# طنأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%86%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طنأ

الطنء، بالكسر: بقية الروح يقال: تركته بطنئه، أي بحشاشة نفسه، ومنه قولهم: هذه حية لا تطنئ، كما يأتي، قال أبو زيد: يقال: رمي فلان في طنئه، وفي نيطه، ومعناه: إذا مات. والطنء بالكسر: المنزل والبساط، قال أبو حزام العكلي:
  وعندي للدهدإ النابـئين                      طنء وجزء لهم أجزؤه والطنء: الميل بالهوى، والأرض البيضاء، والروضة، والطنء: الريبة والتهمة، قال أبو حزام العكلي أيضا:
  ولا الطنء من وبئي مقرئ                      ولا أنا من معبئي مزنـؤه وأنشد الفراء:
  كأن على ذي الطنء عينا بصيرة أي على ذي الريبة. والداء، وبقية الماء في الحوض ويقال إن الروضة هي بقية الماء في الحوض، ولذلك اقتصر في اللسان على الروضة، وفي النوادر والعباب: الطنء بالكسر شيء يتخذ للصيد أي لصيد السباع كالربيئة هكذا في نسختنا، والصواب كالزبية كما في العباب والطنء في بعض الشعر: الرماد الهامد، والطنء: الفجور، قال الفرزدق:
  وضارية ما مر إلا اقتـسـمـنـه                      عليهن خواض إلى الطنء مخشف لا للصيد، وإلا فقد مر أنها الربيئة. والطنء: الهمة يقال: إنه لبعيد الطنء، أي الهمة، وهذه عن اللحياني. وطنئ البعير كفرح إذا لزق طحاله بجنبه، وقال اللحياني: ويقال: رجل طن كهن، وهو الذي يحم غبا فيعظم طحاله، وقد طني كرضي طنى، وهمزه بعضهم. وطنئ فلان طنأ بالضم إذا كان في صدره شيء يستحيي أن يخرجه. وطنأ كجمع: استحيا يقال: طمأت طنوءا كقعود ورنأت إذا استحييت، كطسأت. والطنأة محركة هم الزناة جمع زان، نظر إلى معنى الفجور. وأطنأ إذا مال إلى الطنء أي المنزل، ومال إلى الحوض فشرب منه وأطنأ مال إلى البساط فنام عليه كسلا. وقولهم: هذه حية لا تطنئ مأخوذ من الطنء بمعنى بقية الروح، كما تقدمت الإشارة إليه أي لا يعيش صاحبها تقتل من ساعتها، يهمز ولا يهمز، وأصله الهمز، كذا في لسان العرب.

### Türkçe

**الطنء**، kesre ile: ruhun bakiyesi; denir ki: “Onu **بطنئه** ile bıraktım”, yani nefsinin canlılığıyla; bundan onların sözü: “Bu, **حية**dir, **لا تطنئ**”, geleceği üzere. Ebû Zeyd dedi: denir ki: “Falan **في طنئه**’ne ve **في نيطه**’ne atıldı”; manası: öldüğü zaman. Ve **الطنء** kesre ile: menzil ve yaygı; Ebû Hizâm el-‘Aklî dedi:
  “Ve bende **للدهدإ** **النابـئين** için                      **طنء** ve **جزء** vardır; onlara onu **أجزؤه**.”

Ve **الطنء**: hevâ ile meyil, ve beyaz toprak, ve çayır. Ve **الطنء**: şüphe ve itham; Ebû Hizâm el-‘Aklî yine dedi:
  “Ve ne **الطنء** (vardır) **من وبئي مقرئ**’den                      ve ne de ben **من معبئي مزنـؤه**’yum.”

Ve el-Ferrâ’ inşâd etti:
  “Sanki **ذي الطنء** üzerinde basiretli bir göz (vardır)”

Yani **ذي الريبة** üzerinde. Ve hastalık; ve havuzdaki suyun bakiyesi. Ve denir ki: **الروضة** havuzdaki suyun bakiyesidir; bunun için **اللسان**’da yalnız **الروضة** ile iktifa etti. Ve **النوادر** ve **العباب**’da: **الطنء** kesre ile av için yapılan bir şeydir; yani yırtıcıların avı için, **كالربيئة**; bizim nüshamızda böyle; doğrusu **كالزبية**’dir, **العباب**’da olduğu gibi. Ve **الطنء** bazı şiirde: sönmüş kül. Ve **الطنء**: fücur; el-Ferazdak dedi:
  “Ve saldırgan (dişiler) ki geçmedi, ancak onu paylaştılar                      onların üzerinde **خواض**lar, **إلى الطنء**’e doğru, **مخشف**.”

Av için değil; yoksa, onun **الربيئة** olduğu geçti. Ve **الطنء**: himmet; denir ki: “O, **بعيد الطنء**’dür”, yani himmet (bakımından); bu, el-Lihyânî’dendir. Ve deve **طنئ** (fiili) “**كفرح**” (vezninde) (olur): dalağı böğrüne yapıştığı zaman. El-Lihyânî dedi: ve denir ki: “Adam **طن**’dır, **كهن** (gibidir)”; o, gün aşırı hummaya tutulur da dalağı büyür; ve **طني** “**كرضي**” (vezninde) **طنى** (olmuştur); bazıları onu hemzeledi. Ve “Falan **طنئ** **طنأ** (oldu)” damme ile: göğsünde, çıkarmaya haya ettiği bir şey olduğu zaman. Ve **طنأ** “**كجمع**” (vezninde): haya etti; denir ki: “**طمأت** **طنوءا** ‘**كقعود**’ (gibi) ve **رنأت**: haya ettiğin zaman”, **كطسأت** gibi. Ve **الطنأة** harekeli: onlar zinakârlardır; **زان**’ın çoğulu; fücur manasına bakarak. Ve **أطنأ**: **الطنء**’e, yani menzile meyletti; ve havuza meyletti de ondan içti. Ve **أطنأ**: yaygıya meyletti de tembellikten onun üzerinde uyudu. Ve onların sözü: “Bu **حية**dir, **لا تطنئ**”; **الطنء**’den, ruhun bakiyesi manasında alınmıştır; daha önce ona işaret geçtiği üzere; yani sahibi yaşamaz; onu saatinde öldürür; hemzelenir ve hemzelenmez; aslı hemzedir; **لسان العرب**’da böyle.
