# طم (ط-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الطاء والميم
طم ، مط : ( مستعملة ) .
طم : قال الليث : الطَّمّ : طَمُّ البئرِ بالتّراب ، وهو الكَبْس .
الأصمعي : جاء السَّيل فَطَمَّ رَكيّةَ آلِ فلان : إذا دَفَنها حتّى يُسوِّيَها .
ويقال للشيء الّذي يَكثُر حتى يَعْلُو قَد طَمَّ ، وهو يَطمُّ طَمّاً . وجاء السَّيل فَطَّم على كلّ شيء ، أي : عَلاَه ، ومن ثَم قيل : فوقَ كلِّ طامَّة طامّةٌ .
وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( وَلاَِنْعَامِكُمْ فَإِذَا جَآءَتِ الطَّآمَّةُ ) ( النازعات : 34 ) ، قال : هي القيامةُ تَطُمُّ على كلّ شيء ، ويقال : تَطِم .
وقال الزّجّاج : الطامّة : هي الصَّيْحة الّتي تَطِمُّ على كلّ شيء .
وقال الأصمعيّ : طَمَّ البعيرُ يَطُمُّ طميماً : إذا مَرّ يَعْدُو عَدْواً سَهْلاً .
وقال عمر بنُ لَجَأَ :
حَوَّزها مِن بُرَق الغَمِيمِ
بالحَوْز والرِّفْق وبالطَّميمِ
ويقال للطائر إذا وَقَع على غُصْن : قد طَمَّمَ تَطمِيماً . الأمويّ : الرجل يَطُمّ في سَيْره طميماً ، وهو مَضاؤه وخِفّتُه ، ويَطمُّ رأسُه طَمّاً .
ابن السكّيت : جاء فلانٌ بالطِّمّ والرِّمّ .
قال أبو عُبيد : الطِّمُّ : الرَّطْبُ ، والرِّمّ : اليابس .
وقيل : الطِّم : البَحْر . والرِّمّ : الثَّرَى . والطَّم بالفتح هو البَحْر ، فكُسِرت الطاء ليَزْدَوِج مع الرِّم ، والطِّمْطِمِيُّ والطُّمْطُمَاني : هو الأعجَم الّذي لا يُفصِح وفي لسانه طَمْطانِية .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الطَمِيم : الفرسُ المُسرِع .
وفي ( النوادر ) : طمةُ القوم : جماعتُهم ووَسَطُهم . ويقال للفَرَس الجواد : طِمٌّ .
وقال أبو النَّجم يصف فرساً :
أَلْصَقُ مِنْ رِيشٍ على غِرائِهِ
والطِّمُّ كالسّامي إلى ارْتقائه
يَقْرَعُه بالزَّجْر أو إشْلائِه
قالوا : يجوز أن يكون سَمّاه طِمّاً لِطَميم عَدْوِه ، ويجوز أن يكون شبَّهه بالبَحر ، كما يقال للفَرَس : بَحْر وغَرْب وسَلْب ، ويقال : لقيتُه في طُمة القوم ، أي : في مجتَمِعهم .
وقال الفرّاء : سمعتُ المفضّل يقول : سألتُ رجلاً مِن أَعلَم الناس عن قول عنترة :
تَأْوِي إلى قُلُص النَّعام كما أَوَتْ
حِزَقٌ يَمانِيةٌ لأعجَمَ طِمْطَم
فقال : يكون باليَمَن من السّحاب ما لا يكون لغيره من البُلْدان في السّماء .
قال : وربّما نشأتْ سحابةٌ في وَسَط السّماء فيسمع صوتُ الرّعد فيها كأنّه من جميع السماء ، فيَجتمع إليه السّحابُ من كلّ جانب ؛ فالحِزَقُ اليمانيّة تلك السّحائب ، والأَعجَمُ : الطِمِطمُ صوتُ الرَّعد .
وقال أبو عمرو في قول ابن مُقبِل يصف ناقة :
باتت على ثَفِنٍ لأمٍ مَراكِزُه
جَافَى به مُسْتَعِدّاتٌ أَطامِيمُ
ثَفِنٍ لأَمٍ : مُسْتَوِياتٌ ، مَراكزُه : مَفاصِلُه ، وأراد بالمستعِدات القوائمَ ، وقال : أَطاميمُ : نَشيطة لا واحدَ لها .
وقال غيرُه : أطاميمُ : تَطِم في السَّيْر ، أي : تُسرِع .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : طَمطَم : إذا سَبَح في الطَّمْطام ، وهو وَسَطُ البَحْر . ومَطْمَط : إذا تَوانَى في خَطِّه وكَلامِه .
وفي الحديث أنّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قيل له : هل نَفَع أبا طالبٍ قرابَتُه منك ونضحه عنك . فقال : ( بَلى وإنّه لَفِي ضَحْضاح من نارٍ ، ولولايَ لكانَ في الطّمْطام ، أي : في وَسَط النَّار . وطَمْطَامُ البَحرِ : وَسَطُه .
وقال أبو زيد : يقال : إذا نَصحتَ الرجلَ فأبى إلا استبداداً برأْيه : دَعْه يترَمّعُ في طُمّته ، ويُبدِع في خَرئهِ .
مط : قال اللّيث : المطُّ : سَعَةُ الخَطْو ، وقد مَطّ يمُطّ . وتَكلّم فمَطَّ حاجِبَيه ، أي : مَدَّهما .
وقال الفراء في قوله : ( ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ ) ( القيامة : 33 ) ، أي : يتبختر لأن الظَّهْر هو المَطَا فيُلَوّي ظهرَهُ تَبختراً .
قال : ونزلتْ في أبي جهل .
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( إذا مَشَت أمّتي المُطَيْطاء ، وخَدَمَتْهم فارسُ والرُّوم كان بأسُهم بينَهم ) .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ وغيرُه : المُطَيْطاء : التّبخترُ ومَدُّ اليدين في المَشْي .
قال : ويُروَى في تفسير قوله تعالى : ( وَتَوَلَّى ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى ) ( القيامة : 33 ) أنه التبخترُ . ويقال للماء الخانز في أسفَل الحوض : المَطِيطة ، لأنه يتمطَّط ، أي : يتمدّد ، وجمعُه مطائط .
قال حُمَيد الأرقط :
خَبْط النِهالِ سَمَلَ المَطائِط
قال أبو عُبيد : من ذَهَبَ بالتمطّي إلى المَطِيطة فإنّه يَذهب به مَذهَب تَظَنَّيتُ من الظنّ ، وتقضَّيتْ من التقضُّض ، وكذلك التمطِّي يريد التمطُّط .
قلتُ أنا : المَطُّ والمَطْو والمَدّ واحد .
وقال الأصمعيّ : المَطِيطة : الماءُ فيه الطِّين يتمطّط ، أي : يتلزّج ويمتدّ .
وقال اللّيث : المطَائِطُ : مواضعُ حَفرِ قَوائم الدّوابّ في الأرض تجتمع فيها الرِّداغ وأَنشَد :
فلَم يَبقَ نُطْفةٌ في مَطِيطَة
مِن الأرض فاستَصْفَيْتُها بالجَحافِلِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المُطُط من جميع الحيوان .

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **الميم**
**طم** ، **مط** : (kullanılan).
**طم** : Leys dedi: **الطَّمّ**: kuyunun toprağa **طَمُّ** edilmesi; o, bastırmadır (**الكَبْس**).
Asmaî: sel geldi de falanın âilesinin kuyucuğunu **فَطَمَّ**: onu gömüp ta ki onu düzleyinceye kadar, olduğu zaman.
Ve çok olup da yükselinceye kadar olan şeye: “**قَد طَمَّ**” denir; o, **يَطمُّ طَمّاً**. Ve sel geldi de her şeyin üzerine **فَطَّم**; yani: onu aştı. Bundan dolayı denildi: “Her **طامَّة**’nin üstünde bir **طامّة** vardır.”
Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **( وَلاَِنْعَامِكُمْ فَإِذَا جَآءَتِ الطَّآمَّةُ )** (Nâziât: 34), dedi: o kıyamettir; her şeyin üzerine **تَطُمُّ**; ve **تَطِم** denir.
Zeccâc dedi: **الطامّة**: her şeyin üzerine **تَطِمُّ** olan çığlıktır (**الصَّيْحة**).
Asmaî dedi: deve **طَمَّ** eder, **يَطُمُّ طميماً**: kolay bir koşuşla koşarak geçtiği zaman.
Ömer b. Lece’ dedi:
حَوَّزها مِن بُرَق الغَمِيمِ
بالحَوْز والرِّفْق وبالطَّميمِ
Ve kuşa, bir dala konduğu zaman: “**قد طَمَّمَ تَطمِيماً**” denir. Emevî: adam yürüyüşünde **يَطُمّ** eder, **طميماً**; o, onun sürati ve hafifliğidir; ve onun başı **يَطمُّ** eder, **طَمّاً**.
İbnü’s-Sikkît: falan kimse **بالطِّمّ والرِّمّ** ile geldi.
Ebû Ubeyd dedi: **الطِّمُّ**: yaş olandır (**الرَّطْبُ**); **الرِّمّ**: kuru olandır (**اليابس**).
Ve denildi: **الطِّم**: denizdir (**البَحْر**). **الرِّمّ**: nemli topraktır (**الثَّرَى**). Ve fetha ile **الطَّم** denizdir; sonra **الرِّم** ile ikili olsun diye **الطاء** kesreli kılındı. Ve **الطِّمْطِمِيُّ** ve **الطُّمْطُمَاني**: o, açıkça konuşmayan; dilinde **طَمْطانِية** bulunan acemdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطَمِيم**: hızlı attır.
**( النوادر )**’de: **طمةُ القوم**: onların topluluğu ve ortasıdır. Ve iyi ata: **طِمٌّ** denir.
Ebû’n-Necm bir atı vasfederek dedi:
أَلْصَقُ مِنْ رِيشٍ على غِرائِهِ
والطِّمُّ كالسّامي إلى ارْتقائه
يَقْرَعُه بالزَّجْر أو إشْلائِه
Dediler: onu, koşuşunun **طَميم**’inden dolayı **طِمّاً** diye adlandırmış olması caizdir; ve onu denize benzetmiş olması da caizdir; nitekim ata: “**بَحْر**” ve “**غَرْب**” ve “**سَلْب**” denir. Ve: “Onunla kavmin **طُمة**’sinde karşılaştım” denir; yani: onların toplanma yerinde.
Ferrâ dedi: Mufaddal’ı şöyle derken işittim: İnsanların en bilgililerinden bir adama, Antara’nın sözü hakkında sordum:
تَأْوِي إلى قُلُص النَّعام كما أَوَتْ
حِزَقٌ يَمانِيةٌ لأعجَمَ طِمْطَم
Dedi ki: Yemen’de, gökteki bulutlardan, başka beldeler için olmayan şey olur.
Dedi: bazen göğün ortasında bir bulut oluşur da onda gök gürültüsünün sesi, sanki bütün göktenmiş gibi işitilir; her yandan bulut ona toplanır; işte **الحِزَقُ اليمانيّة** o bulutlardır; ve **الأَعجَمُ**: **الطِمِطمُ** gök gürültüsünün sesidir.
Ebû Amr, İbn Mukbil’in bir dişi deveyi vasfederken söylediği söz hakkında dedi:
باتت على ثَفِنٍ لأمٍ مَراكِزُه
جَافَى به مُسْتَعِدّاتٌ أَطامِيمُ
**ثَفِنٍ لأمٍ**: düzleşmişlerdir (**مُسْتَوِياتٌ**). **مَراكزُه**: eklemleridir (**مَفاصِلُه**). Ve **المستعِدات** ile ayakları kastetti. Ve dedi: **أَطاميمُ**: tekili olmayan, çevik olanlardır.
Başkası dedi: **أطاميمُ**: yürüyüşte **تَطِم** eder; yani: hızlanır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طَمطَم**: **الطَّمْطام** içinde yüzdüğü zaman; o, denizin ortasıdır. Ve **مَطْمَط**: çizgisinde ve sözünde ağır davrandığı zaman.
Hadiste: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) denildi: Ebû Tâlib’e, seninle olan akrabalığı ve senden savunması fayda verdi mi? Dedi ki: “Evet; ve o, ateşten bir **ضَحْضاح** içindedir; ben olmasaydım **الطّمْطام** içinde olurdu”; yani: ateşin ortasında. Ve **طَمْطَامُ البَحرِ**: onun ortasıdır.
Ebû Zeyd dedi: bir adama öğüt verdiğinde de o, ancak kendi görüşünde tek başlılıkta direndiğinde: “Onu bırak, **طُمّته**’sinde **يترَمّعُ** etsin ve dışkısında **يُبدِع** etsin” denir.

**مط** : Leys dedi: **المطُّ**: adımın genişliğidir; ve **مَطّ يمُطّ**. Ve konuştu da iki kaşını **مَطَّ** etti; yani: ikisini uzattı.
Ferrâ, şu söz hakkında dedi: **( ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى أَهْلِهِ )** (Kıyâme: 33); yani: çalımlanır; çünkü sırt, **المَطَا**’dır; böylece sırtını çalımla büküp eğer.
Dedi: Ebû Cehil hakkında indi.
Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: “Ümmetim **المُطَيْطاء** ile yürüdüğü ve onlara Fars ile Rum hizmet ettiği zaman, onların şiddeti kendi aralarında olur.”
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî ve başkaları dedi: **المُطَيْطاء**: çalım satmak ve yürüyüşte elleri uzatmaktır.
Dedi: Yüce Allah’ın sözü **( وَتَوَلَّى ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى )** (Kıyâme: 33) tefsirinde, onun çalım satmak olduğu rivayet edilir. Ve havuzun dibindeki kokuşmuş suya: **المَطِيطة** denir; çünkü o **يتمطَّط** eder; yani: uzar; çoğulu **مطائط**’tır.
Humeyd el-Arkat dedi:
خَبْط النِهالِ سَمَلَ المَطائِط
Ebû Ubeyd dedi: **التمطّي**’yi **المَطِيطة**’ye götüren kimse, onu “**تَظَنَّيتُ**”in zandan, “**تقضَّيتْ**”in de “**التقضُّض**”dan olduğu yola götürür; ve bunun gibi **التمطِّي**, **التمطُّط**’u ister.
Ben dedim: **المَطُّ** ve **المَطْو** ve **المَدّ** birdir.
Asmaî dedi: **المَطِيطة**: içinde çamur bulunan sudur; **يتمطّط** eder; yani: yapışkanlaşır ve uzar.
Leys dedi: **المطَائِطُ**: hayvanların ayaklarının yerde açtığı çukurların yerleridir; oralarda çamurlu su (**الرِّداغ**) toplanır. Ve şu beyti okudu:
فلَم يَبقَ نُطْفةٌ في مَطِيطَة
مِن الأرض فاستَصْفَيْتُها بالجَحافِلِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المُطُط** bütün hayvanlardandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء في المضاعف والمطابق)
(طع) الطاء والعين ليس بشيء. فأمَّا ما حكاه الخليل، من أن الطَّعطعة حكاية صوت اللاطع فليس بشيء.
(طف) الطاء والفاء يدلُّ على قِلّةِ الشيء. يقال: هذا شيءٌ طفيف. ويقال: إِناءٌ طَفَّانُ، أي ملآن. والتَّطْفِيف: نقص المكيال والميزان. قال بعض أهل العلم: إِنّما سمِّي بذلك لأنَّ الذي ينقصه منه يكون طفيفاً. ويقال لِمَا فوق الإِناء الطَِّفَاف والطُّفافة. فأمَّا قولهم: طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا، أي رفعتُهُ إليه وحاذيته([1]). وفي الحديث: "طَفَّفَ بي الفرسُ مسجدَ بني فلان([2])" فإنَّه يريد وثَب حتى كاد يساوي المسجد ـ فهذا على معنى التشبيه بطَفاف الإناء وطَفافته. والقياس واحد.
ومما شذَّ عن الباب قولهم: أطفَّ فلانٌ بفلان، إذا طَبَن له وأراد ختله. ومنه استطفَّ الأمرُ، إِذا أمكنَ وأُكْمِلَ([3])، وهذا من باب الإبدال، وقد ذكر في بابه.
(طل) الطاء واللام يدل على أصولٍ ثلاثة: أحدها غضاضة الشَّيء وغضارَته، والآخَر الإشراف، والثالث: إِبطال الشَّيء.
فالأول الطّلّ: وهو أضعف المطر، إِنّما سمِّي به لأنَّه يحسِّن الأرض. ولذلك تسَمّى امرأة الرَّجل طَلّته.
قال بعضهم: إنَّما سمِّيت بذلك لأنَّها غضّةٌ في عينه [كأنّها] طَلّ. ومن الباب في معنى القلَّة، وهو محمولٌ على الطّلّ، قولهُم: ما بالنّاقة طُلّ، أي ما بها لبن، يراد ولا قليلٌ منه. وضُمَّت الطاء فرقاً بينه وبين المطر.
والباب الآخر: الطّلَل، وهو ما شَخَص من آثار الديار. يقال لِشَخْصِ الرَّجل طَلَلُهُ. ومن ذلك أَطَلَّ على الشَّيء، إذا أَشْرَفَ. وطَلَل السَّفِينة: جِلالها، والجمع أطلال. ويقال: تَطَالَلْت، إِذا مددتَ عنقَكَ تنظُرُ إلى الشيءِ يبعُد عنك. قال:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])وأمّا إبطال الشيء فهو إطلال الدِّماء، وهو إبطالها، وذلك إِذا لم يطلب لها. يقال طُلَّ دمه فهو مطلول، وأُطِلّ فهو مُطَلّ، إِذا أُهْدِر.
ومما شذَّ عن هذه الأصول، وما أدري كيف صحّته قولهم: إنَّ الطِّلَّ([5]): الحيَّة. والطَّلاَطِلَة: داءٌ يأخذ في الصُّلْب.
(طم) الطاء والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تغطيةِ الشَّيءِ للشَّيءِ حتى يسوّيهِ به، الأرض أو غيرها. من ذلك قولهم طمَّ البئر بالتراب: ملأها وسَوَّاها. ثم يحمل على ذلك  فيقال للبحر الطِّمُّ، كأنَّه طَمَّ الماءُ ذلك القرار. ويقولون: "له الطِّمّ والرِّم". فالطِّمّ: البحر، والرِّمّ الثَّرَى. ومن ذلك قولهم: طَمَّ الأمر، إِذا علا وغَلَبَ، ولذلك سُمِّيت القيامة: الطَّامَّة. فأمَّا قولهم: طَمَّ شَعَره، إذا أخذَ منه، ففيه معنى التَّسويَة وإنْ لم يكن فيه التغطية.
ومن الباب: الطِّمْطِم: الرجل الذي لا يُفصح، كأنَّه قد طُمَّ كما تُطَمّ البئر. ومما شذَّ عن هذا الأصل شيءٌ ذكرهُ ابنُ السكّيت، قال: يقال طَمَّ الفرسُ إذا عَلا. وطمَّ الطّائرُ إذا علا الشجرة.
(طن) الطاء والنون أصلٌ يدلُّ على صوت. يقال: طنَّ الذباب طنيناً. ويقولون: ضرب يدَه فأطنّها، كأنَّه يُراد به صوتُ القَطْع.
ومما ليسَ عندي عربياً قولهم للحُزمة من الحطب وغيرِه: طُنّ. ويقولون: طَنَّ، إذا مات، وليس بشيء.
(طه) الطاء والهاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال للفرسِ السريع: طَهطاهٌ.
(طأ) الطاء والهمزة، وهو يدلُّ على هَبْط شيءٍ. من ذلك قولهم: طأطأ رأسَه. وهو مأخوذٌ *من الطَّأْطاءِ، وهو منهبطٌ من الأرض. وهو في قول الكُميت([6]).
(طب) الطاء والباء أصلان صحيحان، أحدهما يدلُّ على عِلمٍ بالشيء ومَهارَةٍ فيه. والآخر على امتدادٍ في الشيء واستطالة.
فالأول الطِّبّ، وهو العلم بالشيء. يقال رجلٌ طَبٌّ وطبيب، أي عالم حاذق. قال:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])ويقال فحلٌ طَبٌّ، أي ماهر بالقِرَاع. ويقال للذي يتعهّد موضِعَ خُفِّه أَينَ يَطَأُ به: طَبٌّ أيضاً. ولذلك سمِّيَ السِّحْر طِبّاً؛ يقال مطبوب، أي مسحور. قال:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
وأمَّا الذي يقال في قولهم: ما ذاك بِطِبِّي، أي بدهري، فليس بشيء، إِنَّما معناهُ ما ذاك بالأمر الذي أَمْهَرُه، ما ذاك بالشيء الذي أقتلُهُ علماً([8])، كما جاء في الحديث: "فما طهوي إذاً([9])". وقد ذكرناه في بابه.
وأمَّا الأصل الآخَر: فالطِّبَّة: الخِرْقَة المستطيلة من الثَّوب، والجميع طِبَب. وطِبَب شُعاع الشَّمْس: الطَّرَائق الممتّدة تُرَى فيها حين تطلُع. والطِّبابة: السَّير بين الخُرْزَتين. والطِّبّة: مستطيل من الأرض دقيقٌ كثير النَّبات.
ومن ذلك قولُهم: تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ، أي ألوان كثيرة.
(طث) الطاء والثاء ليس بشيء. ويزعمون أنّ الطَّثَّ لُعْبَةٌ بِخشبةٍ تدعى المِطَثَّة.
(طح) الطاء والحاء قريبٌ من الذي قبله على أنّهم يقولون: الطَّحُّ: أن تسحَجَ الشيء بِعَقِبك([10]). ويقال طَحْطَح بهم، إِذا بَدّدهم. وطَحْطَحَهم: غَلَبَهم.
(طخ) الطاء والخاء ليس [له] عندي أصلٌ مطرد ولا منقاس. وقد ذُكِرَ عن الخليل: طَخْطَخَ السَّحابُ: انضمَّ بعضه إلى بعض. والطَّخْطخة: تسوية الشَّيء. وهذا إِنَّما يُحتاج في تصحيحه إلى حُجّة، فأمَّا الحكاية في هذا الباب فيقال إنّ الطّخْطَخَة الضَّحك؛ والحكايات لا تُقاس.
ومما يقرب من هذا في الضَّعف قولهم: إنَّ المتطَخطِخ: الضعيف البصر. وقالوا أيضاً: والطُّخوخ: سوء الخُلُق والشَّراسَة.
(طر) الطاء والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حِدّة في الشيء واستطالةٍ وامتدادٍ من ذلك قولهم: طرَّ السِّنَان، إِذا حدّده. وهذا سنان مطرور، أي محدَّد. ومن الباب الرّجل الطَّرير: ذو الهَيْئَة، كأنَّه شيءٌ قد طُرَّ وجُلِيَ وحُدِّدَ. قال:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])ومن الباب فَتَىً طارٌّ: ط‍رَّ شاربُهُ. والطُّرَّةُ: كُفّة الثَّوب. ويقال: رمى فأطَرَّ، إِذا أنفَذ. وكلُّ شيء حُسِّن فقد طُرَّ، حتى يقال طَرّ حوضَه([12])، إذا طيّنه. والطُّرَّة من الغيم: الطريقة المستطيلة. والخُطَّة السّوداء على ظهر الحمار طُرَّة. وطُرَّة النهر: شَفيرُه. وطَرَّ النّبتُ، إِذا أنبت؛ وهو مِنْ طَرّ شاربُهُ. قال:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])
فأمَّا الطَّرّ الذي في معنى الشَّلّ([14]) والطَّرد، فهو من هذا أيضاً؛ لأنَّ مَنْ طرد شيئاً وشَلّه فقد أَذْلَقه حتى يحتدّ في شَدِّهِ وعَدْوِه. فأمَّا قول الحطيئة:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])فقال أبو زيد: الإطرار الإِغراء. وهذا قريبُ القِياسِ من الباب، لأنَّه إِذا أغراه بالشَّيءِ فقد أَذْلَقه وأحدَّه. وقال آخَرون: المُطِرُّ: المدِلّ. والأوّل أحسن وأقيس. ويقال الغضب المطرّ الذي جاء من أطرار الأرض، أي هو غضب لا يُدرى من أين جاء. وهو صحيح؛ لأنَّ أطرار الأرض أطرافها وطرف كلِّ شيءٍ: الحادّ منه.
(طس) الطاء والسين ليس أصلاً. والطَّسُّ لغةٌ في الطَّسْت.
(طش) الطاء والشين أُصَيلٌ يدلُّ على قِلّةٍ في مَطَر، ويجوز أن يُستعار في غيرهِ أصلاً. من ذلك الطّشّ، وهو المطر الضَّعيف. وقال رؤبة:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
والله أعلم بالصواب.
--------------ـــــ
([1])  وكذا في المجمل، وفي اللسان: "دفعته" بالدال.
([2]) في المجمل واللسان: "بني زريق".
([3]) في المجمل: "إذا استقامَ وأمكن".
([4]) لطهمان بن عمرو الكلابي، كما سبق في حواشي (دمخ). وأنشده في اللسان في (طلل).
([5]) يقال أيضاً بفتح الطاء، كما في اللسان (طلل 432).
([6]) في ديوانه (2: 22). وأنشده في اللسان والجمهرة (3: 285) بدون نسبة :
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
 ([7]) البيت لعلقمة الفحل في ديوانه 131 والمفضليات (3: 192).
([8]) في الأصل: "أقله علما".
([9]) انظر ما سيأتي في (طهي). وفي اللسان (طها): "وقيل لأبي هريرة: أأنت سمعت هذا من رسول الله صلى الله عليه وسلم؟ فقال: وما كان طهوي ـ أي ما كان عملي ـ إن لم أحكم ذلك".
([10]) في الأصل: "يعقل"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) البيت من أبيات رويت في الحماسة: (2: 20). منسوبة إلى العباس بن مرداس. وذكر في اللسان (طرر) أن البيت يروى أيضاً للمتلمس.
([12]) في الأصل: "خوصته" ، صوابه في المجمل واللسان.
([13]) البيت لأبي قيس بن رفاعة. اللسان (عنس)، وشرح شواهد المغني 244. وسيأتيýýýýýýý في (عنس).
([14]) في الأصل: "الشك"، تحريف.
([15]) ديوان الحطيئة 49 واللسان (طرر) وإصلاح المنطق 320.
([16]) في اللسان :              * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
    وفي الديوان: 78:          * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** في المضاعف والمطابق)
(**طع**) **الطاء** ve **العين** bir şey değildir. Şu hâlde Halîl’in hikâye ettiği şey; **الطَّعطعة**’nın **اللاطع**’ın sesinin taklidi olduğu (iddiası) bir şey değildir.

(**طف**) **الطاء** ve **الفاء** şeyin azlığına delâlet eder. Denir: bu, az bir şeydir: **طَفيف**. Ve denir: **إِناءٌ طَفَّانُ**, yani dolu. Ve **التَّطْفِيف**: ölçeği ve tartıyı eksiltmektir. Bazı ilim ehli dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü ondan eksilttiği şey az olur. Ve kabın üstünde olana **الطَِّفَاف** ve **الطُّفافة** denir. Şu hâlde onların sözleri: **طفّفت بفلانٍ موضعَ كذا**, yani onu oraya yükselttim ve ona hizaladım([1]). Hadiste: “**طَفَّفَ** bi’l-fersu mescide benî filân([2])” — şüphesiz o, sıçradı da neredeyse mescide eşit olacaktı, demek ister; bu, kabın **طَفاف**’ı ve **طَفافته**’si ile benzetme mânâsı üzerinedir. Kıyas birdir.

Ve bâbdan şâz olan şeylerden: onların sözleri: **أطفَّ** filânun bi-fulân, ona **طَبَن** ettiği ve onu aldatmayı istediği zaman. Ve ondan: **استطفَّ** el-emru, mümkün olduğu ve tamamlandığı zaman([3]); bu, ibdâl bâbındandır ve kendi bâbında zikredilmiştir.

(**طل**) **الطاء** ve **اللام** üç asla delâlet eder: birincisi şeyin tazeliği ve tazeliği, ikincisi yukarıdan bakma, üçüncüsü: şeyi iptal etme.

Birincisi **الطّلّ**: o, yağmurun en zayıfıdır; ancak bununla adlandırıldı, çünkü yeri güzelleştirir. Bundan dolayı erkeğin karısına **طَلّته** denir.

Bazıları dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun gözünde tazedir; [sanki o] **طَلّ** gibidir. Ve bâbdan, azlık mânâsında olup **الطّلّ** üzerine taşınmış olan, onların sözü: **ما بالنّاقة طُلّ**, yani onda süt yok; azı da yok demek istenir. **الطاء** yağmurdan ayırmak için ötrelendi.

Diğer bâb: **الطّلَل**; o, diyarların izlerinden belirginleşen şeydir. Erkeğin şahsına **طَلَلُهُ** denir. Bundan: **أَطَلَّ** alâ’ş-şey’, bir şeye yukarıdan baktığı zaman. Ve geminin **طَلَل**’i: örtüleridir; çoğulu **أطلال**. Ve denir: **تَطَالَلْت**, boynunu uzattığın zaman; senden uzaklaşan şeye bakarsın. Dedi:
كَفَى حَزناً أنِّي تطاللت كي أرَى  *** ذُرى عَلَمَيْ دَمْخٍ فما يُريَانِ([4])
Şeye gelince: şeyi iptal etmek; o, **إطلال الدِّماء**’dır; o da onları iptal etmektir; bu, onlar için talepte bulunulmadığı zaman olur. Denir: **طُلَّ دمه**; o hâlde o **مطلول**’dür. Ve **أُطِلّ**; o hâlde o **مُطَلّ**’dır; heder edildiği zaman.

Ve bu asıllardan şâz olan şeylerden — doğruluğu nasıl oldu bilmiyorum — onların sözleri: şüphesiz **الطِّلَّ**([5]): yılandır. Ve **الطَّلاَطِلَة**: belde tutan bir hastalıktır.

(**طم**) **الطاء** ve **الميم** sahih bir asıldır; şeyin şeyi örtmesine, onunla onu düzleyinceye kadar delâlet eder; yer veya başkası. Bundan onların sözü: **طمَّ البئر بالتراب**: onu doldurdu ve düzledi. Sonra bunun üzerine taşınır da denir: denize **الطِّمُّ**; sanki su o çukuru **طَمَّ** etti. Ve derler: “له **الطِّمّ** و**الرِّم**”. Şu hâlde **الطِّمّ**: denizdir; **الرِّمّ**: nemli topraktır. Bundan onların sözü: **طَمَّ الأمر**, yükseldiği ve galip geldiği zaman; bundan dolayı kıyamete **الطَّامَّة** adı verildi. Şu hâlde onların sözü: **طَمَّ شَعَره**, ondan aldığı zaman; onda düzleme mânâsı vardır, her ne kadar onda örtme olmasa da.

Ve bâbdan: **الطِّمْطِم**: açık konuşmayan adam; sanki o, kuyu örtüldüğü gibi **طُمَّ** edilmiştir. Ve bu asıldan şâz olan şeylerden, İbnü’s-Sikkît’in zikrettiği bir şey: dedi: denir: **طَمَّ الفرسُ**; yükseldiği zaman. Ve **طمَّ الطّائرُ**; ağaca yükseldiği zaman.

(**طن**) **الطاء** ve **النون** bir asıldır; sese delâlet eder. Denir: **طنَّ الذباب طنيناً**. Ve derler: elini vurdu da onu **أطنّها** etti; sanki bununla kesmenin sesi kastedilir.

Ve bence Arapça olmayan şeylerden: odun ve başkasından demete **طُنّ** demeleri. Ve derler: **طَنَّ**, öldüğü zaman; bir şey değildir.

(**طه**) **الطاء** ve **الهاء** tek bir kelimedir. Hızlı ata **طَهطاهٌ** denir.

(**طأ**) **الطاء** ve **الهمزة**; o, bir şeyin alçalmasına delâlet eder. Bundan onların sözü: **طأطأ رأسَه**. O, **الطَّأْطاءِ**’dan alınmıştır; o, yerden bir çöküntüdür. O, Kümeyt’in sözü içindedir([6]).

(**طب**) **الطاء** ve **الباء** iki sahih asıldır: birincisi şey hakkında bilgiye ve onda maharete delâlet eder. Diğeri, şeyde uzamaya ve uzamışlığa.

Birincisi **الطِّبّ**: o, şey hakkında bilgidir. Denir: **رجلٌ طَبٌّ** ve **طبيب**; yani bilen, usta. Dedi:
فإنْ تسألوني بالنِّسَاءِ فإنّني  *** بصيرٌ بأدواء النِّساءِ طبيب([7])
Ve denir: **فحلٌ طَبٌّ**; yani vuruşmada mahir. Ve ayağının bastığı yeri gözeten kimseye de **طَبٌّ** denir. Bundan dolayı sihre **طِبّ** adı verildi; denir: **مطبوب**; yani büyülenmiş. Dedi:
فإنْ كنت مطبوباً فلا زِلْت هكذا  *** وإِنْ كُنت مسحوراً فلا برأ السِّحرُ
Şu hâlde onların sözü içinde söylenen şeye gelince: **ما ذاك بِطِبِّي**, yani zamanımca; bir şey değildir. Ancak mânâsı: o, benim maharetli olduğum iş değildir; o, benim onu bilgiyle kuşattığım şey değildir([8]); hadiste geldiği gibi: “فما **طهوي** إذاً([9])”. Onu kendi bâbında zikrettik.

Diğer asla gelince: **الطِّبَّة**: elbiseden uzunlamasına bez parçasıdır; hepsi **طِبَب**. Güneş ışınının **طِبَب**’i: doğduğu vakit içinde görülen uzamış çizgilerdir. **الطِّبابة**: iki boncuk arasında yürüyüştür. Ve **الطِّبّة**: yerden ince, bitkisi çok olan uzunlamasına (parça).

Bundan onların sözü: **تلقَى فلاناً عن طِبَبٍ كثيرةٍ**, yani çok renkler üzere.

(**طث**) **الطاء** ve **الثاء** bir şey değildir. Ve zannederler ki **الطَّثَّ**, **المِطَثَّة** denilen bir sopayla bir oyundur.

(**طح**) **الطاء** ve **الحاء**, ondan öncekinin yakınıdır; şu var ki onlar derler: **الطَّحُّ**: şeyi topuğunla kazımandır([10]). Ve denir: **طَحْطَح** bihim; onları dağıttığı zaman. Ve **طَحْطَحَهم**: onları yendi.

(**طخ**) **الطاء** ve **الخاء**’ın bende düzenli ve kıyaslı bir aslı yoktur. Halîl’den nakledilmiştir: **طَخْطَخَ السَّحابُ**: bir kısmı bir kısmına katıldı. Ve **الطَّخْطخة**: şeyi düzlemektir. Bu, ancak doğrulanmasında bir delile muhtaçtır. Şu hâlde bu bâbda hikâye olarak denir ki **الطّخْطَخَة** gülmektir; hikâyeler kıyas edilmez.

Ve bunun zayıflıkta yakını olan şeylerden: onların sözü: şüphesiz **المتطَخطِخ**: zayıf görendir. Ve ayrıca dediler: **الطُّخوخ**: kötü huy ve sertliktir.

(**طر**) **الطاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; şeyde keskinliğe ve uzamaya ve yayılmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **طرَّ السِّنَان**, onu sivrilttiği zaman. Ve bu, **سنان مطرور**’dur; yani sivriltilmiş. Ve bâbdan: **الرّجل الطَّرير**: heyet sahibi; sanki o, **طُرَّ** edilmiş, parlatılmış ve sivriltilmiş bir şeydir. Dedi:
ويُعجِبك الطّريرُ فتبتليه *** فيُخلِفُ ظنَّك الرجلُ الطّريرُ([11])
Ve bâbdan: **فَتَىً طارٌّ**: bıyığı **ط‍رَّ** etti. Ve **الطُّرَّةُ**: elbisenin eteği. Ve denir: attı da **أطَرَّ**; delip geçirdiği zaman. Ve güzelleştirilen her şey **طُرَّ** edilmiştir; hatta denir: **طَرّ حوضَه**([12]); onu çamurla sıvadığı zaman. Ve buluttan **الطُّرَّة**: uzunlamasına yol. Ve eşeğin sırtındaki siyah çizgi **طُرَّة**’dir. Ve nehrin **طُرَّة**’si: kıyısıdır. Ve **طَرَّ النّبتُ**, bitirdiği zaman; o, bıyığının **طَرّ** etmesindendir. Dedi:
منّا الذي هو ما إنْ طَرَّ شاربُهُ *** والعانسون ومنّا المُرْدُ والشِّيبُ([13])

Şu hâlde felç([14]) ve kovma mânâsındaki **الطَّرّ**’a gelince; o da bundandır; çünkü bir şeyi kovan ve onu felç eden, onu kaydırmış olur da onun çekişinde ve koşuşunda keskinleşir. Şu hâlde Hutay’e’nin sözüne gelince:
غَضِبْتُم علينا أن قتلْنا بخالدٍ *** بني مالِكٍ ها إنَّ ذا غَضَبٌ مُطِرّ([15])
Ebû Zeyd dedi: **الإطرار** kışkırtmadır. Bu, bâbdan kıyasa yakındır; çünkü onu bir şeye kışkırttığı zaman onu kaydırmış ve keskinleştirmiş olur. Başkaları dedi: **المُطِرُّ**: kendini beğenmiş olandır. Birincisi daha güzel ve daha kıyaslıdır. Ve denir: **الغضب المطرّ**; yerin **أطرار**’ından gelen (öfke); yani nereden geldiği bilinmeyen bir öfkedir. Bu doğrudur; çünkü yerin **أطرار**’ı uçlarıdır; her şeyin ucu: onun keskin olanıdır.

(**طس**) **الطاء** ve **السين** bir asıl değildir. Ve **الطَّسُّ**, **الطَّسْت**’te bir lehçedir.

(**طش**) **الطاء** ve **الشين** küçük bir asıldır; yağmurda azlığa delâlet eder; aslında başkasında da ödünç alınması câizdir. Bundan **الطّشّ**: o, zayıf yağmurdur. Rü’be dedi:
* ولا نَدَى وَبْلِكَ بالطَّشيشِ([16]) *
Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــــ
([1]) Ve böylece **المجمل**’de; **اللسان**’da: **"دفعته"** **الدال** ile.
([2]) **المجمل** ve **اللسان**’da: **"بني زريق"**.
([3]) **المجمل**’de: **"إذا استقامَ وأمكن"**.
([4]) Tuhmân b. Amr el-Kilâbî’nindir; daha önce (دمخ) haşiyelerinde geçti. **اللسان**’da (طلل) içinde okudu.
([5]) **الطاء**’ın fethasıyla da denir; **اللسان** (طلل 432)’de olduğu gibi.
([6]) Dîvânında (2: 22). **اللسان** ve **الجمهرة** (3: 285)’te nisbesiz okudu:
منها اثنتان لما الطأطاء يحجبه *** والأخريان لما يبدو به القبل
([7]) Beyit, Alkame el-Fahl’ındır; dîvânında 131 ve **المفضليات** (3: 192).
([8]) Asılda: **"أقله علما"**.
([9]) (طهي)’de gelecek olana bak. **اللسان** (طها)’da: “Ve Ebû Hureyre’ye denildi: bunu Allah’ın Resûlü’nden sallallahu aleyhi ve sellem işittin mi? Dedi: **وما كان طهوي** — yani benim işim ne olurdu — eğer bunu sağlam yapmasaydım.”
([10]) Asılda: **"يعقل"**; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([11]) Beyit, **الحماسة**’de rivayet edilen beyitlerdendir: (2: 20). Abbâs b. Mirdâs’a nisbet edilmiştir. **اللسان** (طرر)’de beyitin ayrıca Mütelemmis’e de rivayet edildiği zikredildi.
([12]) Asılda: **"خوصته"**; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([13]) Beyit, Ebû Kays b. Rifâa’nındır. **اللسان** (عنس) ve **شرح شواهد المغني** 244. (عنس)’de gelecek.
([14]) Asılda: **"الشك"**; tahrif.
([15]) Hutay’e dîvânı 49 ve **اللسان** (طرر) ve **إصلاح المنطق** 320.
([16]) **اللسان**’da: * ولا جدا نيلك بالطشيش *.
Dîvânda: 78: * وما جدا غيثك بالطشوشِ *.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطم: البحر المطموم، يقال له: الطم والرم، وطم على كذا، وسميت القيامة طامة لذلك. قال تعالى: ﴿فإذا جاءت الطامة الكبرى﴾ [النازعات/34].

##### Türkçe

- **الطم**: örtülmüş deniz; ona **الطم** ve **الرم** denir. Ve **طم على كذا**: şu şeyin üzerine örttü. Ve bu sebeple kıyamet **طامة** diye adlandırıldı. Yüce Allah dedi ki: ﴿فإذا جاءت **الطامة الكبرى**﴾ [النازعات/34].

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَمَّ
1 طَمَّ ذ , (MA, K, TA,) aor. طَمُ٣َ , (TA, [by rule it should be طَمِ٣َ ,]) inf. n. طُمُومٌ (MA, K, TA) and طَمٌّ, (K, TA,) said of water, It was, or became, abundant, (MA, K, TA,) and rose high, or to a high pitch. (TA.) [See also طَمَى.] And طَمَّ الوَادِى means [طَمَّ سَيْلُ الوَادِى i. e. The torrent of the valley or water-course] rose high, or to a high pitch, and predominated: whence the prov., جَرَى الوَادِى فَطَمَّ عَلَى القَرِىِّ; in explanation of which Meyd says, i. e., [The torrent of the valley or water-course (سَيْلُ الوَادِى) flowed, (so in the Provs. of Meyd,)] and filled up, or choked up, meaning destroyed by filling up, or choking up, the channel by which the water ran into the meadow: and he says that the prov. is applied to the case in which evil exceeds the ordinary limit: (Har p. 127:) [or, accord. to Z, it means a man's overcoming his adversary: (Freytag's Arab. Prov. i. 278:) but it should be observed that طَمَّ in this sense is trans. without a prep.:] one says of a torrent, (S, Meyd, and Har ubi suprà,) طَمَّ الرَّكِيَّةَ, (S, Meyd, K, Har,) aor. طَمُ٣َ and طَمِ٣َ , (K, TA,) the latter on the authority of IAar, inf. n. طَمٌّ, (TA,) It filled up, or choked up, the well, syn. دَفَنَهَا, (S, Meyd, K, Har,) or كَبَسَهَا, (IAar, TA,) and made it even or level (سَوَّاهَا) [with the ground around it]: (S, K:) and طَمَّ الشَّىْءَ بِالتُّرَابِ, inf. n. طَمٌّ, He covered over the thing with earth, or dust; syn. كَبَسَهُ: (TA:) and طَمَّ الاـِنَآءَ, (K, TA,) inf. n. طَمٌّ, (TA,) He filled the vessel (K, TA) so that the contents overflowed its edges: (TA:) and طَمَّ البِئْرَ وَغَيْرَهَا بِالتُّرَابِ, aor. طَمُ٣َ , inf. n. طَمٌّ, He filled the well &c. with earth, or dust, so that it became even with the ground: (Mgh, * Msb:) and طَمَّهَا التُّرَابُ The earth, or dust, so filled it. (Msb.) ― -b2- [Hence, i. e. from طَمَّ الوَادِى meaning as expl. in the beginning of the next preceding sentence,] one says, طَمَّ الشَّىْءُ, (S, K,) aor. طَمُ٣َ , (S, TA,) [inf. n. طَمٌّ and طُمُومٌ,] (assumed tropical:) The thing abounded so that it rose to a high pitch, or had ascendency, and overcame. (S, K.) And طَمَّ الأَمْرُ, inf. n. طَمٌّ, (assumed tropical:) The affair, or event, rose to a high pitch, or had ascendency, and overcame: (Msb:) or was, or became, great, or formidable. (Har p. 127.) And أَمْرٌ يطمّ ولا يتمّ [app. يَطِمُّ وَلَا يَتِمُّ, agreeably with analogy, in order to assimilate the former verb with the latter, as is often done; meaning (assumed tropical:) An affair that is great, or formidable, and that will not become accomplished]. (TA.) And طَمَّتِ الفِتْنَةُ (assumed tropical:) The sedition, or conflict and faction, or the like, was, or became, vehement, or severe. (TA.) And دَاهِيَةٌ تطمُّ عَلَى الدَّوَاهى [i. e. تَطُمُّ or تَطِمُّ], meaning (assumed tropical:) [A calamity] that predominates over [the other calamities]. (Har p. 127.) ― -b3- طَمَّ الفَرَسَ and طَمَّ عَلَيْهَا He (the stallion) leaped the mare. (TA.) And طَمَّ الشَّجَرَةَ, (K,) inf. n. طَمٌّ, (JM,) He (a bird) mounted upon the top of the tree. (K.) ― -b4- طَمَّ said of a man and of a horse, aor. طَمِ٣َ and طَمُ٣َ , inf. n. طَمِيمٌ and طَمٌّ, He was, or became, light, or active, (K, TA,) and quick: (TA:) or he went away upon the face of the earth: (K, TA:) or he went away in any way. (TA.) And He ran in an easy manner: (K:) or so طَمَّ, aor. طَمِ٣َ , inf. n. طَمِيمٌ: (TA:) and مَرَّيَطِمُّ, with kesr, inf. n. طَمِيمٌ, He passed along running in an easy manner: (S:) and so, accord. to As, طَمَّ, inf. n. طُمُومٌ. (TA.) [See also طَمَى.] ― -b5- طَمَّ رَأْسَهُ, (K,) aor. طَمُ٣َ , inf. n. طَمٌّ, (TA,) He took somewhat from [the hair of] his head; غضَّ مِنْهُ. (K. [So in my MS. copy: in the CK and TA, erroneously, عَضَّ, with the unpointed ع; and thus in the TK, in which, however, the phrase is well expl., on the authority of the A, as meaning he shaved a portion of his head: see also the pass. part. n.]) And طَمَّ شَعَرَهُ, (S, K,) aor. طَمُ٣َ , inf. n. طَمٌّ, (TA,) He cut his hair; (S, K, TA;) and he cut it off entirely. (TA.) And طَمَّ شَعَرَهُ, (S, K,) inf. n. طُمُومٌ, (S,) i. q. عَقَصَهُ [i. e. He plaited his hair: or twisted it: &c.]. (S, K.)

طمّم
2 طمّم ذ , inf. n. تَطْمِيمٌ, He (a bird) alighted upon a branch. (Aboo-Nasr, S, K.)

اطمّ شَعَرُهُ
4 اطمّ شَعَرُهُ ذ His hair attained, or drew near, to the time for its being cut; as also ↓ استطمّ. (S, K.)

انطمّ
7 انطمّ ذ , said of a rivulet, [and in like manner of a well, &c.,] It became filled up with earth, or dust, so as to be even with the ground [around it]. (Mgh.)

10 اـِسْتَطْمَ٣َ see 4.

طَمْطَمَ
R. Q. 1 طَمْطَمَ ذ He swam in the midst of the sea. (IAar, K.) ― -b2- And It (the sea) became full. (TA.) -A2- He had a barbarousness, or vitiousness, or an impotence, or impediment, in his speech, or utterance, not speaking clearly, or correctly. (TA.)

طَمٌّ
طَمٌّ ذ [as an inf. n.: see 1. ― -b2- As a subst.,] see the next paragraph.

طِمٌّ
طِمٌّ ذ The sea: (S, K, TA:) said to be so called because of its overwhelming what is in it (لِأَنَّهُ طَمَّ عَلَى مَا فِيهِ): but in this sense the word is said to be ↓ طَمٌّ, and to be pronounced with kesr for the purpose of assimilating it to رِمٌّ. (TA.) One says, جَآءَ بِالطِّمِّ وَالرِّمِّ, meaning He brought much wealth: (S, TA:) or the meaning in this instance is الامر الكثير [app. a mistranscription for الأَمْر الكَبِير i. e. that which was a great event]: so says As: or much of everything: or much and little: thus accord. to Aboo-Tلlib: or what was moist and what was dry: or the leaves of trees, and what had fallen off from them. (TA. [See more voce رِم: and see also what here follows.]) ― -b2- And Water: (K, TA:) or much water; as also ↓ طَامٌّ/ [or مَآءٌ طَامٌّ]: (TA:) or the rubbish and scum, and the like, that is upon its surface; or that is driven along by it: (K, * TA:) and thus expl. as used in the saying above-mentioned. (TA.) ― -b3- And A large number: (K:) and this also is said to be meant in the phrase above. (TA.) ― -b4- And A wonderful thing; syn. عَجَبٌ and عَجِيبٌ [which here, as in many other instances, evidently signify the same]: (K:) and this too is said to be meant in the phrase above. (TA.) ― -b5- And A male ostrich: (K:) because of the lightness of his pace. (TA.) ― -b6- And A courser, or swift horse; as also ↓ طَمِيمٌ: (K, * TA: [see also طَمُومٌ:]) called طِمٌّ because of. his light and quick, or easy, running (لِطَمِيمِ عَدْوِهِ); or as being likened to the sea, as a horse is termed بَحْرٌ and سَكْبٌ and غَرْبٌ. (TA.) ― -b7- And A large ذَكَر: (K:) because its head is مَطْمُوم [as though this epithet meant “ bare ”]. (TA.) ― -b8- الطِّمُّ is also said in the K to signify الكَيِّسُ; but [SM says] I think that this is a mistranscription for الطَّمُّ meaning الكَبْسُ [see طَمَّ الرَّكِيَّةَ, in the first paragraph]. (TA.)

طُمَّةٌ
طُمَّةٌ ذ A company, or congregated body, of men: and the middle of them: one says, لَقِيتُهُ فى طُمَّةِ القَوْمِ [I met him, or found him, in the company of people, or in the midst of the people]. (TA.) -A2- Also Error; or deviation from the right course: and confusion, or perplexity, and inability to see the right course. (TA.) ― -b2- And Dirt, or filth; syn. قَذَرٌ. (TA.) ― -b3- And Human dung. (K.) AZ says, When thou givest good advice to a man and he refuses to do aught but follow his own opinion alone, دَعْهُ يَتَرَمَّعُ فِى طُمَّتِهِ [leave him wallowing in his dung]. (TA.) ― -b4- And A portion (K, TA) of herbage, mostly (TA) of what is dry, or dried up. (K, TA.)

طَمِمٌ
طَمِمٌ ذ Hardy, strong, or sturdy: occurring thus, without idghلm, in a verse of 'Adee Ibn-Zeyd; applied to a beast such as is termed قَارِحٌ. (TA.)

فَرَسٌ طَمُومٌ
فَرَسٌ طَمُومٌ ذ A swift horse. (TA. [See also طِمٌّ.])

طَمِيمٌ
طَمِيمٌ ذ : see طِمٌّ. ― -b2- Also A medley of men, or people: and a multitude thereof. (TA.)

طَامٌّ
طَامٌّ ذ [part. n. of 1]: see طِمٌّ: ― -b2- and see the paragraph here following.

طَامَّةٌ
طَامَّةٌ ذ A calamity that predominates over others: (K, and Har p. 127:) or simply a calamity. (TA.) It is said in a trad. of Aboo-Bekr En-Nessلbeh, مَا مِنْ طَامَّةٍ اـِلَّا وَفَوْقَهَا طَامَّةٌ (S, * TA) i. e. There is no calamity but above it is a calamity. (TA.) ― -b2- And A great, or formidable, thing; as also ↓ طَامٌّ. (TA.) ― -b3- And A cry, or vehement cry, that overcomes everything. (TA.) ― -b4- And الطَّامَّةُ signifies The resurrection: (S, Msb, K:) so called because it surpasses, or predominates over, everything: (S, * Msb, * TA:) and also called الطَّامَّةُ الكُبْرَى. (Har p. 346.)

طِمْطِمٌ
طِمْطِمٌ ذ and ↓ طُمْطُمَانِىٌّ (S, K) and ↓ طِمْطِمِىٌّ (K) and ↓ طُمَاطِمٌ (TA) A man having a barbarousness, or vitiousness, or an impotence, or impediment, in his speech, or utterance, not speaking clearly, or correctly: (S, K, TA:) and Aboo-Turلb explains [the pl. of the first] طَمَاطِمُ as meaning foreigners (عَجَم). (TA.) Hence the saying of the poet, (S,) 'Antarah, (TA,)
تَأْوِى لَهُ قُلُصُ النَّعَامِ كَمَا أَوَتْ
خِرَقٌ يَمَانِيَّةٌ لِأَعْجَمَ طِمْطِمِ
(S, TA;) respecting which Fr relates his having heard El-Mufaddal say that one of the most learned of men explained to him الخِرَقُ اليَمَانِيَّةُ as meaning the clouds [app. likened to rags of cloth of El-Yemen], and الأَعْجَمُ الطِمْطِمُ as meaning the sound of thunder: (TA:) or the latter hemistich is thus:
حِزَقٌ يَمَانِيَّةٌ لِأَعْجَمَ طِمْطِمِ
and the verse means, To whom (referring to a male ostrich) repair the young ostriches, like as herds of camels of El-Yemen repair to one who is impotent, and indistinct, or incorrect, in speech: he likens the male ostrich, in respect of blackness, and want of speech, to an Abyssinian pastor impotent, and indistinct, or incorrect, in speech. (EM p. 231.) ― -b2- طِمْطِمٌ signifies also A sort of sheep, haring small ears, and أَغْبَاب [or what resemble dewlaps], like the اغباب of oxen: they are in the region of El-Yemen. (IDrd, TA.)

طَمْطَمَةٌ
طَمْطَمَةٌ ذ A barbarousness, or vitiousness, or an impotence, or impediment, in speech, or utterance, so that the speech is not clear, or correct. (TA. [See R. Q. 1, of which it is the inf. n.])

طِمْطِمِىٌّ
طِمْطِمِىٌّ ذ : see طِمْطِمٌ.

طُمْطُمَانِىٌّ
طُمْطُمَانِىٌّ ذ : see طِمْطِمٌ.

طُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ
طُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ ذ The disapproved phraseology [or pronunciation] of the dialect of Himyer, (K, TA,) resembling the speech of the foreigners: thus expl. by Mbr and Eth-Tha'لlibee and others: or, as some say, their change of ل into م [in اَمْ for اَلْ; of which see several exs. voce أَمْ]. (TA.)

طَمْطَامٌ
طَمْطَامٌ ذ The middle of the sea. (K, TA.) ― -b2- And hence, (tropical:) Much fire: or the midst of fire: or the main part thereof: occurring in a trad. of Aboo-Tلlib. (TA.)

طُمَاطِمٌ
طُمَاطِمٌ ذ : see طِمْطِمٌ.

أَذًى أَطَمُّ
[ أَذًى أَطَمُّ ذ Vehement, or severe, annoyance, molestation, harm, or hurt: in the TA carelessly written اذا اطم; and there said to be from طَمَّتِ الفِتْنَةُ, q. v. See also an ex. in the Ham p. 363; where أَطَمْ occurs at the end of a verse for أَطَمَّ used in a like sense; i. e. as an epithet, not as a verb.]

أَطَامِيمُ
أَطَامِيمُ ذ is said in the K to signify The legs of a beast: but AA says, respecting the phrase مُسْتَعِدَّاتٌ أَطَامِيمُ in a verse of Ibn-Mukbil describing a she-camel, that the former of these words is used as meaning legs, and اطاميم means brisk, active, or quick: and by another, or others, this latter word is said to mean تَطِمُّ فِى السَّيْرِ, i. e. that are quick in pace. (TA.)

شَعَرٌ مَطْمُومٌ
شَعَرٌ مَطْمُومٌ ذ means مَعْقُوصٌ [i. e. Hair plaited: or twisted: &c.]. (S, TA.) ― -b2- And رَأْسٌ مَطْمُومٌ A head of which all the hair is cut off. (K * and TA in art. زق.) And مَطْمُومُ الرَّأْسِ A man having all the hair of his head cut off. (TA in that art.)

##### Türkçe

**طَمَّ**
1 **طَمَّ** ذ , (MA, K, TA,) muzâri‘i **طَمُ٣َ** , (TA, [kıyas gereği **طَمِ٣َ** olmalıdır,]) mastarı **طُمُومٌ** (MA, K, TA) ve **طَمٌّ**, (K, TA,) su hakkında söylenir: bol oldu, yahut bollaştı, (MA, K, TA,) ve yükseğe çıktı, yahut yüksek bir dereceye: (TA.) [Ayrıca **طَمَى**’ya bak.] Ve **طَمَّ الوَادِى** demek, [**طَمَّ سَيْلُ الوَادِى** yani vadinin yahut su yatağının seli] yükseğe çıktı, yahut yüksek bir dereceye, ve galip geldi: buradan darbımesel, **جَرَى الوَادِى فَطَمَّ عَلَى القَرِىِّ**; bunun açıklamasında Meyd der ki, yani, [vadinin yahut su yatağının seli (**سَيْلُ الوَادِى**) aktı, (Meyd’in Emsâl’inde böyle)] ve doldurdu, yahut tıkadı; yani suyun çayıra aktığı kanalı doldurmak yahut tıkamak suretiyle helâk etti: ve der ki bu darbımesel, kötülüğün alışılmış sınırı aşması hâline uygulanır: (Har s. 127:) [yahut Z’ye göre, bir adamın hasmına galip gelmesi demektir: (Freytag’ın Arab. Prov. i. 278:) fakat şu gözlenmelidir ki bu mânada **طَمَّ** bir edatsız müteaddîdir:] sel hakkında şöyle denir, (S, Meyd, ve Har yukarıda geçtiği yerde,) **طَمَّ الرَّكِيَّةَ**, (S, Meyd, K, Har,) muzâri‘i **طَمُ٣َ** ve **طَمِ٣َ** , (K, TA,) ikincisi IAar’ın rivayetine göre, mastarı **طَمٌّ**, (TA,) kuyuyu doldurdu yahut tıkadı; müradifi **دَفَنَهَا**, (S, Meyd, K, Har,) yahut **كَبَسَهَا**, (IAar, TA,) ve onu ( **سَوَّاهَا** ) [çevresindeki yerle] düz ve seviyeli yaptı: (S, K:) ve **طَمَّ الشَّىْءَ بِالتُّرَابِ**, mastarı **طَمٌّ**, şeyi toprakla yahut tozla örttü; müradifi **كَبَسَهُ**: (TA:) ve **طَمَّ الاـِنَآءَ**, (K, TA,) mastarı **طَمٌّ**, (TA,) kabı doldurdu (K, TA) öyle ki içindekiler kenarlarından taştı: (TA:) ve **طَمَّ البِئْرَ وَغَيْرَهَا بِالتُّرَابِ**, muzâri‘i **طَمُ٣َ** , mastarı **طَمٌّ**, kuyuyu vb. toprakla yahut tozla doldurdu; öyle ki yerle bir hizaya geldi: (Mgh, * Msb:) ve **طَمَّهَا التُّرَابُ** Toprak yahut toz onu böyle doldurdu. (Msb.) ― -b2- [Bundan, yani bir önceki cümlenin başında açıklandığı üzere **طَمَّ الوَادِى**’nin mânasından,] şöyle denir: **طَمَّ الشَّىْءُ**, (S, K,) muzâri‘i **طَمُ٣َ** , (S, TA,) [mastarı **طَمٌّ** ve **طُمُومٌ**,] (mecaz kabul edilerek:) şey bol oldu; öyle ki yüksek bir dereceye çıktı, yahut üstün geldi, ve galip geldi. (S, K.) Ve **طَمَّ الأَمْرُ**, mastarı **طَمٌّ**, (mecaz kabul edilerek:) iş yahut olay yüksek bir dereceye çıktı, yahut üstün geldi, ve galip geldi: (Msb:) yahut büyük oldu, yahut dehşetli oldu. (Har s. 127.) Ve **أَمْرٌ يطمّ ولا يتمّ** [görünüşe göre kıyasa uygun olarak **يَطِمُّ وَلَا يَتِمُّ**, birinci fiili ikinciye benzetmek için, çoğu kez yapıldığı üzere; mânası (mecaz kabul edilerek:) büyük yahut dehşetli olan ve tamamlanmayacak bir iş]. (TA.) Ve **طَمَّتِ الفِتْنَةُ** (mecaz kabul edilerek:) fitne, yahut çatışma ve hizipleşme vb., şiddetli oldu yahut şiddetlendi. (TA.) Ve **دَاهِيَةٌ تطمُّ عَلَى الدَّوَاهى** [yani **تَطُمُّ** yahut **تَطِمُّ**], mânası (mecaz kabul edilerek:) [bir musibet] ki [diğer musibetlerin] üstüne galip gelir. (Har s. 127.) ― -b3- **طَمَّ الفَرَسَ** ve **طَمَّ عَلَيْهَا** O (aygır) kısrağın üzerine atladı. (TA.) Ve **طَمَّ الشَّجَرَةَ**, (K,) mastarı **طَمٌّ**, (JM,) o (bir kuş) ağacın tepesine çıktı. (K.) ― -b4- **طَمَّ** insan ve at hakkında söylenir; muzâri‘i **طَمِ٣َ** ve **طَمُ٣َ** , mastarı **طَمِيمٌ** ve **طَمٌّ**, o hafif oldu yahut hafifleşti, yahut çevik oldu, (K, TA,) ve hızlı: (TA:) yahut yeryüzünde çekip gitti: (K, TA:) yahut herhangi bir şekilde çekip gitti. (TA.) Ve kolay bir tarzda koştu: (K:) yahut böyledir **طَمَّ**, muzâri‘i **طَمِ٣َ** , mastarı **طَمِيمٌ**: (TA:) ve **مَرَّيَطِمُّ**, kesra ile, mastarı **طَمِيمٌ**, o kolay bir tarzda koşarak geçti: (S:) ve yine, As’a göre, **طَمَّ**, mastarı **طُمُومٌ**. (TA.) [Ayrıca **طَمَى**’ya bak.] ― -b5- **طَمَّ رَأْسَهُ**, (K,) muzâri‘i **طَمُ٣َ** , mastarı **طَمٌّ**, (TA,) başının [saçından] biraz aldı; **غضَّ مِنْهُ**. (K. [Benim yazma nüshamda böyle: CK ve TA’da yanlışlıkla, noktasız **ع** ile **عَضَّ**; ve böylece TK’da; ancak orada ibare A’nın rivayetine dayanarak iyi açıklanmıştır; mânası başının bir kısmını tıraş etti: ayrıca ism-i mef‘ûle de bak.]) Ve **طَمَّ شَعَرَهُ**, (S, K,) muzâri‘i **طَمُ٣َ** , mastarı **طَمٌّ**, (TA,) saçını kesti; (S, K, TA;) ve onu bütünüyle kesti. (TA.) Ve **طَمَّ شَعَرَهُ**, (S, K,) mastarı **طُمُومٌ**, (S,) **عَقَصَهُ** ile aynı mânadadır [yani saçını ördü: yahut büktü: vb.]. (S, K.)

**طمّم**
2 **طمّم** ذ , mastarı **تَطْمِيمٌ**, o (bir kuş) bir dala kondu. (Aboo-Nasr, S, K.)

**اطمّ شَعَرُهُ**
4 **اطمّ شَعَرُهُ** ذ Saçı kesilme vaktine ulaştı, yahut yaklaştı; bunun gibi ↓ **استطمّ**. (S, K.)

**انطمّ**
7 **انطمّ** ذ , bir derecik hakkında söylenir, [ve aynı şekilde bir kuyu vb. hakkında,] toprakla yahut tozla doldu; öyle ki [çevresindeki] yerle bir hizaya geldi. (Mgh.)

10 **اـِسْتَطْمَ٣َ** 4’e bak.

**طَمْطَمَ**
R. Q. 1 **طَمْطَمَ** ذ O denizin ortasında yüzdü. (IAar, K.) ― -b2- Ve o (deniz) doldu. (TA.) -A2- Konuşmasında yahut telaffuzunda bir yabancılık, yahut bozukluk, yahut bir acizlik, yahut bir engel vardı; açık yahut doğru konuşmazdı. (TA.)

**طَمٌّ**
**طَمٌّ** ذ [mastarı olarak: 1’e bak. ― -b2- İsim olarak,] bir sonraki paragrafa bak.

**طِمٌّ**
**طِمٌّ** ذ Deniz: (S, K, TA:) içindekinin üzerine taşması sebebiyle böyle adlandırıldığı söylenir ( **لِأَنَّهُ طَمَّ عَلَى مَا فِيهِ** ): fakat bu mânada kelimenin ↓ **طَمٌّ** olduğu, ve **رِمٌّ**’e benzetmek için kesra ile okunacağı söylenir. (TA.) Şöyle denir: **جَآءَ بِالطِّمِّ وَالرِّمِّ**, mânası: çok mal getirdi: (S, TA:) yahut bu örnekte mânası **الامر الكثير** [görünüşe göre **الأَمْر الكَبِير** yani büyük olay için bir yanlış yazımdır]: As böyle der: yahut her şeyden çok: yahut çok ve az: Aboo-Tلlib’e göre böyledir: yahut yaş olan ve kuru olan: yahut ağaçların yaprakları ve onlardan dökülen şey. (TA. [Daha fazlası için **رِم** maddesine bak: ve ayrıca burada ardından gelenlere bak.]) ― -b2- Ve Su: (K, TA:) yahut çok su; bunun gibi ↓ **طَامٌّ**/ [yahut **مَآءٌ طَامٌّ**]: (TA:) yahut yüzeyindeki süprüntü ve köpük vb.; yahut onun sürüklediği şey: (K, * TA:) ve yukarıda anılan sözde böyle açıklanır. (TA.) ― -b3- Ve Büyük bir sayı: (K:) ve bunun da yukarıdaki ibarede kastedildiği söylenir. (TA.) ― -b4- Ve Hayret verici bir şey; müradifi **عَجَبٌ** ve **عَجِيبٌ** [ki burada, başka birçok yerde olduğu gibi, açıkça aynı mânaya gelir]: (K:) ve bunun da yukarıdaki ibarede kastedildiği söylenir. (TA.) ― -b5- Ve Erkek devekuşu: (K:) yürüyüşünün hafifliğinden dolayı. (TA.) ― -b6- Ve bir koşu atı, yahut hızlı at; bunun gibi ↓ **طَمِيمٌ**: (K, * TA: [ayrıca **طَمُومٌ**’a bak:]) hafif ve hızlı, yahut kolay koşuşundan dolayı **طِمٌّ** diye adlandırılır ( **لِطَمِيمِ عَدْوِهِ** ); yahut denize benzetilmesi bakımından; nitekim ata **بَحْرٌ** ve **سَكْبٌ** ve **غَرْبٌ** denir. (TA.) ― -b7- Ve büyük bir **ذَكَر**: (K:) başı **مَطْمُوم** olduğu için [sanki bu sıfat “çıplak” demekmiş gibi]. (TA.) ― -b8- **الطِّمُّ**’ün K’da **الكَيِّسُ** mânasına geldiği de söylenir; fakat [SM der ki] ben bunun, **الكَبْسُ** mânasındaki **الطَّمُّ** için bir yanlış yazım olduğunu sanıyorum [birinci paragraftaki **طَمَّ الرَّكِيَّةَ**’ye bak]. (TA.)

**طُمَّةٌ**
**طُمَّةٌ** ذ Erkeklerden bir topluluk yahut cemaat; ve onların ortası: şöyle denir: **لَقِيتُهُ فى طُمَّةِ القَوْمِ** [onu kavmin topluluğunda yahut kavmin ortasında buldum]. (TA.) -A2- Ayrıca Hata; yahut doğru yoldan sapma: ve karışıklık yahut şaşkınlık, ve doğru yolu görememe. (TA.) ― -b2- Ve Kir, yahut pislik; müradifi **قَذَرٌ**. (TA.) ― -b3- Ve İnsan dışkısı. (K.) AZ der ki: Bir adama iyi öğüt verdiğinde ve o, kendi görüşünü tek başına izlemekten başka bir şey yapmayı reddettiğinde, **دَعْهُ يَتَرَمَّعُ فِى طُمَّتِهِ** [onu dışkısında debelenir halde bırak]. (TA.) ― -b4- Ve Bir parça (K, TA) ot; çoğunlukla (TA) kuru yahut kurumuş olandan. (K, TA.)

**طَمِمٌ**
**طَمِمٌ** ذ Dayanıklı, güçlü, yahut sağlam: idğamsız olarak, ‘Adee Ibn-Zeyd’in bir beytinde böyle vârid olmuştur; **قَارِحٌ** denilen türden bir hayvana uygulanır. (TA.)

**فَرَسٌ طَمُومٌ**
**فَرَسٌ طَمُومٌ** ذ Hızlı bir at. (TA. [Ayrıca **طِمٌّ**’e bak.])

**طَمِيمٌ**
**طَمِيمٌ** ذ : **طِمٌّ**’e bak. ― -b2- Ayrıca İnsanlardan bir karışım; ve onlardan bir kalabalık. (TA.)

**طَامٌّ**
**طَامٌّ** ذ [1’in ism-i fâili]: **طِمٌّ**’e bak: ― -b2- ve aşağıdaki paragrafa bak.

**طَامَّةٌ**
**طَامَّةٌ** ذ Başkalarına galip gelen bir musibet: (K, ve Har s. 127:) yahut sadece bir musibet. (TA.) Aboo-Bekr En-Nessلbeh’in bir hadîsinde şöyle denmiştir: **مَا مِنْ طَامَّةٍ اـِلَّا وَفَوْقَهَا طَامَّةٌ** (S, * TA) yani: Üstünde bir musibet bulunmayan hiçbir musibet yoktur. (TA.) ― -b2- Ve Büyük yahut dehşetli bir şey; bunun gibi ↓ **طَامٌّ**. (TA.) ― -b3- Ve Her şeyi bastıran bir çığlık, yahut şiddetli çığlık. (TA.) ― -b4- Ve **الطَّامَّةُ** Kıyamet demektir: (S, Msb, K:) her şeyin üstüne çıktığı yahut galip geldiği için böyle adlandırılmıştır: (S, * Msb, * TA:) ve ayrıca **الطَّامَّةُ الكُبْرَى** diye de adlandırılır. (Har s. 346.)

**طِمْطِمٌ**
**طِمْطِمٌ** ذ ve ↓ **طُمْطُمَانِىٌّ** (S, K) ve ↓ **طِمْطِمِىٌّ** (K) ve ↓ **طُمَاطِمٌ** (TA) Konuşmasında yahut telaffuzunda bir yabancılık, yahut bozukluk, yahut bir acizlik, yahut bir engel bulunan; açık yahut doğru konuşmayan kimse: (S, K, TA:) ve Aboo-Turلb [birincinin çoğulu olan] **طَمَاطِمُ**’u yabancılar ( **عَجَم** ) mânasında açıklar. (TA.) Buradan şairin sözü, (S,) ‘Antarah, (TA,)
**تَأْوِى لَهُ قُلُصُ النَّعَامِ كَمَا أَوَتْ**
**خِرَقٌ يَمَانِيَّةٌ لِأَعْجَمَ طِمْطِمِ**
(S, TA;) bunun hakkında Fr, El-Mufaddal’ı şöyle derken işittiğini rivayet eder: insanların en bilgililerinden biri ona **الخِرَقُ اليَمَانِيَّةُ**’yi bulutlar mânasında açıkladı [görünüşe göre Yemen bez parçalarına benzetilmiştir], ve **الأَعْجَمُ الطِمْطِمُ**’u gök gürültüsünün sesi mânasında açıkladı: (TA:) yahut ikinci mısra şöyle de gelir:
**حِزَقٌ يَمَانِيَّةٌ لِأَعْجَمَ طِمْطِمِ**
ve beyit şu mânaya gelir: Ona (erkek devekuşuna işaretle) yavru devekuşları sığınır; tıpkı Yemen’in deve sürülerinin, konuşmada aciz ve belirsiz yahut yanlış konuşan birine sığınması gibi: erkek devekuşunu, siyahlık ve konuşmama bakımından, konuşmada aciz ve belirsiz yahut yanlış konuşan Habeşli bir çobana benzetir. (EM s. 231.) ― -b2- **طِمْطِمٌ** ayrıca küçük kulaklı bir koyun türü ve **أَغْبَاب** [yahut gerdanlık benzeri sarkıntılar] bulunan, sığırların **اغباب**’ına benzer; Yemen bölgesindedir. (IDrd, TA.)

**طَمْطَمَةٌ**
**طَمْطَمَةٌ** ذ Konuşmada yahut telaffuzda bir yabancılık, yahut bozukluk, yahut bir acizlik, yahut bir engel; öyle ki söz açık yahut doğru olmaz. (TA. [R. Q. 1’in mastarıdır.])

**طِمْطِمِىٌّ**
**طِمْطِمِىٌّ** ذ : **طِمْطِمٌ**’e bak.

**طُمْطُمَانِىٌّ**
**طُمْطُمَانِىٌّ** ذ : **طِمْطِمٌ**’e bak.

**طُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ**
**طُمْطُمَانِيَّةُ حِمْيَرَ** ذ Himyer lehçesinin kınanan ifade tarzı [yahut telaffuzu], (K, TA,) yabancıların konuşmasına benzeyen: Mbr ve Eth-Tha'لlibee ve başkaları böyle açıklar: yahut bazılarına göre, onların **ل**’yi **م**’ye çevirmeleri [**اَمْ** yerine **اَلْ**; bunun örnekleri için **أَمْ** maddesinde birkaç misale bak]. (TA.)

**طَمْطَامٌ**
**طَمْطَامٌ** ذ Denizin ortası. (K, TA.) ― -b2- Ve buradan, (mecaz:) çok ateş; yahut ateşin ortası; yahut onun ana kısmı: Aboo-Tلlib’in bir rivayetinde vârid olmuştur. (TA.)

**طُمَاطِمٌ**
**طُمَاطِمٌ** ذ : **طِمْطِمٌ**’e bak.

**أَذًى أَطَمُّ**
[ **أَذًى أَطَمُّ** ذ Şiddetli rahatsız etme, eziyet, zarar, yahut incitme: TA’da dikkatsizce **اذا اطم** yazılmış; ve orada **طَمَّتِ الفِتْنَةُ**’den olduğu söylenmiştir; ona bak. Ayrıca Ham s. 363’te bir örneğe bak; orada bir beytin sonunda **أَطَمْ** , benzer mânada kullanılan **أَطَمَّ** yerine geçmiştir; yani fiil olarak değil, sıfat olarak.]

**أَطَامِيمُ**
**أَطَامِيمُ** ذ K’da bir hayvanın bacakları mânasına geldiği söylenir: fakat AA, İbn-Mukbil’in bir dişi deveyi tasvir eden bir beytindeki **مُسْتَعِدَّاتٌ أَطَامِيمُ** ibaresi hakkında der ki: bu iki kelimeden birincisi bacaklar mânasında kullanılmıştır; ve **اطاميم** çevik, atik, yahut hızlı demektir: ve bir başkasına yahut başkalarına göre bu son kelime **تَطِمُّ فِى السَّيْرِ** mânasındadır; yani yürüyüşte hızlı olan. (TA.)

**شَعَرٌ مَطْمُومٌ**
**شَعَرٌ مَطْمُومٌ** ذ **مَعْقُوصٌ** demektir [yani örülmüş saç: yahut bükülmüş: vb.]. (S, TA.) ― -b2- Ve **رَأْسٌ مَطْمُومٌ** Saçının tamamı kesilmiş bir baş. (K * ve TA, زق maddesinde.) Ve **مَطْمُومُ الرَّأْسِ** Başının saçının tamamı kesilmiş bir adam. (TA, o maddede.)
