# طنخ (ط-ن-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%86%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ن - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطَنَخُ: البَشَمُ. وقد طَنِخَ الرجلُ بالكسر، إذا غلب على قلبه الدسم واتَّخَمَ منه.

##### Türkçe

**الطَنَخُ**: bıkkınlık (aşırı yemekten usanma). Ve adam **طَنِخَ** (kesre ile); kalbinin üzerine yağlılık galip geldiği ve ondan tıka basa doyduğu zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ط ن
نخط ، خنط ، طنخ
أهمل الليث بابها . . وقد استُعْمِلَ من وجوهها : نخط ، خنط ، طنخ .
نخط : رَوَى أبو العباس - عن ابن الأعرابي - :
النُّخُطُ اللاعِبُون بالرِّماح شجاعةً .
ويقال للسُّخْدِ _ وهو الماء الذي في
المشيمة _ : النُّخْطُ ، فإذا اصفَرَّ فهو الصَّفَقُ
والصَّفَرُ ، والصُّفَارُ .
والنُّخْطُ _ أيضاً _ النِّخَاعُ ، وهو الْخَيْطُ
الذي في القَفَا .
أبو عبيد _ عن الفراء _ ما أَدْرِي أَيُّ النُّخْطِ
هو ؟ _ أي : ما أَدْرِي أيُّ الناس هو ؟
طنخ : أبو عبيد ، عن الأصمعي : إذا غلب
على قلب الرجُلِ الدَّسَمُ قيل : طَنِخَ يَطْنَخُ
طَنَخاً _ وتَنِخَ يَتْنَخُ تَنَخاً .
خنط : أبو عبيد _ عن الكسائيِّ _ : الْخَنَاطِيطُ
والخَنَاطِيلُ _ مثْلُ العَبَادِيدِ _ : جَمَاعَاتٌ في
تَفْرِقَةٍ ، ولا يُعْرف لها واحدُ .
وقال بعضهم : واحِدُ الُخَنَاطِيطِ : خِنْطِيطٌ .

##### Türkçe

خ ط ن
**نخط** ، **خنط** ، **طنخ**
Leys onun babını ihmal etti... Hâlbuki onun vecihlerinden kullanılmıştır: **نخط** ، **خنط** ، **طنخ**.

**نخط**: Ebû’l-‘Abbâs rivayet etti - İbnü’l-A‘râbî’den -:
**النُّخُطُ** mızraklarla oyun oynayanlardır, yiğitlik olarak.
Ve **السُّخْدِ** için denir - o, meşîmede olan sudur -: **النُّخْطُ**; artık sararırsa o, **الصَّفَقُ** ve **الصَّفَرُ** ve **الصُّفَارُ**dur.
Ve **النُّخْطُ** - ayrıca - **النِّخَاعُ**dır; o, **القَفَا**da olan ipliktir.
Ebû ‘Ubeyd - Ferrâ’dan -: “Ben bilmem, o hangi **النُّخْطِ**tur?” - yani: “Ben bilmem, o hangi insanlardandır?”

**طنخ**: Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: Erkek kişinin kalbine yağlılık galip gelirse denir: **طَنِخَ** **يَطْنَخُ** **طَنَخاً** - ve **تَنِخَ** **يَتْنَخُ** **تَنَخاً**.

**خنط**: Ebû ‘Ubeyd - Kisâî’den -: **الْخَنَاطِيطُ** ve **الخَنَاطِيلُ** - **العَبَادِيدِ** gibi -: dağınıklık içinde cemaatlerdir; onun için bir tekil bilinmez.
Ve bazısı dedi: **الُخَنَاطِيطِ**in teki: **خِنْطِيطٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والنون وما يثلثهما)
(طني) الطاء والنون والحرف المعتل كلمةٌ تدلُّ على مرضٍ من أمراضِ الإِبل. يقال طَنِيَ البعير، إذا التصقت رئتُهُ بجنْبِهِ فمات، يَطْنَى طَنَى. ويقال ما طَنِيتُ بهذا الأمر، أي ما تعرَّضْتُ له، كأنَّه يقول: ما لصق بي ولا تلطَّخت به.
وأمَّا المهموز فليس من الباب في البناء، لكنه في المعنى متقارب. يقولون: إنَّ الطِّنْءَ: الرِّيبة. قال:
كأنَّ على ذي الطِّنْءِ  عَيْناً رَقِيبةً  *** بِمقْعَده أو منظرٍ وهو ناظرُ([1])وإِنما سميت بذلك لأنَّ الريبة مما يلطَّخ ويتلطَّخ به.
ومما شذَّ عن الباب الطنْء: المنزل، وقد يهمز([2])، وهو يبعد عن الذي ذكرناه بعداً.
ومما شذَّ أيضاً قولهم: تركته بِطنْئِهِ، أي بِحُشاشةِ نفسِه.
(طنب) الطاء والنون والباء أصلٌ يدلُّ على ثَبات الشَّيء و تمكنه في استطالة. من ذلك الطُّنُب: طُنُبُ الخِيام، وهي حبالُها التي تشدّ *بها. يقال طَنَّبَ بالمكان: أقام. والإطْنابة: المِظلّة، كأنَّها إفْعالة من طَنَبَ؛ لأنها تثبت على ما تُظلِّله([3]). والإِطْنابة: سيرٌ يشدُّ في طَرَف وترِ القَوْسِ.
ومن الباب قولهم: أطنب في الشيء إذا بالغ، كأنَّهُ ثبت عليه إرادةً للمبالغة فيه. ويقولون: طَنِبَ الفَرَسُ، وذلك طول المَتن وقوَّته، فهو كالطُّنُب الذي يمدُّ ثم يثبَّتُ به الشيء. وكذلك أَطَنَبَت الإِبل، إذا تَبِعَ بعضُها بعضاً في السيرِ. وأطنبت الرِّيح إِطْناباً، إذا اشتدّت في غُبار. ومعنى هذا أن ترتفع الغَبَرة حتى تصير كالإطنابة، وهي كالمظلَّة.
(طنخ) الطاء والنون والخاء كلمةٌ إن صحت. يقولون طَنِخ، إذا بَشِم، ويقال إذا سَمِن.
(طنف) الطاء والنون والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوْرِ شيءٍ على شيء. يقولون الطُّنُف: حَيد في الجبَل  يطنّف به. ويقولون الطُّنُف: إفريز الحائط.  والطنف([4]): السُّيور. فأمَّا الطَّنَف في التُّهَمَة فهو من المقلوب، كأنَّه من النَّطَف، وقد ذكرناه في بابه.
ومما شذَّ عن الباب شيءٌ حُكيَ عن الشيباني، أن الطنف الذي يأكل القليل([5]). يقال ما أَطْنَفه.
--------------ــــ
([1]) صدره في اللسان (طنأ) برواية: "عينا بصيرة".
([2]) كذا وردت  هذه العبارة.
([3]) في الأصل: "على ما تظلل به".
([4]) هذا يقال بفتحتين وبضمتين.
([5]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** و**النون** وما يثلثهما)

(**طني**) **الطاء** ve**النون** ve illetli harf, develerin hastalıklarından bir hastalığa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **طَنِيَ البعير**, eğer akciğeri böğrüne yapışır da ölürse; **يَطْنَى طَنَى**. Ve denir: **ما طَنِيتُ بهذا الأمر**, yani ona maruz kalmadım; sanki diyor ki: bana yapışmadı ve onunla kirlenmedim.

Ve hemzeli olana gelince, bina bakımından babdan değildir; lâkin mânâda yakındır. Derler: **الطِّنْءَ**: şüphedir. Dedi ki:
كأنَّ على ذي **الطِّنْءِ**  عَيْناً رَقِيبةً  *** بِمقْعَده أو منظرٍ وهو ناظرُ([1])
Ve ancak bununla adlandırıldı; çünkü şüphe, kirleten ve onunla kirlenilen şeylerdendir.

Ve babdan şâz olanlardandır: **الطنْء**: menzil; hemzelenebilir([2]); ve bu, zikrettiğimiz şeyden uzak bir uzaklıkla uzaklaşır.

Ve yine şâz olanlardandır onların sözü: **تركته بِطنْئِهِ**, yani nefsinin artığıyla.

(**طنب**) **الطاء** ve**النون** ve**الباء**, bir asl olup bir şeyin sebatına ve uzamada yerleşip sağlamlaşmasına delâlet eder. Bundan: **الطُّنُب**: çadırların **طُنُبُ**’u; o, onunla sıkıca bağlanan ipleridir. Denir: **طَنَّبَ بالمكان**: ikamet etti. Ve **الإطْنابة**: gölgelik; sanki **طَنَبَ**’dan bir **إفْعالة**’dır; çünkü gölgelediği şey üzerinde sabit durur([3]). Ve **الإِطْنابة**: yayın kirişinin ucunda bağlanan bir kayıştır.

Ve babdandır onların sözü: **أطنب في الشيء**; eğer mübalağa ederse; sanki onda mübalağa etmek istemesiyle onun üzerinde sebat etti. Ve derler: **طَنِبَ الفَرَسُ**; bu, sırtın uzunluğu ve kuvvetidir; o, uzatılan sonra onunla şeyin sabit kılındığı **الطُّنُب** gibidir. Ve yine: **أَطَنَبَت الإِبل**; eğer yürüyüşte bazısı bazısını takip ederse. Ve **أطنبت الرِّيح إِطْناباً**; eğer toz içinde şiddetlenirse. Bunun mânâsı: tozun yükselmesi, ta ki **الإطنابة** gibi olmasıdır; o da gölgelik gibidir.

(**طنخ**) **الطاء** ve**النون** ve**الخاء**, eğer sahihse bir kelimedir. Derler: **طَنِخ**; eğer bıkarcasına doyarsa; ve denir: eğer şişmanlarsa.

(**طنف**) **الطاء** ve**النون** ve**الفاء**, sahih bir asl olup bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine delâlet eder. Derler: **الطُّنُف**: dağda bir çıkıntı; onunla çevrelenilir. Ve derler: **الطُّنُف**: duvarın saçaklığı. Ve **الطنف**([4]): kayışlardır. Amma **الطَّنَف** Tihâme’de ise, o kalbdendir; sanki **النَّطَف**’tandır; onu babında zikrettik.

Ve babdan şâz olanlardandır, Şeybânî’den hikâye edilen bir şey: az yiyen **الطنف**. Denir: **ما أَطْنَفه**.

--------------ــــ
([1]) Sadrı Lisân’da (**طنأ**) “عينا بصيرة” rivayetiyle.
([2]) İşte bu ibare böyle vârid olmuştur.
([3]) Asılda: “على ما تظلل به”.
([4]) Bu, iki fetha ile ve iki damme ile söylenir.
([5]) Bu mânâ Kâmûs’ta zikredildi; Lisân’da zikredilmedi.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طَنِخَ الرجل يَطْنَخُ طَنْخاً وتَنِخ يتنخ تَنَخاً، فهو طَنِيخٌ وطانخٌ: غلب الدسم على قلبه واتَّخَمَ منه؛ وطنَّخ الدسمُ قلبه، وطَنِخَتْ نفسُه: خبثت، وهو من ذلك. وطُنِّخَت الناقةُ والدابة: اشتدّ سِمَنُها. ومَرَّ طِنْخٌ من الليل كَعِنْكٍ، قال ابن دريد: ولا أَدري ما صحته. والطَّنَخُ: البَشَم؛ قال شمر: سمعت ابن الفقعسي يقول: نشرب هذه الأَلبانَ فتطنخنا عن الطعام أَي تغنينا.

##### Türkçe

**طَنِخَ** adam **يَطْنَخُ** **طَنْخاً** ve **تَنِخ** **يتنخ** **تَنَخاً** (der); o hâlde o **طَنِيخٌ** ve **طانخٌ**: yağ, onun kalbine galip geldi ve ondan dolayı tıka basa doydu; ve yağ, onun kalbini **طنَّخ** etti. Ve onun nefsi **طَنِخَتْ**: kötüleşti; ve o, bundandır. Ve deve **طُنِّخَت** ve binek hayvanı: onun semizliği şiddetlendi. Ve geceden **طِنْخٌ** (bir parça) **كَعِنْكٍ** gibi geçti; İbn Düreyd dedi ki: ve onun sıhhatini bilmiyorum.

Ve **الطَّنَخُ**: **البَشَم**; Şemmer dedi ki: İbn el-Fak‘asî’yi şöyle derken işittim: “Bu **الأَلبانَ**ı içeriz de bizi yemekten **تطنخنا** eder; yani bizi (yemekten) müstağni kılar.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طنخ الرجل، كفرح، يطنخ طنخا، وتنخ يتنخ تنخا: بشم واتخم، وغلب على قلبه الدسم، قدم السبب على المسبب، فإن البشم والاتخام ناشئان عن غلبة الدسم على القلب. وقد جاء في اللسان وغيره من الأمهات على الأصل: غلب الدسم على قلبه واتخم منه. فهو طنخ وطانخ. وسمن. وطنخه الدسم تطنيخا وأطنخه إطناخا: أتخمه. ومما تصحف على المصنف الطنخة محركة: الأحمق، فإن الصواب فيه بالمثناة التحتية، وقد تقدمت إليه الإشارة في الوحدة. ومر طنخ من الليل، بالكسر، أي طائفة، قال ابن دريد: ولا أدري ما صحته. ومما يستدرك عليه: طنخت نفسه بالكبر خبثت. وطنخت الناقة والدابة: اشتد سمنهما. قال شمر: وسمعت ابن الفقعسي يقول: نشرب هذه الألبان فتطنخنا عن الطعام أي تغننينا، كذا في اللسان. وطنيخ، بالفتح مشدا: قرية بمصر.

##### Türkçe

**طنخ** adam, **فرح** gibi, **يطنخ** **طنخا**; ve **تنخ** **يتنخ** **تنخا**: tıka basa doydu ve tıka basa yedi; ve yağlılık kalbine galip geldi; sebebi müsebbebin önüne aldı; çünkü tıka basa doyma ve tıka basa yeme, yağlılığın kalbe galip gelmesinden doğandır. Ve **اللسان**’da ve diğer ana kaynaklarda asıl üzere gelmiştir: “yağlılık kalbine galip geldi ve ondan tıka basa yedi.” O hâlde o **طنخ** ve **طانخ**’tır. Ve semirdi. Ve yağlılık onu **تطنيخا** **طنخه** etti ve **إطناخا** **أطنخه** etti: onu tıka basa yedirdi. Ve musannife tashif edilmiş olan şeylerdendir: harekeli **الطنخة**: ahmak; çünkü onda doğru olan, alttan ikili (harf) iledir; ve ona işaret, **الوحدة**’da geçmişti. Ve geceden **طنخ** geçti, kesre ile; yani bir taife (bir parça). İbn Düreyd dedi: ve onun sıhhatini bilmiyorum. Ve onun üzerine istidrâk edilen şeylerdendir: **طنخت** nefsi kibir ile, habis oldu. Ve dişi deve ve binek hayvanı **طنخت**: ikisinin semizliği şiddetlendi. Şemmer dedi: ve İbn el-Fak‘asî’yi şöyle derken işittim: “Bu sütleri içeriz de bizi yemekten **تطنخنا** eder,” yani bizi tok kılar; **اللسان**’da böyle. Ve **طنيخ**; fetih ile, şeddeli: Mısır’da bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَنِخَ
1 طَنِخَ ذ , (S, L, K,) aor. طَنَخَ , (K,) inf. n. طَنَخٌ, (S,) His (a man's, S) heart (قَلْب [meaning stomach, which is often thus termed in the present day,]) became overpowered by grease [or greasy food], and he suffered indigestion, (S, L, K,) in consequence thereof; (S, L;) as also تَنِخَ, aor. طَنَخَ , inf. n. تَنَخٌ. (L.) And طَنِخَتْ said of camels, They suffered indigestion. (TA in art. طنح.) And طَنِخَتْ نَفْسُهُ His soul [or stomach] became heavy; or heaved, or became agitated by a tendency to vomit. (L.) ― -b2- And He became fat. (L, K.)

طنّخهُ
2 طنّخهُ ذ , (K,) inf. n. تَطْنِيخٌ; (TA;) and ↓ اطنخهُ, (K,) inf. n. اـِطْنَاخٌ; (TA;) It (grease [or greasy food], TA) caused him to suffer indigestion. (K, TA.) ― -b2- Sh says, I heard ElFak'asee say, نَشْرَبُ هٰذِهِ الأَلْبَانَ فتطنخنا عَنِ الطَّعَامِ [i. e. فَتُطَنِّخُنَا or ↓ فَتُطْنِخُنَا] meaning [We drink these milks and] they render us in no need, or serve us in stead, of [other] food. (L.) ― -b3- And one says, طُنِّخَتِ النَّاقَةُ, and الدَّابَّة, meaning The she-camel, and the beast, became [or was rendered] very fat. (L.)

4 أَطْنَخَ see 2, in two places.

طِنْخٌ
طِنْخٌ ذ [is said to signify] A part, or portion, of the night: so in the saying, مَرَّ طِنْخٌ مِنَ اللَّيْلِ [A part, or portion, of the night passed]: (K:) but IDrd doubted its correctness. (TA.)

طَنِخٌ
طَنِخٌ ذ A man whose heart [or stomach] is overpowered by grease [or greasy food], and who suffers indigestion in consequence thereof; as also ↓ طَانِخٌ. (L.) [See also 1, of which each is a part. n.]

طَنَخَةٌ
طَنَخَةٌ ذ ; expl. in the K [and in the JK, app. from the 'Eyn,] as syn. with أَحْمَقُ, is a mistranscription, correctly طيخة [i. e. طَيْخَةٌ]. (TA.)

طَانِخٌ
طَانِخٌ ذ : see طَنِخٌ.

##### Türkçe

طَنِخَ
1 **طَنِخَ** **ذ** , (S, L, K,) muzâri‘ **طَنَخَ** , (K,) mastar ismi **طَنَخٌ**, (S,) Onun (bir erkeğin, S) kalbi (**قَلْب** [mide mânâsında; ki günümüzde çoğu kez böyle adlandırılır,]) yağ [veya yağlı yiyecek] tarafından bastırılmış oldu ve bunun sonucunda hazımsızlık çekti, (S, L, K,) bunun neticesinde; (S, L;) ve yine **تَنِخَ**, muzâri‘ **طَنَخَ** , mastar ismi **تَنَخٌ**. (L.) Ve **طَنِخَتْ** develer hakkında söylenir: Hazımsızlık çektiler. (TA, **طنح** maddesinde.) Ve **طَنِخَتْ نَفْسُهُ** Onun nefsi [veya midesi] ağırlaştı; yahut kabardı; yahut kusmaya meyil sebebiyle çalkalandı. (L.) ― -b2- Ve şişmanladı. (L, K.)

طنّخهُ
2 **طنّخهُ** **ذ** , (K,) mastar ismi **تَطْنِيخٌ**; (TA;) ve ↓ **اطنخهُ**, (K,) mastar ismi **اـِطْنَاخٌ**; (TA;) O (yağ [veya yağlı yiyecek], TA) ona hazımsızlık çektirdi. (K, TA.) ― -b2- Sh der ki: ElFak'asee’nin şöyle dediğini işittim: نَشْرَبُ هٰذِهِ الأَلْبَانَ فتطنخنا عَنِ الطَّعَامِ [yani فَتُطَنِّخُنَا veya ↓ فَتُطْنِخُنَا] mânâsı: [Bu sütleri içeriz ve] onlar bizi [başka] yiyeceğe muhtaç olmaktan çıkarır, yahut [başka] yiyeceğin yerine geçer. (L.) ― -b3- Ve denir ki: **طُنِّخَتِ النَّاقَةُ**, ve **الدَّابَّة**, mânâsı: Dişi deve ve binek hayvanı çok şişmanladı [yahut şişmanlatıldı]. (L.)

4 **أَطْنَخَ**: 2’ye bak, iki yerde.

طِنْخٌ
**طِنْخٌ** **ذ** [şu mânâda söylenir:] Gecenin bir parçası yahut bölümü: şu sözde olduğu gibi, مَرَّ طِنْخٌ مِنَ اللَّيْلِ [Gecenin bir parçası yahut bölümü geçti]: (K:) fakat IDrd onun doğruluğundan şüphe etti. (TA.)

طَنِخٌ
**طَنِخٌ** **ذ** Yağ [veya yağlı yiyecek] tarafından kalbi [veya midesi] bastırılmış olan ve bunun sonucunda hazımsızlık çeken adam; ve yine ↓ **طَانِخٌ**. (L.) [Ayrıca 1’e bak: her biri onun bir parçasıdır. n.]

طَنَخَةٌ
**طَنَخَةٌ** **ذ**; K’da [ve JK’da, görünüşe göre ‘Eyn’den,] **أَحْمَقُ** ile eşanlamlı olarak açıklanan, bir yanlış yazımdır; doğrusu **طيخة** [yani **طَيْخَةٌ**]. (TA.)

طَانِخٌ
**طَانِخٌ** **ذ**: **طَنِخٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَنِخَ
طَنِخَ A ( n. ac. طَنَخ 4 ),
a.  Overloaded his stomach, surfeited himself.

طَنَّخَ
طَنَّخَ II ,
a.  Gave indigestion to, surfeited.

##### Türkçe

طَنِخَ
**طَنِخَ** A (mastarı **طَنَخ** 4),
a. Midesini aşırı yükledi, kendini tıka basa doyurdu.

طَنَّخَ
**طَنَّخَ** II,
a. Hazımsızlık verdi, tıka basa doyurdu.
