilme vakti geldi. Ve **اسْتَطَمَّ** de onun gibidir. Ebû Nasr dedi: Kuş için, bir dala konduğu zaman “**طَمَّمَ تَطميماً** etti” denir. Ve **يَطِمُّ** (kesre ile) **طَميماً** olarak geçti; yani kolay bir koşuşla koşar. Ve **الطِمُّ**: denizdir. Ve “**بالطِمَّ والرِمِّ** ile geldi” denir; yani çok mal ile.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط م م
طم الوادي طموماً‏:‏ علا وغلب وفي مثل ‏"‏ جرى الوادي فطم على القريّ وجاء السيل فطمّ الركيّ ‏"‏ قال علقمة‏:‏ يسقي مذانب قد مالت عصيفتها حدورها بأتيّ الماء مطموم وحوض مطموم وطميم‏.‏
وطم البئر‏:‏ كبسها‏.‏
وطم شعره‏:‏ حلقه ورأس مطموم‏.‏
ومرّ الفرس يطم طميماً‏:‏ يسرع‏.‏
ومن المجاز‏:‏ طمت الشدة والفتنة‏.‏
وما من طامة إلا وفوقها طامة ‏"‏ فإذا جاءت الطامة الكبرى ‏"‏ وهذا أطم من ذاك‏.‏
وهذا أمر يطم ولا يتم‏.‏
قال النابغة‏:‏ وكان إليها كالذي اصطاد بكرها شفاقاً وبغضاً أو أطمّ وأهجرا وطم الحصان الفرس وطم عليها‏:‏ نزا عليها‏.‏

##### Türkçe

ط م م
**طم** vadiyi **طموماً** (olarak): yükseldi ve galip geldi; ve şu sözde olduğu gibi: “Vadi aktı da **طم** etti **القريّ**’yi; sel geldi de **طمّ** etti **الركيّ**’yi.” **علقمة** dedi ki:
Sular **مذانب**’leri; **عصيفتها**’sı eğilmiş olanları; **حدورها**’sı, suyun **أتيّ**’si ile, **مطموم**; ve **حوض مطموم** ve **طميم**.

Ve **طم** kuyu: onu bastırdı (sıkıştırdı).

Ve **طم** onun saçını: onu tıraş etti; ve **رأس مطموم**.

Ve at geçti, **يطم طميماً**: hızlanır.

Ve mecazdan: **طمت** şiddet ve fitne.

Ve hiçbir **طامة** yoktur ki üstünde bir **طامة** olmasın: “Artık **الطامة الكبرى** geldiği vakit”; ve bu, şundan daha **أطم**’dur.

Ve bu, bir iştir ki **يطم** ve **يتم** etmez.

**النابغة** dedi ki:
Ve ona karşı, sanki yavrusunu avlamış olan gibiydi; **شفاقاً** ve **بغضاً**; yahut **أطمّ** ve **أهجرا**.

Ve **طم** aygır kısrağı ve **طم** onun üzerine: onun üzerine sıçradı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَمَّ الماءُ يَطِمُّ طَمّاً وطُمُوماً: عَلا وغَمَر. وكلُّ ما كَثُرَ وعَلا حتى غَلَب فقد طَمَّ يطِمُّ. وطَمَّ الشيءَ يَطُمُّه طَمّاً: غَمَره. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تُطَمُّ امْرأَةٌ أو صبيٌّ تَسْمَعُ كلامَكم أي لا تُراعُ ولا تُغْلَب بكلِمة تَسْمَعُها من الرَّفَثِ، وأَصله من طَمَّ الشيُ إذا عَظُمَ. وطَمَّ الماءُ إذا كَثُرَ، وهو طامٌّ. والطامَّةُ: الداهية تَغْلِب ما سِواها. وطَمَّ الإناءَ طَمّاً: مَلأَه حتى عَلا الكيلُ أصبارَه. وجاء السيلُ فطَمَّ رَكيّة آل فلان إذا دفَنها وسوّاها؛ وأنشد ابن بري للراجز:
فصَبَّحَتْ، والطيرُ لم تَكَلَّمِ،
خابِيةً طُمَّتْ بِسَيْلٍ مُفْعَمِ
ويقال للشيء الذي يَكثُر حتى يَعْلو: قد طَمَّ وهو يَطِمُّ طَمّاً. وجاء السيلُ فطَمَّ كلَّ شيء أي علاه، ومن ثمَّ قيل: فوق كلِّ شيء طامَّةٌ، ومنه سُمِّيت القيامة طامّة. وقال الفراء في قوله عز وجل: فإذا جاءت الطامّةُ؛ قال: هي القيامةُ تَطُمُّ على كل شيء، ويقال تَطِمُّ؛ وقال الزجاج: الطامّةُ هي الصَّيْحةُ التي تَطِمُّ على كل شيء. وفي حديث أبي بَكْرٍ والنَّسَّابة: ما مِنْ طامّةٍ إلا وفوقها طامَّةٌ أي ما مِنْ أمرٍ عظيمٍ إلاَّ وفوْقه ما هو أعظم منه، وما مِن داهيةٍ إلا وفَوْقها داهيةٌ. وجاء بالطِّمِّ والرِّمِّ: الطِّمُّ الماء، وقيل: ما على وجْهِ من الغُثاء ونحوه، وقيل: الطِّمُّ والرِّمُّ ورق الشجر وما تَحاتَّ منه، وقيل: هو الثرى، وقيل: بالطِّمِّ والرِّمِّ أي الرَّطْبِ واليابس. والطَّمُّ: طَمُّ البئر بالتراب، وهو الكَبْس وطَمَّ الشيء بالتراب طَمّاً: كَبَسه. وطَمَّ البئرَ يَطِمُّها ويَطُمُّها؛ عن ابن الأعرابي: يعني كبَسَها. وطَمَّ رأْسَه يَطُمُّه طَمّاً: جَزَّه أو غَضَّ منه. الجوهري: طَمَّ شَعَره أي جَزَّه، وطَمَّ شعَره أَيضاً طُموماً إذا عَقَصَه، فهو شَعَرٌ مَطمومٌ. وأَطَمَّ شَعَرُه أي حان له أن يُطَمَّ أي يُجَزَّ، واسْتَطَمَّ مثله. وفي حديث حُذَيفة: خَرَج وقد طَمَّ شعَرَه أي جَزَّه واستأْصَله. وفي حديث سلمان: أنه رُؤي مَطموم الرأْس. وفي الحديث الآخر: وعنده رجلٌ مَطموم الشعَر. قال أَبو نصر: يقال للطائر إذا وقَعَ على غُصْن قد طَمَّمَ تَطمِيماً، وقيل: الطِّمُّ البَحْرُ والرِّمُّ الثرى. والطِّمُّ، بالفتح: هو البحر فكُسِرت الطاء ليزدَوج مع الرِّمّ. ويقال: جاء بالطِّمّ والرِّمّ أي بالمال الكثير، وإنما كَسَرُوا الطِّمَّ إتباعاً للرِّمّ، فإذا أفرَدوا الطَّمَّ فتحوه. الأصمعي: جاءهم الطِّمُّ والرِّمُّ إذا أتاهم الأمر الكثير، قال: ولم نعرف أصلهما، قال: وكذلك جاء بالضِّحّ والرِّيح مثله. وروى ابن الكلبي عن أبيه قال: إنما سُمِّي البحرُ الطِّمَّ لأنه طَمَّ على ما فيه، والرِّمُّ ما على ظهر الأرض من فُتاتِها، أرادوا الكثرة من كل شيء. وقال أبو طالب: جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ معناه جاء بالكثير والقليل. والطِّمُّ: الماء الكثير، والرِّمُّ: ما كان بالِياً مثل العَظم وما يُتَقمَّمُ. وقال ابن الكلبي: سُمِّيت الأرضُ رِمّاًً لاَنها تَرِمُّ. والطُّمّة: الشيء من الكَلإ، وأَكثر ما يُوصَف به اليَبيسُ. والطِّمُّ: الكِبْسُ
(* قوله «والطم الكبس» بكسر أولهما والباء موحدة ساكنة أي التراب الذي يطم ويكبس به نحو البئر. وفي القاموس: الكيس أي بالمثناة التحتية بوزن سيد). وطُمَّةُ الناسِ: جماعَتُهم ووَسَطهم. ويقال: لقيته في طُمّة القوم أي في مُجْتَمعهم. والطَّمَّةُ: الضَّلالُ والحَيرةُ. والطُّمَّةُ: القَذَرُ.
وطَمَّ الفرَسُ والإنسانُ يَطُمُّ ويَطِمُّ طَمِيماً: خَفَّ وأَسرعَ، وقيل: ذهب على وجه الأرض، وقيل: ذهب أَيّاً كان. الأصمعي: طَمَّ البعيرُ يَطُمُّ طُموماً إذا مرَّ يَعْدو عَدْواً سَهْلاً؛ وقال عمر بن لجإ: حَوَّزَها، من بُرَقِ الغَمِيمِ،
أهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّليمِ
بالحَوْزِ والرِّفْقِ وبالطَّمِيمِ
قال: حَوَّزَ إبله وجَّهَها نحو الماء في أوّل ليلة. والرجلُ يَطُمُّ ويَطِمُّ في سَيره طَمِيماً: وهو مَضاؤُه وخِفّتُه، ويَطِمُّ رأْسُه طَمّاً. والطَّمِيمُ: الفرسُ المُسْرع. ومَرَّ بَطِيمُّ، بالكسر، طَميماً أي يَعدو عَدْواً سَهْلاً. وفرس طَمومٌ: سريعة. ويقال للفرس الجواد طِمٌّ؛ قال أبو النجم يصف فرساً:
أَلصَقَ من رِيشٍ على غِرائِه،
والطِّمُّ كالسَّامي إلى ارْتِقائه،
يَقْرَعُه بالزَّجْرِ أو إشْلائِه
قالوا: يجوز أن يكون سماه طِمّاً لِطَميم عَدْوِه، ويجوز أن يكون شَبَّهه بالبحر كما يقال للفرس بَحْرٌ وغَرْبٌ وسَكْبٌ. والطِّمُّ: العَدَد الكثير. وطَمِيمُ الناس: أخْلاطُهم وكثرتهم.
وطَمِمٌ صُلْبٌ: كذا جاء في شعْر عديّ بن زيد، بفكّ التضعيف؛ قال ابن سيده: لا أدري أللشِّعْر أم هو من باب لَحِحَتْ عَينُه وأَلِلَ السِّقاءُ؛ قال:
تَعْدو على الجَهْدِ مَغْلولاً مَناسِمُها،
بعد الكَلالِ، كَعَدْو القارِح الطَّمِمِ
والطَّمْطَمةُ: العُجْمة. والطِّمْطِمُ والطِّمْطِميُّ والطُّماطِم والطُّمْطُمانيُّ: هو الأعجَم الذي لا يُفْصِح. ورجلٌ طِمطِمٌ، بالكسر، أي في لسانه عُجْمة لا يُفْصِح؛ ومنه قول الشاعر:
حِزَقٌ يَمانِيةٌ لأَعْجَمَ طِمْطِمِ
وفي لسانه طُمْطُمانِيَّةٌ، والأُنثى طِمْطِمِيَّةٌ وطُمْطُمانِيَّةٌ، وهي الطَّمْطَمةُ أيضاً. وفي صفة قريش: ليس فيهم طُمطُمانِيَّةُ حِمْيرَ؛ شَبَّه كلام حِمْير لما فيه من الألفاظ المُنْكَرة بكلام العُجْم. يقال: أَعْجَم طِمْطِميٌّ، وقد طَمْطَم في كلامه. والطِّمْطِمُ: ضرْب من الضأْن لها آذانٌ صِغارٌ وأغباب كأَغباب البقر تكون بناحية اليمن. والطِّمطام: النارُ الكبيرة. ابن الأعرابي: طَمْطَمَ إذا سَبَحَ في الطَّمْطام، وهو وَسَطُ البحر. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قيل له: هل نفَعَ أبا طالب قرابَتُه منكَ؟ قال: بلى وإنه لَفي ضَحضاحٍ من نارٍ، ولوْلايَ لكان في الطَّمْطامِ أي في وَسَط النار. وطَمْطامُ البحر: وسَطه؛ استعارَه ههنا لمُعْظَم النار حيث استعار ليَسيرها الضَّحْضاح، وهو الماء القليل الذي يَبْلغ الكعبين. أبو زيد: يقال إذا نصَحْتَ الرجلَ فأَبى إلا اسْتِبْداداً برأْيه: دَعْه يترمَّع في طُمَّتِه ويُبْدِع في خُرْئِه. التهذيب في الرباعي: أبو تراب الطَّماطِمُ العُجْم؛ وأنشد للأَفوه الأَوْدِيّ:كالأَسْودِ الحَبَشِيِّ الحَمْسِ يَتْبَعُه
سُودٌ طَماطِمُ، في آذانِها النُّطَفُ
قال الفراء: سمعت المفضَّل يقول: سأَلت رجلاً من أَعلم الناس عن قول عنترة:
تَأْوي له قُلُصُ النَّعامِ، كما أَوَتْ
حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأَعْجَمَ طِمْطِمِ
فقال: يكون باليمن من السحاب ما لا يكون لغيره من البُلدان في السماء، قال: وربما نشأَت سَحابةٌ في وسَط السماء فيُسْمَع صَوْتُ الرعْدِ فيها كأَنه من جميع السماء فيجتمع إليه السَّحابُ من كل جانب، فالحِزَقُ اليَمانِيةُ تلك السَّحائبُ. والأَعْجَمُ الطِّمْطِمُ: صَوْتُ الرَّعْدِ؛ وقال أبو عمرو في قول ابن مقبل يصف ناقة:
باتَتْ على ثَفِنٍ لأْمٍ مَراكِزُه،
جافى به مُسْتَعِدَّاتٌ أطامِيمُ
ثَفِنٍ لأْمٍ: مُسْتَوِيات، مَراكِزهُ: مفاصله، وأَراد بالمُستَعِدّاتِ القوائِمَ، وقال: أَطاميمُ نَشِيطةٌ لا واحدَ لها، وقال غيره: أطاميم تَطِمُّ في السير أَي تُسرِع.

##### Türkçe

**طَمَّ** su **يَطِمُّ** **طَمّاً** ve **طُمُوماً**: yükseldi ve kapladı. Ve her ne ki çoğaldı ve yükseldi, ta ki galip geldi; artık **طَمَّ** **يطِمُّ**. Ve **طَمَّ** şeyi, **يَطُمُّه** **طَمّاً**: onu kapladı. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Bir kadın veya bir çocuk **تُطَمُّ** edilmez; sizin sözünüzü işitir” yani işittiği bir **الرَّفَثِ** kelimesiyle korkutulmaz ve galip gelinmez; ve aslı, şey büyüdüğü zaman **طَمَّ** olmasındandır. Ve su **طَمَّ** ettiğinde: çoğaldı; ve o **طامٌّ**dur. Ve **الطامَّةُ**: kendisinden başkasına galip gelen musibet. Ve **طَمَّ** kabı **طَمّاً**: onu doldurdu; ta ki ölçü onun kenarlarını aştı. Ve sel geldi de falan ailesinin kuyucuğunu **طَمَّ** etti; onu gömdüğü ve düzlediği zaman; ve İbn Berrî recez söyleyene şu beyti okuttu:

فصَبَّحَتْ، والطيرُ لم تَكَلَّمِ،
خابِيةً طُمَّتْ بِسَيْلٍ مُفْعَمِ

Ve çoğalıp yükselinceye kadar çoğalan şeye denir: “**قد طَمَّ**” ve o **يَطِمُّ** **طَمّاً**. Ve sel geldi de her şeyi **طَمَّ** etti, yani onun üstüne yükseldi; bundan dolayı denildi: “Her şeyin üstünde bir **طامَّةٌ** vardır”; ve ondan kıyamet **طامّة** diye adlandırıldı. Ve Ferrâ, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: “**فإذا جاءت الطامّةُ**”; dedi: o kıyamettir; her şeyin üzerine **تَطُمُّ** eder; ve **تَطِمُّ** denir; ve Zeccâc dedi: **الطامّةُ** her şeyin üzerine **تَطِمُّ** eden çığlıktır. Ve Ebû Bekir ve nesep âlimi hadîsinde: “Hiçbir **طامّةٍ** yoktur ki üstünde bir **طامّةٌ** olmasın” yani hiçbir büyük iş yoktur ki üstünde ondan daha büyük olan bulunmasın; ve hiçbir musibet yoktur ki üstünde bir musibet bulunmasın.

Ve **بالطِّمِّ والرِّمِّ** ile geldi: **الطِّمُّ** sudur; ve denildi: yüzeydeki **الغُثاء** ve benzeri şeydir; ve denildi: **الطِّمُّ** ve **الرِّمُّ** ağaç yaprağı ve ondan dökülen şeydir; ve denildi: o **الثرى**dır; ve denildi: **بالطِّمِّ والرِّمِّ** yani yaş ve kuru. Ve **الطَّمُّ**: kuyunun toprakla **طَمُّ** edilmesi; ve o **الكَبْس**tir. Ve **طَمَّ** şeyi toprakla **طَمّاً**: onu bastırdı. Ve **طَمَّ** kuyuyu **يَطِمُّها** ve **يَطُمُّها**; İbnü’l-A‘râbî’den: yani onu bastırdı. Ve **طَمَّ** başını **يَطُمُّه** **طَمّاً**: onu kesti veya ondan eksiltti. Cevherî: **طَمَّ** saçını yani onu kesti; ve **طَمَّ** saçını ayrıca **طُموماً**: onu örgü yapıp topladığı zaman; artık o **شَعَرٌ مَطمومٌ**dur. Ve **أَطَمَّ** saçı: **يُطَمَّ** edilmesinin, yani kesilmesinin vakti geldi; ve **اسْتَطَمَّ** da onun gibidir. Ve Huzeyfe hadîsinde: çıktı, hâlbuki saçını **طَمَّ** etmişti; yani onu kesmiş ve kökünden almıştı. Ve Selmân hadîsinde: onun başı **مَطموم** görülmüştür. Ve diğer hadîste: yanında bir adam, saçı **مَطموم**. Ebû Nasr dedi: kuş için, bir dala konduğu zaman “**قد طَمَّمَ تَطمِيماً**” denir. Ve denildi: **الطِّمُّ** denizdir ve **الرِّمُّ** topraktır. Ve **الطِّمُّ** (fetha ile): o denizdir; sonra **الرِّمّ** ile ikileşsin diye **الطاء** kesreli kılındı. Ve denir: **جاء بالطِّمّ والرِّمّ** yani çok malla geldi; ve ancak **الطِّمَّ**i **الرِّمّ**e uydurma olarak kesrelediler; tek başına söylediklerinde **الطَّمَّ**ı fethalı yaparlar. Asma‘î: onlara **الطِّمُّ والرِّمُّ** geldi; onlara çok iş geldiği zaman; dedi: ikisinin aslını tanımadık; dedi: “**جاء بالضِّحّ والرِّيح**” da bunun gibidir. İbnü’l-Kelbî babasından rivayet etti; dedi: denize ancak **الطِّمَّ** adı verildi; çünkü içindekinin üzerine **طَمَّ** etti; ve **الرِّمُّ** yerin sırtı üzerindeki kırıntılarıdır; her şeyden çokluğu kastettiler. Ebû Tâlib dedi: **جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ** manası: çok ve az ile geldi. Ve **الطِّمُّ**: çok sudur; ve **الرِّمُّ**: kemik gibi eskimiş olan ve süpürülüp toplanan şeydir. Ve İbnü’l-Kelbî dedi: yere **رِمّاً** adı verildi; çünkü o **تَرِمُّ** eder. Ve **الطُّمّة**: otlaktan bir şey; ve en çok onunla kuru olan vasfedilir. Ve **الطِّمُّ**: **الكِبْسُ**
(* “**والطم الكبس**” sözü: ikisinin evveli kesreli ve **الباء** tek noktalı, sâkin; yani kuyu gibi şeylerde **يطم** ve **يكبس** edilen toprak. Ve **القاموس**’ta: **الكيس** yani alttan iki noktalı ile, **سيد** vezninde). **طُمَّةُ الناسِ**: onların topluluğu ve ortası. Ve denir: onu kavmin **طُمّة**sinde gördüm; yani onların toplanma yerinde. Ve **الطَّمَّةُ**: sapıklık ve şaşkınlık. Ve **الطُّمَّةُ**: pislik.

Ve at ve insan **طَمَّ** eder; **يَطُمُّ** ve **يَطِمُّ** **طَمِيماً**: hafifledi ve hızlandı; ve denildi: yer yüzü üzerinde gitti; ve denildi: her ne hâl üzere olursa gitti. Asma‘î: deve **طَمَّ** eder, **يَطُمُّ** **طُموماً**; kolay bir koşuşla koşarak geçtiği zaman; ve Ömer b. Lecî dedi:

حَوَّزَها، من بُرَقِ الغَمِيمِ،
أهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّليمِ
بالحَوْزِ والرِّفْقِ وبالطَّمِيمِ

Dedi: develerini **حَوَّزَ** etti; onları ilk gecede suya doğru yöneltti. Ve adam, yürüyüşünde **يَطُمُّ** ve **يَطِمُّ** **طَمِيماً**: bu onun sürüp gitmesi ve hafifliğidir. Ve başı **يَطِمُّ** **طَمّاً**. Ve **الطَّمِيمُ**: hızlı at. Ve **بَطِيمُّ** (kesre ile) **طَميماً** geçti; yani kolay bir koşuşla koşar. Ve **فرس طَمومٌ**: hızlıdır. Ve iyi at için **طِمٌّ** denir; Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:

أَلصَقَ من رِيشٍ على غِرائِه،
والطِّمُّ كالسَّامي إلى ارْتِقائه،
يَقْرَعُه بالزَّجْرِ أو إشْلائِه

Dediler: onu **طِمّاً** diye adlandırmış olması, koşuşunun **طَميم**liğindendir; ve denizin benzetmesi olması da caizdir; nitekim ata **بَحْرٌ** ve **غَرْبٌ** ve **سَكْبٌ** denir. Ve **الطِّمُّ**: çok sayıdır. **طَمِيمُ الناس**: onların karışıkları ve çokluklarıdır.

**طَمِمٌ صُلْبٌ**: Adiyy b. Zeyd’in şiirinde, şeddeli harfi çözerek, böyle geldi; İbn Sîde dedi: bilmiyorum, şiir için mi, yoksa “**لَحِحَتْ عَينُه**” ve “**أَلِلَ السِّقاءُ**” babından mı; dedi:

تَعْدو على الجَهْدِ مَغْلولاً مَناسِمُها،
بعد الكَلالِ، كَعَدْو القارِح الطَّمِمِ

Ve **الطَّمْطَمةُ**: acemliktir. Ve **الطِّمْطِمُ** ve **الطِّمْطِميُّ** ve **الطُّماطِم** ve **الطُّمْطُمانيُّ**: o, fasih konuşmayan acemdir. Ve bir adam **طِمطِمٌ** (kesre ile): yani dilinde acemlik vardır; fasih konuşmaz; şairin sözü bundandır:

حِزَقٌ يَمانِيةٌ لأَعْجَمَ طِمْطِمِ

Ve dilinde **طُمْطُمانِيَّةٌ** vardır; dişisi **طِمْطِمِيَّةٌ** ve **طُمْطُمانِيَّةٌ**; ve o aynı zamanda **الطَّمْطَمةُ**dır. Ve Kureyş’in vasfında: onlarda Himyer’in **طُمطُمانِيَّةُ**si yoktur; Himyer’in sözünü, içinde bulunan yadırganmış lafızlar sebebiyle, acemlerin sözüne benzetti. Denir: **أَعْجَم طِمْطِميٌّ**; ve konuşmasında **طَمْطَم** etti. Ve **الطِّمْطِمُ**: küçük kulakları ve sığırın sarkıntıları gibi sarkıntıları olan bir koyun türüdür; Yemen tarafında bulunur. Ve **الطِّمطام**: büyük ateştir. İbnü’l-A‘râbî: **طَمْطَمَ**; **الطَّمْطام** içinde yüzdüğü zaman; ve o denizin ortasıdır. Ve hadîste: Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, denildi: Ebû Tâlib’e seninle akrabalığı fayda verdi mi? dedi: evet; ve o ateşten bir **ضَحضاحٍ** içindedir; eğer ben olmasaydım **الطَّمْطامِ** içinde olurdu; yani ateşin ortasında. Ve **طَمْطامُ البحر**: onun ortasıdır; burada onu, ateşin büyüğü için ödünç aldı; onun azı için de **الضَّحْضاح**ı ödünç aldı; ve o, topuklara ulaşan az sudur. Ebû Zeyd: denir; bir adama öğüt verdiğinde de o ancak kendi görüşünde zorbalıkta ısrar ederse: “Onu bırak; kendi **طُمَّتِه**sinde geviş getirsin ve kendi pisliğinde icat çıkarsın.” **التهذيب**’de rubâîde: Ebû Turâb: **الطَّماطِمُ** acemlerdir; ve el-Efveh el-Evdî için şu beyti okuttu:

كالأَسْودِ الحَبَشِيِّ الحَمْسِ يَتْبَعُه
سُودٌ طَماطِمُ، في آذانِها النُّطَفُ

Ferrâ dedi: Mufaddal’ı şöyle derken işittim: A‘lem insanların en bilgililerinden bir adama, Antara’nın sözü hakkında sordum:

تَأْوي له قُلُصُ النَّعامِ، كما أَوَتْ
حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأَعْجَمَ طِمْطِمِ

Dedi: Yemen’de, gökte, diğer beldeler için olmayan bulut olur; dedi: bazen göğün ortasında bir bulut oluşur da içinde gök gürültüsünün sesi işitilir; sanki bütün göktenmiş gibi; bunun üzerine her yandan bulut ona toplanır; işte **الحِزَقُ اليَمانِيةُ** o bulutlardır. Ve **الأَعْجَمُ الطِّمْطِمُ**: gök gürültüsünün sesidir. Ve Ebû Amr, İbn Mukbil’in bir dişi deveyi vasfederek söylediği söz hakkında dedi:

باتَتْ على ثَفِنٍ لأْمٍ مَراكِزُه،
جافى به مُسْتَعِدَّاتٌ أطامِيمُ

**ثَفِنٍ لأْمٍ**: düz; **مَراكِزهُ**: eklemleri; ve **المُستَعِدّاتِ** ile ayakları kastetti; ve dedi: **أَطاميمُ** canlıdır; onun tekili yoktur. Ve başkası dedi: **أطاميم** yürüyüşte **تَطِمُّ** eder; yani hızlanır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط م م * جاء السيل * فَطَمَّ * الركية أي دفنها وسوَّاها وكل شيء كثُر حتى علا وغلب فقد * طَمَّ * من باب رد يقال فوق كل * طَامَّةٍ * طامةٌ ومنه سُميت القيامة طامةً و * الطِّمُّ * بالكسر البحر يقال جاء بالطم والرم أي بالمال الكثير

##### Türkçe

* ط م م * Sel geldi; böylece **فَطَمَّ** **الركية**, yani onu gömdü ve düzledi. Ve her şey ki çoğaldı da yükseldi ve galip geldi, artık **طَمَّ** (fiili) **رد** bâbındandır; “Her **طَامَّةٍ**’nin üstünde bir **طامةٌ** vardır” denir. Ondan dolayı kıyamet **طامةً** diye adlandırıldı. Ve **الطِّمُّ** (kesre ile) denizdir; “**الطم** ve **الرم** ile geldi” denir, yani çok mal ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!طَمَّ المَاءُ ) *!يَطِمُّ ( *!طَمًّا *!وطُمُومًا ) إذا | ( غَمَرَ ) وعَلاَ . | | ( و ) طَمَّ ( الإِنَاءَ ) طَمًّا : إذا ( مَلأَه ) ، | وغَمَرَه حتى عَلاَ الكَيلُ أَصْبارَه . | | ( و ) طَمَّ السَّيلُ ( الرَّكِيَّةَ *!يَطُمُّها | *!ويَطِمُّها ) - من حَدَّىْ : نَصَرَ ، وضَرَبَ - | طَمًّا ، الأَخِيرَةُ عن ابنِ الأَعرابِيّ ، أي : | ( دَفَنَها وسَوَّاها ) كما في الصِّحاح . وقال | ابنُ الأعرابِيّ : أي : كَبَسَها . | | ( و ) طَمَّ ( الشَّيءُ : كَثُرَ حتى عَلاَ | وغَلبَ ) ، وفي الصِّحاح : وكُلُّ ما كَثُرَ | وعَلاَ حتى غَلَبَ فقد طَمَّ *!يَطُمُّ . | | ( و ) طَمَّ ( رأسَه ) يَطُمُّه طَمًّا : ( غَضَّ | منه ) . | | ( و ) طَمَّ ( شَعْرَه ) *!يَطُمُّه طَمًّا ، إذا | ( جَزَّه ) ، واسْتَأْصَلَه . | | ( أو ) *!طَمَّه ، إذا ( عَقَصَه ) فهو شَعْرٌ | *!مَطْمُومٌ ، كما في الصِّحاح . | | ( و ) *!طَمَّ ( الطَّائرُ الشَّجَرَةَ ) : إذا | ( عَلاَها ) . | | ( و ) طَمَّ ( الرَّجلُ والفَرَسُ *!يَطِمُّ ) ، | بالكَسْرِ ، ( *!ويَطُمّ ) ، بالضَّمِّ ( طَمًّا وطَمِيمًا ) ، | إذا ( خَفَّ ) ، وأَسْرَعَ ، ( أو ذَهَبَ على وَجْهِ | الأَرْضِ ) ، وقيل : ذَهَبَ أَيَّا كَانَ . | | ( أو ) طَمّ يَطِمُّ *!طَمِيمًا ، إذا ( عَدَا | سَهْلاً ) . وقال الأَصْمَعِيُّ : *!طَمَّ البَعِيرُ *!يَطُمُّ | *!طُمُومًا إذا مَرَّ يَعْدُو عَدْوًا سَهْلاً ، وقال | عُمَرُ بنُ لَجَأ : | % ( * حَوَّزَها من بَرَقِ الغَمِيمِ * % ) % | % ( * أهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّلِيمِ * % ) % | % ( * بِالحَوْزِ والرِّفْقِ *!وبالطَّمِيمِ * % ) % | | ( *!والطَّامَّةُ : القِيَامَةُ ) : سُمِّيَتْ لأَنَّها *!تَطُمُّ على | كُلِّ شَيْءٍ . | | ( و ) أيضاً : ( الدَّاهِيَةُ ) لأَنَّها ( تَغْلِبُ ما | سِوَاها ) . وفي حَدِيثِ أبِي بَكْرٍ والنَّسَّابةِ : |

|   ما مِنْ *!طَامَّةٍ إلا وفَوْقَها طَامَّةٌ   ، أي ما | مِنْ داهِيَةٍ إلا وفَوْقَها داهِيَةٌ . | | ( *!والطِّمُّ ، بالكَسْرِ : الماءُ ) الكثيرُ ، ( أو مَا | عَلَى وَجْهِه ) من الغُثَاءِ ، ونَحوُه ، ( أوْ مَا | سَاقَه من غُثَاءٍ ) ونَحْوِه ، وبِكُلِّ فُسِّرَ | قَوْلُهُمْ : ( ( جاءَ *!بالطِّمِّ والرِّمِّ . ) ) | | ( و ) قِيلَ : *!الطِّمُّ ( البَحْرُ ) ، والرِّمُّ : | الثَّرَى . ورَوَى ابنُ الكَلْبِيِ عن أبيهِ قالَ : | إنَّما سُمِّيَ البَحْرُ الطِّمَّ لأنَّه *!طَمَّ على ما | فِيهِ . ويُقالُ : إنّ *!الطِّمّ بَمعنَى البَحْرِ ، هو | بفَتْح الطَّاءِ وإنَّما كَسَروه إتْبَاعًا للرِّمّ ، فإذا | أفردُوا الطِّمّ فَتَحُوهُ . | | ( و ) قِيلَ : أرادُوا *!بالطِّمّ والرِّمّ ( العَدَد | الكَثِير ) ، وقد ذُكِر ذلِك في   رم م   . | | ( و ) *!الطِّمُّ : ( الكَيِّسُ ) ، هَكَذا هو في | النُّسخ ، وإخالُهُ مُصَحَّفًا عن الطِّمّ بمَعْنى | الكَبْسِ ، يُقالُ : *!طَمَّ الشَّيءَ بالتُّرابِ *!طَمًّا ، | إذا كَبَسَه . | | ( و ) الطِّمُّ : ( العَجَبُ [ و ] العَجِيبُ ) ، | وبه فُسِّر أيضًا : جَاءوا *!بالطِّم والرِّمّ . | | ( و ) *!الطِّمُّ : ( الظَّلِيمُ ) ، لخِفَّةِ مَشْيه . | | ( و ) أيضًا : ( الذَّكَرُ العَظِيمُ ) ، لكَوْنِه | مَطْمُومَ الرَّأْسِ . | | ( و ) الطِّمُّ : ( الفَرسُ الجَوادُ ) قال أبو | النَّجْمِ يَصِفُ فَرَسًا : | % ( * أَلصَقَ من رِيشٍ على غِرائِه * % ) % | % ( *!والطِّمُّ كالسَّامِي إلى ارْتِقَائِه * % ) % | % ( * يَقْرَعُه بالزَّجْر أو إشْلائِه * % ) % | سُمِّي به *!لِطَمِيمِ عَدْوِه ، أو شَبَّهَهُ بِالبَحْرِ . | كما يُقالُ لِلفَرَس : بَحْرٌ وسَكْبٌ وغَرْبٌ ، | ( *!كالطَّمِيم ) وهو المُسرِعُ من الأَفْراس . | | | ( *!وأَطَمَّ شَعْرُهُ واسْتَطَمَّ : حَانَ له أن | يُجَرَّ ) نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ . | | ( و ) قال أبو نَصْرٍ : يُقالُ : ( *!طَمَّمَ الطّائرُ | *!تَطْمِيمًا ) ، إذا ( وَقَعَ على غصْنٍ ) كما في | الصِّحاح . | ( ورجل *!طِمْطِمٌ *!وطِمْطِمِيٌّ - بِكَسْرِهِما - | *!وطُمْطُمانِيٌّ ، بالضَّم ) - أي : ( في لِسانِهِ | عُجْمَةٌ ) لا يُفْصِحُ ، واقتصرَ الجوهرِيُّ على | الأُولَى والأَخِيرةِ . يقال : أَعْجَمِيٌّ | *!طُمْطُمَانِيٌّ ، وقد *!طَمْطَمَ ، وأنشَد الجَوْهَرِيُّ لِعَنْتَرَة :

| % ( تَأْوِي له قُلُصُ النَّعَامِ كمَا أَوَتْ % | حِزَقٌ يَمَانِيَةٌ لأعْجَمَ *!طِمْطِمِ ) % | | ( *!والطُّمَّةُ ، بالضَّمِّ : العَذِرَةُ ) . قال أبو | زَيْد : [ يقال ] إذا نَصَحْتَ الرَّجلَ فأبَى إلا | الاسْتِبْدَادَ برَأْيه : دَعْه يَتَرَمَّعُ في *!طُمَّتِه ، | ويُبدِعُ في خُرْئِه . | | ( و ) الطُّمَّةُ : ( القِطْعَةُ من ) الكَلأ ، | وأَكثرُ ما يُوصَفُ به ( اليَبِيس . ) | | ( *!والطَّمْطَامُ : وَسَط البَحْر ) . | | ( *!وطَمْطَم ) ، إذا ( سَبَح فيه ) ، عن ابنِ | الأَعْرابِيِّ . | | ( *!والأَطَامِيمُ : القَوائِمُ ) هَكَذا في سَائِر | النُّسَخ ، قال أبو عَمْرٍ و في قَول ابنِ مُقْبِلٍ | يَصِفُ نَاقَةً : | % ( باتَتْ على ثَفِنٍ لأْمٍ مَرَاكِزُهُ % | جافَى به مُسْتَعِدَّاتٌ *!أَطَامِيمُ ) % | | قال : ثَفِن لأْمٍ مُسْتَويَاتٌ مراكِزُه : | مَفاصِلُه ، وأَرَادَ بالمُسْتَعِدَّاتِ القَوائِمَ ، وقال : | *!أَطَامِيْم : نَشِيطَةٌ ، لا واحدَ لَهَا ، وقال غَيرُه : | أَطاميمُ *!تَطِمُّ في السَّيرِ ، أي : تُسْرِع ، ففي | تَعْبِيرِ المُصَنِّف إيَّاهَا بالقَوَائِمِ مَحَلُّ نَظَرٍ . | | ( *!وطُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ ، بالضَّمِّ : ما فِي | لُغَتِها من الكلِماتِ المُنكَرَةِ ) ، تَشْبِيهًا لها | بِكلامِ العَجَمِ . | | وفي صِفَة قُرَيْش : ( ( لَيْسَ فِيهِم | *!طُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ ) ) ، أي : الأَلْفَاظُ المُنْكَرَةُ | المُشَبَّهَةُ بكَلامِ العَجَم ، هكَذا فَسَّرَهُ غَيرُ | واحِدٍ من أئِمَّةِ اللُّغَةِ ، وصَرَّح به المُبَرِّدُ في | الكامِلِ ، والثَّعَالِبيُّ في المُضَافِ | والمَنْسُوبِ . | | وقيل : هو إبدالُ اللاَّمِ مِيمًا ، وأشارَ إلى توْجِيهِ ذلك الزَّمخشَرِيُّ في الفائِقِ . | | [ ] وممَّا يُسْتَدْرك عليه : | | *!الطَّامُّ : الماءُ الكَثِيرُ ، والشَّيءُ العَظيمُ ، | *!كالطَّامَّةِ . | | *!والطَّامَّةُ : الصَّيْحَةُ التي تَطِمُّ على كُلِّ | شَيْءٍ . | | *!والطِّمُّ والرِّمُّ : الرَّطْبُ واليّابِسُ . وقيل : | وَرَقُ الشَّجَرِ وما تَحَاتَّ منه . وقِيلَ : |

| المَاءُ الكَثِيرُ ، وبه فَسَّرَهُ الجوْهَرِيُّ ، وقال | الأَصْمَعِيُّ : أي الأمرُ الكثير ، وقِيلَ : أَرادُوا | الكَثْرةَ من كُلِّ شَيْءٍ . وقالَ أبو طَالِب : أي | بالكَثِير والقَلِيل . | | *!وطُمَّة النَّاسِ ، بالضَّمِّ : جَماعَتُهم | وَوَسَطُهُم ، يُقالُ : لَقِيتُه في *!طُمَّةِ القَوْمِ . | | *!والطُّمَّة أَيضًا : الضَّلاَلُ والحَيْرَةُ | والقَذَرُ . | | وفَرَسٌ *!طَمُومٌ : سَرِيعَةٌ . | | *!وطَمِيمُ النَّاسِ : أَخلاطُهُم وكَثْرَتُهم . | | وقارَحٌ طَمِمٌ ، أي : صُلْبٌ ، هَكَذَا جاءَ | في شِعْر عَدِيِّ بنِ زَيْدٍ مَفْكُوكًا ، قال : | % ( تَعْدُو على الجَهْدِ مَفْلُولاً مَنَاسِمُها % | بَعدَ الكَلالِ كعَدْوِ القَارِحِ *!الطَّمِمِ ) % | | *!والطَّمْطَمَةُ : العُجْمَةُ . | | ورَجُلٌ *!طُمَاطِمٌ ، بالضَّمِّ : أَعْجَمُ لا | يُفْصِحُ . | | وقال أَبو تُراب : *!الطَّماطِمُ : العُجْمُ ، | وأَنشَد للأَفْوَهِ الأَوْدِيِّ : | % ( كالأَسْوَدِ الحَبَشِيّ الحَمْسِ يَتْبَعُهُ % | سُودٌ *!طَماطِمُ في آذانِها النَّطَفُ ) % | | وقال الفَرَّاءُ : سَمِعْتُ المُفَضَّلَ يقول : | سَأَلتُ رَجُلاً مِنْ أَعْلَمِ النَّاسِ عن قَوْلِ | عَنْتَرَةَ : | % ( * حِزَقٌ يَمَانِيَةٌ لأَعْجَمَ *!طِمْطِم * % ) % | فقال : الحِزَقُ اليَمَانِيَةُ : السَّحَائِبُ . | والأَعْجَمُ *!الطِّمْطِمُ : صَوْتُ الرَّعْدِ . | | قُلْتُ : ويَعْنِي بأعلَمِ النَّاس إِبراهيمَ بنَ | زيْدِ بنِ عَلِيّ بن الحُسَيْنِ بنِ عَلِيّ بنِ أَبِي | طَالِبٍ . | | *!والطِّمْطِمُ ، بالكَسْر : ضَرْبٌ من الضَّأْنِ | لها آذانٌ صِغَار ، وأَغْبَابٌ كَأَغْبَابِ البَقَر ، | تكونُ بِنَاحِيَة اليَمَن . | | *!والطَّمْطَامُ : النَّارُ الكَبِيرَةُ ، أو وَسَطُها ، | ومنه حَدِيثُ أَبِي طَالِب : ( ( ولَوْلايَ لَكَانَ | في *!الطَّمْطَامِ ) ) ، اسْتَعَاره لمعْظَمِ النَّارِ ، من | *!طَمْطَامِ البَحْر . | | *!وطَمَّتِ الفِتْنَةُ : اشتَدَّتْ . | | وذا *!أَطَمُّ مِنْ ذاك .

| | وأَمرٌ *!يطِمُّ ولا يَتِمُّ . | | *!وطَمَّ الحِصَانُ الفَرَسَ ، وطَمَّ عليها ؛ إذَا | نَزَا عليها . | | *!وطَمْطَمَ البَحْرُ : إذا امتلأَ ، ومنه : البَحْرُ | *!المُطَمْطِمُ . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَك عليه :

##### Türkçe

( **طَمَّ المَاءُ** ) **يَطِمُّ** ( **طَمًّا** **وطُمُومًا** ) ise: ( örttü ) ve yükseldi.

( ve ) **طَمَّ** ( kabı ) **طَمًّا**: ( onu doldurduğu ) zaman; ve onu örttü; ta ki ölçek, kenarlarını aşıncaya kadar.

( ve ) sel ( **الرَّكِيَّةَ** **يَطُمُّها** **ويَطِمُّها** ) - **حَدَّىْ**’dan: **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ** - **طَمًّا**; ikincisi İbnü’l-A‘râbî’den; yani: ( onu gömdü ve dümdüz etti ) Sıhâh’ta olduğu gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: yani: onu bastırdı.

( ve ) **طَمَّ** ( şey: çoğaldı; ta ki yükseldi ve galip geldi ) ; Sıhâh’ta: Her ne çoğalır ve yükselir de galip gelinceye kadar (devam ederse), muhakkak **طَمَّ** **يَطُمُّ** olmuştur.

( ve ) **طَمَّ** ( başını ) **يَطُمُّه** **طَمًّا**: ( ondan kıstı ).

( ve ) **طَمَّ** ( saçını ) **يَطُمُّه** **طَمًّا**: ( onu kestiği ) zaman; ve kökünden aldı.

( veya ) **طَمَّه**: ( onu büktüğü ) zaman; o hâlde o, **مَطْمُومٌ** saçtır; Sıhâh’ta olduğu gibi.

( ve ) **طَمَّ** ( kuş ağacı ): ( onun üzerine çıktığı ) zaman.

( ve ) **طَمَّ** ( adam ve at **يَطِمُّ** ) kesre ile; ( **ويَطُمّ** ) damme ile; ( **طَمًّا وطَمِيمًا** ): ( hafiflediği ) zaman; ve hızlandı; ( veya yerin yüzü üzerinde gitti ) ; ve denildi ki: her ne hâl üzere olursa olsun gitti.

( veya ) **طَمّ** **يَطِمُّ** **طَمِيمًا**: ( kolayca koştuğu ) zaman. el-Asma‘î dedi: **طَمَّ** deve **يَطُمُّ** **طُمُومًا**: kolay bir koşuşla koşarak geçtiği zaman. ‘Umer b. Lece’ dedi:

% ( * حَوَّزَها من بَرَقِ الغَمِيمِ * % ) %
% ( * أهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّلِيمِ * % ) %
% ( * بِالحَوْزِ والرِّفْقِ *!وبالطَّمِيمِ * % ) %

( **والطَّامَّةُ : القِيَامَةُ** ): ona bu ad verildi; çünkü o, her şeyin üzerine **تَطُمُّ** eder.

( ve ) ayrıca: ( musibet ) ; çünkü o, ( kendisinden başkasına galip gelir ). Ebû Bekir ve nesep âlimi hadîsinde:

ما مِنْ **طَامَّةٍ** إلا وفَوْقَها طَامَّةٌ ، yani: hiçbir musibet yoktur ki üstünde bir musibet olmasın.

( **والطِّمُّ** , kesre ile: su ) çok olan; ( veya yüzünün üzerindeki ) köpükten ve benzerinden olan; ( veya onun sürüklediği köpükten ) ve benzerinden olan; ve bunun her biriyle onların şu sözü tefsir edilmiştir: ( ( **جاءَ بالطِّمِّ والرِّمِّ .** ) )

( ve ) denildi ki: **الطِّمُّ** ( deniz )dir; ve **الرِّمُّ**: nemli topraktır. İbnü’l-Kelbî babasından rivayet etti; dedi ki: Deniz ancak **الطِّمَّ** diye adlandırıldı; çünkü o, içindekinin üzerine **طَمَّ** etti. Ve denilir: **الطِّمّ** deniz mânâsında, **الطَّاءِ**’nın fethasıyladır; onu ancak **الرِّمّ**’e uydurma olarak kesrelediler; **الطِّمّ**’i tek başına kullandıklarında onu fetha ettiler.

( ve ) denildi ki: **بالطِّمّ والرِّمّ** ile ( çok sayı )yı kastettiler; bu,   رم م   maddesinde zikredilmiştir.

( ve ) **الطِّمُّ**: ( zeki )dir; nüshalarda böyledir; onu, bastırma mânâsındaki **الطِّمّ**’den tashif edilmiş sanırım; denilir: **طَمَّ** şeyi toprakla **طَمًّا**: onu bastırdığı zaman.

( ve ) **الطِّمُّ**: ( hayret [ ve ] hayret verici )dir; bununla da şu tefsir edilmiştir: **جَاءوا بالطِّم والرِّمّ**.

( ve ) **الطِّمُّ**: ( devekuşu )dur; yürüyüşünün hafifliğinden dolayı.

( ve ) ayrıca: ( büyük erkek )tir; başının **مَطْمُومَ** oluşundan dolayı.

( ve ) **الطِّمُّ**: ( cömert at )tır. Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:

% ( * أَلصَقَ من رِيشٍ على غِرائِه * % ) %
% ( *!والطِّمُّ كالسَّامِي إلى ارْتِقَائِه * % ) %
% ( * يَقْرَعُه بالزَّجْر أو إشْلائِه * % ) %

Onunla adlandırıldı; koşuşunun **طَمِيمِ** oluşundan dolayı; veya onu denize benzetti. Nitekim ata: deniz, dökülen (su) ve batı (rüzgârı) denilir; ( **كالطَّمِيم** ) ki o, atlardan hızlı olandır.

( **وأَطَمَّ شَعْرُهُ واسْتَطَمَّ : حَانَ له أن يُجَرَّ** ) el-Cevherî onu nakletti.

( ve ) Ebû Nasr dedi: denilir: ( **طَمَّمَ الطّائرُ تَطْمِيمًا** ): ( bir dala konduğu ) zaman; Sıhâh’ta olduğu gibi.

( ve adam **طِمْطِمٌ** **وطِمْطِمِيٌّ** - ikisi de kesre ile - **وطُمْطُمانِيٌّ** , damme ile ) - yani: ( dilinde bir yabancılık vardır ); fasih konuşmaz. el-Cevherî birinci ve sonuncuyla yetindi. Denilir: Acemî **طُمْطُمَانِيٌّ**; ve **طَمْطَمَ** etmiştir. el-Cevherî ‘Antere’den şu beyti rivayet etti:

% ( تَأْوِي له قُلُصُ النَّعَامِ كمَا أَوَتْ % | حِزَقٌ يَمَانِيَةٌ لأعْجَمَ **طِمْطِمِ** ) %

( **والطُّمَّةُ** , damme ile: dışkı )dır. Ebû Zeyd dedi: [denilir] bir adama öğüt verdiğinde de o, ancak kendi görüşüyle tek başına davranmayı isterse: Onu bırak; **طُمَّتِه** içinde geviş getirsin; ve pisliğinde icat çıkarsın.

( ve ) **الطُّمَّةُ**: ( otun bir parçası )dır; en çok ( kuru ) ile vasfedilir.

( **والطَّمْطَامُ : وَسَط البَحْر** ).

( **وطَمْطَم** ): ( onda yüzdüğü ) zaman; İbnü’l-A‘râbî’den.

( **والأَطَامِيمُ : القَوائِمُ** ) diğer nüshalarda böyledir. Ebû ‘Amr dedi; ve İbn Mukbil’in bir deveyi vasfettiği sözünde:

% ( باتَتْ على ثَفِنٍ لأْمٍ مَرَاكِزُهُ % | جافَى به مُسْتَعِدَّاتٌ **أَطَامِيمُ** ) %

Dedi: **ثَفِن** **لأْمٍ**: merkezleri düz olan; yani: eklemleri. **المُسْتَعِدَّاتِ** ile ayakları kastetti. Ve dedi: **أَطَامِيْم**: canlı; onun tekili yoktur. Başkası dedi: **أَطاميمُ** yürüyüşte **تَطِمُّ** eder; yani: hızlanır. Öyleyse musannifin onu ayaklar diye ifade etmesinde bir bakış yeri vardır.

( **وطُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ** , damme ile: dilindeki inkâr edilen kelimeler )dir; onu, Acemlerin sözüne benzetme olarak.

Kureyş’in sıfatında: ( ( Onlarda **طُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ** yoktur ) ) ; yani: Acemlerin sözüne benzetilmiş inkâr edilen lafızlar; bunu, dil imamlarından birden fazlası böyle tefsir etti; el-Muberrid **الكامِل**’de, es-Se‘âlibî **المُضَافِ والمَنْسُوبِ**’da bunu açıkça söyledi.

Ve denildi ki: **اللاَّمِ**’ı **مِيمًا** ile değiştirmedir. Zemahşerî **الفائِق**’te bunun yönlendirilmesine işaret etti.

[ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**الطَّامُّ**: çok su; ve büyük şey; **كالطَّامَّةِ**.

**والطَّامَّةُ**: her şeyin üzerine **تَطِمُّ** eden çığlık.

**والطِّمُّ والرِّمُّ**: yaş ve kuru. Ve denildi ki: ağacın yaprağı ve ondan dökülen. Ve denildi ki:

| Çok su; ve **الجوهري** onu bununla tefsir etti ve dedi. | **الأصمعي** dedi: yani çok iş; ve denildi ki: her şeyden çokluğu kastettiler. | **أبو طالب** dedi: yani çok ve az ile. | | *!**وطُمَّة النَّاسِ**، ضamme ile: onların topluluğu ve onların ortası; denilir: onu kavmin *!**طُمَّةِ القَوْمِ**’unda buldum. | | *!**والطُّمَّة** ayrıca: sapıklık ve şaşkınlık ve pisliktir. | | Bir at *!**طَمُومٌ**: hızlıdır. | | *!**وطَمِيمُ النَّاسِ**: onların karışıkları ve onların çokluğudur. | | **وقارَحٌ طَمِمٌ**، yani: sert; böylece **عدي بن زيد**’in şiirinde çözülmüş olarak geldi; dedi ki: | % ( Zorluğa karşı koşar, toynakları kırılmış olarak, % | yorgunluktan sonra, *!**القَارِحِ الطَّمِمِ**’in koşuşu gibi ) % | | *!**والطَّمْطَمَةُ**: acemliktir. | | Bir adam *!**طُمَاطِمٌ**، ضamme ile: acemdir, açıkça konuşmaz. | | **أبو تراب** dedi: *!**الطَّماطِمُ**: acemlerdir; ve **الأفوه الأودي** için inşad etti: | % ( Hırslı Habeşî siyah gibi, onu izler % | kulaklarında küpeler bulunan siyah *!**طَماطِمُ**lar ) % | | **الفراء** dedi: **المفضل**’i şöyle derken işittim: insanların en bilgililerinden bir adama **عنترة**’nin sözü hakkında sordum: | % ( * Yemenli bulutlar, acem *!**طِمْطِم** için * ) % | dedi ki: Yemenli **الحِزَقُ**: bulutlardır. Ve acem *!**الطِّمْطِمُ**: gök gürültüsünün sesidir. | | Dedim ki: ve insanların en bilgilisi ile **إبراهيم بن زيد بن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب**’i kastediyor. | | *!**والطِّمْطِمُ**، kesra ile: koyundan bir türdür; onun küçük kulakları ve sığırın gerdan kıvrımları gibi gerdan kıvrımları vardır; Yemen tarafında bulunur. | | *!**والطَّمْطَامُ**: büyük ateştir, yahut onun ortasıdır; ve ondan **أبي طالب** hadisi: ( ( ve eğer ben olmasaydım, *!**الطَّمْطَامِ**’da olurdu ) ) ; onu ateşin büyüğü için ödünç aldı, denizin *!**طَمْطَامِ**’ından. | | *!**وطَمَّتِ الفِتْنَةُ**: şiddetlendi. | | Ve bu, ondan daha *!**أَطَمُّ**dur. |

| | Ve bir iş *!**يطِمُّ** ve *!**يَتِمُّ** etmez. | | *!**وطَمَّ الحِصَانُ الفَرَسَ**، ve onun üzerine *!**وطَمَّ**; onun üzerine sıçradığı zaman. | | *!**وطَمْطَمَ البَحْرُ**: dolduğu zaman; ve ondan: *!**البَحْرُ المُطَمْطِمُ**. | | [ ] Üzerine istidrâk olunan şeylerdendir: |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَمَّ
طَمَّ U ( n. ac. طَمّ 1 ),
a.  Covered over, submerged, swallowed up ( water ).

b.  Filled, brimmed up ( vessel ).

c.  I ,  U ( n. ac. طَمّ 1 ), Filled, choked up ( well ).

d.  U ( n. ac. طَمّ 1 ,  طُمُوْم 27 ), Shaved ( head ); cut; plaited, twisted ( hair ).

e.  I ,  U ( n. ac. طَمّ 1 ,  طُمُوْم 27 ), Was abundant, numerous.

f.  Was serious, grave, formidable ( matter ).

g.  ( n. ac. طَمّ 1 ,  طَمِيْم 25 ), Ran quickly.

h.  see II .

طَمَّمَ
طَمَّمَ II ,
a.  Alighted, settled ( upon a branch: bird ).

أَطْمَمَ
أَطْمَمَ IV ,
a.  Required cutting ( hair ).

اِنْطَمَمَ
اِنْطَمَمَ VII ,
a.  Was covered up; was submerged; was buried.

اِسْتَطْمَمَ
اِسْتَطْمَمَ X ,
a.  see IV .  طَمّ 1 ,  طِمّ 2 , Sea; large body of water.

b.  Large number; mass.

طُمَّة
طُمَّة 3t ,
a.  Company of men.

b.  Error.

طَمِم
طَمِم 5 ,
a.  Hardy, sturdy.

طَاْمِمَة
طَاْمِمَة 21t ,
a.  Catastrophe, disaster.

b.  [ art. ], The Last Judgment.

طَمُوْم
طَمُوْم 26 ,
a.  Swift ( horse ).

الطِّمّ وَالرِّمّ
الطِّمّ وَالرِّمّ
a.  Great riches, wealth.

##### Türkçe

**طَمَّ**
**طَمَّ** U (mastar: **طَمّ** 1),
a. Örtüldü; su tarafından batırıldı; yutulup götürüldü (su).

b. Dolduruldu, ağzına kadar dolduruldu (kap).

c. I, U (mastar: **طَمّ** 1), Dolduruldu; tıkandı (kuyu).

d. U (mastar: **طَمّ** 1, **طُمُوْم** 27), Tıraş edildi (baş); kesildi; örüldü, büküldü (saç).

e. I, U (mastar: **طَمّ** 1, **طُمُوْم** 27), Bol oldu, çok oldu.

f. Ciddi oldu, ağır oldu, ürkütücü oldu (iş).

g. (mastar: **طَمّ** 1, **طَمِيْم** 25), Hızlı koştu.

h. II’ye bak.

**طَمَّمَ**
**طَمَّمَ** II,
a. Kondu, yerleşti (bir dala: kuş).

**أَطْمَمَ**
**أَطْمَمَ** IV,
a. Kesilmeyi gerektirdi (saç).

**اِنْطَمَمَ**
**اِنْطَمَمَ** VII,
a. Örtüldü; batırıldı; gömüldü.

**اِسْتَطْمَمَ**
**اِسْتَطْمَمَ** X,
a. IV’e bak. **طَمّ** 1, **طِمّ** 2, Deniz; büyük su kütlesi.

b. Büyük sayı; kitle.

**طُمَّة**
**طُمَّة** 3t,
a. Erkekler topluluğu.

b. Hata.

**طَمِم**
**طَمِم** 5,
a. Dayanıklı, sağlam.

**طَاْمِمَة**
**طَاْمِمَة** 21t,
a. Felâket, afet.

b. [art.], Son Yargı.

**طَمُوْم**
**طَمُوْم** 26,
a. Hızlı (at).

**الطِّمّ وَالرِّمّ**
**الطِّمّ وَالرِّمّ**
a. Büyük zenginlikler, servet.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طمم
طَمَّ - يَطُمُّ (طَمَّ - يَطِمُّ) - طَامّ - طَامَّة
طَمَّ - يَطُمُّ (طَمَّ - يَطِمُّ) + كائن أو شيء + شيئاً أو كائناً: يهيل التراب أو ما شابه على شيء فيغمره ولا يظهر منه شيء
طَامّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " طَمَّ - يَطُمُّ "
طَامَّة: مؤنث " طَامّ ": وهو كذلك فاعل مرة: الشيء الخاص الذي  يهيل التراب أو ما شابه على شيء فيغمره ولا يظهر منه شيء: وهي كناية عن الداهية العظيمة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جمع أشياء فوق بعضها على شكل كتلة أو ركام أو كبة، واستعمالها لتغطية وطم كائن أو حفرة"، وهي:
رَكَمَ - يَرْكُمُ، كَبْكَبَ - يُكَبْكِبُ، طَمَّ - يَطُمُّ (طَمَّ - يَطِمُّ)، كَثَبَ - يَكْثُبُ، رَدَمَ - يَرْدِمُ، دَمَّ - يَدُمُّ (دَمْدَمَ - يُدَمْدِمُ)
الطامة
 	﴿فإذا جاءت الطامة الكبرى(34)﴾ النازعات
مختار الصحاح
● [طمم] ط م م: جاء السيل فَطَمَّ الركية أي دفنها وسوَّاها وكل شيء كثُر حتى علا وغلب فقد طَمَّ من باب رد يقال فوق كل طَامَّةٍ طامةٌ ومنه سُميت القيامة طامةً و الطِّمُّ بالكسر البحر يقال جاء بالطم والرم أي بالمال الكثير
معجم الفرائد القرآنية:
ط م م
"الطَّامَّة" فـي قولـه تعالـى " فَإِذَا جـَاءَتِ الطَّامـَّةُ   الْكُبْـرَى " (34) النازعات .
طَمَّ : غلب وعلا، والطامة أي التي تعلو وتغلب على كل شيء .
الراغب
طم
- الطم: البحر المطموم، يقال له: الطم والرم، وطم على كذا، وسميت القيامة طامة لذلك. قال تعالى: }فإذا جاءت الطامة الكبرى{ [النازعات/34].
ملخص اللسان:
1.    طمم: طَمَّ الماءُ يَطِمُّ طَمّاً وطُمُوماً: عَلا وغَمَر.
2.    وأَصله من طَمَّ الشيُ إذا عَظُمَ. ما مِنْ طامّةٍ إلا وفوقها طامَّةٌ أي ما مِنْ أمرٍ عظيمٍ إلاَّ وفوْقه ما هو أعظم منه،
3.    والطامَّةُ: الداهية تَغْلِب ما سِواها.
4.    وطَمَّ الإناءَ طَمّاً: مَلأَه،
5.    الطامّةُ؛ قال: هي القيامةُ تَطُمُّ على كل شيء، الطامّةُ هي الصَّيْحةُ التي تَطِمُّ على كل شيء.
6.    الطِّمُّ والرِّمُّ ورق الشجر وما تَحاتَّ منه، وقيل: هو الثرى، وقيل: بالطِّمِّ والرِّمِّ أي الرَّطْبِ واليابس.
7.    والطَّمُّ: طَمُّ البئر بالتراب، وهو الكَبْس ،
8.    وطَمَّ رأْسَه يَطُمُّه طَمّاً: جَزَّه أو غَضَّ منه. الطِّمُّ البَحْرُ،
9.    والطِّمُّ: الماء الكثير ،
10.    والطُّمّة: الشيء من الكَلإ،
11.    وطُمَّةُ الناسِ: جماعَتُهم ووَسَطهم.
12.    والطَّمَّةُ: الضَّلالُ والحَيرةُ.
13.    والطُّمَّةُ:القَذَرُ.
14.    وطَمَّ الفرَسُ والإنسانُ يَطُمُّ ويَطِمُّ طَمِيماً: خَفَّ وأَسرعَ،
15.    والطِّمُّ: العَدَد الكثير.
لسان العرب
● - طمم: طَمَّ الماءُ يَطِمُّ طَمّاً وطُمُوماً: عَلا وغَمَر. وكلُّ ما      كَثُرَ وعَلا حتى غَلَب فقد طَمَّ يطِمُّ. وطَمَّ الشيءَ يَطُمُّه طَمّاً:      غَمَره. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تُطَمُّ امْرأَةٌ أو صبيٌّ      تَسْمَعُ كلامَكم أي لا تُراعُ ولا تُغْلَب بكلِمة تَسْمَعُها من الرَّفَثِ،      وأَصله من طَمَّ الشيُ إذا عَظُمَ. وطَمَّ الماءُ إذا كَثُرَ، وهو طامٌّ.      والطامَّةُ: الداهية تَغْلِب ما سِواها. وطَمَّ الإناءَ طَمّاً: مَلأَه      حتى عَلا الكيلُ أصبارَه. وجاء السيلُ فطَمَّ رَكيّة آل فلان إذا دفَنها      وسوّاها؛ وأنشد ابن بري للراجز:      فصَبَّحَتْ، والطيرُ لم تَكَلَّمِ،      خابِيةً طُمَّتْ بِسَيْلٍ مُفْعَمِ      ويقال للشيء الذي يَكثُر حتى يَعْلو: قد طَمَّ وهو يَطِمُّ طَمّاً. وجاء      السيلُ فطَمَّ كلَّ شيء أي علاه، ومن ثمَّ قيل: فوق كلِّ شيء طامَّةٌ،      ومنه سُمِّيت القيامة طامّة. وقال الفراء في قوله عز وجل: فإذا جاءت      الطامّةُ؛ قال: هي القيامةُ تَطُمُّ على كل شيء، ويقال تَطِمُّ؛ وقال الزجاج:      الطامّةُ هي الصَّيْحةُ التي تَطِمُّ على كل شيء. وفي حديث أبي بَكْرٍ      والنَّسَّابة: ما مِنْ طامّةٍ إلا وفوقها طامَّةٌ أي ما مِنْ أمرٍ عظيمٍ      إلاَّ وفوْقه ما هو أعظم منه، وما مِن داهيةٍ إلا وفَوْقها داهيةٌ.      وجاء بالطِّمِّ والرِّمِّ: الطِّمُّ الماء، وقيل: ما على وجْهِ من      الغُثاء ونحوه، وقيل: الطِّمُّ والرِّمُّ ورق الشجر وما تَحاتَّ منه، وقيل: هو      الثرى، وقيل: بالطِّمِّ والرِّمِّ أي الرَّطْبِ واليابس. والطَّمُّ:      طَمُّ البئر بالتراب، وهو الكَبْس وطَمَّ الشيء بالتراب طَمّاً: كَبَسه.      وطَمَّ البئرَ يَطِمُّها ويَطُمُّها؛ عن ابن الأعرابي: يعني كبَسَها. وطَمَّ      رأْسَه يَطُمُّه طَمّاً: جَزَّه أو غَضَّ منه. الجوهري: طَمَّ شَعَره أي      جَزَّه، وطَمَّ شعَره أَيضاً طُموماً إذا عَقَصَه، فهو شَعَرٌ مَطمومٌ.      وأَطَمَّ شَعَرُه أي حان له أن يُطَمَّ أي يُجَزَّ، واسْتَطَمَّ مثله.      وفي حديث حُذَيفة: خَرَج وقد طَمَّ شعَرَه أي جَزَّه واستأْصَله. وفي حديث      سلمان: أنه رُؤي مَطموم الرأْس. وفي الحديث الآخر: وعنده رجلٌ مَطموم      الشعَر. قال أَبو نصر: يقال للطائر إذا وقَعَ على غُصْن قد طَمَّمَ      تَطمِيماً، وقيل: الطِّمُّ البَحْرُ والرِّمُّ الثرى. والطِّمُّ، بالفتح: هو      البحر فكُسِرت الطاء ليزدَوج مع الرِّمّ. ويقال: جاء بالطِّمّ والرِّمّ أي      بالمال الكثير، وإنما كَسَرُوا الطِّمَّ إتباعاً للرِّمّ، فإذا أفرَدوا      الطَّمَّ فتحوه. الأصمعي: جاءهم الطِّمُّ والرِّمُّ إذا أتاهم الأمر      الكثير، قال: ولم نعرف أصلهما، قال: وكذلك جاء بالضِّحّ والرِّيح مثله. وروى      ابن الكلبي عن أبيه قال: إنما سُمِّي البحرُ الطِّمَّ لأنه طَمَّ على ما      فيه، والرِّمُّ ما على ظهر الأرض من فُتاتِها، أرادوا الكثرة من كل شيء.      وقال أبو طالب: جاء بالطِّمِّ والرِّمِّ معناه جاء بالكثير والقليل.      والطِّمُّ: الماء الكثير، والرِّمُّ: ما كان بالِياً مثل العَظم وما      يُتَقمَّمُ. وقال ابن الكلبي: سُمِّيت الأرضُ رِمّاًً لاَنها تَرِمُّ.      والطُّمّة: الشيء من الكَلإ، وأَكثر ما يُوصَف به اليَبيسُ. والطِّمُّ:      الكِبْسُ      (* قوله «والطم الكبس» بكسر أولهما والباء موحدة ساكنة أي      التراب الذي يطم ويكبس به نحو البئر. وفي القاموس: الكيس أي بالمثناة التحتية      بوزن سيد). وطُمَّةُ الناسِ: جماعَتُهم ووَسَطهم. ويقال: لقيته في طُمّة      القوم أي في مُجْتَمعهم. والطَّمَّةُ: الضَّلالُ والحَيرةُ. والطُّمَّةُ:      القَذَرُ.      وطَمَّ الفرَسُ والإنسانُ يَطُمُّ ويَطِمُّ طَمِيماً: خَفَّ وأَسرعَ،      وقيل: ذهب على وجه الأرض، وقيل: ذهب أَيّاً كان. الأصمعي: طَمَّ البعيرُ      يَطُمُّ طُموماً إذا مرَّ يَعْدو عَدْواً سَهْلاً؛ وقال عمر بن لجإ:      حَوَّزَها، من بُرَقِ الغَمِيمِ،      أهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّليمِ      بالحَوْزِ والرِّفْقِ وبالطَّمِيمِ      قال: حَوَّزَ إبله وجَّهَها نحو الماء في أوّل ليلة. والرجلُ يَطُمُّ      ويَطِمُّ في سَيره طَمِيماً: وهو مَضاؤُه وخِفّتُه، ويَطِمُّ رأْسُه      طَمّاً. والطَّمِيمُ: الفرسُ المُسْرع. ومَرَّ بَطِيمُّ، بالكسر، طَميماً أي      يَعدو عَدْواً سَهْلاً. وفرس طَمومٌ: سريعة. ويقال للفرس الجواد طِمٌّ؛ قال      أبو النجم يصف فرساً:      أَلصَقَ من رِيشٍ على غِرائِه،      والطِّمُّ كالسَّامي إلى ارْتِقائه،      يَقْرَعُه بالزَّجْرِ أو إشْلائِه      قالوا: يجوز أن يكون سماه طِمّاً لِطَميم عَدْوِه، ويجوز أن يكون      شَبَّهه بالبحر كما يقال للفرس بَحْرٌ وغَرْبٌ وسَكْبٌ. والطِّمُّ: العَدَد      الكثير. وطَمِيمُ الناس: أخْلاطُهم وكثرتهم.      وطَمِمٌ صُلْبٌ: كذا جاء في شعْر عديّ بن زيد، بفكّ التضعيف؛ قال ابن      سيده: لا أدري أللشِّعْر أم هو من باب لَحِحَتْ عَينُه وأَلِلَ السِّقاءُ؛      قال:      تَعْدو على الجَهْدِ مَغْلولاً مَناسِمُها،      بعد الكَلالِ، كَعَدْو القارِح الطَّمِمِ      والطَّمْطَمةُ: العُجْمة. والطِّمْطِمُ والطِّمْطِميُّ والطُّماطِم      والطُّمْطُمانيُّ: هو الأعجَم الذي لا يُفْصِح. ورجلٌ طِمطِمٌ، بالكسر، أي في      لسانه عُجْمة لا يُفْصِح؛ ومنه قول الشاعر:      حِزَقٌ يَمانِيةٌ لأَعْجَمَ طِمْطِمِ      وفي لسانه طُمْطُمانِيَّةٌ، والأُنثى طِمْطِمِيَّةٌ وطُمْطُمانِيَّةٌ،      وهي الطَّمْطَمةُ أيضاً. وفي صفة قريش: ليس فيهم طُمطُمانِيَّةُ حِمْيرَ؛      شَبَّه كلام حِمْير لما فيه من الألفاظ المُنْكَرة بكلام العُجْم. يقال:      أَعْجَم طِمْطِميٌّ، وقد طَمْطَم في كلامه. والطِّمْطِمُ: ضرْب من الضأْن      لها آذانٌ صِغارٌ وأغباب كأَغباب البقر تكون بناحية اليمن. والطِّمطام:      النارُ الكبيرة. ابن الأعرابي: طَمْطَمَ إذا سَبَحَ في الطَّمْطام، وهو      وَسَطُ البحر. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قيل له: هل      نفَعَ أبا طالب قرابَتُه منكَ؟ قال: بلى وإنه لَفي ضَحضاحٍ من نارٍ،      ولوْلايَ لكان في الطَّمْطامِ أي في وَسَط النار. وطَمْطامُ البحر: وسَطه؛      استعارَه ههنا لمُعْظَم النار حيث استعار ليَسيرها الضَّحْضاح، وهو الماء      القليل الذي يَبْلغ الكعبين. أبو زيد: يقال إذا نصَحْتَ الرجلَ فأَبى إلا      اسْتِبْداداً برأْيه: دَعْه يترمَّع في طُمَّتِه ويُبْدِع في خُرْئِه.      التهذيب في الرباعي: أبو تراب الطَّماطِمُ العُجْم؛ وأنشد للأَفوه      الأَوْدِيّ:كالأَسْودِ الحَبَشِيِّ الحَمْسِ يَتْبَعُه      سُودٌ طَماطِمُ، في آذانِها النُّطَفُ      قال الفراء: سمعت المفضَّل يقول: سأَلت رجلاً من أَعلم الناس عن قول      عنترة:      تَأْوي له قُلُصُ النَّعامِ، كما أَوَتْ      حِزَقٌ يَمانِيَةٌ لأَعْجَمَ طِمْطِمِ      فقال: يكون باليمن من السحاب ما لا يكون لغيره من البُلدان في السماء،      قال: وربما نشأَت سَحابةٌ في وسَط السماء فيُسْمَع صَوْتُ الرعْدِ فيها      كأَنه من جميع السماء فيجتمع إليه السَّحابُ من كل جانب، فالحِزَقُ      اليَمانِيةُ تلك السَّحائبُ. والأَعْجَمُ الطِّمْطِمُ: صَوْتُ الرَّعْدِ؛ وقال      أبو عمرو في قول ابن مقبل يصف ناقة:      باتَتْ على ثَفِنٍ لأْمٍ مَراكِزُه،      جافى به مُسْتَعِدَّاتٌ أطامِيمُ      ثَفِنٍ لأْمٍ: مُسْتَوِيات، مَراكِزهُ: مفاصله، وأَراد بالمُستَعِدّاتِ      القوائِمَ، وقال: أَطاميمُ نَشِيطةٌ لا واحدَ لها، وقال غيره: أطاميم      تَطِمُّ في السير أَي تُسرِع.
مقاييس اللغة:
(طم) الطاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطيةِ الشَّيءِ للشَّيءِ حتى يسوّيهِ به، الأرض أو غيرها. من ذلك قولهم طمَّ البئر بالتراب: ملأها وسَوَّاها. ثم يحمل على ذلك  فيقال للبحر الطِّمُّ، كأنَّه طَمَّ الماءُ ذلك القرار. ويقولون: "له الطِّمّ والرِّم". فالطِّمّ: البحر، والرِّمّ الثَّرَى. ومن ذلك قولهم: طَمَّ الأمر، إِذا علا وغَلَبَ، ولذلك سُمِّيت القيامة: الطَّامَّة. فأمَّا قولهم: طَمَّ شَعَره، إذا أخذَ منه، ففيه معنى التَّسويَة وإنْ لم يكن فيه التغطية.
ومن الباب: الطِّمْطِم: الرجل الذي لا يُفصح، كأنَّه قد طُمَّ كما تُطَمّ البئر. ومما شذَّ عن هذا الأصل شيءٌ ذكرهُ ابنُ السكّيت، قال: يقال طَمَّ الفرسُ إذا عَلا. وطمَّ الطّائرُ إذا علا الشجرة
القاموس المحيط:
طَمَّ الماءُ طَمّاً وطُمُوماً غَمَرَ، و الإِناءَ مَلأَهُ، و الرَّكِيَّةَ يَطِمُّها ويَطُمُّها دَفَنَها، وسَوَّاها، و الشيءُ كَثُرَ حتى عَلا وغَلَبَ، و رأسَه غَضَّ منه، و شَعَرَهُ جَزَّهُ، أو عَقَصَهُ، و الطائِرُ الشَّجَرَةَ عَلاها، و الرَّجُلُ والفَرَسُ يَطِمُّ ويَطُمُّ طَمّاً وطَمِيماً خَفَّ، أو ذَهَبَ على وجْهِ الأَرْضِ، أو عَدا سَهْلاً. والطامَّةُ القيامَةُ، والداهِيَةُ تَغْلِبُ ما سِواها.
والطِمُّ، بالكسرِ: الماءُ، أو ما على وَجْهِهِ أو ما ساقَهُ من غُثاءٍ، والبَحْرُ، والعَدَدُ الكثيرُ، والكَيِّسُ، والعَجَبُ، والعَجِيبُ، والظَّلِيمُ، والذَّكَرُ العَظيمُ، والفَرَسُ الجَوادُ، كالطَّميمِ.
وأطَمَّ شَعَرُهُ واسْتَطَمَّ: حانَ له أن يُجَزَّ. وطَمَّمَ الطائِرُ تَطْميماً: وقَعَ على غُصْنٍ.
ورَجُلٌ طِمْطِمٌ وطِمْطِمِيٌّ، بكسرِهِما، وطُمْطُمانِيٌّ، بالضمِّ: في لِسانِهِ عُجْمَةٌ. والطُّمَّةُ، بالضمِّ: العَذِرَةُ، والقِطْعَةُ من اليَبيسِ. والطَّمْطامُ: وَسَطُ البَحْرِ. وطَمْطَمَ: سَبَحَ فيه. والأطاميمُ: القَوائِمُ.
وطُمْطُمانِيَّةُ حِمْيَرَ، بالضمِّ: ما في لُغَتِها من الكَلِماتِ المُنْكَرَةِ.
تاج العروس:
( طم الماء ) يطم ( طما وطموما ) إذا ( غمر ) وعلا ( و ) طم ( الاناء ) طما إذا ( ملاه ) وغمره حتى علا الكيل أصباره ( و ) طم السيل ( الركية يطمها ويطمها ) من حدى نصر وضرب طما الاخيرة عن ابن الاعرابي أي ( دفنها وسواها ) كما في الصحاح وقال ابن الاعرابي أي كبسها ( و ) طم ( الشئ كثر حتى علا وغلب ) وفي الصحاح وكل ما كثر وعلا حتى غلب فقد طم يطم ( و ) طم ( رأسه ) يطمه طما ( عض منه و ) طم ( شعره ) يطمه طما إذا ( جزه ) واستأصله ( أو ) طمه إذا ( عقصه ) فهو شعر مطموم كما في الصحاح ( و ) طم ( الطائر الشجرة ) إذا ( علاها و ) طم ( الرجل والفرس يطم ) بالكسر ( ويطم ) بالضم ( طما وطميما ) إذا ( خف ) وأسرع ( أو ذهب على وجه الارض ) وقيل ذهب أيا كان ( أو ) طم يطم طميما إذا ( عدا سهلا ) وقال الاصمعي طم البعير يطم طموما إذا مر يعدو عدوا سهلا وقال عمر بن لجأ حوزها من برق الغميم * أهد أيمشى مشية الظليم * بالحوز والرفق وبالطميم ( والطامة القيامة ) سميت لانها تطم على كل شئ ( و ) أيضا ( الداهية ) لانها ( تغلب ما سواها ) وفي حديث أبى بكر والنسابة ما من طامة الا وفوقها طامة أي ما من داهية الا وفوقها داهية ( والطم بالكسر الماء ) الكثير ( أو ما على وجهه ) عن الغثاء ونحوه ( أو ما ساقه من غثاء ) ونحوه وبكل فسر قولهم جاء بالطم والرم ( و ) قيل الطم ( البحر ) والرم الثرى وروى ابن الكلبى عن أبيه قال انما سمى البحر الطم لانه طم على ما فيه ويقال ان الطم بمعنى البحر هو بفتح الطاء والنما كسروه اتباعا للرم فإذا أفردوا الطم فتحوه ( و ) قيل أرادوا بالطم والرم ( العدد الكثير ) وقد ذكر ذلك في ر م م ( و ) الطم ( الكيس ) هكذا هو في النسخ واخاله مصحفا عن الطم بمعنى الكبس يقال طم الشئ بالتراب طما إذا كبسه ( و ) الطم ( العجب العجيب ) وبه فسر أيضا جاؤا بالطم والرم ( و ) الطم ( الظليم ) لخفة مشيه ( و ) أيضا ( الذكر العظيم ) لكونه مطموم الرأس ( و ) الطم ( الفرس الجواد ) قال أبو النجم يصف فرسا ألصق من ريش على غرائه * والطم كالسامي إلى ارتقائه * يقرعه بالزجر أو اشلائه سمى به لطميم عدوه أو شبهه بالبحر كما يقال للفرس بحر وسكب وغرب ( كالطميم ) وهو المسرع من الافراس ( وأطم شعره واستطم حان له أن يجز ) نقله الجوهرى ( و ) قال أبو نصر يقال ( طمم الطائر تطميما ) إذا ( وقع على غصن ) كما في الصحاح ( ورجل طمطم وطمطمي بكسر هما وطمطمانى بالضم ) أي ( في لسانه عجمة ) لا يفصح واقتصر الجوهرى على الاولى والاخيرة يقال أعجمى طمطمانى وقد طمطم وأنشد الجوهرى لعنترة تاوى له قلص النعام كما أوت * حزق يمانية لا عجم طمطم ( والطمة بالضم العذرة ) قال أبو زيد إذا نصحت الرجل فأبى الا الاستبداد برأيه دعه يترمع في طمته ويبدع في خرئه ( و ) الطمة ( القطعة من ) الكلا وأكثر ما يوصف به ( اليبيس والطمطام وسط البحر وطمطم ) إذا ( سج فيه ) عن ابن الاعرابي ( والا طاميم القواثم ) هكذا في سائر النسخ قال أبو عمرو في قول ابن مقبل يصف ناقة بانت على ثفن لام مراكزه * جافى به مستعدات أطاميم قال ثفن لام مستويات مراكزه مفاصله وأراد بالمستعدات القوائم وقال أطاميم نشيطة لا واحد لها وقال غيره أطاميم تطم في السير أي تسرع ففى تعبير المصنف اياها بالقوائم محل نظر ( وطمطمانية حمير بالضم ما في لغتها من الكلمات المنكرة ) تشبيها لها بكلام العجم وفي صفة قريش ليس فيهم طمطمانية حميراى الا لفاظ المنكرة المشبهة بكلام العجم هكذا فسره غير واحد من أئمة اللغة وصرح به المبرد في الكامنل والثعالبي في المضاف والمنسوب وقيل هو ابدال اللام ميما وأشار إلى توجيه ذلك الزمخشري في الفائق
* ومما يستدرك عليه الطام الماء الكثير والشئ العظيم كالطامة والطامة الصحيحة التى تطم على كل شئ والطم والرم الرطب واليابس وقيل ورق الشجر وما تحات منه وقيل الماء الكثير وبه فسره الجوهرى وقال الاصمعي أي الامر الكثير وقيل أرادوا الكثرة
من كل شئ وقال أبو طالب أي بالكثير والقليل وطمة الناس بالضم جماعتهم ووسطهم يقال لقيته في طمة القوم والطمة أيضا الضلال والحيرة والقذر وفرس طموم سريعة وطميم الناس أخلاطهم وكثرتهم وقارح طمم أي صلب هكذا جاء في شعر عدى بن زيد مفكو كا قال تعدو على الجهد مفلولا مناسمها * بعد الكلال كعد والقارح الطمم والطمطمة العجمة ورجل طماطم بالضم أعجم لا يفصح وقال أبو تراب الطماطم العجم وأنشد للافوه الاودى كالاسود الحبشى الحمس يتبعه * سود طماطم في آذانها النطف وقال الفراء سمعت المفضل يقول سألت رجلا من أعلم الناس عن قول عنترة * حزق يمانية لا عجم طمطم * فقال الحزق اليمانية السحائب والا عجم الطمطم صوت الرعد * قلت ويعنى با علم الناس ابراهيم بن زيد بن على بن الحسين بن على بن أبى طالب والطمطم بالكسر ضرب من الضأن لها آذان صغار وأغباب كاغباب البقر تكون بناحية اليمن والطمطام النار الكبيرة أو وسطها ومنه حديث أبى طالب ولو لاى لكان في الطمطام استعاره لمعظم النار من طمطام البحر وطمت الفتنة اشتدت وذا أطم من ذاك وأمريطم ولا يتم رطم الحصان الفرس وطم عليها إذا نزا عليها وطمطم البحر إذا امتلا ومنه البحر المطمطم * ومما يستدرك عليه الطئمة محركة صوت العود المطرب عن ابن الاعرابي وقد أهمله الليث والجوهري

_Türkçe çeviri henüz yok_
