# طمن (ط-م-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - م - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 12 sözlük

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والنون والميم معهما
ط م ن، ن م ط مستعملان
طمن:
اطْمأَنّ الرّجل، واطمأنّ قَلْبُهُ، واطمأنَّتْ نَفْسُه إذا سَكَنَ واستأنس.
والمُطْمَئِنُّ من الأرض، أرضٌ مُنْخَفِضة، وهي: المُتَطَأْمِنة
نمط:
النَّمَطُ: ظِهارةُ الفراش والنَمَّطُ: جماعةٌ من النّاس أَمْرُهُمُ واحدٌ، وفي الحديث: "خَيْرُ النّاسِ النَّمَطُ الأَوْسَطُ. وقول عليّ عليه السَّلام: "عليكم بالنَّمَط الأَوْسط" يعني الطّريقة.
ونَمَطٌ من العِلْم والمتاع وكلّ شيء، أي: نَوْعٌ منه.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**النون** و**الميم** معهما
**ط م ن**، **ن م ط** مستعملان

**طمن**:
**اطْمأَنّ** adam, ve **اطمأنّ** kalbi, ve **اطمأنَّتْ** nefsi; sükûn bulduğu ve ünsiyet ettiği zaman.
Ve yerden **المُطْمَئِنُّ**: alçak bir yer; ve o: **المُتَطَأْمِنة**.

**نمط**:
**النَّمَطُ**: döşeğin üst yüzü; ve **النَمَّطُ**: işleri bir olan bir insan topluluğu. Hadiste: "İnsanların hayırlısı **النَّمَطُ الأَوْسَطُ**tur." Ali’nin -selâm onun üzerine olsun- sözü: "Size **النَّمَط الأَوْسط** gerekir"; yani yol.
Ve ilimden, eşyadan ve her şeyden bir **نَمَطٌ**; yani: ondan bir tür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اطْمَأَنَّ الرجل اطمِئناناً وطَمَأنينَةً، أي سكن. وهو مُطْمَئِنٌّ إلى كذا، وذاك مُطْمَأَنٌّ إليه. وتصغير مُطْمَئِنٍّ طَميئنٌ. وتصغير طُمَأْنينَةٍ طُمَيْئِينَةٌ. وطَمْأَنَ ظهره وطامَنَهُ بمعنًى، على القلب. وطَأْمَنْتُ منه: سَكَّنْتُ.

##### Türkçe

**اطْمَأَنَّ** adam **اطمِئناناً** ve **طَمَأنينَةً** (olarak); yani sakinleşti. O, şuna **مُطْمَئِنٌّ**’dir; ve şu da ona **مُطْمَأَنٌّ إليه**’dir. **مُطْمَئِنٍّ**’in küçültmesi **طَميئنٌ**’dir. **طُمَأْنينَةٍ**’in küçültmesi **طُمَيْئِينَةٌ**’dir. Sırtını **طَمْأَنَ** etti ve onu **طامَنَهُ** etti; anlamca (aynıdır); **على القلب**. Ondan **طَأْمَنْتُ**: sakinleştirdim.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ن م
طمن ، طنم ، نمط ، نطم : مستعملة .
أمَّا نطم وطنم فإن الليث أهملهما .
( نطم ) : وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : النطْمةُ : النّقْرة من الدِّيل وغيره ، وهي النطْبَة بالباء أيضاً .
( طنم ) : وأما الطَنمة : فصوت العُود المُطرِب .
طمن : قال اللَّيث : اطمأن قلبه : إذا سكَن . واطمأنت نفسُه .
وقيل في تفسير قوله تعالى : ( أَحَدٌ ياأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ) ( الفجر : 27 ) ، هي التي قد اطمأنت بالإيمان وأخبتت لربّها .
وقوله تعالى : ( وَلَاكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى ) ( البقرة : 260 ) ، أي : ليسكن إلى المعاينة
بعد الإيمان بالغيب . والاسمُ : الطُّمأنينة .
ويقال : طامن ظَهره : إذا حناه ، بغير همز ؛ لأن الهمزة التي حلت في اطمأن إنما حلَّت فيها حِذارَ الجمع بين الساكنين .
ومنهم من يقول : طأمن ، بالهمزة التي لزمت اطمأن .
نمط : رُوِيَ عن عليّ رضي الله عنه أنه قال : خيرُ هذه الأمة النَّمطُ الأوْسط ، يَلحق بهم التّالي ويَرجع إليهم الغالي .
قال أبو عبيدة في النَّمط : هو الطريقة . يقال : الزم هذا النَّمط .
قال : والنمط أيضاً : الضَّرب من الضُّروب والنَّوْعُ من الأنواع .
يقال : ليس هذا من ذلك النمط ، أي : من ذاك النوع .
يقال هذا في المتاع والعلم وغير ذلك . والمعنى الذي أرادَه عليُّ أنه كَرِه الغُلُو والتَّقصير كما جاء في الأحاديث الأُخر .
قلت : والنمط عند العرب والزَّوْج : ضروبُ الثّياب المُصَبَّغة ، ولا يكادون يقولون : نمط ولا زَوْجٌ إلا لما كان ذا لوْنٍ من حُمرة أو خُضرة أو صُفرة ، فأما البياضُ فلا يقال له نمط ، ويُجمع أنماطاً .
وقال الليث : النمط : طِهارةُ الفراش . ووَعْسَاءُ النُّميط والنُّبيط معروفةٌ ، تُنبِت ضُروباً من النبات .
ذكرها ذو الرُّمة فقال :
فأضْحتْ بوَعْساء النَميط كأنها
ذُرَا الأَثل من وادي القُرَى ونخيلُها

##### Türkçe

ط ن م
**طمن** ، **طنم** ، **نمط** ، **نطم** : kullanımdadır.
Ama **نطم** ve **طنم**’e gelince, **الليث** onları ihmal etmiştir.

( **نطم** ) : **أبو العباس**’ın **ابن الأعرابي**’den rivayet ettiğine göre o şöyle demiştir: **النطْمةُ**: **الدِّيل** ve başkasından olan oyuk; o, **الباء** ile de **النطْبَة**’dir.

( **طنم** ) : **الطَنمة**’ye gelince: coşturan **العُود**’un sesidir.

**طمن** : **اللَّيث** dedi: **اطمأن قلبه**: sakinleştiği zaman. Ve **اطمأنت نفسُه**.
Ve Yüce Allah’ın şu sözünün tefsirinde denildi: ( **أَحَدٌ ياأَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ** ) ( **الفجر : 27** ) ; o, iman ile **اطمأنت** olmuş ve Rabbine boyun eğmiştir.
Ve Yüce Allah’ın şu sözü: ( **وَلَاكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى** ) ( **البقرة : 260** ) ; yani: gayba iman ettikten sonra, görerek bilmeye sükûn bulsun diye. İsim: **الطُّمأنينة**.
Ve denilir: **طامن ظَهره**: onu eğdiği zaman; hemzesiz; çünkü **اطمأن**’de yer alan hemze, ancak iki sâkini bir araya getirmekten sakınma sebebiyle ona yerleşmiştir.
Ve onlardan kimi der ki: **طأمن**; **اطمأن**’e lâzım olan hemze ile.

**نمط** : **عليّ** رضي الله عنه’dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: Bu ümmetin hayırlısı **النَّمطُ الأوْسط**tur; sonradan gelen onlara yetişir ve aşırı giden onlara döner.
**أبو عبيدة** **النَّمط** hakkında dedi: o, yoldur. Denilir: bu **النَّمط**a yapış.
Dedi: ve **النمط** ayrıca: darbelerden bir darbe ve türlerden bir türdür.
Denilir: bu, o **النمط**tan değildir; yani: o türden.
Bu, eşya, ilim ve başka şeylerde söylenir. **عليّ**’nin murat ettiği mâna, diğer hadislerde geldiği üzere, aşırılığı ve eksikliği kerih görmesidir.
Dedim: **النمط** Araplar yanında ve **الزَّوْج**: boyanmış elbiselerin çeşitleridir; neredeyse **نمط** da **زَوْجٌ** da ancak kızıllık, yeşillik veya sarılıktan bir renk sahibi olana denilir; beyazlığa gelince, ona **نمط** denilmez; **أنماطاً** diye çoğul yapılır.
Ve **الليث** dedi: **النمط**: döşeğin temizliğidir. Ve **وَعْسَاءُ النُّميط** ve **النُّبيط** bilinir; bitkiden çeşitler bitirir.
Onu **ذو الرُّمة** zikretti; şöyle dedi:
فأضْحتْ بوَعْساء النَميط كأنها
ذُرَا الأَثل من وادي القُرَى ونخيلُها

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والميم وما يثلثهما)
(طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت.
(طمي) الطاء والميم والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على علو وارتفاع في شيءٍ خاص. يقال طما البحرُ يطمو ويَطْمِي لُغتان، وهو طامٍ، وذلك إذا امتلأ وعلا. ويقال طَمَى الفرسُ، إذا مرَّ مُسرِعاً. ولا يكون ذلك إلاَّ في ارتفاع.
(طمث) الطاء والميم والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مسِّ الشيء. قال الشَّيباني: الطَّمْث في كلام العرب المسُّ، وذلك في كلِّ شيء. يقال: ما طَمَث ذا المرتعَ قبلنا أحد. قال: وكلُّ شيء يُطمث. ومن ذلك الطَّامث *وهي الحائض. طَمِثَتْ وطَمَثَتْ. ويقال طَمَثَ الرَّجُل المرأةَ: مسَّها بجماع. وهذا في هذا الموضع لا [يكونُ] بجماع وحدهُ([1]). قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ﴾ [الرحمن 56 و74]، قال الخليل: طمثْتُ  البعير طَمْثاً، إذا عقلتهُ([2]). ويقال: ما طمث هذه الناقةَ حَبْلٌ قط. أي ما مسَّها. وأمَّا قول عديّ:
* أو طَمْثِ العَطَنْ([3]) *
فقال قوم: الطَّمْث: الدَّنَس.
(طمح) الطاء والميم والحاء أصل صحيح يدلُّ على علوٍّ في شيء. يقال طَمَحَ ببصرهِ إلى الشيء: علا. وكلُّ مرتفعٍ طامح. وطمَح ببوله. إذا رماه في الهواء. قال:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])ومن الباب طَمَحات الدّهر: شدائِدُه.
(طمر) الطاء والميم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنيين: أحدهما الوثب، والآخر وهو قريبٌ من الأوَّل: هَوِيّ الشَّيء إلى أسفل.
فالأوَّل: طَمَرَ: وثَب؛ فهو طامر. ويقال للفرسِ طِمِرٌّ، كأنَّهُ الوثّاب. وطامرُ بن طامرٍ: البرغوث.
والأصل الآخر طَمَرَ، إِذا هَوَى. والأمر المطمِّر: المهلك. والأمور المُطَمِّرات: المهلكات. وطمارِ([5]): مكان يُرْفَع إليه الإنسان ثم يُرْمَى به. قال:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])ومن الباب: طمرت الشَّيءَ: أخفيتُه. والمطمورة: حفرةٌ تحتَ الأرض يُرمى فيها الشيء.
ومن الباب: طَمَرت الغِرارةَ، إِذا ملأْتَها؛ كأنَّ الشيءَ قد رُمِيَ بها.
ومما شذَّ عن الباب الطِّمْر: الثّوب الخَلَق. وقولهم إنَّ المِطْمَر زِيجٌ للبنَّاء، فهو ممّا أعلمتك أنَّه لا وجهَ للشُّغلِ به.
(طمس) الطاء والميم والسين أصلٌ يدلُّ على محوِ الشيء ومسحِهِ. يقال طَمَسْتُ الخَطَّ، وطَمست الأثرَ. والشيءُ طامسٌ أيضاً. وقد طَمَسَ هو بنفسهِ.
(طمش) الطاء والميم والشين  لا قياسَ له، ولولا أنَّه في الشَّعر لكان من المشكوك فيه؛ لأنّه لا يُشِبه كلامَ العربِ. على أنَّهم يقولون: ما أدري أيُّ الطمْشِ هو؟ أيْ أيُّ النّاس والخلْقِ هو. قال:
* وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش([7]) *
(طمع) الطاء والميم والعين أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على رجاءٍ في القلبِ قويٍّ للشَّيء. يقال طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة([8]) وطماعِيَة. ولَطَمُعْتَ يازيد([9]) كما يقولون: لَقَضُو القاضي. هذا عند التعجُّب. ويقال امرأةٌ مِطْماعٌ، للتي تُطمِع ولا تُمْكِن.
(طمل) الطاء والميم واللام أُصَيْلٌ يدل على ضَعَةٍ وسَفالٍ. وأصله الذي يبقى في أسفل الحوضِ من الماء القليل والطِّينِ، يقال لذلك الطَّمْلَة. يقال اطُّمِلَ ما في الحوضِ، وقد اطَّمَلَهُ، إذا لم يترك فيه قَطْرَة([10]). ثم يحملون على هذا فيقولون للمرأة الضَّعيفة: طِمْلَة، وللرجل اللصّ طِمْل. ويقولون: إنَّ الطِّمْل: الفاحش. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1]) في الأصل: "إلا بجماع وحده". والمفهوم من صنيع اللسان أن الطمث الافتضاض بالتدمية، أي جماع البكر.
([2]) في الأصل: "علقته"، صوابه من المجمل واللسان.
([3]) قطعة من بيت له في اللسان (طمث). وهو بتمامه:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
 ([4]) لأبي دواد الإيادي، كما في الحيوان (2: 168)، واللسان (طمع). وحقق البكري في التنبيه أنه لعقبة بن سابق الهزاني. انظر شرح الحيوان (2: 168). وسيأتي في (فزع).
([5]) طمار، بفتح الطاء، مثل قطام بالبناء على الكسر، ويقال أيضاً بالإعراب مع منعه من الصرف. وضبط هذه الكلمة غامض في اللسان والقاموس. انظر معهما معجم البلدان في رسمه.
([6]) لسليم بن سلام الحنفي، يقوله في مسلم بن عقيل بن أبي طالب، وهانئ بن عروة المرادي. انظر اللسان (طمر)، ومعجم البلدان. وقبله فيهما:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) لرؤبة كما سبق في (حشر 66).
([8]) في الأصل: "ولا طماعة". وكلمة "لا" مقحمة، ليست في المجمل.
([9])  في الأصل: "وأطمعت يا زيد"، وفي المجمل: "وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي".
([10]) في الأصل: "وطرة"، صوابه من المجمل واللسان.

ـ

##### Türkçe

(**باب الطاء والميم وما يثلثهما**)
(**طمن**) **الطاء** ve **الميم** ve **النون** hemzenin ziyadesiyle **أُصَيْلٌ**dür. Denir: **اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة**. Ve **طامنت مِنه**: sakinleştirdim.

(**طمي**) **الطاء** ve **الميم** ve illetli harf, bir sahih asıldır; özel bir şeyde yücelik ve yükselmeye delâlet eder. Denir: **طما البحرُ يطمو ويَطْمِي** iki lugattır; ve o **طامٍ**dır; bu, dolup yükseldiği zamandır. Ve denir: **طَمَى الفرسُ**; eğer hızlıca geçtiyse. Bu ancak bir yükselişte olur.

(**طمث**) **الطاء** ve **الميم** ve **الثاء** bir sahih asıldır; şeyin dokunulmasına delâlet eder. **الشَّيباني** dedi: Arapların كلامında **الطَّمْث** dokunmadır; bu her şeydedir. Denir: **ما طَمَث ذا المرتعَ قبلنا أحد**. Dedi: ve her şey **يُطمث**. Bundan: **الطَّامث**; ve o hayızlıdır. **طَمِثَتْ** ve **طَمَثَتْ**. Ve denir: **طَمَثَ الرَّجُل المرأةَ**: onu cinsel birleşmeyle dokundu. Ve bu, bu yerde, yalnız cinsel birleşmeyle [olmaz]([1]). Allah Teâlâ dedi: ﴿**لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلاَ جَانٌّ**﴾ [الرحمن 56 و74]. **الخليل** dedi: **طمثْتُ  البعير طَمْثاً**; eğer onu bağladıysam([2]). Ve denir: **ما طمث هذه الناقةَ حَبْلٌ قط**; yani ona dokunmadı. Ama **عديّ**’nin sözü:
* **أو طَمْثِ العَطَنْ**([3]) *
Bir kavim dedi: **الطَّمْث**: pisliktir.

(**طمح**) **الطاء** ve **الميم** ve **الحاء** bir sahih asıldır; bir şeyde yüceliğe delâlet eder. Denir: **طَمَحَ ببصرهِ إلى الشيء**: yükseldi. Ve her yükselmiş şey **طامح**tır. Ve **طمَح ببوله**: eğer onu havaya fırlattıysa. Dedi:
طويلٍ طامحِ الطّرف *** إلى مَفْزَعَةِ الكَلْبِ([4])
Ve babdandır: **طَمَحات الدّهر**: onun şiddetleri.

(**طمر**) **الطاء** ve **الميم** ve **الراء** iki manaya delâlet eden sahih bir asıldır: biri sıçrama, diğeri—ki birincisine yakındır—şeyin aşağıya düşüşüdür.
Birincisi: **طَمَرَ**: sıçradı; o hâlde o **طامر**dir. Ve ata **طِمِرٌّ** denir; sanki o sıçrayıcıdır. Ve **طامرُ بن طامرٍ**: pire.
Diğer asıl: **طَمَرَ**; eğer düştüyse. Ve **الأمر المطمِّر**: helâk edici. Ve **الأمور المُطَمِّرات**: helâk ediciler. Ve **طمارِ**([5]): insanın kendisine yükseltildiği, sonra onunla atıldığı yer. Dedi:
إلى رجلٍ قد عَقَرَ السَّيْفُ وجهَه *** وآخرَ يَهوي من طَمَارَِ قتيلِ([6])
Ve babdandır: **طمرت الشَّيءَ**: onu gizledim. Ve **المطمورة**: yerin altında bir çukur; şey onun içine atılır.
Ve babdandır: **طَمَرت الغِرارةَ**; eğer onu doldurduysan; sanki şey onunla atılmıştır.
Ve babdan şâz olan: **الطِّمْر**: eski elbise. Ve onların sözü: **المِطْمَر** inşaatçı için bir **زِيج**dir; o, sana bildirdiğim şeylerdendir ki onunla meşgul olmanın bir yönü yoktur.

(**طمس**) **الطاء** ve **الميم** ve **السين** şeyin silinmesine ve süpürülmesine delâlet eden bir asıldır. Denir: **طَمَسْتُ الخَطَّ** ve **طَمست الأثرَ**. Ve şey de **طامسٌ**dur. Ve o, bizzat kendisi **طَمَسَ**.

(**طمش**) **الطاء** ve **الميم** ve **الشين** için kıyas yoktur; şiirde olmasaydı şüpheli olandan olurdu; çünkü Arapların كلامına benzemez. Şu var ki onlar derler: **ما أدري أيُّ الطمْشِ هو؟** yani o, insanların ve خلقın hangisidir? Dedi:
* **وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُوش**([7]) *

(**طمع**) **الطاء** ve **الميم** ve **العين** kalpte bir şeye dair güçlü bir ümitte delâlet eden tek sahih asıldır. Denir: **طَمِعَ في الشيءِ طَمَعاً وطَمَاعة**([8]) ve **طماعِيَة**. Ve **لَطَمُعْتَ يازيد**([9])—onların: **لَقَضُو القاضي** demeleri gibi. Bu, taaccüb yanındadır. Ve denir: **امرأةٌ مِطْماعٌ**; o, ümitlendirir ve imkân vermez olana.

(**طمل**) **الطاء** ve **الميم** ve **اللام** düşüklük ve aşağılık üzerine delâlet eden **أُصَيْلٌ**dür. Ve onun aslı, az su ve çamurdan havuzun dibinde kalan şeydir; buna **الطَّمْلَة** denir. Denir: **اطُّمِلَ ما في الحوضِ** ve **اطَّمَلَهُ**; eğer onda bir damla([10]) bırakmadıysa. Sonra bunun üzerine حمل ederler de zayıf kadına **طِمْلَة** derler; hırsız erkeğe **طِمْل**. Ve derler: **الطِّمْل**: çirkin sözlüdür. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــــ
([1]) Asılda: “إلا بجماع وحده”. Lisan’ın işinden anlaşılan: طمث kanatmayla bekâreti bozmadır; yani bakireyle cinsel birleşme.
([2]) Asılda: “علقته”; doğrusu مجمل ve لسان’dan.
([3]) Lisan’da (طمث) ona ait bir beytin parçası. Tamamı:
طاهر الأثواب يحمي عرضه *** من خنـثى الذمة أو طمث العطن
([4]) Hayvan’da (2: 168) ve Lisan’da (طمع) olduğu üzere, Ebu Duad el-İyadî’nindir. Bekrî, et-Tenبيه’de tahkik etti ki o, Ukbe b. Sâbik el-Hezânî’nindir. Hayvan şerhine bak (2: 168). (فزع)’da gelecektir.
([5]) **طمار**; **الطاء**’ın fethiyle; binaen kesre üzere **قطام** gibi; i‘rab ile de söylenir, sarftan men‘ ile birlikte. Bu kelimenin ضبطı Lisan ve Kamus’ta kapalıdır. Onlarla birlikte Mu‘cemü’l-büldân’a, onun رسمinde bak.
([6]) Selîm b. Selâm el-Hanefî’nindir; onu Müslim b. Akîl b. Ebî Tâlib ve Hânî b. Urve el-Murâdî hakkında söyler. Lisan (طمر) ve Mu‘cemü’l-büldân’a bak. İkisinde ondan önce:
فإن كنتِ لا تدرين ما الموت فانظري  *** إلى هانئ في السوق وابن عقيل
([7]) Rü’be’nindir; daha önce (حشر 66)’da geçtiği gibi.
([8]) Asılda: “ولا طماعة”. “لا” kelimesi sokulmuştur; مجمل’de yoktur.
([9]) Asılda: “وأطمعت يا زيد”; ve مجمل’de: “وقال بعضهم: لطمع الرجل بضم الميم تعجباً، وكذلك لقضو القاضي”.
([10]) Asılda: “وطرة”; doğrusu مجمل ve لسان’dan.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطمأنينة والاطمئنان: السكون بعد الانزعاج. قال تعالى: ﴿ولتطمئن به قلوبكم﴾ [الأنفال/10]، ﴿ولكن ليطمئن قلبي﴾ [البقرة/260]، ﴿يا أيتها النفس المطمئنة﴾ [الفجر/27]، وهي أن لا تصير أمارة بالسوء وقال تعالى: ﴿ألا بذكر الله تطمئن القلوب﴾ [الرعد/28]، تنبيها أن بمعرفته تعالى والإكثار من عبادته يكتسب اطمئنان النفس المسئول بقوله: ﴿ولكن ليطمئن قلبي﴾ [البقرة/ 260]، وقوله: ﴿وقلبه مطمئن بالإيمان﴾ [النحل/106]، وقال: ﴿فإذا اطمأننتم﴾ [النساء/103]، ﴿ورضوا بالجياة الدنيا واطمأنوا بها﴾ [يونس/7]، واطمأن وتطامن يتقاربان لفظا ومعنى.

##### Türkçe

- **الطمأنينة** ve **الاطمئنان**: rahatsızlıktan sonra sükûn. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولتطمئن به قلوبكم﴾ [الأنفال/10], ﴿ولكن ليطمئن قلبي﴾ [البقرة/260], ﴿يا أيتها النفس المطمئنة﴾ [الفجر/27]; ve o, kötülüğü emredici hâle dönüşmemesidir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ألا بذكر الله تطمئن القلوب﴾ [الرعد/28]; Yüce Allah’ı bilmekle ve O’na ibadeti çoğaltmakla, ﴿ولكن ليطمئن قلبي﴾ [البقرة/ 260] sözüyle sorulan nefsin itminanının kazanılacağını bildirmek üzere. Ve O’nun sözü: ﴿وقلبه مطمئن بالإيمان﴾ [النحل/106]. Ve dedi ki: ﴿فإذا اطمأننتم﴾ [النساء/103], ﴿ورضوا بالجياة الدنيا واطمأنوا بها﴾ [يونس/7]. Ve **اطمأن** ile **تطامن** lafız ve mânâ bakımından birbirine yaklaşırlar.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط م ن
ومن المجاز‏:‏ في فلان وقار وطمأنينة وتطامن‏.‏
واطمأن قلبه على الإيمان ‏"‏ يا أيتها النفس المطمئنة ‏"‏ وهو آمن مطمئن‏.‏
ورأيته قلقاً فرقاً فطأمنت منه حتى اطمأن وتطأمن‏.‏
واطمأن إليه‏:‏ سكن إليه ووثق به‏.‏
واطمأن به القرار‏.‏
واطمأن جالساً‏.‏
واطمأن عما كان يفعله‏:‏ تركه‏.‏
وأرض مطمئنة ومتطامنة‏:‏ منخفضة‏.‏

##### Türkçe

ط م ن
Ve mecazdan: falanda vakar ve **طمأنينة** ve **تطامن** vardır.
Kalbi iman üzerine **اطمأن** oldu: “Ey **النفس المطمئنة**!” ve o, emin **مطمئن**dir.
Onu kaygılı, korkulu gördüm; ondan **طأمنت** oldum; nihayet **اطمأن** ve **تطأمن** oldu.
**اطمأن** ona: ona sükûn buldu ve ona güvendi.
Karar onunla **اطمأن** oldu.
Oturur hâlde **اطمأن** oldu.
Yapmakta olduğu şeyden **اطمأن** oldu: onu terk etti.
**أرض مطمئنة** ve **متطامنة**: alçak (çukur)dur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَأْمَنَ الشيءَ: سَكَّنه. والطُّمَأْنِينَةُ: السُّكونُ. واطْمَأَنَّ الرجل اطْمِئناناً وطُمَأْنينة أَي سَكَن، ذهب سيبويه إلى أَن اطْمَأَنَّ مقلوب، وأَن أَصله من طَأْمَنَ، وخالفه أَبو عمرو فرأَى ضِدَّ ذلك، وحجة سيبويه أَن طَأْمَن غير ذي زيادة، واطْمَأَنَّ ذو زيادة، والزيادةُ إذا لحقت الكلمة لحقها ضرب من الوَهْنِ لذلك، وذلك أَن مخالطتها شيء ليس من أَصلها مُزاحَمةٌ لها وتسوية في التزامه بينها وبينه، وهو وإن تبلغ الزيادةُ على الأُصول فَحُشَ الحذفُ منها، فإِنه على كل حال على صَدَدٍ من التَّوْهين لها، إذ كان زيادةً
عليها يحتاج إلى تحملها كما تتحامل بحذف ما حذف منها، وإذا كان في الزيادة حرف من الإعلال كان ( ) (كذا بياض بالأصل)... أَن يكون القلب مع الزيادة أَولى، وذلك أَن الكلمة إذا لحقها ضرب من الضعف أَسرع إليها ضعف آخر، وذلك كحذفهم ياء حنيفة في الإضافة إليها لحذف يائها في قولهم حَنَفِيّ، ولما لم يكن في حنيف تاء تحذف فتحذف ياؤُها، جاء في الإضافة إليها على أَصله فقالوا حنيفي، فإِن قال أَبو عمرو جَرْيُ المصدرِ على اطْمَأَنَّ يدل على أَنه هو الأَصل، وذلك من قولهم الاطْمئنان، قيل قولهم الطَّأْمَنة بإِزاء قولك الاطمئنان، فمَصْدَرٌ بمصدرٍ، وبقي على أَبي عمرو أَن الزيادة جرت في المصدر جريها في الفعل، فالعلة في الموضعين واحدة، وكذلك الطُّمَأْنينة ذات زيادة، فهي إلى الاعتلال أَقرب، ولم يُقْنِع أَبا عمرو أَن قال إنهما أَصلان متقاربان كجَذَبَ وجَبَذَ حتى مَكَّنَ خلافَه لصاحب الكتاب بأَن عَكَسَ عليه الأَمْرَ. وقوله عز وجل: الذين آمنوا وتَطْمَئِنُّ قُلوبُهم بذكر الله؛ معناه إذا ذكر الله بوحدانيته آمنوا به غير شاكِّين. وقوله تعالى: قل لو كان في الأَرض ملائكةٌ
يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ؛ قال الزجاج: معناه مُسْتَوْطِنين في الأَرض. واطْمَأَنَّت الأَرضُ وتَطَأْمَنَتْ: انخفضت. وطَمْأَنَ ظهره وطَأْمَنَ بمعنى، على القلب. التهذيب في الثلاثي: اطْمَأَنَّ قلبه إذا سكن، واطْمَأَنَّتْ نفسه، وهو مُطْمَئِنّ إلى كذا، وذلك مُطْمَأَنٌّ، واطْبَأَنَّ مثله على الإِبدال، وتصغير مُطْمَئِنٍّ طُمَيْئِنٌ، بحذف الميم من أَوله وإِحدى النونين من آخره. وتصغير طُمَأْنِينَةُ طُمَيْئِنَةٌ بحذف إحدى النونين من آخره لأَنها زائدة. وقيل في تفسير قوله تعالى: يا أَيتها النفس المُطْمَئِنَّة؛ هي التي قد اطمَأَنَّتْ بالإِيمانِ وأَخْبَتَتْ لربها. وقولُه عز وجل: ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي؛ أَي ليسكن إلى المعاينة بعد الإِيمان بالغيب، والاسم الطمَأْنينة. ويقال: طَامَنَ ظهره إذا حَنى ظهره، بغير همز لأَن الهمزة التي في اطْمَأَنَّ أُدخلت فيها حِذَارَ الجمع بين الساكنين. قال أَبو إسحق في قوله تعالى: فإِذا اطْمَأْنَنْتُمْ فأَقِيمُوا الصلاة؛ أَي إذا سكنت قلوبكم، يقال: اطْمَأَنَّ الشيءُ إذا سكن، وطَأْمَنْتُه وطَمْأَنْتُه إذا سكَّنْته، وقد روي اطْبَأَنَّ. وطَأْمَنْتُ منه: سَكَّنْت. قال أَبو منصور: اطْمَأَنَّ، الهمزة فيها مُجْتَلَبة لالتقاء الساكنين إذا قلت اطْمَأَنَّ، فإِذا قلت طامَنْتُ على فاعَلْتُ فلا همز فيه، والله أَعلم، إلاَّ أَن يقول قائل: إن الهمزة لما لزمت اطْمَأَنَّ، وهمزوا الطُّمَأْنينةَ، همزوا كل فعل فيه، وطَمَنَ غير مستعمل في الكلام، والله أَعلم.

##### Türkçe

**طَأْمَنَ** şeyi: onu sakinleştirdi. Ve **الطُّمَأْنِينَةُ**: sükûndur.

Ve adam **اطْمَأَنَّ** **اطْمِئناناً** ve **طُمَأْنينة** (ile) yani sakinleşti; Sîbeveyh şuna gitti: **اطْمَأَنَّ** kalbedilmiştir ve aslının **طَأْمَنَ**’dan olduğunu; ona Ebû Amr muhalefet etti de bunun zıddını gördü. Sîbeveyh’in hücceti: **طَأْمَن** ziyadesizdir, **اطْمَأَنَّ** ziyadelidir; ziyade kelimeye iliştiği zaman, bu sebeple ona bir tür zayıflık ilişir; bu da şundandır: onunla karışması, aslından olmayan bir şeydir; ona bir sıkışma ve onunla onun arasında ona bağlanmada bir eşitlemedir. Ve her ne kadar ziyade asılların üzerine ulaşsa da ondan hazif çirkinleşse bile, yine de her hâlükârda onu zayıflatma yönündedir; zira onun üzerine bir ziyade idi; onu taşımaya muhtaç olur; ondan hazfedilen şeyi hazfetmekle yüklenildiği gibi. Ve ziyadede i‘lâlden bir harf olursa ( ) (aslında böyle boşluk)... kalbin ziyade ile daha evlâ olması; bu da şundandır: kelimeye bir tür zayıflık iliştiği zaman, ona başka bir zayıflık daha daha hızlı gelir. Bu, onların izâfede Hanîfe’nin yâ’sını hazfetmeleri gibidir; onların **حَنَفِيّ** sözlerinde onun yâ’sını hazfetmeleri sebebiyle. Ve **حنيف**’te hazfedilecek bir tâ olmadığı için de onun yâ’sı hazfedilmedi; ona izâfede aslîsi üzere geldi de **حنيفي** dediler. Eğer Ebû Amr derse: masdarın **اطْمَأَنَّ** üzere cereyanı, onun asl olduğunu gösterir; bu, onların **الاطْمئنان** sözündendir; denilir: onların **الطَّأْمَنة** sözü, senin **الاطمئنان** sözünün karşısındadır; böylece masdar masdar karşılığınadır. Ebû Amr üzerine kaldı ki ziyade masdarda, fiildeki cereyanı gibi cereyan etti; iki yerde illet birdir. Keza **الطُّمَأْنينة** ziyade sahibidir; o, i‘lâle daha yakındır. Ebû Amr’ı, “ikisi birbirine yakın iki asıldır; **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi” demesi ikna etmedi; nihayet “kitabın sahibi” için onun aleyhine işi tersine çevirmekle muhalefetini sağlamlaştırdı.

Ve O’nun عز وجل sözü: **الذين آمنوا وتَطْمَئِنُّ قُلوبُهم بذكر الله**; manası: Allah birliğiyle anıldığı zaman, şüphe etmeyenler olarak ona iman ederler.

Ve O’nun تعالى sözü: **قل لو كان في الأَرض ملائكةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ**; Zeccâc dedi: manası, yerde yerleşik olanlar.

Ve yer **اطْمَأَنَّت** ve **تَطَأْمَنَتْ**: alçaldı. Ve sırtını **طَمْأَنَ** ve **طَأْمَنَ** aynı manadadır; kalb üzere.

**التهذيب**’de üçlüde: kalbi sakinleştiği zaman **اطْمَأَنَّ قلبه**; ve nefsi **اطْمَأَنَّتْ**; ve o, şuna karşı **مُطْمَئِنّ**’dir; ve bu **مُطْمَأَنٌّ**’dır. Ve **اطْبَأَنَّ** onun gibidir; ibdâl üzere. Ve **مُطْمَئِنٍّ**’in tasğîri **طُمَيْئِنٌ**’dir; başındaki mîm’in ve sonundaki iki nûn’dan birinin hazfiyle. Ve **طُمَأْنِينَةُ**’nin tasğîri **طُمَيْئِنَةٌ**’dir; sonundaki iki nûn’dan birinin hazfiyle; çünkü o ziyadedir.

Ve O’nun تعالى sözü: **يا أَيتها النفس المُطْمَئِنَّة**’nin tefsirinde denildi: o, iman ile **اطمَأَنَّتْ** olan ve Rabbine **أَخْبَتَتْ** olandır.

Ve O’nun عز وجل sözü: **ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي**; yani gayba iman ettikten sonra müşâhedeye (dayanarak) sakinleşsin; isim **الطمَأْنينة**’dir.

Ve denilir: sırtını büktüğü zaman **طَامَنَ ظهره**; hemzesiz; çünkü **اطْمَأَنَّ**’deki hemze, iki sâkini bir araya getirmekten sakınmak için ona sokulmuştur.

Ebû İshâk, O’nun تعالى sözü hakkında dedi: **فإِذا اطْمَأْنَنْتُمْ فأَقِيمُوا الصلاة**; yani kalpleriniz sakinleştiği zaman. Denilir: şey sakinleştiği zaman **اطْمَأَنَّ الشيءُ**; ve onu sakinleştirdiğim zaman **طَأْمَنْتُه** ve **طَمْأَنْتُه**; ve **اطْبَأَنَّ** rivayet edilmiştir.

Ve ondan **طَأْمَنْتُ**: sakinleştirdim. Ebû Mansûr dedi: **اطْمَأَنَّ**’deki hemze, **اطْمَأَنَّ** dediğin zaman iki sâkinin buluşması için celbedilmiştir; **طامَنْتُ** dediğin zaman **فاعَلْتُ** üzere olduğundan onda hemze yoktur; Allah daha iyi bilir. Ancak bir söyleyen şöyle derse müstesna: hemze **اطْمَأَنَّ**’e lâzım olunca, **الطُّمَأْنينةَ**’yi de hemzelediler; onda bulunan her fiili hemzelediler. Ve **طَمَنَ** kelâmda kullanılmamıştır; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط م ن * * اِطْمَأَنَّ * الرجل * اطْمِئْنَاناً * و * طُمَأْنِينَةً * أي سكن وهو * مُطْمَئِنٌّ * إلى كذا وذاك * مُطْمَأَنٌّ * إليه و * طَمْأَنَ * ظهره و * طَأْمَنَهُ * بمعنى على القلب

##### Türkçe

* ط م ن * * **اِطْمَأَنَّ** * adam * **اطْمِئْنَاناً** * ve * **طُمَأْنِينَةً** * (olarak) yani sakinleşti; ve o, şuna buna karşı * **مُطْمَئِنٌّ** *dir; ve şu da ona doğru * **مُطْمَأَنٌّ** *dır; ve sırtını * **طَمْأَنَ** * ve onu * **طَأْمَنَهُ** *; “kalp üzere” anlamındadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

وبقى عليه هنا: الطمت، وهو من أسماء الحيض، حكاه أقوام، فقيل: التاء لغة، وقيل: لثغة.
 وأما الطاغوت فسيأتي ذكره في ط و غ.

: ( الطَّمْنُ ، بالفتْح : السَّاكِنُ ) ، وهو غيرُ مُسْتَعْملٍ في الكَلامِ ، ( كالمُطْمَئِنِّ ، ج طُمونٌ .
( و ) مِن المجازِ : ( اطْمأَنَّ إلى كذا اطْمِئْناناً وطُمَأْنِينَةً ) ، بالضمِّ : سَكَنَ إليه ووَثَقَ به ، ( وهو مُطْمَئِنٌّ ، وذاكَ مُطْمَأَنٌّ ) .
ذَهَبَ سِيْبَوَيْه إلى أنَّ اطْمَأَنَّ مَقْلوبٌ ، وأنَّ أَصْلَه مِن طَأْمَنَ ، وخالَفَهُ أَبو عَمْرٍ و فرأَى ضِدَّ ذلك .
وقالَ الشَّهابُ في شرْحِ

الشفاء : يقالُ إنَّه كاحْمَارَّ ثم هُمِزَ ، وقيلَ : كانتِ الهَمْزَةُ قَبْل الميمِ فقُلِبَتْ .
وفي الرَّوْض للسّهيلي : وَزْنُ اطْمَأَنَّ افلعل ، لأنَّ أَصْلَ الميمِ أن تكونَ بعْدَ الأَلفِ لأنَّه مِن تَطَامَنَ إذا تَطَأْطَأ ، وإنَّما قدَّمُوها لتَباعُدِ الهَمْزةِ التي هي عَيْن الفعْلِ مِن هَمْزَةِ الوَصْلِ ، فيكون أَخَفّ لَفْظاً كما قَلَبُوا أَشْياء في قوْلِ الخَليلِ وسِيْبَوَيْه فراراً مِن تَقارُبِ الهَمْزَتَيْن ا ه .
( وتَصْغيرُهُ ) ، أَي المُطْمَئِنُّ : ( طُمَيْئِنٌ ) ، بحذْفِ المِيمِ مِن أَوَّله وإحْدى النُّونَيْن مِن آخِره ؛ وتَصْغيرُ طُمَأْنِينَة : طُمَيْئِنَة بحذْفِ إحْدَى النُّونَيْنَ مِن آخِرِه لأنَّها زائِدَةٌ .
( وطَمْأَنَ ظَهْرَهُ : طامَنَه ) أَي حَنَاهُ ، وطامَنَهُ بغيرِ هَمْزٍ لأنَّ الهَمْزةَ التي دَخَلَت في اطْمَأَنَّ حِذَارَ الجَمْع بينَ السَّاكِنَيْن .
( و ) طَمْأَنَ ( مِن الأمْرِ : سَكَنَ .
( و ) طِمِّينٌ ، ( كسِكِّينٍ : د بالرُّومِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
طَأْمَنَ الشيءَ : سَكَّنَه ، كطَمْأَنَه .
والطَّأْمَنَةُ : الاطْمِئْنانُ .
والمُطْمَئِنُّ : المُسْتَوْطِنُ في الأرْضِ .
واطْمَأَنَّتِ الأرضُ وتَطَأْمَنَتْ : انْخَفَضَتْ .
والنَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ : التي اطْمَأَنَّتْ بالإِيمانِ وأَخْبَتَتْ لربِّها .
واطْمَأَنَّ جالِساً واطْمَأَنَّ عمَّا كانَ يَفْعلُه : أَي تَرَكَهُ .
وفيه تَطَامُنٌ : أَي سكونٌ ووقارٌ .

##### Türkçe

Ve burada onun üzerine kaldı: **الطمت**; o, hayızın adlarındandır; onu birtakım kimseler nakletti; bunun üzerine “**التاء** bir lehçedir” denildi, “bir pelteklik (lثغة)” denildi.
**الطاغوت**’a gelince, onun zikri **ط و غ**’da gelecektir.

: (**الطَّمْنُ**; fetih ile: sâkin olan)dır; ve o, الكلام’da استعمال edilmiş değildir; (**المُطْمَئِنِّ** gibi; çoğulu **طُمونٌ**).
(ve) mecazdan: (bir şeye **اطْمأَنَّ**; **اطْمِئْناناً** ve **طُمَأْنِينَةً** olarak) — zamme ile — ona sükûn buldu ve ona güvendi; (o **مُطْمَئِنٌّ**dür; şu da **مُطْمَأَنٌّ**dur).
Sîbeveyh, **اطْمَأَنَّ**’ın maklûb olduğuna, aslının **طَأْمَنَ**’dan olduğuna gitti; Ebû Amr ona muhalefet etti ve bunun zıddını gördü.
Şihâb, Şerh’inde

**الشفاء**: “Denilir ki o, **احْمَارَّ** gibi idi, sonra hemzelendi; ve denildi ki: hemze mîmden önce idi de çevrildi” dedi.
Süheylî’nin **الرَّوْض**’unda: **اطْمَأَنَّ**’ın vezni **افلعل**’dir; çünkü mîmin aslı, **تَطَامَنَ**’dan olduğu için eliften sonra olmasıdır; **تَطَامَنَ** ise, eğilip alçaldığı zaman (yani) **تَطَأْطَأ**’dan (gelir); ancak onu, fiilin ayn’ı olan hemzenin, وصل hemzesinden uzaklığı sebebiyle öne aldılar; böylece lafızça daha hafif olur; Halîl ve Sîbeveyh’in sözünde, iki hemzenin yakınlığından kaçış olarak birtakım şeyleri çevirdikleri gibi. h.
(Onun tasğîri), yani **المُطْمَئِنُّ**’in: (**طُمَيْئِنٌ**)dur; başından mîmin ve sonundan iki nûn’dan birinin hazfiyle; **طُمَأْنِينَة**’nin tasğîri ise: **طُمَيْئِنَة**; sonundan iki nûn’dan birinin hazfiyle; çünkü o zâiddir.
(**طَمْأَنَ ظَهْرَهُ**: **طامَنَه**) yani onu eğdi; ve onu, hemzesiz olarak **طامَنَه** (dedi); çünkü **اطْمَأَنَّ**’a giren hemze, iki sâkini bir araya getirmekten sakınma içindir.
(ve) **طَمْأَنَ** (işten: sükûn buldu).
(ve) **طِمِّينٌ** ( **سِكِّينٍ** gibi: Rum diyarında bir ad).

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**طَأْمَنَ** şeyi: onu sükûnete erdirdi; **طَمْأَنَه** gibi.
**الطَّأْمَنَةُ**: **الاطْمِئْنانُ**.
**المُطْمَئِنُّ**: yerde yerleşik olan.
Yer **اطْمَأَنَّتِ** ve **تَطَأْمَنَتْ**: alçaldı.
**النَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ**: iman ile **اطْمَأَنَّتْ** olan ve Rabbine boyun eğip alçalan.
**اطْمَأَنَّ** oturarak ve **اطْمَأَنَّ** yapmakta olduğu şeyden: yani onu terk etti.
Onda **تَطَامُنٌ** vardır: yani sükûn ve vakar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَامَنَ
3 طَامَنَ ذ : see Q. Q. 1, in three places.

تَطَامَنَ
6 تَطَامَنَ ذ : see Q. Q. 2: and also Q. Q. 4, in two places.

طَأْمَنَ ظَهْرَهُ
Q. Q. 1 طَأْمَنَ ظَهْرَهُ ذ , (S, Msb, and so in some copies of the K,) with ء, (Msb,) or ↓ طَامَنَهُ, (TA, and so in some copies of the K,) without ء, for the ء in اِطْمَأَنَّ [q. v. infrà] is [said to be] for the purpose of preventing the combination of two quiescent letters, (TA,) or طَامَنَهُ also, the former being the original, (Msb,) He (a man, Msb) bent down his back; (Msb, TA;) he lowered it; (Msb;) and طَمْأَنَهُ signifies the same. (S, K.) [And in like manner one says of other things.] ― -b2- And الشَّىْءَ ↓ طَامَنَ [or طَأْمَنَهُ], and طَمْأَنَهُ, He caused the thing to be, or become, still, in a state of rest, quiet, or calm. (TA.) -A2- And مِنْهُ ↓ طَامَنَ [or طَأْمَنَ], (S,) or طَمْأَنَ منه, (K, TA,) He (a man, S) was, or became, at rest from it, (S, K,) namely, an affair, or event. (K.) [The inf. n. of طأمن is طَأْمَنَةٌ, said in the TA to be syn. with اِطْمِئْنَانٌ. See also Q. Q. 4.]

تَطَأْمَنَ
Q. Q. 2 تَطَأْمَنَ ذ [more commonly written ↓ تَطَامَنَ, without ء, and ↓ اِطْمَأَنَّ also (see رَكَعَ)] He stooped, [bent himself down,] or lowered himself; syn. تَطَأْطَأَ. (S and TA in art. طأ, &c.; and R and TA in the present art.) ― -b2- And (assumed tropical:) He was, or became, lowly, humble, or submissive; syn. خَضَعَ. (S and K in art. خضع, &c.: in some copies of each written with, and in others without, ء.) ― -b3- See also the next paragraph, in two places.

اِطْمَأَنَّ
Q. Q. 4 اِطْمَأَنَّ ذ is said by some to be originally [اِطْمَانَّ] like اِحْمَارَّ, (Msb,) as Esh-Shihلb states in the Expos. of the Shifè, (TA,) and to be pronounced with ء for the purpose of avoiding [the combination of] the two quiescent letters, (Msb, TA,) anomalously: (Msb:) and some say that it is originally اِطْأَمَنَّ, (Msb, TA,) because you say طَأْمَنَ الرَّجُلُ ظَهْرَهُ, with ء, (Msb,) or, as Suh says, in the R, because it is from تَطأْمَنَ, the م being put before the ء in order to render the word more easy of pronunciation, (TA,) therefore it is anomalous; (Msb;) Sb [likewise] held it to be formed by transposition, and derived from طَأْمَنَ; but AA held the contrary to be the case. (TA.) ― -b2- You say, اِطْمَأَنَّتِ الأَرْضُ, and ↓ تَطَامَنَت [or ↓ تَطَأْمَنَت], meaning The land, or ground, was, or became, low, or depressed. (TA.) ― -b3- See also Q. Q. 2. ― -b4- اطمأنّ, (S, Mgh, K,) inf. n. اِطْمِئْنَانٌ and طُمَأْنِينَةٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst., (Mgh, Msb,) signifies [also] He (a man, S) was, or became, still, in a state of rest or ease, quiet, or calm; syn. سَكَنَ; (S, Mgh;) as also اِطْبَأَنَّ, which is formed by permutation. (S.) And thus it signifies as said of the heart, i. e. It was, or became, still, in a state of rest or ease, quiet, calm, tranquil, unruffled, or free from disquietude. (Msb.) Thus too in the saying, اطمأن اـِلَى كَذَا, i. e. (tropical:) He trusted to such a thing, or relied upon it, so as to become at rest or ease, or quiet, in mind. (K, * TA.) And one says also, اطمأنّ جَالِسًا [He became still, or at rest, or at ease, sitting]: (TA:) and اطمأنّ بِنَا الجُلُوسُ [lit. The sitting became still, or free from disquiet, with us]; meaning اِسْتَقْرَرْنَا وَسَكَنَّا فِى الجُلُوسِ [i. e. we became settled, or at rest or ease, and still, in the sitting; or became seated at ease]. (Har p. 280.) And اطمأنّ بِالمَوْضِعِ [He settled in the place; i. e.] he remained, stayed, abode, or dwelt, in the place, and took it as his home. (Msb.) And اطمأنّ عَمَّا كَانَ يَفْعَلُهُ (assumed tropical:) [He became at rest from that which he was doing;] i. e. he desisted from that which he was doing. (TA.) And ↓ فِيهِ تَطَامُنٌ [or ↓ تَطَأْمُنٌ] In him is quietness, calmness, or sedateness. (TA.)

طَمْنٌ
طَمْنٌ ذ : see مُطْمَئِنٌّ.

طُمَيْئِنٌ
طُمَيْئِنٌ ذ dim. of مُطْمَئِنٌّ; (S, K;) formed by rejecting the م at the beginning, and one of the two نs at the end, of the latter word. (S.)

طُمَأْنِينَةٌ
طُمَأْنِينَةٌ ذ an [irreg.] inf. n. of اِطْمَأَنَّ, (S, K,) or a subst. therefrom; as such signifying [A depression in the ground; as, for instance, in the S and K voce رَزْنٌ: (comp. مُطْمَأَنٌّ:) ― -b2- and also] Stillness, a state of rest or ease, quietness, calmness, tranquillity, or freedom from disquietude. (Mgh, Msb.)

طُمَيْئِينَةٌ
طُمَيْئِينَةٌ ذ dim. of طُمَأْنِينةٌ; formed by the rejection of one of the two نs in the latter word, because it is augmentative. (S.)

مُطْمَأَنٌّ
مُطْمَأَنٌّ ذ A place of depression or lowness in the land or ground. (Mgh. [See also the following paragraph.]) -A2- مُطْمَأَنٌّ اـِلَيْهِ (tropical:) A thing to which one trusts, or upon which one relies, so as to become at rest or ease, or quiet, in mind. (S, K, * TA.)

مُطْمَئِنٌّ
مُطْمَئِنٌّ ذ A place low, or depressed. (Mgh, Msb.) ― -b2- And A man (S) still, in a state of rest or ease, quiet, or calm; (S, Mgh, K;) as also ↓ طَمْنٌ, (K,) but this is a word unused in the [genuine] language, (TA,) pl. طُمُونٌ. (K.) Hence one says, هُوَ مُطْمَئِنٌّ اـِلَى كَذَا (tropical:) He is trusting to such a thing, or relying upon it, so as to be at rest or ease, or quiet, in mind. (S, K, * TA.) And [it is said that] النَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ means (assumed tropical:) The soul that has become at rest or ease, quiet, or calm, by belief; and lowly, humble, or submissive, to its Lord. (TA. [See the Kur lxxxix. 27.]) ― -b3- Also Taking for oneself a place in the earth, or in a country, as a home, or settled place of abode. (TA.)

##### Türkçe

**طَامَنَ**
3 **طَامَنَ** ذ : bkz. Q. Q. 1, üç yerde.

**تَطَامَنَ**
6 **تَطَامَنَ** ذ : bkz. Q. Q. 2: ve ayrıca Q. Q. 4, iki yerde.

**طَأْمَنَ ظَهْرَهُ**
Q. Q. 1 **طَأْمَنَ ظَهْرَهُ** ذ , (S, Msb, ve K’nın bazı nüshalarında da böyle,) ء ile, (Msb,) yahut ↓ **طَامَنَهُ**, (TA, ve K’nın bazı nüshalarında da böyle,) ء olmaksızın; çünkü **اِطْمَأَنَّ** [aşağıda bkz.] içindeki ء, (TA,) iki sâkin harfin birleşmesini önlemek maksadıyladır [denilir]; yahut **طَامَنَهُ** da (kullanılır), ilkinin aslî olmasıyla birlikte, (Msb,) O (bir adam, Msb) sırtını eğdi; (Msb, TA;) onu alçalttı; (Msb;) ve **طَمْأَنَهُ** aynı mânâya gelir. (S, K.) [Ve aynı şekilde başka şeyler hakkında da söylenir.] ― -b2- Ve **الشَّىْءَ** ↓ **طَامَنَ** [yahut **طَأْمَنَهُ**], ve **طَمْأَنَهُ**, O, şeyi sâkin kıldı yahut sâkin hâle getirdi; dinlenme, sükûn, sessizlik veya dinginlik hâlinde (kıldı). (TA.) -A2- Ve **مِنْهُ** ↓ **طَامَنَ** [yahut **طَأْمَنَ**], (S,) yahut **طَمْأَنَ منه**, (K, TA,) O (bir adam, S) ondan rahatladı yahut ondan sükûnete erdi, (S, K,) yani bir işten yahut bir olaydan. (K.) [**طأمن**’in mastarı **طَأْمَنَةٌ**’dir; TA’da bunun **اِطْمِئْنَانٌ** ile eş anlamlı olduğu söylenir. Q. Q. 4’e de bkz.]

**تَطَأْمَنَ**
Q. Q. 2 **تَطَأْمَنَ** ذ [daha yaygın olarak ↓ **تَطَامَنَ**, ء olmaksızın, ve ↓ **اِطْمَأَنَّ** de (bkz. **رَكَعَ**) yazılır] O eğildi, [kendini aşağı doğru büktü,] yahut kendini alçalttı; eş anlamlısı **تَطَأْطَأَ**. (S ve TA, md. طأ, vb.; ve R ve TA, bu maddede.) ― -b2- Ve (mecazî kabul edilerek:) O alçakgönüllü, mütevazı yahut boyun eğici oldu; eş anlamlısı **خَضَعَ**. (S ve K, md. خضع, vb.: her birinin bazı nüshalarında ء ile, bazılarında ء olmaksızın yazılmıştır.) ― -b3- Ayrıca bir sonraki paragrafa da bkz., iki yerde.

**اِطْمَأَنَّ**
Q. Q. 4 **اِطْمَأَنَّ** ذ bazılarınca aslının, **اِحْمَارَّ** gibi, [**اِطْمَانَّ**] olduğu söylenir, (Msb,) Esh-Shihلb’ın Shifè şerhinin açıklamasında belirttiği üzere, (TA,) ve iki sâkin harften [oluşan birleşmeyi] kaçınmak maksadıyla, (Msb, TA,) şâz olarak ء ile telaffuz edildiği (söylenir): (Msb:) ve bazıları da aslının **اِطْأَمَنَّ** olduğunu söyler, (Msb, TA,) çünkü sen **طَأْمَنَ الرَّجُلُ ظَهْرَهُ** dersin, ء ile, (Msb,) yahut Suh’un R’de söylediği üzere, çünkü o **تَطأْمَنَ**’dendir; kelimeyi telaffuzca daha kolay kılmak için م, ء’nin önüne geçirilmiştir, (TA,) bu sebeple o şâzdır; (Msb;) Sb de onu takdim-te’hir ile yapılmış ve **طَأْمَنَ**’dan türemiş saydı; fakat AA bunun tersinin böyle olduğunu kabul etti. (TA.) ― -b2- Sen dersin: **اِطْمَأَنَّتِ الأَرْضُ**, ve ↓ **تَطَامَنَت** [yahut ↓ **تَطَأْمَنَت**], mânâsı: Arazi yahut yer alçak oldu yahut çökük oldu. (TA.) ― -b3- Q. Q. 2’ye de bkz. ― -b4- **اطمأنّ**, (S, Mgh, K,) mastarı **اِطْمِئْنَانٌ** ve **طُمَأْنِينَةٌ**’dir, (S, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (Mgh, Msb,) [ayrıca] şu mânâya gelir: O (bir adam, S) sâkin oldu yahut sâkin hâle geldi; dinlenme yahut rahatlık hâlinde; sessiz yahut dingin; eş anlamlısı **سَكَنَ**; (S, Mgh;) ve ayrıca, yer değiştirme ile yapılmış olan **اِطْبَأَنَّ** da (aynı mânâdadır). (S.) Ve böylece kalp hakkında söylendiğinde şu mânâyı ifade eder: O, sâkin oldu yahut sâkin hâle geldi; dinlenme yahut rahatlık hâlinde; sessiz, dingin, huzurlu, çalkantısız yahut huzursuzluktan uzak. (Msb.) Yine böyle, **اطمأن اـِلَى كَذَا** sözünde; yani (mecazî:) O, şu şeye güvendi yahut ona dayandı; öyle ki zihnen rahatladı yahut sükûnete erdi yahut sakinleşti. (K, * TA.) Ve ayrıca denir: **اطمأنّ جَالِسًا** [oturur hâlde sâkin oldu yahut rahatladı yahut sükûnete erdi]: (TA:) ve **اطمأنّ بِنَا الجُلُوسُ** [lafzen: Oturuş, bizimle birlikte sâkin oldu yahut huzursuzluktan arındı]; mânâsı: **اِسْتَقْرَرْنَا وَسَكَنَّا فِى الجُلُوسِ** [yani: oturuşta yerleşik olduk yahut rahatladık ve sâkin olduk; yahut rahatça oturur hâle geldik]. (Har s. 280.) Ve **اطمأنّ بِالمَوْضِعِ** [mekânda yerleşti; yani] mekânda kaldı, durdu, ikamet etti yahut oturdu ve onu yurt edindi. (Msb.) Ve **اطمأنّ عَمَّا كَانَ يَفْعَلُهُ** (mecazî kabul edilerek:) [yaptığı şeyden rahatladı;] yani yaptığı şeyi bıraktı. (TA.) Ve ↓ **فِيهِ تَطَامُنٌ** [yahut ↓ **تَطَأْمُنٌ**] Onda sükûnet, dinginlik yahut vakar vardır. (TA.)

**طَمْنٌ**
**طَمْنٌ** ذ : bkz. **مُطْمَئِنٌّ**.

**طُمَيْئِنٌ**
**طُمَيْئِنٌ** ذ **مُطْمَئِنٌّ**’in küçültmesidir; (S, K;) son kelimenin başındaki م’nin ve sonundaki iki ن’den birinin atılmasıyla yapılmıştır. (S.)

**طُمَأْنِينَةٌ**
**طُمَأْنِينَةٌ** ذ **اِطْمَأَنَّ**’ın [düzensiz] bir mastarıdır, (S, K,) yahut ondan türemiş bir isimdir; bu olarak şu mânâya gelir: [Yerde yahut zeminde bir çöküntü; meselâ S ve K’da **رَزْنٌ** maddesinde: (krş. **مُطْمَأَنٌّ**:) ― -b2- ve ayrıca] Sükûnet; dinlenme yahut rahatlık hâli; sessizlik, dinginlik, huzur yahut huzursuzluktan uzak oluş. (Mgh, Msb.)

**طُمَيْئِينَةٌ**
**طُمَيْئِينَةٌ** ذ **طُمَأْنِينةٌ**’nin küçültmesidir; son kelimedeki iki ن’den birinin atılmasıyla yapılmıştır; çünkü o ziyâdelidir. (S.)

**مُطْمَأَنٌّ**
**مُطْمَأَنٌّ** ذ Arazide yahut yerde bir çöküntü yahut alçaklık yeri. (Mgh. [Ayrıca bir sonraki paragrafa da bkz.]) -A2- **مُطْمَأَنٌّ اـِلَيْهِ** (mecazî:) Zihnen rahatlamak yahut sükûnete ermek yahut sakinleşmek üzere güvenilen yahut dayanılan bir şey. (S, K, * TA.)

**مُطْمَئِنٌّ**
**مُطْمَئِنٌّ** ذ Alçak yahut çökük bir yer. (Mgh, Msb.) ― -b2- Ve Sâkin; dinlenme yahut rahatlık hâlinde; sessiz yahut dingin bir adam; (S, Mgh, K;) ve ayrıca ↓ **طَمْنٌ**, (K,) fakat bu, [sahih] dilde kullanılmayan bir kelimedir, (TA,) çoğulu **طُمُونٌ**. (K.) Bundan dolayı denir: **هُوَ مُطْمَئِنٌّ اـِلَى كَذَا** (mecazî:) O, şu şeye güvenmektedir yahut ona dayanmaktadır; öyle ki zihnen rahat yahut sükûnet içinde yahut sakin olur. (S, K, * TA.) Ve [denilmiştir ki] **النَّفْسُ المُطْمَئِنَّةُ** şu mânâdadır (mecazî kabul edilerek:): İman ile dinlenme yahut rahatlık hâline gelmiş, sessiz yahut dingin olmuş; ve Rabbine karşı alçakgönüllü, mütevazı yahut boyun eğici olan nefis. (TA. [Bkz. Kur’ân lxxxix. 27.]) ― -b3- Ayrıca: Yerde yahut bir ülkede kendine bir yeri yurt yahut yerleşik ikamet yeri edinme. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَمَنَ
طَمَنَ طَمَّنَ II
a.  [ coll. ], Reassured.

طَمْن
طَمْن 1 , ( pl. طُمُوْن 27 ),
a.  Tranquil, secure, at rest.

b.  [ Ila ], Confiding, having implicit confidence in.

##### Türkçe

طَمَنَ
**طَمَنَ** **طَمَّنَ** II
a. [ toplu ], Güven verdi, yatıştırdı.

طَمْن
**طَمْن** 1, (çoğ. **طُمُوْن** 27),
a. Sakin, emniyette, huzur içinde.

b. [ **إلى** ile ], -e güvenen, -e tam güven duyan.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طمن
طَمَنَ - يَطْمُنُ - اطْمَأَنَّ - يَطْمَئِنُّ - مُطْمَئِنّ - مُطْمَئِنَّة
طَمَنَ - يَطْمُنُ + الكائن أو الشيء: يهدأ ويسكن ويستقر على حال واحدة
طَمْأَنَ - يُطَمْئِنُ: أصلها " طَمَّنَ - يُطَمِّنُ ": على وزن " فَعَّل  - يُفَعِّل" من " طَمَنَ - يَطْمُنُ ": يجعله " يَطْمُنُ " على وجه التكرار والشدة: يجعله يهدأ ويسكن ويستقر بشكل ثابت وقوي على حال واحدة
اطْمَأَنَّ - يَطْمَئِنُّ + كائن + بشيء أو أمر: على وزن " افـْعـَلَّ  (مثل احْمَرَّ) " من  " طَمَنَ - يَطْمُنُ ": أصلها "اطمَنَّ - يَطمَنُّ ": فعل " طَمَنَ - يَطْمُنُ " عندما يتم بشكل ذاتي وعلى وجه الشدة: وهو الوزن الشائع بالاستعمال بدلاً من " طَمَنَ - يَطْمُنُ " وله ذات معناه مع زيادة بالإشارة إلى أنه يقع بشكل ذاتي وبشدة، وباستعمال عون عامل خارجي هو الشيء المجرور بالباء: يهدأ ويسكن ويستقر بشكل ذاتي وشديد باستعمال الشيء ومصاحبته ولزومه
﴿ولتطمئن قلوبكم به﴾
مُطْمَئِنّ: اسم فاعل صفة مشبهة من " اطْمَأَنَّ - يَطْمَئِنُّ "
مُطْمَئِنّة: مؤنث " مُطْمَئِنَ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" هدوء الحركة الشديد القريب من التوقف وذلك للحركة الاهتزازية في المكان"، وهي:
سَجَى - يَسْجَى (سَجَا - يَسْجُو)، هَمَدَ - يَهْمَدُ، خَشَعَ - يَخْشَعُ، قَنَتَ - يَقْنُتُ، خَبُتَ - يَخْبُتُ (خَبَتَ - يَخْبُتُ)، طَمَنَ - يَطْمُن

اطمأن - مطمئن
الإطمئنان	﴿وما جعله الله إلا بشرى لكم ولتطمئن قلوبكم به وما النصر إلا من عند الله العزيز الحكيم (126)﴾ آل عمران ﴿وما جعله الله إلا بشرى ولتطمئن به قلوبكم وما النصر إلا من عند الله إن الله عزيز حكيم (10)﴾ الأنفال
الإطمئنان - بالإيمان    	﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم (260)﴾ البقرة ﴿قالوا نريد أن نأكل منها وتطمئن قلوبنا ونعلم أن قد صدقتنا ونكون عليها من الشاهدين (113)﴾ المائدة
 	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ النحل ﴿الذين آمنوا وتطمئن قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئن القلوب (28)﴾ الرعد

 ﴿فإذا قضيتم الصلاة فاذكروا الله قياما وقعودا وعلى جنوبكم فإذا اطمأننتم فأقيموا الصلاة إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا(103)﴾ النساء
اطمأن به	﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ الحج ﴿إن الذين لا يرجون لقاءنا ورضوا بالحياة الدنيا واطمأنوا بها والذين هم عن آياتنا غافلون(7)﴾ يونس
مطمئن - مطمئنة
 ﴿وضرب الله مثلا قرية كانت آمنة مطمئنة يأتيها رزقها رغدا من كل مكان فكفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع والخوف بما كانوا يصنعون(112)﴾ النحل ﴿ياأيتها النفس المطمئنة (27)﴾ الفجر
 	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ النحل
 	﴿قل لو كان في الأرض ملائكة يمشون مطمئنين لنزلنا عليهم من السماء ملكا رسولا(95)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [طمن] ط م ن: اِطْمَأَنَّ الرجل اطْمِئْنَاناً و طُمَأْنِينَةً أي سكن وهو مُطْمَئِنٌّ إلى كذا وذاك مُطْمَأَنٌّ إليه و طَمْأَنَ ظهره و طَأْمَنَهُ بمعنى على القلب
الراغب
طمن
الطمأنينة والاطمئنان: السكون بعد الانزعاج. قال تعالى: }ولتطمئن به قلوبكم﴿[الأنفال/10]،﴾ولكن ليطمئن قلبي﴿[البقرة/260]،﴾يا أيتها النفس المطمئنة﴿[الفجر/27]، وهي أن لا تصير أمارة بالسوء وقال تعالى:﴾ألا بذكر الله تطمئن القلوب﴿[الرعد/28]، تنبيها أن بمعرفته تعالى والإكثار من عبادته يكتسب اطمئنان النفس المسئول بقوله:﴾ولكن ليطمئن قلبي﴿[البقرة/ 260]، وقوله:﴾وقلبه مطمئن بالإيمان﴿[النحل/106]، وقال:﴾فإذا اطمأننتم﴿[النساء/103]،﴾ورضوا بالجياة الدنيا واطمأنوا بها{ [يونس/7]، واطمأن وتطامن يتقاربان لفظا ومعنى.
ملخص اللسان:
1. طمن: طَأْمَنَ الشيءَ: سَكَّنه. والطُّمَأْنِينَةُ: السُّكونُ.واطْمَأَنَّ ويَطْمَئِنُّ الرجل اطْمِئناناً وطُمَأْنينة أَي سَكَن
2. واطْمَأَنَّت الأَرضُ وتَطَأْمَنَتْ: انخفضت.
3. وقولُه عز وجل: ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي؛ أَي ليسكن إلى المعاينة بعد الإِيمان بالغيب،
4. وطَمَنَ غير مستعمل في الكلام
لسان العرب
● - طمن: طَأْمَنَ الشيءَ: سَكَّنه. والطُّمَأْنِينَةُ: السُّكونُ.       واطْمَأَنَّ الرجل اطْمِئناناً وطُمَأْنينة أَي سَكَن، ذهب سيبويه إلى أَن       اطْمَأَنَّ مقلوب، وأَن أَصله من طَأْمَنَ، وخالفه أَبو عمرو فرأَى ضِدَّ ذلك،       وحجة سيبويه أَن طَأْمَن غير ذي زيادة، واطْمَأَنَّ ذو زيادة، والزيادةُ       إذا لحقت الكلمة لحقها ضرب من الوَهْنِ لذلك، وذلك أَن مخالطتها شيء ليس       من أَصلها مُزاحَمةٌ لها وتسوية في التزامه بينها وبينه، وهو وإن تبلغ       الزيادةُ على الأُصول فَحُشَ الحذفُ منها، فإِنه على كل حال على صَدَدٍ من       التَّوْهين لها، إذ كان زيادةً       عليها يحتاج إلى تحملها كما تتحامل بحذف ما حذف منها، وإذا كان في       الزيادة حرف من الإعلال كان ( ) (كذا بياض بالأصل)... أَن يكون القلب مع       الزيادة أَولى، وذلك أَن الكلمة إذا لحقها ضرب من الضعف أَسرع إليها ضعف آخر،       وذلك كحذفهم ياء حنيفة في الإضافة إليها لحذف يائها في قولهم حَنَفِيّ،       ولما لم يكن في حنيف تاء تحذف فتحذف ياؤُها، جاء في الإضافة إليها على       أَصله فقالوا حنيفي، فإِن قال أَبو عمرو جَرْيُ المصدرِ على اطْمَأَنَّ يدل       على أَنه هو الأَصل، وذلك من قولهم الاطْمئنان، قيل قولهم الطَّأْمَنة       بإِزاء قولك الاطمئنان، فمَصْدَرٌ بمصدرٍ، وبقي على أَبي عمرو أَن الزيادة       جرت في المصدر جريها في الفعل، فالعلة في الموضعين واحدة، وكذلك       الطُّمَأْنينة ذات زيادة، فهي إلى الاعتلال أَقرب، ولم يُقْنِع أَبا عمرو أَن قال       إنهما أَصلان متقاربان كجَذَبَ وجَبَذَ حتى مَكَّنَ خلافَه لصاحب الكتاب       بأَن عَكَسَ عليه الأَمْرَ. وقوله عز وجل: الذين آمنوا وتَطْمَئِنُّ       قُلوبُهم بذكر الله؛ معناه إذا ذكر الله بوحدانيته آمنوا به غير شاكِّين.       وقوله تعالى: قل لو كان في الأَرض ملائكةٌ       يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ؛ قال الزجاج: معناه مُسْتَوْطِنين في الأَرض.       واطْمَأَنَّت الأَرضُ وتَطَأْمَنَتْ: انخفضت. وطَمْأَنَ ظهره وطَأْمَنَ       بمعنى، على القلب. التهذيب في الثلاثي: اطْمَأَنَّ قلبه إذا سكن،       واطْمَأَنَّتْ نفسه، وهو مُطْمَئِنّ إلى كذا، وذلك مُطْمَأَنٌّ، واطْبَأَنَّ مثله       على الإِبدال، وتصغير مُطْمَئِنٍّ طُمَيْئِنٌ، بحذف الميم من أَوله       وإِحدى النونين من آخره. وتصغير طُمَأْنِينَةُ طُمَيْئِنَةٌ بحذف إحدى       النونين من آخره لأَنها زائدة. وقيل في تفسير قوله تعالى: يا أَيتها النفس       المُطْمَئِنَّة؛ هي التي قد اطمَأَنَّتْ بالإِيمانِ وأَخْبَتَتْ لربها.       وقولُه عز وجل: ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي؛ أَي ليسكن إلى المعاينة بعد الإِيمان       بالغيب، والاسم الطمَأْنينة. ويقال: طَامَنَ ظهره إذا حَنى ظهره، بغير همز       لأَن الهمزة التي في اطْمَأَنَّ أُدخلت فيها حِذَارَ الجمع بين       الساكنين. قال أَبو إسحق في قوله تعالى: فإِذا اطْمَأْنَنْتُمْ فأَقِيمُوا       الصلاة؛ أَي إذا سكنت قلوبكم، يقال: اطْمَأَنَّ الشيءُ إذا سكن، وطَأْمَنْتُه       وطَمْأَنْتُه إذا سكَّنْته، وقد روي اطْبَأَنَّ. وطَأْمَنْتُ منه:       سَكَّنْت. قال أَبو منصور: اطْمَأَنَّ، الهمزة فيها مُجْتَلَبة لالتقاء       الساكنين إذا قلت اطْمَأَنَّ، فإِذا قلت طامَنْتُ على فاعَلْتُ فلا همز فيه،       والله أَعلم، إلاَّ أَن يقول قائل: إن الهمزة لما لزمت اطْمَأَنَّ، وهمزوا       الطُّمَأْنينةَ، همزوا كل فعل فيه، وطَمَنَ غير مستعمل في الكلام، والله       أَعلم.
مقاييس اللغة:
(طمن) الطاء والميم والنون أُصَيْلٌ بزيادة همزة. يقال: اطمأنَّ المكان يطمئنّ طمَأنينة. وطامنت مِنه: سَكَّنت.
القاموس المحيط:
الطَّمْنُ، بالفتح الساكِنُ، كالمُطْمَئِنِّ ج طُمونٌ. واطْمأَنَّ إلى كذا اطْمِئْناناً وطُمَأْنينَةً، وهو مُطْمَئِنٌّ، وذاكَ مُطْمأَنٌّ، وتصغيرُه طُمَيْئِينٌ. وطَمْأنَ ظَهْرَهُ طَامَنَه، و من الأمرِ سَكَّنَ.
وكسكّينٍ: د بالرُّوم.
تاج العروس:
( الطمن بالفتح الساكن ) وهو غير مستعمل في الكلام ( كالمطمئن ج طمون و ) من المجاز ( اطمان الى كذا اطمئنانا وطمانينة ) بالضم سكن إليه ووثق به ( وهو مطمئن وذاك مطمان ) ذهب سيبويه الى ان اطمان مقلوب وان اصله من طا من وخالفه أبو عمرو فراى ضد ذلك وقال الشهاب في شرح الشفاء يقال انه كاحمار ثم همز وقيل كانت الهمزة قبل الميم فقلبت وفى الروض للسهيلي وزن اطمان افلعل لان اصل الميم ان تكون بعد الالف لانه من تطامن إذا تطأطأ وانما قدموها لتباعد الهمزة التى هي عين الفعل من همزة الوصل فيكون اخف لفظا كما قلبوا اشياء في قول الخليل وسيبويه فرارا من تقارب الهمزتين اه ( وتصغيره ) أي المطمئن ( طميئن ) بحذف الميم من اوله واحدى النونين من آخره وتصغير طمأنينة طميئنة بحذف احدى النونين من آخره لانها زائدة ( وطمان ظهره طامنه ) أي حناه وطامنه بغير همزلان الهمزة التى دخلت في اطمان حذار الجمع بين الساكنين ( و ) طمان ( من الامر سكن و ) طمين ( كسكين د بالروم ) * ومما يستدرك عليه طامن الشئ سكنه كطمانه والطامنة الاطمئنان والمطمئن المستوطن في الارض واطمانت الارض وتطامنت انخفضت والنفس المطمئنة التى اطمانت بالايمان واخبتت لربها واطمان جالسا واطمان عما كان يفعله أي تركه وفيه تطامن أي سكون ووقار

##### Türkçe

طمن
**طَمَنَ - يَطْمُنُ - اطْمَأَنَّ - يَطْمَئِنُّ - مُطْمَئِنّ - مُطْمَئِنَّة**
**طَمَنَ - يَطْمُنُ** + varlık veya şey: sakinleşir, durulur ve tek bir hâl üzere yerleşip karar kılar.
**طَمْأَنَ - يُطَمْئِنُ**: aslı “ **طَمَّنَ - يُطَمِّنُ** ”dur: “ **فَعَّل  - يُفَعِّل** ” vezninde, “ **طَمَنَ - يَطْمُنُ** ”dan: onu “ **يَطْمُنُ** ” kılar; tekrar ve şiddet üzere: onu sakinleştirir, durultur ve tek bir hâl üzere sabit ve güçlü bir biçimde yerleşip karar kılar hâle getirir.
**اطْمَأَنَّ - يَطْمَئِنُّ** + varlık + bir şeyle veya bir işle: “ **افـْعـَلَّ  (مثل احْمَرَّ) ** ” vezninde, “ **طَمَنَ - يَطْمُنُ** ”dan: aslı “**اطمَنَّ - يَطمَنُّ** ”dur: “ **طَمَنَ - يَطْمُنُ** ” fiilinin, kendiliğinden ve şiddet üzere yapıldığı zamanki fiilidir; ve bu, “ **طَمَنَ - يَطْمُنُ** ” yerine kullanımda yaygın olan vezindir; onun aynı mânâsına sahiptir; şu işaretle bir artışla ki, kendiliğinden ve şiddetle vuku bulur; ve dış bir etkenin yardımı kullanılarak; o da **الباء** ile mecrur olan şeydir: şeyin kullanılması, ona eşlik edilmesi ve ona bağlanıp ayrılmamasıyla, kendiliğinden ve şiddetli bir biçimde sakinleşir, durulur ve yerleşip karar kılar.
﴿ولتطمئن قلوبكم به﴾
**مُطْمَئِنّ**: “ **اطْمَأَنَّ - يَطْمَئِنُّ** ”den, sıfat-ı müşebbehe ism-i fâil.
**مُطْمَئِنّة**: “ **مُطْمَئِنَ** ”in müennesi.
Ve lafız, “mekânda titreşimli hareket için, durmaya yakın şiddetli hareket sükûnu” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**سَجَى - يَسْجَى (سَجَا - يَسْجُو)**، **هَمَدَ - يَهْمَدُ**، **خَشَعَ - يَخْشَعُ**، **قَنَتَ - يَقْنُتُ**، **خَبُتَ - يَخْبُتُ (خَبَتَ - يَخْبُتُ)**، **طَمَنَ - يَطْمُن**

**اطمأن - مطمئن**
**الإطمئنان**	﴿وما جعله الله إلا بشرى لكم ولتطمئن قلوبكم به وما النصر إلا من عند الله العزيز الحكيم (126)﴾ Âl-i İmrân ﴿وما جعله الله إلا بشرى ولتطمئن به قلوبكم وما النصر إلا من عند الله إن الله عزيز حكيم (10)﴾ el-Enfâl
**الإطمئنان - بالإيمان**    	﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى قال أولم تؤمن قال بلى ولكن ليطمئن قلبي قال فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك ثم اجعل على كل جبل منهن جزءا ثم ادعهن يأتينك سعيا واعلم أن الله عزيز حكيم (260)﴾ el-Bakara ﴿قالوا نريد أن نأكل منها وتطمئن قلوبنا ونعلم أن قد صدقتنا ونكون عليها من الشاهدين (113)﴾ el-Mâide
 	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ en-Nahl ﴿الذين آمنوا وتطمئن قلوبهم بذكر الله ألا بذكر الله تطمئن القلوب (28)﴾ er-Ra‘d

 ﴿فإذا قضيتم الصلاة فاذكروا الله قياما وقعودا وعلى جنوبكم فإذا اطمأننتم فأقيموا الصلاة إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا(103)﴾ en-Nisâ
**اطمأن به**	﴿ومن الناس من يعبد الله على حرف فإن أصابه خير اطمأن به وإن أصابته فتنة انقلب على وجهه خسر الدنيا والآخرة ذلك هو الخسران المبين(11)﴾ el-Hacc ﴿إن الذين لا يرجون لقاءنا ورضوا بالحياة الدنيا واطمأنوا بها والذين هم عن آياتنا غافلون(7)﴾ Yûnus
**مطمئن - مطمئنة**
 ﴿وضرب الله مثلا قرية كانت آمنة مطمئنة يأتيها رزقها رغدا من كل مكان فكفرت بأنعم الله فأذاقها الله لباس الجوع والخوف بما كانوا يصنعون(112)﴾ en-Nahl ﴿ياأيتها النفس المطمئنة (27)﴾ el-Fecr
 	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم (106)﴾ en-Nahl
 	﴿قل لو كان في الأرض ملائكة يمشون مطمئنين لنزلنا عليهم من السماء ملكا رسولا(95)﴾ el-İsrâ
Muhtâr es-Sıhâh
● [طمن] ط م ن: **اِطْمَأَنَّ** adam **اطْمِئْنَاناً** ve **طُمَأْنِينَةً**; yani sakinleşti; ve o, şuna buna karşı **مُطْمَئِنٌّ**dür; ve şu, ona doğru **مُطْمَأَنٌّ**dur; ve **طَمْأَنَ** sırtını ve **طَأْمَنَهُ** mânâca “kalp üzerine” (gibidir).
er-Râgıb
طمن
**الطمأنينة** ve **الاطمئنان**: huzursuzluktan sonra sükûn. Yüce Allah dedi ki: }ولتطمئن به قلوبكم﴿[el-Enfâl/10]،﴾ولكن ليطمئن قلبي﴿[el-Bakara/260]،﴾يا أيتها النفس المطمئنة﴿[el-Fecr/27]، ve o, kötülüğü emreden bir (nefs) olmamasıdır. Ve dedi ki:﴾ألا بذكر الله تطمئن القلوب﴿[er-Ra‘d/28]، şu hususa dikkat çekerek ki, O’nu (Allah’ı) bilmekle ve O’na ibadeti çoğaltmakla,﴾ولكن ليطمئن قلبي﴿[el-Bakara/ 260] sözüyle sorulan nefsin itmi’nânı kazanılır; ve﴾وقلبه مطمئن بالإيمان﴿[en-Nahl/106] sözü; ve dedi:﴾فإذا اطمأننتم﴿[en-Nisâ/103]،﴾ورضوا بالجياة الدنيا واطمأنوا بها{ [Yûnus/7]، ve **اطمأن** ile **تطامن** lafız ve mânâca birbirine yaklaşır.
Lisân özeti:
1. طمن: **طَأْمَنَ** şeyi: onu sakinleştirdi. Ve **الطُّمَأْنِينَةُ**: sükûndur. Ve **اطْمَأَنَّ** ve **يَطْمَئِنُّ** adam **اطْمِئناناً** ve **طُمَأْنينة**; yani sakinleşti.
2. Ve **اطْمَأَنَّت** yer ve **تَطَأْمَنَتْ**: alçaldı.
3. Ve O’nun (Azze ve Celle) sözü: **ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي**; yani gayba iman ettikten sonra müşahedeye (görmeye) doğru sükûn bulsun diye,
4. Ve **طَمَنَ** konuşmada kullanılmaz.
Lisânü’l-‘Arab
● - طمن: **طَأْمَنَ** şeyi: onu sakinleştirdi. Ve **الطُّمَأْنِينَةُ**: sükûndur. Ve **اطْمَأَنَّ** adam **اطْمِئناناً** ve **طُمَأْنينة**; yani sakinleşti. Sîbeveyh, **اطْمَأَنَّ**ın kalb edilmiş (harfleri yer değiştirilmiş) olduğuna ve aslının **طَأْمَنَ**dan olduğuna gitti; Ebû ‘Amr ona muhalefet etti; bunun zıddını gördü. Sîbeveyh’in delili: **طَأْمَن** ziyadesizdir; **اطْمَأَنَّ** ise ziyadelidir; ziyade kelimeye iliştiğinde, bu sebeple ona bir tür zayıflık ilişir; çünkü ona aslından olmayan bir şeyin karışması, ona bir sıkışma ve onunla onun arasında onu yüklenmede bir eşitlemedir; ve ziyade asılların üzerine ulaşsa da, ondan hazif çirkinleşse de, her hâlükârda onu zayıflatma yönündedir; zira onun üzerine bir ziyadedir; onu taşımaya ihtiyaç duyar; ondan hazfedilen şeyi hazfetmekle yüklenildiği gibi; ve ziyadede i‘lâl harfi varsa ( ) (aslı boşluk; böyle)... kalbin, ziyade ile birlikte daha evlâ olmasıdır; çünkü kelimeye bir tür zayıflık iliştiğinde, ona başka bir zayıflık daha çabuk gelir; bu, onların izâfede Hanîfe’nin yâ’sını hazfetmeleri gibidir; onun izâfesine, **حَنَفِيّ** sözlerinde yâ’sının hazfi sebebiyle; ve Hanîf’te hazfedilecek bir **تاء** olmadığından, yâ’sı hazfedilmedi; ona izâfede aslîsi üzere geldi; böylece **حنيفي** dediler. Ebû ‘Amr derse ki: masdarın **اطْمَأَنَّ** üzere cereyanı, onun asl olduğuna delâlet eder; bu, onların **الاطْمئنان** sözündendir; denilir ki: senin **الاطمئنان** demene karşılık onların **الطَّأْمَنة** demesi vardır; böylece masdar masdara karşılık (gelmiştir). Ebû ‘Amr üzerine kaldı ki, ziyade masdarda, fiildeki cereyanı gibi cereyan etti; böylece illet iki yerde de birdir. Kezâ **الطُّمَأْنينة** ziyade sahibidir; o, i‘tilâle daha yakındır. Ebû ‘Amr’ı, “ikisi de birbirine yakın iki asıldır; **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi” demesi ikna etmedi; nihayet “kitabın sahibi”ne (Sîbeveyh’e) muhalifinin işini tersine çevirerek ona imkân verdi. Ve O’nun (Azze ve Celle) sözü: **الذين آمنوا وتَطْمَئِنُّ قُلوبُهم بذكر الله**; mânâsı: Allah birliğinden zikredildiğinde, şüphe etmeyenler olarak O’na iman ederler. Ve Yüce Allah’ın sözü: **قل لو كان في الأَرض ملائكةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ**; Zeccâc dedi ki: mânâsı, yerde **مُسْتَوْطِنين** (yerleşik) olanlardır. Ve **اطْمَأَنَّت** yer ve **تَطَأْمَنَتْ**: alçaldı. Ve **طَمْأَنَ** sırtını ve **طَأْمَنَ** mânâca birdir; “kalp üzerine”. **التهذيب**’de üçlüde: **اطْمَأَنَّ** kalbi, sakinleştiğinde; ve **اطْمَأَنَّتْ** nefsi; ve o, şuna karşı **مُطْمَئِنّ**dir; ve şu, **مُطْمَأَنٌّ**dur; ve **اطْبَأَنَّ** onun gibidir; ibdâl üzere. Ve **مُطْمَئِنّ**in tasğîri **طُمَيْئِنٌ**dur; başındaki mîm’in ve sonundaki iki nûn’dan birinin hazfiyle. Ve **طُمَأْنِينَةُ**nin tasğîri **طُمَيْئِنَةٌ**dir; sonundaki iki nûn’dan birinin hazfiyle; çünkü o ziyadedir. Ve Yüce Allah’ın sözü: **يا أَيتها النفس المُطْمَئِنَّة** tefsirinde denildi ki: o, imanla itmi’nân bulmuş ve Rabbine karşı **أَخْبَتَتْ** (boyun eğip alçalmış) olandır. Ve O’nun (Azze ve Celle) sözü: **ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي**; yani gayba iman ettikten sonra müşahedeye doğru sükûn bulsun diye; isim **الطمَأْنينة**dir. Ve denilir: **طَامَنَ** sırtını; yani sırtını büktü; hemzesiz; çünkü **اطْمَأَنَّ**daki hemze, iki sâkini bir araya getirmekten sakınmak için ona sokulmuştur. Ebû İshâk, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi ki: **فإِذا اطْمَأْنَنْتُمْ فأَقِيمُوا الصلاة**; yani kalpleriniz sakinleştiğinde; denilir: **اطْمَأَنَّ** şey, sakinleştiğinde; ve **طَأْمَنْتُه** ve **طَمْأَنْتُه**: onu sakinleştirdiğimde; ve **اطْبَأَنَّ** rivayet edilmiştir. Ve **طَأْمَنْتُ منه**: sakinleştirdim. Ebû Mansûr dedi ki: **اطْمَأَنَّ**; içindeki hemze, iki sâkinin buluşması için getirtilmiştir; sen **اطْمَأَنَّ** dediğinde; fakat sen **طامَنْتُ** dediğinde, **فاعَلْتُ** üzere, onda hemze yoktur; Allah daha iyi bilir; ancak bir kimse şöyle derse: hemze **اطْمَأَنَّ**a lâzım olunca ve **الطُّمَأْنينة**yi hemzeleyince, onda bulunan her fiili hemzelediler; ve **طَمَنَ** konuşmada kullanılmaz; Allah daha iyi bilir.
Maqâyîsü’l-Luğa:
(طمن) **الطاء** ve **الميم** ve **النون**: hemze ziyadesiyle bir asıldır. Denilir: **اطمأنَّ** mekân **يطمئنّ** **طمَأنينة**. Ve **طامنت** ondan: sakinleştirdim.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الطَّمْنُ** (fetha ile): sakin olan; **المُطْمَئِنِّ** gibi; çoğulu **طُمونٌ**. Ve **اطْمأَنَّ** şuna buna **اطْمِئْناناً** ve **طُمَأْنينَةً**; ve o, **مُطْمَئِنٌّ**dür; ve şu, ona doğru **مُطْمأَنٌّ**dur; ve onun tasğîri **طُمَيْئِينٌ**dur. Ve **طَمْأنَ** sırtını **طَامَنَه**; ve işten: sakinleştirdi.
Ve **كسكّينٍ**: Rûm’da bir beldedir.
Tâcü’l-‘Arûs:
(**الطمن بالفتح الساكن**) ve o, konuşmada kullanılmaz. (**كالمطمئن ج طمون**) ve mecazdandır: (**اطمان الى كذا اطمئنانا وطمانينة**) (damme ile) ona sakinleşti ve ona güvendi. (**وهو مطمئن وذاك مطمان**) Sîbeveyh, **اطمان**ın kalb edilmiş olduğuna ve aslının **طا من**dan olduğuna gitti; Ebû ‘Amr ona muhalefet etti; bunun zıddını gördü. Şihâb, Şifâ şerhinde dedi ki: **احمار** gibi denilir; sonra hemzelendi; ve denildi ki: hemze mîm’den önceydi; sonra çevrildi. Süheylî’nin **الروض**’unda: **اطمان**ın vezni **افلعل**dır; çünkü mîm’in aslının eliften sonra olmasıdır; zira o, **تطامن**dan (türemedir) “eğilip alçaldığında”; ancak onu öne aldılar; fiilin ayn’ı olan hemzenin, vasl hemzesinden uzak olması için; böylece lafızca daha hafif olur; Halîl ve Sîbeveyh’in sözünde, iki hemzenin yakınlığından kaçış olarak bazı şeyleri çevirdikleri gibi. (**وتصغيره**) yani **المطمئن**in: **طميئن**; başından mîm’in ve sonundan iki nûn’dan birinin hazfiyle. Ve **طمأنينة**nin tasğîri **طميئنة**; sonundan iki nûn’dan birinin hazfiyle; çünkü o ziyadedir. (**وطمان ظهره طامنه**) yani onu büktü; ve **طامنه** hemzesizdir; çünkü **اطمان**a giren hemze, iki sâkini bir araya getirmekten sakınmak içindir. (**و**) **طمان** (**من الامر سكن**) ve (**طمين (كسكين د بالروم)**). *Ve buna ilâve olarak: **طامن** şeyi, onu sakinleştirdi; **طمانه** gibi. Ve **الطامنة**: **الاطمئنان**. Ve **المطمئن**: yerde yerleşik olan. Ve **اطمانت** yer ve **تطامنت**: alçaldı. Ve **النفس المطمئنة**: imanla itmi’nân bulmuş ve Rabbine karşı **اخبتت** olan. Ve **اطمان** oturarak. Ve **اطمان** onun yapmakta olduğu şeyden; yani onu terk etti. Ve onda **تطامن** vardır; yani sükûn ve vakar.
