# طمن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طمن

طَأْمَنَ الشيءَ: سَكَّنه. والطُّمَأْنِينَةُ: السُّكونُ. واطْمَأَنَّ الرجل اطْمِئناناً وطُمَأْنينة أَي سَكَن، ذهب سيبويه إلى أَن اطْمَأَنَّ مقلوب، وأَن أَصله من طَأْمَنَ، وخالفه أَبو عمرو فرأَى ضِدَّ ذلك، وحجة سيبويه أَن طَأْمَن غير ذي زيادة، واطْمَأَنَّ ذو زيادة، والزيادةُ إذا لحقت الكلمة لحقها ضرب من الوَهْنِ لذلك، وذلك أَن مخالطتها شيء ليس من أَصلها مُزاحَمةٌ لها وتسوية في التزامه بينها وبينه، وهو وإن تبلغ الزيادةُ على الأُصول فَحُشَ الحذفُ منها، فإِنه على كل حال على صَدَدٍ من التَّوْهين لها، إذ كان زيادةً
عليها يحتاج إلى تحملها كما تتحامل بحذف ما حذف منها، وإذا كان في الزيادة حرف من الإعلال كان ( ) (كذا بياض بالأصل)... أَن يكون القلب مع الزيادة أَولى، وذلك أَن الكلمة إذا لحقها ضرب من الضعف أَسرع إليها ضعف آخر، وذلك كحذفهم ياء حنيفة في الإضافة إليها لحذف يائها في قولهم حَنَفِيّ، ولما لم يكن في حنيف تاء تحذف فتحذف ياؤُها، جاء في الإضافة إليها على أَصله فقالوا حنيفي، فإِن قال أَبو عمرو جَرْيُ المصدرِ على اطْمَأَنَّ يدل على أَنه هو الأَصل، وذلك من قولهم الاطْمئنان، قيل قولهم الطَّأْمَنة بإِزاء قولك الاطمئنان، فمَصْدَرٌ بمصدرٍ، وبقي على أَبي عمرو أَن الزيادة جرت في المصدر جريها في الفعل، فالعلة في الموضعين واحدة، وكذلك الطُّمَأْنينة ذات زيادة، فهي إلى الاعتلال أَقرب، ولم يُقْنِع أَبا عمرو أَن قال إنهما أَصلان متقاربان كجَذَبَ وجَبَذَ حتى مَكَّنَ خلافَه لصاحب الكتاب بأَن عَكَسَ عليه الأَمْرَ. وقوله عز وجل: الذين آمنوا وتَطْمَئِنُّ قُلوبُهم بذكر الله؛ معناه إذا ذكر الله بوحدانيته آمنوا به غير شاكِّين. وقوله تعالى: قل لو كان في الأَرض ملائكةٌ
يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ؛ قال الزجاج: معناه مُسْتَوْطِنين في الأَرض. واطْمَأَنَّت الأَرضُ وتَطَأْمَنَتْ: انخفضت. وطَمْأَنَ ظهره وطَأْمَنَ بمعنى، على القلب. التهذيب في الثلاثي: اطْمَأَنَّ قلبه إذا سكن، واطْمَأَنَّتْ نفسه، وهو مُطْمَئِنّ إلى كذا، وذلك مُطْمَأَنٌّ، واطْبَأَنَّ مثله على الإِبدال، وتصغير مُطْمَئِنٍّ طُمَيْئِنٌ، بحذف الميم من أَوله وإِحدى النونين من آخره. وتصغير طُمَأْنِينَةُ طُمَيْئِنَةٌ بحذف إحدى النونين من آخره لأَنها زائدة. وقيل في تفسير قوله تعالى: يا أَيتها النفس المُطْمَئِنَّة؛ هي التي قد اطمَأَنَّتْ بالإِيمانِ وأَخْبَتَتْ لربها. وقولُه عز وجل: ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي؛ أَي ليسكن إلى المعاينة بعد الإِيمان بالغيب، والاسم الطمَأْنينة. ويقال: طَامَنَ ظهره إذا حَنى ظهره، بغير همز لأَن الهمزة التي في اطْمَأَنَّ أُدخلت فيها حِذَارَ الجمع بين الساكنين. قال أَبو إسحق في قوله تعالى: فإِذا اطْمَأْنَنْتُمْ فأَقِيمُوا الصلاة؛ أَي إذا سكنت قلوبكم، يقال: اطْمَأَنَّ الشيءُ إذا سكن، وطَأْمَنْتُه وطَمْأَنْتُه إذا سكَّنْته، وقد روي اطْبَأَنَّ. وطَأْمَنْتُ منه: سَكَّنْت. قال أَبو منصور: اطْمَأَنَّ، الهمزة فيها مُجْتَلَبة لالتقاء الساكنين إذا قلت اطْمَأَنَّ، فإِذا قلت طامَنْتُ على فاعَلْتُ فلا همز فيه، والله أَعلم، إلاَّ أَن يقول قائل: إن الهمزة لما لزمت اطْمَأَنَّ، وهمزوا الطُّمَأْنينةَ، همزوا كل فعل فيه، وطَمَنَ غير مستعمل في الكلام، والله أَعلم.

### Türkçe

**طَأْمَنَ** şeyi: onu sakinleştirdi. Ve **الطُّمَأْنِينَةُ**: sükûndur.

Ve adam **اطْمَأَنَّ** **اطْمِئناناً** ve **طُمَأْنينة** (ile) yani sakinleşti; Sîbeveyh şuna gitti: **اطْمَأَنَّ** kalbedilmiştir ve aslının **طَأْمَنَ**’dan olduğunu; ona Ebû Amr muhalefet etti de bunun zıddını gördü. Sîbeveyh’in hücceti: **طَأْمَن** ziyadesizdir, **اطْمَأَنَّ** ziyadelidir; ziyade kelimeye iliştiği zaman, bu sebeple ona bir tür zayıflık ilişir; bu da şundandır: onunla karışması, aslından olmayan bir şeydir; ona bir sıkışma ve onunla onun arasında ona bağlanmada bir eşitlemedir. Ve her ne kadar ziyade asılların üzerine ulaşsa da ondan hazif çirkinleşse bile, yine de her hâlükârda onu zayıflatma yönündedir; zira onun üzerine bir ziyade idi; onu taşımaya muhtaç olur; ondan hazfedilen şeyi hazfetmekle yüklenildiği gibi. Ve ziyadede i‘lâlden bir harf olursa ( ) (aslında böyle boşluk)... kalbin ziyade ile daha evlâ olması; bu da şundandır: kelimeye bir tür zayıflık iliştiği zaman, ona başka bir zayıflık daha daha hızlı gelir. Bu, onların izâfede Hanîfe’nin yâ’sını hazfetmeleri gibidir; onların **حَنَفِيّ** sözlerinde onun yâ’sını hazfetmeleri sebebiyle. Ve **حنيف**’te hazfedilecek bir tâ olmadığı için de onun yâ’sı hazfedilmedi; ona izâfede aslîsi üzere geldi de **حنيفي** dediler. Eğer Ebû Amr derse: masdarın **اطْمَأَنَّ** üzere cereyanı, onun asl olduğunu gösterir; bu, onların **الاطْمئنان** sözündendir; denilir: onların **الطَّأْمَنة** sözü, senin **الاطمئنان** sözünün karşısındadır; böylece masdar masdar karşılığınadır. Ebû Amr üzerine kaldı ki ziyade masdarda, fiildeki cereyanı gibi cereyan etti; iki yerde illet birdir. Keza **الطُّمَأْنينة** ziyade sahibidir; o, i‘lâle daha yakındır. Ebû Amr’ı, “ikisi birbirine yakın iki asıldır; **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi” demesi ikna etmedi; nihayet “kitabın sahibi” için onun aleyhine işi tersine çevirmekle muhalefetini sağlamlaştırdı.

Ve O’nun عز وجل sözü: **الذين آمنوا وتَطْمَئِنُّ قُلوبُهم بذكر الله**; manası: Allah birliğiyle anıldığı zaman, şüphe etmeyenler olarak ona iman ederler.

Ve O’nun تعالى sözü: **قل لو كان في الأَرض ملائكةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ**; Zeccâc dedi: manası, yerde yerleşik olanlar.

Ve yer **اطْمَأَنَّت** ve **تَطَأْمَنَتْ**: alçaldı. Ve sırtını **طَمْأَنَ** ve **طَأْمَنَ** aynı manadadır; kalb üzere.

**التهذيب**’de üçlüde: kalbi sakinleştiği zaman **اطْمَأَنَّ قلبه**; ve nefsi **اطْمَأَنَّتْ**; ve o, şuna karşı **مُطْمَئِنّ**’dir; ve bu **مُطْمَأَنٌّ**’dır. Ve **اطْبَأَنَّ** onun gibidir; ibdâl üzere. Ve **مُطْمَئِنٍّ**’in tasğîri **طُمَيْئِنٌ**’dir; başındaki mîm’in ve sonundaki iki nûn’dan birinin hazfiyle. Ve **طُمَأْنِينَةُ**’nin tasğîri **طُمَيْئِنَةٌ**’dir; sonundaki iki nûn’dan birinin hazfiyle; çünkü o ziyadedir.

Ve O’nun تعالى sözü: **يا أَيتها النفس المُطْمَئِنَّة**’nin tefsirinde denildi: o, iman ile **اطمَأَنَّتْ** olan ve Rabbine **أَخْبَتَتْ** olandır.

Ve O’nun عز وجل sözü: **ولكن ليَطْمَئِنّ قلبي**; yani gayba iman ettikten sonra müşâhedeye (dayanarak) sakinleşsin; isim **الطمَأْنينة**’dir.

Ve denilir: sırtını büktüğü zaman **طَامَنَ ظهره**; hemzesiz; çünkü **اطْمَأَنَّ**’deki hemze, iki sâkini bir araya getirmekten sakınmak için ona sokulmuştur.

Ebû İshâk, O’nun تعالى sözü hakkında dedi: **فإِذا اطْمَأْنَنْتُمْ فأَقِيمُوا الصلاة**; yani kalpleriniz sakinleştiği zaman. Denilir: şey sakinleştiği zaman **اطْمَأَنَّ الشيءُ**; ve onu sakinleştirdiğim zaman **طَأْمَنْتُه** ve **طَمْأَنْتُه**; ve **اطْبَأَنَّ** rivayet edilmiştir.

Ve ondan **طَأْمَنْتُ**: sakinleştirdim. Ebû Mansûr dedi: **اطْمَأَنَّ**’deki hemze, **اطْمَأَنَّ** dediğin zaman iki sâkinin buluşması için celbedilmiştir; **طامَنْتُ** dediğin zaman **فاعَلْتُ** üzere olduğundan onda hemze yoktur; Allah daha iyi bilir. Ancak bir söyleyen şöyle derse müstesna: hemze **اطْمَأَنَّ**’e lâzım olunca, **الطُّمَأْنينةَ**’yi de hemzelediler; onda bulunan her fiili hemzelediler. Ve **طَمَنَ** kelâmda kullanılmamıştır; Allah daha iyi bilir.
