# طنب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%86%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طنب

الطُّنْبُ والطُّنُبُ معاً: حَبْل الخِباءِ والسُّرادقِ ونحوهما. \<ص:561>
وأَطنابُ الشجر: عروقٌ تَتَشَعَّبُ من أَرُومَتِها.
والأَواخِـيُّ: الأَطْنابُ، واحدتُها أَخِـيَّةٌ.
والأَطْنابُ: الطوالُ من حِبالِ الأَخْبيةِ؛ والأُصُرُ: القِصارُ، واحدها: إِصار. والأَطْنابُ: ما يُشَدُّ به البيتُ من الحبال بين الأَرض والطرائق. ابن سيده: الطُّنْبُ حبل طويل يُشَدُّ به البيتُ والسُّرادقُ، بين الأَرض والطرائق. وقيل: هو الوَتِدُ، والجمع: أَطنابٌ وطِنَبَـةٌ. وطَنَّبَه: مَده بأَطنابه وشَدَّه. وخِـباءٌ مُطَنَّبٌ: ورِواقٌ مُطَنَّب أَي مشدود بالأَطْناب. وفي الحديث: ما بين طُنْبَـي المدينة أَحْوجُ مني إِليها أَي ما بين طَرَفيها. والطُّنُب: واحدُ أَطناب الخَيْمَة، فاستعاره للطَّرَف والناحية. والطُنْبُ: عِرْق الشجر وعَصَبُ الجَسَد. ابن سيده: أَطْنابُ الجسد عَصَبُه التي تتصل بها المفاصِلُ والعظام وتَشُدُّها. والطُّنْبانِ: عَصَبتانِ مُكْتَنِفتان ثَغْرة النَّحْر، تمتدّان إِذا تَلَفَّتَ الإِنسانُ. والـمِطْنَبُ والـمَطْنَبُ أَيضاً: الـمَنْكِبُ والعاتِقُ؛ قال امرؤُ القيس: وإِذْ هِـيَ سَوْداءُ مِثلُ الفَحِـيمِ، *  تُغَشِّي الـمَطانِبَ والـمَنْكِـبا والـمَطْنَبُ: حَبْلُ العاتِق، وجمعه مَطانِبُ. ويقال للشمس إِذا تَقَضَّبَتْ عند طُلوعها: لها أَطْنابٌ، وهي أَشِعَّة تمتدُّ كأَنـَّها القُضُبُ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَن الأَشْعَثَ بن قَيْس تَزَوَّجَ امرأَةً على حُكْمِها، فَردَّها عمر إِلى أَطنابِ بيتِها؛ يعني: رَدَّها إِلى مَهْرِ مِثلها من نسائها؛ يريد إِلى ما بُنِـيَ عليه أَمْرُ أَهْلِها، وامتدَّت عليه أَطنابُ بيوتِهم. ويقال: هو جاري مُطانـِبِـي أَي طُنُبُ بيته إِلى طُنُبِ بيتي. وفي الحديث: ما أُحِبُّ أَنَّ بيتي مُطَنَّبٌ ببيتِ محمدٍ، صلى اللّه عليه وسلم، اني أَحْتَسِبُ خُطايَ. مُطَنَّبٌ: مشدود بالأَطناب؛ يعني: ما أُحِبُّ أَن يكون بيتي إِلى جانب بيته، لأَني أَحْتَسِبُ عند اللّه كثرةَ خُطايَ من بيتي إِلى المسجد. والـمِطْنَبُ: الـمِصْفاةُ. والطَّنَبُ: طُول في الرجلين في اسْتِرْخاء. والطُّنُب والإِطْنابةُ جميعاً: سَيْرٌ يُوصَلُ بوَتَرِ القَوْسِ العربية، ثم يُدارُ على كُظْرِها. وقيل: إِطْنابةُ القَوْسِ: سَيْرُها الذي في رِجْلِها يُشَدُّ من الوَتَر على فُرضَتِها، وقد طَنَّبْتُها. الأَصمعي: الإِطْنابةُ السَّيْرُ الذي على رأْس الوَتَر من القوس؛ وقوسٌ مُطَنَّبة؛ والإِطْنابةُ سير يُشَدُّ في طَرَفِ الـحِزام ليكون عَوْناً لسَيْرِه إِذا قَلِقَ؛ قال النابغة يصف خيلاً: فهُنَّ مُسْتَبْطِناتٌ بَطْنَ ذِي أُرُلٍ، *  يَرْكُضْن، قد قَلِقَتْ عَقْدُ الأَطانيبِ والإِطْنابَةُ: سَير الـحِزام المعقود إِلى الإِبْزِيمِ، وجمعُه الأَطانيبُ. وقال سلامة : (1) (1 قوله «وقال سلامة» كذا بالأصل والذي في الأساس قال
النابغة.)
حتى اسْتَغَثْنَ بأَهْلِ الـمِلْحِ، ضاحِـيةً، *  يَرْكُضْن، قد قَلِقَتْ عَقْدُ الأَطانِـيبِ وقيل: عَقْدُ الأَطَانِـيبِ الأَلْبابُ والـحُزُمُ إِذا اسْتَرْخَتْ. والإِطْنابَةُ: الـمِظَلَّة. وابنُ الإِطْنابة: رجل شاعر، سمي بواحدة من هذه؛ والإِطْنابةُ أُمـُّه، وهي امرأَة من بني كنانة بن القيس بن جَسْرِ بن \<ص:562>
قُضاعة، واسم أَبيه زَيْدُ مَناةَ.
والطَّنَبُ، بالفتح: اعْوجاج في الرُّمْح. وطَنَّبَ بالمكان: أَقام به. وعَسْكرٌ مُطَنِّبٌ: لا يُرَى أَقصاه من كثرته.
وجَيْشٌ مِطْنابٌ: بعيدُ ما بين الطَّرَفين لا يَكاد ينقطعُ؛ قال الطِّرِمّاحُ: عَمِّي الذي صَبَح الـحَلائبَ، غُدْوَةً، *  من نَهْروانَ، بجَحْفَلٍ مِطنابِ أَبو عمرو: التَّطْنِـيبُ أَنْ تعلِّقَ السِّقاءَ في عَمُود البيت، ثم تَمْخَضَهُ. والإِطْنابُ: البلاغة في الـمَنْطِق والوَصْفِ، مدحاً كان أَو ذمّاً. وأَطْنَبَ في الكلام: بالَغَ فيه. والإِطْنابُ: المبالغة في مدح أَو ذم والإِكثارُ فيه. والـمُطْنِبُ: الـمَدَّاحُ لكل أَحد. ابن الأَنباري: أَطْنَبَ في الوصف إِذا بالغ واجْتَهد؛ وأَطْنَبَ في عَدْوه إِذا مَضى فيه باجتهاد ومبالغة. وفرس في ظَهْرِه طَنَبٌ أَي طولٌ؛ وفرس أَطْنَبُ إِذا كان طويلَ القَرَى، وهو عيب، ومنه قول النابغة: لَقَدْ لَـحِقْتُ بأُولَى الخَيْلِ تَحْمِلُنِـي *  كَبْداءُ، لا شَنَجٌ فيها ولا طَنَبُ وطَنِبَ الفرسُ طَنَباً، وهو أَطْنَبُ، والأُنثى طَنْباءُ: طال ظهرُه. وأَطْنَبَتِ الإِبلُ إِذا تَبِـعَ بعْضُها بعضاً في السير. وأَطْنَبَتِ الريحُ إِذا اشتَدَّتْ في غُبارٍ.
وخَيْلٌ أَطانيبُ: يَتْبَعُ بعضُها بعضاً؛ ومنه قول الفرزدق: وقد رَأَى مُصْعَبٌ، في ساطِـعٍ سَبِـطٍ، *  منها سَوابقَ غاراتٍ أَطَانِـيبِ يقال: رَأَيت إِطْنابةً من خَيْلٍ وطَيْرٍ؛ وقال النمرُ بن تَوْلَبٍ: كأَنَّ امْرَأً في الناسِ، كنتَ ابْنَ أُمّه، *  على فَلَجٍ، مِنْ بَطْنِ دِجْلَةَ، مُطْنِبِ وفَلَجٌ: نهر. ومُطْنِبٌ: بعيدُ الذهاب، يعني هذا النهر؛ ومنه أَطْنَبَ في الكلام إِذا أَبْعَدَ؛ يقول: مَنْ كنتَ أَخاه، فإِنما هو على بَحْر من البُحور، من الخِصْبِ والسَّعَةِ. والطُّنُبُ: خَبْراءُ من وادي ماوِيَّةَ؛ وماوِيَّةُ: ماءٌ لبَنِي العَنْبر ببطن فَلْج؛ عن ابن الأَعرابي وأَنشد: لَيْسَتْ من اللاَّئِـي تَلَهَّى بالطُّنُبْ، *  ولا الخَبِـيراتِ مع الشَّاءِ الـمُغِبّ الخَبِيراتُ: خَبْراواتٌ بالصَّلْعاءِ، صَلْعاء ماوِيَّة؛ سُمِّينَ بذلك لأَنهنَّ انْخَبَرْنَ في الأَرض أَي انْخَفَضْنَ فاطْمَـأَنَنَّ فيها. وطَنَّبَ الذِّئبُ: عَوَى، عن الـهَجَريّ، قال واسْتَعاره الشاعر للسَّقْب فقال:
وطَنَّبَ السَّقْبُ كما يَعْوي الذيب

### Türkçe

**الطُّنْبُ** ve **الطُّنُبُ** birlikte: çadırın ve büyük çadırın ve benzerlerinin ipi.

\<ص:561>
Ağaçların **أَطنابُ**’ı: kökünden dallanıp budaklanan damarlar(=kök uzantıları)dır.
**الأَواخِـيُّ**: **الأَطْنابُ**’dır; onun bir tanesi **أَخِـيَّةٌ**’dir.
**الأَطْنابُ**: çadırların iplerinden uzun olanlar; **الأُصُرُ**: kısa olanlar; onun bir tanesi: **إِصار**. Ve **الأَطْنابُ**: yer ile direkler arasında iplerden evin onunla bağlandığı şeydir. İbn Sîde: **الطُّنْبُ** uzun bir iptir; onunla ev ve büyük çadır, yer ile direkler arasında bağlanır. Ve denildi: o kazıktır; çoğulu: **أَطنابٌ** ve **طِنَبَـةٌ**. Ve **طَنَّبَه**: onu **أَطنابه** ile uzattı ve onu sıktı/gerdi.
Ve **خِـباءٌ مُطَنَّبٌ**: ve **رِواقٌ مُطَنَّب**; yani **الأَطْناب** ile gerilmiş. Ve hadiste: “Medine’nin iki **طُنْبَـي**’i arasında, ona benden daha muhtaç olan yoktur”; yani iki ucu arasında. Ve **الطُّنُب**: çadırın **أَطناب**’ından bir tanesidir; böylece onu uç ve taraf için ödünç aldı.
Ve **الطُنْبُ**: ağacın damarı ve bedenin siniri. İbn Sîde: bedenin **أَطْنابُ**’ı, eklemlerin ve kemiklerin kendisiyle birleştiği ve onları sıkan sinirleridir. Ve **الطُّنْبانِ**: boğaz çukurunu iki yandan kuşatan iki sinirdir; insan başını çevirdiğinde uzanırlar.
Ve **الـمِطْنَبُ** ve **الـمَطْنَبُ** da: omuz ve omuz başı; İmru’ul-Kays dedi:
“Ve o vakit o, kömür gibi siyah idi,
**الـمَطانِبَ**’i ve omuzu örter.”
Ve **الـمَطْنَبُ**: omuz başının ipi; çoğulu **مَطانِبُ**’dir. Ve güneşe, doğuşu sırasında ışınları demet demet uzadığında: onun **أَطْنابٌ**’ı vardır denir; bunlar, sanki çubuklarmış gibi uzayan ışınlardır.
Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Eş’as b. Kays bir kadınla onun hükmü üzere evlendi; Ömer onu, evinin **أَطنابِ**’ına geri çevirdi; yani: onu, kadınlarından emsali olanın mehrine geri çevirdi; ailesinin işinin üzerine bina edildiği şeye, ve evlerinin **أَطنابُ**’ının onun üzerine uzandığı şeye (geri çevirmeyi) ister. Ve denir: o benim komşumdur, **مُطانـِبِـي**; yani evinin **طُنُبُ**’u benim evimin **طُنُبُ**’una (kadar). Ve hadiste: “Ben, evimin Muhammed’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eviyle **مُطَنَّبٌ** olmasını sevmem; ben adımlarımı (sevabını) sayarım.” **مُطَنَّبٌ**: **الأَطناب** ile gerilmiş; yani: evimin onun evinin yanında olmasını sevmem; çünkü evimden mescide (gidişte) adımlarımın çokluğunu Allah katında sayarım.
Ve **الـمِطْنَبُ**: süzgeçtir. Ve **الطَّنَبُ**: bacaklarda gevşeklik içinde bir uzunluktur.
Ve **الطُّنُب** ile **الإِطْنابةُ** birlikte: Arap yayının kirişine eklenen, sonra onun **كُظْرِ**’u üzerine dolanan bir kayıştır. Ve denildi: yayın **إِطْنابةُ**’ı: ayağındaki kayışıdır; kirişten onun **فُرضَتِ**’i üzerine bağlanır; ve ben onu **طَنَّبْتُها**. el-Asma‘î: **الإِطْنابةُ** yaydan, kirişin başı üzerindeki kayıştır; ve **قوسٌ مُطَنَّبة**; ve **الإِطْنابةُ** kemerin ucunda bağlanan bir kayıştır; kayışı gevşeyip oynadığında onun kayışına yardımcı olsun diye; en-Nâbiga atları vasfederek dedi:
“Onlar, **ذِي أُرُلٍ**’ün karnını içten kuşatmışlardır;
Koşarlar; **الأَطانيبِ** düğümü gevşemiştir.”
Ve **الإِطْنابَةُ**: tokaya bağlanan kemer kayışıdır; çoğulu **الأَطانيبُ**’dur. Ve Selâme dedi: (1)
(1 “Ve Selâme dedi” sözü: asılda böyle; Esâs’ta olan ise: en-Nâbiga dedi.)
“Ta ki, açıkta, tuz ehline feryat ettiler;
Koşarlar; **الأَطانِـيبِ** düğümü gevşemiştir.”
Ve denildi: **عَقْدُ الأَطَانِـيبِ**: gevşediğinde bağlar ve kuşaklardır.
Ve **الإِطْنابَةُ**: gölgeliktir. Ve **ابنُ الإِطْنابة**: bir şair adamdır; bunlardan birisiyle adlandırıldı; **الإِطْنابةُ** onun annesidir; o, Kinâne b. el-Kays b. Cesr b. Kudâ‘a oğullarından bir kadındır; babasının adı **زَيْدُ مَناةَ**’dır.

\<ص:562>
Ve **الطَّنَبُ**, fetha ile: mızrakta bir eğriliktir. Ve **طَنَّبَ** bir yerde: orada ikamet etti.
Ve **عَسْكرٌ مُطَنِّبٌ**: çokluğundan ötürü en ucu görünmeyen (ordudur).
Ve **جَيْشٌ مِطْنابٌ**: iki uç arası uzak olan, neredeyse kesilmeyen; et-Tırimmâh dedi:
“Amcam, sabah vakti, Nehrevan’dan,
**بجَحْفَلٍ مِطنابِ** ile sağmal develere sabahladı.”
Ebû Amr: **التَّطْنِـيبُ**: kırbayı evin direğine asman, sonra onu çalkalaman(=yayık gibi çırpman)dır.
Ve **الإِطْنابُ**: söz ve vasıfta belâgattir; övgü de olsa yergi de olsa. Ve **أَطْنَبَ** sözde: onda mübalağa etti. Ve **الإِطْنابُ**: övgüde veya yergide mübalağa ve onda çoğaltmadır. Ve **الـمُطْنِبُ**: herkes için medhedici(=çok öven)dir.
İbnü’l-Enbârî: vasıfta **أَطْنَبَ**: mübalağa edip gayret ettiğinde; ve koşusunda **أَطْنَبَ**: onda gayret ve mübalağa ile yürüyüp gittiğinde. Ve atın sırtında **طَنَبٌ**: yani uzunluk; ve **فرس أَطْنَبُ**: **القَرَى**’sı uzun olduğunda; bu bir ayıptır; en-Nâbiga’nın sözü bundandır:
“Gerçekten, beni taşıyan atların öncülerine yetiştim;
Karnı dolgun; onda ne **شَنَجٌ** vardır ne de **طَنَبُ**.”
Ve at **طَنِبَ** **طَنَباً**; o **أَطْنَبُ**’dur; dişisi **طَنْباءُ**: sırtı uzadı.
Ve develer **أَطْنَبَتِ**: yürüyüşte bir kısmı bir kısmını takip ettiğinde. Ve rüzgâr **أَطْنَبَتِ**: toz içinde şiddetlendiğinde.
Ve **خَيْلٌ أَطانيبُ**: bir kısmı bir kısmını takip eden (atlardır); el-Ferezdak’ın sözü bundandır:
“Ve Mus‘ab, parlak, düz (bir günde), onlardan,
Baskınların öncüleri olan **أَطَانِـيبِ**’i gördü.”
Denir: at ve kuştan bir **إِطْنابةً** gördüm; en-Nemir b. Tevleb dedi:
“Sanki insanlar içinde bir adam; sen onun annesinin oğlu idin;
Dicle’nin karnından, bir **فَلَجٍ** üzerinde, **مُطْنِبِ** (olan).”
Ve **فَلَجٌ**: nehirdir. Ve **مُطْنِبٌ**: gidişi uzak; yani bu nehir; ve bundandır: sözde **أَطْنَبَ**: uzaklaştırdığında; der ki: kimin kardeşi olduysan, o ancak, bereket ve genişlikten denizlerden bir deniz üzerindedir.
Ve **الطُّنُبُ**: Mâviyye vadisinden bir **خَبْراءُ**’dır; ve **ماوِيَّةُ**: Falec’in içinde, Benî’l-Anber’e ait bir sudur; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
“O, **بالطُّنُبْ** ile oyalananlardan değildir,
Ne de koyunla birlikte geceleyen **الخَبِـيراتِ**’dendir.”
**الخَبِيراتُ**: **بالصَّلْعاءِ**’da **خَبْراواتٌ**’dır; Mâviyye’nin **صَلْعاء**’sı; onlara bu ad verildi; çünkü onlar yerde **انْخَبَرْنَ** oldular; yani alçaldılar da orada yerleşip duruldular.
Ve kurt **طَنَّبَ**: uludu; el-Hecrî’den; dedi; ve şair onu, tay için ödünç aldı da dedi:
“Ve tay, kurtun uluduğu gibi **طَنَّبَ**.”
