# طنف (ط-ن-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%86%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ن - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والنون والفاء معهما
ط ن ف، ط ف ن، ف ط ن، ن ط ف، ن ف ط مستعملات
طغن
الطَّفانِيَةُ: نعتُ سوءٍ في الرَّجُل والمرأة.
طنف:
الطَّنفُ: نفسُ التُّهمة. ورَجُلٌ مُطنَّفٌ، أي: مُتَّهمٌ. طَنَّفْته: اتَّهَمْته. ويُطَنَّفُ فلانٌ بهذه السَّرِقة، وإنّه لَطَنِفٌ يهذا الأَمر، أي: مُتَّهَمٌ.
فطن:
رَجُلٌ فَطِنٌ بَيِّنُ الفِطُنةِ والفَطَنِ. وقد فَطَنَ لهذا الشَّيْء يَفْطُنُ فِطْنةً فهو فاطن. وأمّا الفَطِنُ فذو فِطْنَةٍ بيِّنُ الفِطْنة. ولايمتنع كل فِعْلٍ من النُّعُوتِ من أن يُقالَ: قد فَعُلَ، وفَطُنَ، أي: صار فَطِناً إلاّ القليل.
وفَطَّنْتُهُ لهذا الأمرِ تفطيناً ففَطِنَ، قال رؤبة:
وقد أُعاصي في الشَّباب الميّالْ
موعظةَ الأَدْنَى وتَفْطينَ الوال
يعني بالتَّفطين: تأدبيهُ إيّاه، وبيانه له الشّرّ.
نطف:
النَّطَفُ: التَّلَطُّخُ بالعَيب، قال الكُمَيت:
فدعْ ما لَيْس منكَ ولَسْتَ منـه		هما، رِدْفَيْن، من نَطَفٍ قريبُ
وفلانٌ يُنْطَفُ بسُوءٍ. أي: يُلَطَّخُ، وفُلانٌ يُنْطَفُ بفُجُور، أي: يُقْذَفُ به.
والنَّطْفُ: عَقرُ الجُرْح، ونَطَفَ الجُرْحَ، أي: عَقَر.
والنَّطَفُ: اللُّؤْلؤُ، الواحدةُ: نَطَفةٌ، وهي الصّافيةُ الماء، وقيل: الواحدة: نُطَفَةٌ، والجميع: النُّطَفُ. تَشبِيهاً بقطرة الماء.
والنُّطْفَةُ: الماء الصّافي، قلَّ أو كَثُر، والجميعُ: النُّطَفُ والنِّطاف.
وليلةٌ نَطُوفٌ: قاطرة تمْطرُ حتّى الصَّباح. والنَّطْف: الصَّبُّ، والقَطرُ. والنّاطِفُ: القاطِرُ. وأَنفُ نَطُوفٌ: كثير القَطَران.
ووصيفةٌ مُنَطَّفةٌ: مُقَرَّطةٌ بتُومَتَيْنِ، قال:
كأنّ ذا فِدامةٍ مُنَطَّفا
والتَّنَطُّفُ: التَّقَزُّزُ.
والنُّطْفةُ: التي يكون منها الولد.
والنّاطفُ: القُبَّيْطُ.
نفط:
النِّفط، والنَّفْطُ لُغَةٌ: حلابةُ جَبَلٍ في قَعْر بئرٍ تُوقَدُ به النّارُ.
والنَّفّاطاتُ: ضربٌ من السُّرُجِ يُرمَى فيها بالنِّفْطِ و يُسْتَصبَحُ بها.
والنَّفّاطةُ أيضاً: المَوْضِعُ الذي يُستَخَرَجُ منه النِّفْط.
والنَّفْطُ: قَيْحٌ يَخْرُجُ في اليدين من العَمَل مَلآن ماء، وقد نَفِطَتْ يدُه، وأَنْفَطَها العَمَلُ، وإنِ انْفَقَأَتْ تلك النَّفْطةُ فهي أيضاً كذلك لم تَصلُبْ، فإذا صَلُبَتْ صارتْ: مَجْلَة.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**النون** و**الفاء** معهما
**ط ن ف**، **ط ف ن**، **ف ط ن**، **ن ط ف**، **ن ف ط** مستعملات
**طغن**
**الطَّفانِيَةُ**: erkekte ve kadında kötü bir niteleme.

**طنف**:
**الطَّنفُ**: ithamın kendisi. Ve **رَجُلٌ مُطنَّفٌ**; yani: itham edilmiş. **طَنَّفْته**: onu itham ettim. Ve falan kimse bu hırsızlıkla **يُطَنَّفُ** (itham edilir); ve o, bu işte mutlaka **لَطَنِفٌ**’tir; yani: itham edilmiş.

**فطن**:
**رَجُلٌ فَطِنٌ**: **الفِطُنةِ** ve **الفَطَنِ**i apaçık olan. Ve o, bu şeye **فَطَنَ** eder, **يَفْطُنُ**; **فِطْنةً**; o hâlde o **فاطن**’dır. Amma **الفَطِنُ** ise, **فِطْنَةٍ** sahibi, **الفِطْنة**si apaçık olandır. Ve nitelemelerden her fiilin “**قد فَعُلَ**” denilmesinden; ve “**فَطُنَ**” (yani: **فَطِناً** oldu) denilmesinden men olunmaz; ancak azı müstesna.
Ve onu bu işe **تفطيناً** olarak **فَطَّنْتُهُ**; derken o **ففَطِنَ** (kavradı). Rü’be dedi ki:
وقد أُعاصي في الشَّباب الميّالْ
موعظةَ الأَدْنَى وتَفْطينَ الوال
**التَّفطين** ile kasteder: onun onu edeplendirmesi ve ona şerri açıklaması.

**نطف**:
**النَّطَفُ**: ayıpla bulaşma (lekelenme). Kümeyt dedi ki:
فدعْ ما لَيْس منكَ ولَسْتَ منـه		هما، رِدْفَيْن، من نَطَفٍ قريبُ
Ve falan kimse bir kötülükle **يُنْطَفُ**; yani: bulaştırılır (lekelenir). Ve falan kimse bir fücurla **يُنْطَفُ**; yani: onunla itham olunur.
Ve **النَّطْفُ**: yaranın **عَقرُ**u; ve **نَطَفَ الجُرْحَ**; yani: **عَقَر**.
Ve **النَّطَفُ**: inci; teki: **نَطَفةٌ**; ve o, suyu berrak olandır. Ve denildi ki: tekil: **نُطَفَةٌ**; çoğul: **النُّطَفُ**. Su damlasına benzetme olarak.
Ve **النُّطْفَةُ**: berrak su; az olsun çok olsun; çoğulu: **النُّطَفُ** ve **النِّطاف**.
Ve **ليلةٌ نَطُوفٌ**: sabaha kadar yağmur yağdıran, damlayan (gece). Ve **النَّطْف**: dökme ve damlama. Ve **النّاطِفُ**: damlayan. Ve **أَنفُ نَطُوفٌ**: çok damlayan (burun).
Ve **وصيفةٌ مُنَطَّفةٌ**: iki inciyle küpelenmiş. Dedi ki:
كأنّ ذا فِدامةٍ مُنَطَّفا
Ve **التَّنَطُّفُ**: tiksinme.
Ve **النُّطْفةُ**: ondan çocuk olan şey.
Ve **النّاطفُ**: **القُبَّيْطُ**.

**نفط**:
**النِّفط** ve **النَّفْطُ** (bir lehçe olarak): bir kuyunun dibinde bir dağdan sağım; onunla ateş yakılır.
Ve **النَّفّاطاتُ**: içine **النِّفْطِ** atılan ve onunla aydınlanılan kandillerden bir tür.
Ve **النَّفّاطةُ** da: **النِّفْط**in çıkarıldığı yer.
Ve **النَّفْطُ**: işten dolayı ellerde çıkan, su dolu irin; ve onun eli **نَفِطَتْ**; ve iş onu **أَنْفَطَها**. Ve o **النَّفْطةُ** patlarsa, o da yine böyledir; sertleşmez. Sertleşince **مَجْلَة** olur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الطَنَفُ: الحَيْدُ من الجبل، ورأسٌ من رءوسه. والمُطْنِفُ: الذي يعلوه. قال الشنفرى:
كأَنَّ حَفيفَ النَبْلِ من فوق عَجْسِهاعوازِبُ نَحْلٍ أخْطأ الغارَ مُطْنِفُ
والطَنَفُ أيضاً: إفريزُ الحائط، وكذلك السقيفة تُشْرَعُ فوق باب الدار. والطَنَفُ أيضاً: السيورُ، عن أبي عبيد. وضمُّ الطاء والنون لغةٌ في جميع ذلك.

##### Türkçe

**الطَنَفُ**: dağdan olan yan (yamaç)tır; ve onun başlarından bir baştır. Ve **المُطْنِفُ**: onun üzerine çıkan (yükselen) kimsedir. **الشنفرى** dedi ki:
“Sanki okların hışırtısı, onun sağrısının üstünden, mağarayı ıskalayan bir **مُطْنِفُ** (iken) ayrılmış arıların (hışırtısı gibidir).”

Ve **الطَنَفُ** ayrıca: duvarın saçak (çıkıntı) kısmıdır; ve yine, evin kapısının üstüne doğru uzatılan **السقيفة** (sundurma)dır. Ve **الطَنَفُ** ayrıca: kayışlar/deri şeritlerdir; Ebû Ubeyd’den. Ve **الطاء** ile **النون**’un zammesi, bütün bunların tamamında bir dildir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ن ف
طنف ، طفن ، نطف ، نفط ، فطن : مستعملات .
طنف : ابن شميل : يقال : طنّف فلان للظِّنّة ، أي : قارف لها ، يقال : طنَّف للأمر فاعلوه .
وقال الليث : الطَّنفُ : نفس التهمة ، يقال : رجل مُطنَّف ، أي : مُتهم . وطنّفته ، أي : اتهمته . وفلانٌ يطنّف بهذه السرقة . وإنه لطَنفٌ بهذا الأمر ، أي مُتهم .
أبو عُبيد عن الأصمعي : الطُّنُفُ :
 ( السيور ) وأنشد قول الأفوه الأودي :
كأن أطرافها لما اجتَلى الطَّنفُ
وقال الأصمعي : الطُّنفُ : شاخصٌ يخرج من الجبل فيتقدم كأنه جَناح .
قلت : ومن هذا يقال : طنَّف فلانٌ جَدار جاره وجِدار داره : إذا فوقه شجراً أو شوكاً يَصفُ تسلّقه لمجاوزة أطراف العيدان المشوِّكة رأسه .
قال ابن الأعرابي : يقال للجناح يُشْرع فوق باب الدار . طنف أيضاً ، شبّه بطنف الجبل .
وقال أبو ذُؤيب يصف خَلِيّة عَسَل في طُنف الجبل :
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوي مليكُها
إلى طُنُف أعيَا بِراقٍ ونازلِ
أبو عُبيد عن الأصمعي : الطَّنَف والطُّنُف جميعاً : السَّقيفة تُشرَع فوق باب الدار ، وهي الكُنّة وجمعها الكنَّات .
طفن : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الطَّفْنُ : الحبس ، يقال : خَلِّ عن ذلك المَطْفُون .
قال : والطَّفَانينُ : الحَبْسُ والتَّخَلُّف .
وقال المُفَضَّل : الطَّفْنُ : الموتُ ، يقال : طَفَن إذا مات ، وأنشد :
ألْقى رُحَى الزَّوْر عليه فطَحَنْ
قَذْفاً وفَرثاً تحتَه حتى طَفَنَ
اللّيث : الطَّفَانِيَةُ : نَعتُ سوء في الرجل والمرأة .
نفط : أبو عبيد عن أبي الجراح والكسائي : نزب الظبي نزيباً ، ونفطَ يَنْفِظُ نفيطاً : إذا صوّت .
أبو عبيد من أمثالهم : ما لَه عافِطة ولا نافِطة ، فالعاطفة : من دُبُرها ، والنافطة : من أنفها .
ابن السكيت عن الأصمعي : ما له عافطة ولا نافطة ، فالعافطة : الضائنة ، والنافطة : الماعزة .
قال : وقال غيره من الأعراب : العافطة : الماعزة إذا عَطِسَت .
وقال الليث عن أبي الدُّقيش : العافطةُ : النعجةُ ، والنّافطةُ : العنز .
وقال غيره : العافطةُ : الأمَة ، والنافطة : الشاة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : العَفْطُ : الحُصَاص للشاة والنّفْطُ : عُطاسُها .
أبو عُبيد عن أبي زيد : إذا كان بين الجلد واللحم ماءٌ قيل : نَفِطت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً .
وقال أبو عمرو : رَغْوَةٌ نافِطةٌ : ذاتُ نَفّاطاتٍ ، وأنشد :
وحَلَبٌ فيه رُغاً نَوافِطُ
وقال الليث : النَّفْطَةُ : بَثْرةٌ تخرج في اليَدِ من العمل ملأى ماء .
قال : والنَّفْط والنِّفْط لغتان : حلابة جبل في قعر بئر توقد به النار .
والنَّفاطات : ضَرْبٌ من السُّرَج يُستصبَح بها .
قال : والنّفاطات : أدَوَاتٌ تعمل من النحاس يُرمى فيها بالنّفط والنار . والنّفاطةُ أيضاً : الموضع الذي يُستخرج منه النفط .
فطن : قال الليث : يقال : رجل فَطِنٌ بيِّنُ الفِطنة والفَطَن وقد فَطَن لهذا يَفْطُن فِطنةً ، فهو فاطنٌ له . فأما الفَطِنُ فذُو فِطْنة للأشياء ، ولا يمتنع كلُّ فعلٍ من النُّعوت من أن يقال : قد فَعُل وفَطُن ، أي : صار فَطِناً إلاّ القليل .
قال : وفطّنْتُه لهذا الأمر تفطِيناً .
وقال اللحياني : رجلٌ فَطِن وفَطُن وفَطُون وفَطونة وفَطين .
قال : ويقال : فَطِنْتُ له وبه وإليه فِطْنَةً وفَطانةً وفِطانة ؛ ويقال : ليس له فُطْنٌ ، أي : فِطْنَة .
نطف : أبو زيد : النَّطْفُ : الرّجُل المُريب .
سلمة عن الفراء : النَّطْف والوَحْرُ : العَيْب .
ثعلب عن ابن الأعرابي : مرَّ بنا قومٌ نَطِفون وَحِرُون نجسون كفّار .
الليث : النّطْفُ : التَّلَطُّخ بالعَيب ، وقال الكميت :
فدع ما ليس منك ولسْتَ منه
هما رِدْفَين من نَطَف قريبُ
قال : ( ردفين ) على أنهما اجتمعا عليه مترادفين فنصَبهما على الحال . وفلان يُنطف بسوء أي يلطخ . وفلان يُنْطف بفجور ، أي : يُقذف به .
قال : والنَّطْف : عَقْرُ الجُرح ، يقال : أنطَف الجرح .
أبو عُبيد عن الأصمعي قال : البَعِيرُ : النَّطْفُ : الذي قد أشرفَتْ دَبَرتُه على الجَوْف ، يقال : نَطف نَطفاً ، وكذلك الذي أشرفت شَجّته على الدماغ .
أبو عُبيد عن أبي عمرو قال : النَّطَفُ : الفُرْطة ، الواحدة نَطفة .
وقال الليث : النُّطف : اللؤلؤ ، الواحدة نَطفة ، وهي الصافية اللّون .
قال : وقال بعضهم : يقال للواحدة نُطفة وجمعها نطف ، شُبّهت بقطرة الماء . ووَصِيفة مُنَطَّفة ، أي : مُقَرَّطة بتُومَتَى قُرْط . وليلة نطوف : تمطر حتى الصَّباح .
وقال العجاج :
كأنّ ذا فَدّامةٍ مُنطَفَّا
وقال الأعشى :
يَسْعى بها ذو زجاجات له نُطَفٌ
مُقلَّص أسفلَ السِّربال مُعْتَمِل
أبو عُبيد عن أبي زيد : يقال في القِربة نُطفةٌ من ماء مثلُ الجُرْعة . قال : ولا فعل للنُّطفة .
قلت : والعرب تقول للمويهة القليلة : نُطفة ، وللماء الكثير نُطفة . ورأيت أعرابيّاً شَرب من رَكِيّة يقال لها : شَفِيّة ، وكانت غزيرةَ الماء فقال : والله إنها لنطفة باردة .
وقال ذو الرُّمة فجعل الخمر نُطفةً :
تَقطع ماءِ المُزْن في نُطفِ الخمرِ
وسَمّى الله جلّ وعزّ المَنِيَّ نطفةً فقال : ( سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِىٍّ ) ( القيامة : 37 ) .
وروي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لا يزالُ الإسلام يزيد وأهلُه حتّى يسيرَ الراكب بين النُّطفتيْن لا يخشى إلا جوراً ) .
أراد بالنطفتين : بحرَ المَشْرِق وبحرَ المغرب ؛ فأمّا بحر المشرق فإنه ينقطع عند نواحي البصرة ، وأما بحر المغرب فمنقطعه عند القُلْزم .
وقال بعضهم : أراد بالنطفتين ماءَ الفُرات وماء البحر الذي يلي جُدّة وما والاها ؛ فكأنه ( صلى الله عليه وسلم ) أراد أن الرجل يسير في أرض العرب بين ماء الفرات وماء البحر لا يخاف في طريقه غير الضلال والجَوْر عن الطريق .
وقال أبو زيد : نَطف فلان يَنطف نَطفاً : إذا بَشِم . والنّطفُ : القَطز ، يقال : نَطف الماءُ يَنْطفُ نَطفاً ونَطفاناً : إذا قَطر ، ومن هذا قيل للقُبَيْط ناطف ؛ لأنه يَنْطف قبل استضرابه ، أي : يَقطر قبل خُثورته ، وجعل الجَعْدِيُّ الخمر ناطفاً فقال :
وبات فريق ينضحُون كأنما
سُقُوا ناطفاً من أذرِعاتٍ مُفَلْفَلاَ
وفي الحديث : قَطَعنا إليهم النُّطفة ، أي : البحر وماه .
وقال الليث : التَّنطُّف : التعَزُّز .
وقال ابن الأعرابي : مَرَّ بنا قومٌ نَطِفون نَضِفُون صقارون ، أي : نجسون كفار .

##### Türkçe

ط ن ف
**طنف** ، **طفن** ، **نطف** ، **نفط** ، **فطن** : kullanımdadırlar.

**طنف** : İbn Şümeyl: denir: **طنّف** falan **للظِّنّة**; yani: ona bulaştı; denir: **طنَّف للأمر**; onu yapanlar.

Leys dedi: **الطَّنفُ** : ithamın kendisi; denir: **رجل مُطنَّف**; yani: itham edilmiş. Ve **طنّفته**; yani: onu itham ettim. Ve falan bu hırsızlıkla **يطنّف**. Ve o bu iş ile elbette **طَنفٌ**’tur; yani itham edilmiş.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطُّنُفُ** :
( kayışlar ). Ve Efhav el-Evdî’nin sözünü inşad etti:
كأن أطرافها لما اجتَلى الطَّنفُ

Asmaî dedi: **الطُّنفُ** : dağdan çıkan bir şahıs (çıkıntı)dır; ilerler; sanki bir kanat gibi.

Dedim: Ve bundan denir: falan, komşusunun duvarını ve evinin duvarını **طنَّف** etti: üzerine ağaç veya diken koyduğu zaman; başını dikenli dalların uçlarını aşmak için tırmanmasını vasfeder.

İbnü’l-A‘râbî dedi: ev kapısının üstüne doğru uzanan kanada denir. **طنف** da (denir); dağın **طنف**’una benzetildi.

Ebû Züeyb, dağın **طُنف**’unda bir bal peteğini vasfederek dedi:
فما ضَرَبٌ بيضاءُ يأوي مليكُها
إلى طُنُف أعيَا بِراقٍ ونازلِ

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطَّنَف** ve **الطُّنُف** ikisi birlikte: ev kapısının üstüne doğru uzanan sundurma; o **الكُنّة**’dir; çoğulu **الكنَّات**.

**طفن** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطَّفْنُ** : hapsetme; denir: şu **المَطْفُون**’dan vazgeç.

Dedi: ve **الطَّفَانينُ** : hapsetme ve geri kalma.

Mufaddal dedi: **الطَّفْنُ** : ölüm; denir: **طَفَن**; öldüğü zaman. Ve inşad etti:
ألْقى رُحَى الزَّوْر عليه فطَحَنْ
قَذْفاً وفَرثاً تحتَه حتى طَفَنَ

Leys: **الطَّفَانِيَةُ** : erkekte ve kadında kötü bir niteleme.

**نفط** : Ebû Ubeyd, Ebû’l-Cerrâh ve Kisâî’den: **نزب** ceylan **نزيباً**; ve **نفطَ يَنْفِظُ نفيطاً**: ses çıkardığı zaman.

Ebû Ubeyd, onların darb-ı mesellerinden: onun ne **عافِطة**’sı vardır ne **نافِطة**’sı; **العاطفة**: onun arka tarafından; **النافطة**: onun burnundan.

İbnü’s-Sikkît, Asmaî’den: onun ne **عافطة**’sı vardır ne **نافطة**’sı; **العافطة**: koyun; **النافطة**: keçi.

Dedi: ve bedevilerden başkası dedi: **العافطة**: hapşırdığı zaman keçi.

Leys, Ebû’d-Dukayş’ten: **العافطةُ**: koyun; **النّافطةُ**: keçi.

Başkası dedi: **العافطةُ**: cariye; **النافطة**: koyun.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **العَفْطُ** : koyun için burun akıntısı; **النّفْطُ** : onun hapşırmasıdır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: deri ile et arasında su olduğu zaman denir: **نَفِطت تَنْفَط نَفَطاً ونَفِيطاً**.

Ebû Amr dedi: **رَغْوَةٌ نافِطةٌ** : **نَفّاطاتٍ** sahibi. Ve inşad etti:
وحَلَبٌ فيه رُغاً نَوافِطُ

Leys dedi: **النَّفْطَةُ** : elde işten çıkan, su ile dolu bir kabarcık.

Dedi: ve **النَّفْط** ve **النِّفْط** iki lehçedir: kuyunun dibinde bir dağdan sızan, onunla ateş yakılan (madde).

Ve **النَّفاطات**: onunla aydınlanılan kandillerden bir türdür.

Dedi: ve **النّفاطات**: bakırdan yapılan aletlerdir; içine **النّفط** ve ateş atılır. Ve **النّفاطةُ** da: petrolün çıkarıldığı yer.

**فطن** : Leys dedi: denir: **رجل فَطِنٌ**; **بيِّنُ الفِطنة** ve **الفَطَن**; ve bu şeye **فَطَن** eder, **يَفْطُن فِطنةً**; o, ona **فاطنٌ**’dur. Ama **الفَطِنُ**: şeyler için **فِطْنة** sahibi olandır. Ve nitelemelerden her fiilin, “**قد فَعُل** ve **فَطُن**” denilmesinden, yani: **فَطِناً** oldu, azı hariç, kaçınması yoktur.

Dedi: ve onu bu işe **فطّنْتُه**; **تفطِيناً**.

Lahyânî dedi: **رجلٌ فَطِن** ve **فَطُن** ve **فَطُون** ve **فَطونة** ve **فَطين**.

Dedi: ve denir: ona, onunla ve ona doğru **فَطِنْتُ**; **فِطْنَةً** ve **فَطانةً** ve **فِطانة**; ve denir: onun **فُطْنٌ**’ü yoktur; yani: **فِطْنَة**.

**نطف** : Ebû Zeyd: **النَّطْفُ** : şüphe uyandıran adam.

Seleme, Ferrâ’dan: **النَّطْف** ve **الوَحْرُ** : ayıp.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: yanımızdan **نَطِفون وَحِرُون**; pis, kâfir, bir kavim geçti.

Leys: **النّطْفُ** : ayıpla bulaşma. Kümeyt dedi:
فدع ما ليس منك ولسْتَ منه
هما رِدْفَين من نَطَف قريبُ

Dedi: (**ردفين**) ikisinin onun üzerinde, birbirini izleyen iki şey olarak birleştiği üzere; onları hâl olarak nasb etti. Ve falan kötü ile **يُنطف**; yani: bulaştırılır. Ve falan fısk ile **يُنْطف**; yani: onunla iftiraya uğratılır.

Dedi: ve **النَّطْف** : yaranın dibi; denir: **أنطَف الجرح**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den dedi: deve: **النَّطْفُ**: kıçı karna yaklaşmış olan; denir: **نَطف نَطفاً**; ve aynı şekilde yarası beyne yaklaşmış olan.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan dedi: **النَّطَفُ** : ilk çıkan (ürün); bir tanesi **نَطفة**.

Leys dedi: **النُّطف** : inci; bir tanesi **نَطفة**; o, rengi saf olandır.

Dedi: ve bazıları dedi: bir tanesine **نُطفة** denir; çoğulu **نطف**; su damlasına benzetildi. Ve **وَصِيفة مُنَطَّفة**; yani: iki incili küpe ile küpelenmiş. Ve **ليلة نطوف**: sabaha kadar yağmur yağdırır.

A‘câc dedi:
كأنّ ذا فَدّامةٍ مُنطَفَّا

A‘şâ dedi:
يَسْعى بها ذو زجاجات له نُطَفٌ
مُقلَّص أسفلَ السِّربال مُعْتَمِل

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: kırbada su’dan bir **نُطفةٌ** denir; yudum gibi. Dedi: **النُّطفة**’nin fiili yoktur.

Dedim: ve Araplar azıcık suya **نُطفة** derler; çok suya da **نُطفة**. Ve bir bedevî gördüm; **شَفِيّة** denilen bir kuyudan içti; suyu bol idi; dedi: vallahi o elbette soğuk bir **نطفة**’dir.

Zü’r-Rumme, şarabı **نُطفةً** yaparak dedi:
تَقطع ماءِ المُزْن في نُطفِ الخمرِ

Ve Allah, azze ve celle, meniyi **نطفةً** diye adlandırdı; şöyle dedi: ( سُدًى أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِىٍّ ) ( القيامة : 37 ).

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( لا يزالُ الإسلام يزيد وأهلُه حتّى يسيرَ الراكب بين النُّطفتيْن لا يخشى إلا جوراً ).

**النطفتين** ile murad etti: doğu denizi ve batı denizi; doğu denizi ise Basra taraflarında kesilir; batı denizinin kesildiği yer ise **القُلْزم** yanındadır.

Ve bazıları dedi: **النطفتين** ile murad etti: Fırat suyu ve Cidde’yi ve onun çevresini izleyen denizin suyu; sanki o ( صلى الله عليه وسلم ) murad etti ki adam, Arap diyarında Fırat suyu ile deniz suyu arasında yürür; yolunda sapma ve yoldan **الجَوْر** dışında korkmaz.

Ebû Zeyd dedi: falan **نَطف** eder, **يَنطف نَطفاً**: tıka basa yediği zaman. Ve **النّطفُ** : **القَطز**; denir: su **نَطف** eder, **يَنْطفُ نَطفاً ونَطفاناً**: damladığı zaman. Ve bundan dolayı **القُبَيْط**’a **ناطف** denildi; çünkü sertleşmesinden önce **يَنْطف** eder; yani: katılaşmasından önce damlar. Ve Ca‘dî, şarabı **ناطفاً** yaptı; dedi:
وبات فريق ينضحُون كأنما
سُقُوا ناطفاً من أذرِعاتٍ مُفَلْفَلاَ

Ve hadiste: onlara doğru **النُّطفة**’yi kestik; yani: denizi ve suyunu.

Leys dedi: **التَّنطُّف** : izzetlenme.

İbnü’l-A‘râbî dedi: yanımızdan **نَطِفون نَضِفُون صقارون**; yani: pis, kâfir (kimseler) geçti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والنون وما يثلثهما)
(طني) الطاء والنون والحرف المعتل كلمةٌ تدلُّ على مرضٍ من أمراضِ الإِبل. يقال طَنِيَ البعير، إذا التصقت رئتُهُ بجنْبِهِ فمات، يَطْنَى طَنَى. ويقال ما طَنِيتُ بهذا الأمر، أي ما تعرَّضْتُ له، كأنَّه يقول: ما لصق بي ولا تلطَّخت به.
وأمَّا المهموز فليس من الباب في البناء، لكنه في المعنى متقارب. يقولون: إنَّ الطِّنْءَ: الرِّيبة. قال:
كأنَّ على ذي الطِّنْءِ  عَيْناً رَقِيبةً  *** بِمقْعَده أو منظرٍ وهو ناظرُ([1])وإِنما سميت بذلك لأنَّ الريبة مما يلطَّخ ويتلطَّخ به.
ومما شذَّ عن الباب الطنْء: المنزل، وقد يهمز([2])، وهو يبعد عن الذي ذكرناه بعداً.
ومما شذَّ أيضاً قولهم: تركته بِطنْئِهِ، أي بِحُشاشةِ نفسِه.
(طنب) الطاء والنون والباء أصلٌ يدلُّ على ثَبات الشَّيء و تمكنه في استطالة. من ذلك الطُّنُب: طُنُبُ الخِيام، وهي حبالُها التي تشدّ *بها. يقال طَنَّبَ بالمكان: أقام. والإطْنابة: المِظلّة، كأنَّها إفْعالة من طَنَبَ؛ لأنها تثبت على ما تُظلِّله([3]). والإِطْنابة: سيرٌ يشدُّ في طَرَف وترِ القَوْسِ.
ومن الباب قولهم: أطنب في الشيء إذا بالغ، كأنَّهُ ثبت عليه إرادةً للمبالغة فيه. ويقولون: طَنِبَ الفَرَسُ، وذلك طول المَتن وقوَّته، فهو كالطُّنُب الذي يمدُّ ثم يثبَّتُ به الشيء. وكذلك أَطَنَبَت الإِبل، إذا تَبِعَ بعضُها بعضاً في السيرِ. وأطنبت الرِّيح إِطْناباً، إذا اشتدّت في غُبار. ومعنى هذا أن ترتفع الغَبَرة حتى تصير كالإطنابة، وهي كالمظلَّة.
(طنخ) الطاء والنون والخاء كلمةٌ إن صحت. يقولون طَنِخ، إذا بَشِم، ويقال إذا سَمِن.
(طنف) الطاء والنون والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوْرِ شيءٍ على شيء. يقولون الطُّنُف: حَيد في الجبَل  يطنّف به. ويقولون الطُّنُف: إفريز الحائط.  والطنف([4]): السُّيور. فأمَّا الطَّنَف في التُّهَمَة فهو من المقلوب، كأنَّه من النَّطَف، وقد ذكرناه في بابه.
ومما شذَّ عن الباب شيءٌ حُكيَ عن الشيباني، أن الطنف الذي يأكل القليل([5]). يقال ما أَطْنَفه.
--------------ــــ
([1]) صدره في اللسان (طنأ) برواية: "عينا بصيرة".
([2]) كذا وردت  هذه العبارة.
([3]) في الأصل: "على ما تظلل به".
([4]) هذا يقال بفتحتين وبضمتين.
([5]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(طاء, نون ve bunların üçüncüsü olan illetli harf babı)

(**طني**) **الطاء** ve **النون** ve illetli harf, develerin hastalıklarından bir hastalığa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **طَنِيَ البعير**; akciğeri böğrüne yapıştığı zaman, böylece ölür; **يَطْنَى طَنَى**. Ve denir: **ما طَنِيتُ بهذا الأمر**; yani ona maruz kalmadım; sanki diyor ki: bana yapışmadı ve onunla lekelenmedim.

Hemzeli olana gelince, bina bakımından babdan değildir; lâkin mânada yakındır. Derler: **الطِّنْءَ**: şüphe. Dedi ki:
Sanki **ذي الطِّنْءِ** üzerinde gözetleyici bir göz var  *** oturduğu yerde yahut bir bakışta; o bakandır([1])
Ancak buna bu ad verilmiştir; çünkü şüphe, lekelenen ve onunla lekelenilen şeylerdendir.

Babdan şâz olanlardandır: **الطنْء**: mesken; hemzelenebilir([2]); ve bu, zikrettiğimiz şeyden uzak bir uzaklıkla uzaklaşır.

Yine şâz olanlardandır onların sözü: **تركته بِطنْئِهِ**; yani nefsinin artığıyla (son nefes/son güçle).

(**طنب**) **الطاء** ve **النون** ve **الباء**, bir asl olup bir şeyin sabit oluşuna ve uzamada yerleşip sağlamlaşmasına delâlet eder. Bundan: **الطُّنُب**: çadırların **طُنُبُ**’u; o, onunla sıkıca bağlanan ipleridir. Denir: **طَنَّبَ بالمكان**: ikamet etti. Ve **الإطْنابة**: gölgelik; sanki **طَنَبَ**’dan **إفْعالة**’dır; çünkü gölgelediği şeyin üzerinde sabit durur([3]). Ve **الإِطْنابة**: yayın kirişinin ucunda bağlanan bir kayış.

Babdandır onların sözü: **أطنب في الشيء**; yani mübalağa etti; sanki onda mübalağa kastıyla onun üzerinde sabit kaldı. Ve derler: **طَنِبَ الفَرَسُ**; bu, sırtın uzunluğu ve kuvvetidir; o, uzatılıp sonra onunla şeyin sabitlendiği **الطُّنُب** gibidir. Yine: **أَطَنَبَت الإِبل**; yürüyüşte bazısı bazısını takip ettiği zaman. Ve **أطنبت الرِّيح إِطْناباً**; toz içinde şiddetlendiği zaman. Bunun mânası: tozun yükselmesi, ta ki **الإطنابة** gibi olsun; o da gölgelik gibidir.

(**طنخ**) **الطاء** ve **النون** ve **الخاء**, eğer sahihse bir kelimedir. Derler: **طَنِخ**; tıka basa doyduğu zaman; ve denir: semirdiği zaman.

(**طنف**) **الطاء** ve **النون** ve **الفاء**, sahih bir asl olup bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine delâlet eder. Derler: **الطُّنُف**: dağda bir çıkıntı; onunla **يطنّف** olunur. Ve derler: **الطُّنُف**: duvarın saçak/çıkıntısı. Ve **الطنف**([4]): kayışlar. **الطَّنَف**’a gelince, **التُّهَمَة**’de o, kalbdendir; sanki **النَّطَف**’tandır; onu babında zikrettik.

Babdan şâz olanlardandır, Şeybânî’den nakledilen bir şey: az yiyen kimseye **الطنف**. Denir: **ما أَطْنَفه**.

--------------ــــ
([1]) Onun صدر’ı Lisân’da (**طنأ**) rivayetiyle: "عينا بصيرة".
([2]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([3]) Asılda: "على ما تظلل به".
([4]) Bu, iki fetha ile ve iki damme ile söylenir.
([5]) Bu mânayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ن ف
طنف الحائط وحائط مطنف‏:‏ جعل له طنف أو طنف وهو سقيفة نادرة من أعلاه تقية المطر وهو الإريز والكنة وأهل مكة يبنون حول السطح جديراً قصيراً يسمونه‏:‏ الطنف ويقولون‏:‏ طنف حائط‏.‏
وقال أبو ذؤيب‏:‏ وما ضرب بيضاء يأوي مليكها إلى طنف أعيا براق ونازل يريد حيداً نادراً من الجبل‏.‏

##### Türkçe

ط ن ف
**طنف** duvarı ve **حائط مطنف**: ona bir **طنف** yahut **طنف** yaptı; o, üst tarafından yağmurdan korunmak için (yapılan) üstü örtülü bir çıkıntıdır; o, **الإريز** ve **الكنة**’dir. Mekke halkı damın etrafına kısa bir duvar örerler; ona **الطنف** adını verirler ve derler ki: **طنف حائط**.

Ebû Züeyb dedi ki:
Ve ne (de) beyaz (bir şey) vurdum ki onun sahibi bir **طنف**’a sığınır; (öyle bir) **طنف** ki **براق** ve **نازل**’i âciz bıraktı; dağdan nadir bir çıkıntı olan bir sığınak ister.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطنَفُ: التُّهَمةُ. ورجل مُطَنَّفٌ أَي مُتَّهَم. وطَنَّفه: اتَّهَمَه. وطَنَّفَ للأَمر: قارفه. وطنَّف فلان للظِّنَّة إذا قارَفَ لها، يقال: طنَّف فلان للأَمر فاسلوه
(* قوله «فاسلوه» كذا بالأصل.).
والطَّنِفُ: المُتَّهَم بالأَمر كأَنه على النَّسَب، وفلان يُطَنَّفُ بهذه السرقة، وإنه لَطَنِفٌ بهذا الأَمر أَي متهم. وفي حديث جريج: كانت سُنّتُهم إذا تَرَهَّب الرجلُ منهم ثم طُنِّفَ بالفُجُور لم يَقبلوا منه إلا القتلَ، أَي اتُّهم. يقال: طَنَّفْتُه فهو مُطَنَّفٌ أَي اتَّهَمْتُه فهو مُتَّهم. والطَّنِفُ: الفاسدُ الدِّخْلةِ، طَنِفَ طَنَفاً وطَنافةً وطُنُوفةً. والطَّنَفُ والطَّنْفُ والطُّنُفُ والطُّنْفُ: ما نَتأَ من الجبل، وهو نحو من الحَيْد، وقيل: هو شاخص يخرج من الجبل فيتقدَّم كأَنه جَناح. قال أَبو منصور: ومن هذا يقال طَنَّفَ فلان جِدارَ داره إذا جعل فوقه شجراً أَو شَوْكاً يَصْعُبُ تَسَلُّقُه لمُجاورة أَطراف العيدان المُشَوِّكةِ رأْسَه، وقيل: هو بالتحريك الحَيْد من الجبل ورأْس من رؤوسه، والمُطْنِفُ الذي يعلوه؛ قال الشنفَري:
كأَنَّ حَفيفَ النَّبْلِ منْ فَوْقِ عَجْسها
عَوازِبُ نَحْلٍ أَخْطأَ الغارَ مُطْنِفِ
والطَّنَفُ: إفْريزُ الحائط. والطَّنَف والطُّنُفُ: السقيفة تُشْرَعُ فوق باب الدار، وهي الكُنَّةُ وجمعها الكِنانُ، وقيل: هو ما أَشْرَفَ خارجاً عن البناء. وطَنَّفَ حائطَه: جعل له بِرْزيناً وهو الإفريز. ابن الأَعرابي: ويقال للجَناح يُشْرَعُ فوق باب الدار طُنُفٌ أَيضاً، شبه بطنف الجبل؛ قال أَبو ذؤيب يصف خَلِيّة عسَل في طنف الجبل:
فما ضَرَبٌ بَيْضاء يأْوي مَليكُها
إلى طُنُفٍ أَعْيا بِراقٍ ونازِلِ
الطُّنُف: حَيْد يَنْدُر من الجبل قد أَعْيا بمن يَرْقى ومَن ينزل. والطُّنُفُ: السُّيُور؛ قال الأَفْوَه الأَوْدِيّ:
سُود غَدائِرُها، بُلْج مَحاجِرُها،
كأَنَّ أَطْرافَها، لمَّا اجْتَلى، الطُّنُفُ
والطَّنَفُ أَيضاً؛ قال ابن سيده: هذه رواية أَبي عُبيد ويروى: كأَنَّ أَطرافها في الجلوة؛ وقيل: الطنف الجلود الحُمْر التي تكون على الأَسفاط، وقيل: الطنف شجر أَحمر يشبه العَنَمَ.

##### Türkçe

**الطنَفُ**: töhmettir. Ve **مُطَنَّفٌ** adam, yani **مُتَّهَم**. Ve **طَنَّفه**: onu itham etti. Ve **طَنَّفَ** bir iş için: onu işledi. Ve falan, zan için **طَنَّفَ** eder; ona bulaştığı zaman; denir: falan bir iş için **طنَّفَ** etti, o hâlde onu sorgulayınız
(* onun sözü “**فاسلوه**” asılda böyle.).

Ve **الطَّنِفُ**: iş ile itham edilen; sanki nesep üzerinedir; ve falan bu hırsızlık ile **يُطَنَّفُ** edilir; ve o, bu iş ile elbette **طَنِفٌ**dur, yani itham edilmiş. Ve Cüreyc hadîsinde: onların sünnetleri, onlardan bir adam ruhbanlaştıktan sonra sonra **طُنِّفَ** edilip fucûr ile (itham edilince) ondan öldürmeden başka bir şey kabul etmezlerdi; yani itham edildi. Denir: onu **طَنَّفْتُ** ettim, o hâlde o **مُطَنَّفٌ**dur; yani onu itham ettim, o hâlde o itham edilmiştir.

Ve **الطَّنِفُ**: içe giriş (huy/mahiyet) bakımından bozuk olan; **طَنِفَ** eder: **طَنَفاً** ve **طَنافةً** ve **طُنُوفةً**.

Ve **الطَّنَفُ** ve **الطَّنْفُ** ve **الطُّنُفُ** ve **الطُّنْفُ**: dağdan kabaran şeydir; ve o, **الحَيْد** cinsinden bir şeydir; ve denildi: dağdan çıkan bir şahıstır (çıkıntıdır), öne doğru ilerler; sanki bir kanattır. Ebû Mansûr dedi: Bundan dolayı denir: falan, evinin duvarını **طَنَّفَ** etti; onun üstüne ağaç yahut diken yaptı; dikenli dalların uçlarının başına komşuluğu sebebiyle ona tırmanmak zorlaşır; ve denildi: o, harekeli olarak dağdan **الحَيْد** ve onun başlarından bir baştır; ve **المُطْنِفُ** onu aşan (üstünde olan)dır; Şenferâ dedi:
كأَنَّ حَفيفَ النَّبْلِ منْ فَوْقِ عَجْسها
عَوازِبُ نَحْلٍ أَخْطأَ الغارَ مُطْنِفِ

Ve **الطَّنَفُ**: duvarın **إفْريزُ**’idir. Ve **الطَّنَف** ve **الطُّنُفُ**: ev kapısının üstüne doğru uzatılan sundurmadır; ve o **الكُنَّةُ**’dir; onun çoğulu **الكِنانُ**’dır; ve denildi: o, binadan dışarı taşarak yükselen şeydir. Ve duvarını **طَنَّفَ** etti: ona **بِرْزيناً** yaptı; ve o **الإفريز**’dir. İbnü’l-A‘râbî: ve denir: ev kapısının üstüne doğru uzatılan kanada da **طُنُفٌ**; yani dağın **طنف**’ine benzetildi; Ebû Züeyb, dağın **طنف**’inde bir bal peteğini vasfederek dedi:
فما ضَرَبٌ بَيْضاء يأْوي مَليكُها
إلى طُنُفٍ أَعْيا بِراقٍ ونازِلِ

**الطُّنُف**: dağdan dışarı fırlayan bir **حَيْد**’dir; tırmanan ve inen kimseyi aciz bırakmıştır.

Ve **الطُّنُفُ**: kayışlardır; Efvah el-Evdî dedi:
سُود غَدائِرُها، بُلْج مَحاجِرُها،
كأَنَّ أَطْرافَها، لمَّا اجْتَلى، الطُّنُفُ

Ve **الطَّنَفُ** da; İbn Sîde dedi: bu, Ebû Ubeyd’in rivayetidir; ve rivayet olunur: sanki uçları, açıklıkta; ve denildi: **الطنف** sandıkların üzerinde bulunan kırmızı derilerdir; ve denildi: **الطنف** **العَنَمَ**’a benzeyen kırmızı bir ağaçtır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطنف، بالفتح، وبالضم، ومحركة، وبضمتين: الحيد من الجبل، وهو: ما نتأ منه، ورأس من رؤوسه وقيل: هو شاخص يخرج من الجبل، فيتقدم كأنه جناح، واقتصر الجوهري على التحريك ج: أطناف، وطنوف قال أبو ذؤيب الهذلي:
  وما ضرب بيضاء يأوي مليكها                      إلى طنف أعيا براق ونـازل والطنف، بالتحريك، وبضمتين: إفريز الحائط. وقيل: هو ما أشرف خارجا عن البناء. وكذلك: السقيفة تشرع فوق باب الدار نقله الجوهري، قال ابن الأعرابي، وهي الكنة. وبالتحريك: السيور نقله الجوهري عن أبي عبيد، قال: وضم الطاء والنون لغة فيه. أو الطنف: الجلود الحمر التي تكون على الأسفاط وبه فسر قول الأفوه الأودي:
  سود غدائرها بلج محاجـرهـا                      كأن أطرافها لما اجتلى الطنف ويروى:
  كأن أطرافها في الجلوة الطنف والطنف: نفس التهمة، وفعله طنف، كفرح. والطنف ككتف: المتهم بالأمر، كأنه على النسب. وحكى الشيباني أن الطنف: من لا يأكل إلا قليلا. والطنف أيضا: الفاسد الدخلة وقد طنف، كفرح، طنافة وطنوفة بالضم وطنفا محركة. ويقال: ما أطنفه أي ما أزهده. والمطنف، كمحسن: من له الطنف. وأيضا: من يعلو الطنف واقتصر الجوهري على الأخير، وأنشد قول الشنفري:
  كأن حفيف النبل فوثق عجيسهـا                      عوازب نحل أخطأ الغار مطنف قال الصاغاني: وفي شرح شعر الشنفري: مطنف: له طنف، والذي له طنف غير الذي يعلوه. وطنفه تطنيفا: اتهمه فهو مطنف، يقال: فلان يطنف بهذه السرقة، وفي حديث جريج: كان سنتهم إذا ترهب الرجل منهم، ثم طنف بالفجور لم يقبلوا منه إلا القتل أي: اتهم. وطنف جداره: إذا جعل فوقه شوكا وعيدانا وأغصانا ليصعب تسلقه وتسوره، قاله الأزهري. وقال الزمخشري: وأهل مكة يبنون على السطح جدارا قصيرا يسمونه الطنف. وقال ابن دريد: طنف نفسه إلى كذا: إذا أدناها إلى الطمع. ويقال: ما تطنفت نفسي إلى هذا: أي ما أشفت. وقال ابن عباد: وهو يتطنفهم أي: يغشاهم. قال الصاغاني: والتركيب يدل على دور شيء على شيء، وقد شذ عنه الطنف: الذي لا يأكل إلا قليلا، وما أطنفه: ما أزهده.
 ومما يستدرك عليه: طنف للأمر تطنيفا: قارفه. والطنف، محركة: شجر أحمر يشبه العنم. والمطنف، كمعظم: المهدر.

##### Türkçe

**الطنف**; fetih ile, zamme ile, harekeli olarak ve iki zamme ile: dağdan olan çıkıntı; o da: ondan dışarı doğru çıkmış olan şeydir; ve onun başlarından bir baştır. Ve denildi: o, dağdan çıkan bir şahıstır; öne geçer, sanki bir kanat gibi. **الجوهري** harekeli olana hasretti. Çoğulu: **أطناف** ve **طنوف**. **أبو ذؤيب الهذلي** dedi:
  Ve ne (çok) beyaz (deve) vardır ki, hükümdarı ona sığınır                      **طنف**’a; **براق** ve **نـازل** aciz bıraktı.

Ve **الطنف**, harekeli olarak ve iki zamme ile: duvarın saçak/çıkıntısı. Ve denildi: o, binadan dışarı taşarak yüksekçe olan şeydir. Ve aynı şekilde: ev kapısının üstüne doğru uzanan sundurma; onu **الجوهري** nakletti. **ابن الأعرابي** dedi: ve o, **الكنة**’dir. Ve harekeli olarak: kayışlar; onu **الجوهري**, **أبي عبيد**’den nakletti; dedi ki: **الطاء** ve **النون**’u zammelemek onda bir dildir. Yahut **الطنف**: sepetlerin üzerinde bulunan kırmızı derilerdir; ve onunla **الأفوه الأودي**’nin sözü tefsir edildi:
  Saç örgüleri siyah, göz çukurları parlak                      sanki uçları, **الطنف** açığa çıkarılınca.

Ve rivayet olunur:
  sanki uçları, cilvede **الطنف**.

Ve **الطنف**: ithamın kendisidir; fiili **طنف**’tır, **فرح** gibi. Ve **الطنف** **كتف** gibi: iş ile itham olunan; sanki nesep üzerinedir. **الشيباني** hikâye etti ki **الطنف**: ancak az yiyen kimsedir. Ve **الطنف** ayrıca: içe girişte bozuk olan (kimse); ve **طنف** etti, **فرح** gibi; **طنافة** ve **طنوفة** zamme ile ve **طنفا** harekeli olarak. Ve denilir: “**ما أطنفه**” yani: onu ne kadar zâhid kıldı. Ve **المطنف**, **محسن** gibi: **الطنف**’u olan kimse. Ve ayrıca: **الطنف**’un üstüne çıkan kimse. **الجوهري** sonuncuya hasretti; ve **الشنفري**’nin sözünü inşad etti:
  Sanki okların hışırtısı, onun **عجيس**’inin bağını çözdüğünde                      **عوازب** arılar; **الغار**’ı ıskaladı, **مطنف**.

**الصاغاني** dedi: ve **الشنفري** şiirinin şerhinde: **مطنف**: **طنف**’u olan (kimsedir); ve **طنف**’u olan, onun üstüne çıkan değildir. Ve onu **تطنيفا** ile **طنفه**: onu itham etti; o da **مطنف**’tur. Denilir: falan, bu hırsızlık ile **يطنف**. Ve **جريج** hadîsinde: onların sünneti şuydu: onlardan bir adam ruhbanlaşınca, sonra **طنف** ile fuhuş (işlemekle) itham olunursa, ondan öldürmeden başka bir şey kabul etmezlerdi; yani: itham etti. Ve “**طنف** onun duvarını”: üstüne dikenler, çubuklar ve dallar koyduğu zaman; ona tırmanmak ve üzerinden aşmak zor olsun diye; **الأزهري** söyledi. Ve **الزمخشري** dedi: Mekke ehli, damın üstüne kısa bir duvar bina ederler; ona **الطنف** derler. Ve **ابن دريد** dedi: “**طنف** nefsi şuna”: onu tama’a yaklaştırdığı zaman. Ve denilir: “**ما تطنفت نفسي إلى هذا**”: yani: iştahlanmadım. Ve **ابن عباد** dedi: “o, onları **يتطنفهم**”: yani: onları basar/üzerlerine gelir. **الصاغاني** dedi: ve terkib, bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine delalet eder; ondan **الطنف**—az yiyen—ve “**ما أطنفه**”—ne kadar zâhid kıldı—şâz olmuştur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: “**طنف** işe **تطنيفا**”: onu işledi. Ve **الطنف**, harekeli: **العنم**’e benzeyen kırmızı bir ağaç. Ve **المطنف**, **معظم** gibi: heder edilen.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَنِفَ
1 طَنِفَ ذ , aor. طَنَفَ , (K,) inf. n. طَنَفٌ, (TK,) the verb of الطَّنَفُ signifying التُّهَمَةُ, (K,) [app., as such, meaning He was suspicious, agreeably with the rendering of Golius; or he suspected; as is indicated by its being said of طَنِفٌ meaning مُتَّهَمٌ, in the TA, that it is app. a possessive epithet; for if it were a part. n., طَنِفَ would signify he was suspected; as it is said to do in the TK and by Freytag; in my opinion, erroneously, on the supposition that طَنِفٌ meaning مُتَّهَمٌ is its part. n.] ― -b2- And طَنِفَ, aor. طَنَفَ , inf. n. طَنَافَةٌ and طُنُوفَةٌ and طَنَفٌ, He was, or became, intrinsically corrupt. (K.)

طنّفهُ
2 طنّفهُ ذ , inf. n. تَطْنِيفٌ, He suspected him. (O, K.) One says فُلَانٌ يَطَنَّفُ بِهٰذِهِ السَّرِقَةِ Such a one is suspected of this theft. (TA.) ― -b2- طنّف نَفْسَهُ اـِلَى كَذَا He made his mind to approach a coveting of such a thing. (IDrd, O, K.) ― -b3- And طنّف لِلْأَمْرِ, inf. n. as above, He was, or became, near to the affair. (TA.) [See an ex. voce رَايَفَ.] -A2- طنّف جِدَارَهُ He put above his wall thorns or branches of trees, (O,) or thorns and sticks and branches, (K,) in order to make the climbing, or scaling, of it difficult: (O:) so says Az. (TA.) [And it probably signifies He made a طَنَف, or طُنُف, of any kind to his wall.]

اطنف
4 اطنف ذ He ascended upon the ظُنُف [or طَنَف i. e. ledge, or projecting part, of a mountain]. (O.) -A2- مَا أَطْنَفَهُ How abstinent is he! (O, K.)

مَا تَطَنَّفَتْ نَفْسِى اـِلَى هٰذَا
5 مَا تَطَنَّفَتْ نَفْسِى اـِلَى هٰذَا ذ i. q. مَا أَشْفَتْ [app. meaning My mind did not come to the point, or verge, of this]. (O, K.) ― -b2- And هُوَ يَتَطَنَّفُ النَّاسَ He comes upon people overwhelmingly; syn. يَغْشَاهُمْ. (Ibn-'Abbلd, O, K. *)

طَنْفٌ
طَنْفٌ ذ : see what next follows.

طُنْفٌ
طُنْفٌ ذ : see what next follows.

طَنَفٌ
طَنَفٌ ذ and ↓ طُنُفٌ (S, O, K) and ↓ طَنْفٌ and ↓ طُنْفٌ (K) A حَيْد [or ledge] of a mountain; (S, O, K;) a projecting portion thereof; (K;) a portion projecting therefrom, resembling a wing: (TA:) [all these are meanings assigned to the حَيْد of a mountain:] and a head, of the heads of a mountain: (S, O, K:) pl. [of pauc.] أَطْنَافٌ and [of mult.] طُنُوفٌ. (O, K.) ― -b2- Also, (K,) or the first and second, (S, O,) The اـِفْرِيز [i. e., app., the projecting coping, or ledge, or cornice, (see زَيْفٌ, and طَاقٌ,)] of a wall: (S, O, K:) and a projecting appertenance of a building: (K:) and a roof, or covering, made to project towards the road, over the door of a house; (S, O, K;) i. q. كُنَّةٌ. (IAar, TA.) ― -b3- And طَنَفٌ is also applied to A low wall built on the house-top by the people of Mekkeh. (Z, TA.) -A2- And طَنفٌ signifies also Thongs, or straps; syn. سُيُورٌ; (A 'Obeyd, S, O, K;) and so ↓ طُنُفٌ: (S, O:) or the red skins that are [put as coverings] upon [receptacles of the kind called] أَسْفَاط [pl. of سَفَطٌ, q. v.]: (K:) or ↓ طُنُفٌ has this meaning as well as that next preceding. (O.) El-Afwah ElOwdee likens a woman's fingers to ↓ طُنُف, (O,) or طَنَف, (TA,) used in the sense last mentioned above (O, TA) [or, more probably, I think, in the sense here next following]. ― -b2- Also (i. e. طَنفٌ [and probably ↓ طُنُفٌ likewise]) A kind of red tree (شَجَرٌ [or perhaps fruit, ثَمَرٌ,]) resembling the عَنَم [q. v.]. (TA.) -A3- And Suspicion. (O, K.) [See also 1.]

طَنِفٌ
طَنِفٌ ذ Suspected (O, K, TA) of a thing (بِأَمْرٍ); app. a possessive epithet; and ↓ مُطَنَّفٌ signifies the same. (TA.) ― -b2- And Intrinsically corrupt. (K.) ― -b3- And One who eats little: (O, K:) thus expl. by Esh-Sheybلnee. (O.)

طُنُفٌ
طُنُفٌ ذ : see طَنَفٌ, in five places.

طِنَافٌ
طِنَافٌ ذ : see طِيَافٌ, in art. طيف.

مُطْنِفٌ
مُطْنِفٌ ذ , (S, O, K,) applied by Esh-Shenfarà as an epithet to bees (نَحْل) that have missed the cavity in a mountain [in which they are accustomed to hive], (S, O,) That ascend upon a طَنَف [of a mountain]: (S, K: * [in the latter, مَنْ is erroneously put for اَلَّذِى: and so in the explanation here following:]) or it signifies, (O,) or signifies also, (K,) having a طُنُف (O, and so in some copies of the K) or طَنَف. (So in other copies of the K.)

مُطَنَّفٌ
مُطَنَّفٌ ذ : see طَنِفٌ. -A2- Also, [if not a mistake for مُطْلَفٌ,] i. q. مُهْدَرٌ [Made to go for nothing, unretaliated, or uncompensated by a mulct; or to be of no account]. (TA.)

##### Türkçe

**طَنِفَ**
1 **طَنِفَ** ذ, muzâri‘ **طَنَفَ**, (K,) mastar ismi **طَنَفٌ**, (TK,) **الطَّنَفُ**’un fiili olup **التُّهَمَةُ**’yi ifade eder, (K,) [görünüşe göre, bu şekilde, Golius’un tercümesine uygun olarak “Şüpheli idi” mânâsında; yahut “Şüphelendi”; bunun delili, TA’da **طَنِفٌ**’un **مُتَّهَمٌ** mânâsında olduğu söylenirken onun görünüşe göre bir izâfet (sahiplik) sıfatı olduğunun belirtilmesidir; zira eğer bir ism-i fâil olsaydı, **طَنِفَ** “Şüphelenildi” mânâsına gelirdi; TK’da ve Freytag tarafından böyle dediği nakledilir; benim kanaatimce, hatalı olarak, **طَنِفٌ**’un **مُتَّهَمٌ** mânâsında onun ism-i fâili olduğu zannına dayanarak.] ― -b2- Ve **طَنِفَ**, muzâri‘ **طَنَفَ**, mastar ismi **طَنَافَةٌ** ve **طُنُوفَةٌ** ve **طَنَفٌ**, O, zatı itibarıyla bozuk idi yahut bozuk oldu. (K.)

**طنّفهُ**
2 **طنّفهُ** ذ, mastar ismi **تَطْنِيفٌ**, Ona şüphe isnat etti. (O, K.) “**فُلَانٌ يَطَنَّفُ بِهٰذِهِ السَّرِقَةِ**” denir: Falan kimse bu hırsızlıkla itham olunur (şüphe altında tutulur). (TA.) ― -b2- **طنّف نَفْسَهُ اـِلَى كَذَا**: Nefsini böyle bir şeye tamah etmeye yaklaşır hâle getirdi. (IDrd, O, K.) ― -b3- Ve **طنّف لِلْأَمْرِ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, O, işe yakın oldu yahut yaklaştı. (TA.) [**رَايَفَ** maddesinde bir örneğe bak.] -A2- **طنّف جِدَارَهُ**: Duvarının üstüne dikenler yahut ağaç dalları koydu, (O,) yahut dikenler ve çubuklar ve dallar, (K,) ona tırmanmayı yahut onu aşmayı zorlaştırmak için: (O:) Az. böyle der. (TA.) [Ve muhtemelen “Duvarına herhangi bir türden bir **طَنَف** yahut **طُنُف** yaptı” mânâsını ifade eder.]

**اطنف**
4 **اطنف** ذ: **ظُنُف** üzerine [yahut **طَنَف** yani bir dağın çıkıntısı yahut sahanlığı üzerine] çıktı. (O.) -A2- **مَا أَطْنَفَهُ**: O ne kadar perhizkârdır! (O, K.)

**مَا تَطَنَّفَتْ نَفْسِى اـِلَى هٰذَا**
5 **مَا تَطَنَّفَتْ نَفْسِى اـِلَى هٰذَا** ذ, **مَا أَشْفَتْ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre “Nefsim bunun sınırına/kenarına varmadı” mânâsında]. (O, K.) ― -b2- Ve **هُوَ يَتَطَنَّفُ النَّاسَ**: İnsanların üzerine baskın gelir; eş anlamlısı **يَغْشَاهُمْ**. (Ibn-'Abbلd, O, K. *)

**طَنْفٌ**
**طَنْفٌ** ذ: hemen sonra gelen şeye bak.

**طُنْفٌ**
**طُنْفٌ** ذ: hemen sonra gelen şeye bak.

**طَنَفٌ**
**طَنَفٌ** ذ ve ↓ **طُنُفٌ** (S, O, K) ve ↓ **طَنْفٌ** ve ↓ **طُنْفٌ** (K): Bir dağın **حَيْد**’i [yahut sahanlığı]; (S, O, K;) onun çıkıntı yapan kısmı; (K;) ondan çıkıntı yapan, kanada benzeyen bir parça: (TA:) [bunların hepsi bir dağın **حَيْد**’ine verilen mânâlardır:] ve bir dağın başlarından bir baş: (S, O, K:) cem‘ [azlık] **أَطْنَافٌ** ve [çokluk] **طُنُوفٌ**. (O, K.) ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut birinci ve ikinci (S, O,) Bir duvarın **اـِفْرِيز**’i [yani görünüşe göre çıkıntılı saçak yahut sahanlık yahut korniş, (**زَيْفٌ** ve **طَاقٌ**’a bak)]: (S, O, K:) ve bir binanın çıkıntılı bir eklentisi: (K:) ve bir evin kapısı üzerinde, yola doğru çıkıntı yapacak şekilde yapılan bir çatı yahut örtü; (S, O, K;) **كُنَّةٌ** ile aynı mânâda. (IAar, TA.) ― -b3- Ve **طَنَفٌ**, Mekke halkının ev damı üzerinde yaptığı alçak duvar için de kullanılır. (Z, TA.) -A2- Ve **طَنفٌ** ayrıca kayışlar, bağlar mânâsına gelir; eş anlamlısı **سُيُورٌ**; (A 'Obeyd, S, O, K;) ve ↓ **طُنُفٌ** da böyledir: (S, O:) yahut **أَسْفَاط** [**سَفَطٌ**’un çoğulu, bk.] üzerine [örtü olarak] konulan kırmızı derilerdir: (K:) yahut ↓ **طُنُفٌ** bu mânâyı da, hemen önceki mânâyı da taşır. (O.) El-Afwah ElOwdee bir kadının parmaklarını ↓ **طُنُف**’a, (O,) yahut **طَنَف**’a, (TA,) yukarıda son zikredilen mânâda kullanarak benzetir (O, TA) [yahut, daha muhtemel olarak kanaatimce, burada hemen sonra gelen mânâda]. ― -b2- Ayrıca (yani **طَنفٌ** [ve muhtemelen ↓ **طُنُفٌ** da]) **عَنَم**’e benzeyen bir tür kırmızı ağaç (**شَجَرٌ** [yahut belki meyve, **ثَمَرٌ**]). (TA.) -A3- Ve Şüphe. (O, K.) [1’e de bak.]

**طَنِفٌ**
**طَنِفٌ** ذ: Bir şeyden (**بِأَمْرٍ**) dolayı şüpheli/itham edilmiş. (O, K, TA) Görünüşe göre bir izâfet (sahiplik) sıfatıdır; ve ↓ **مُطَنَّفٌ** da aynı mânâya gelir. (TA.) ― -b2- Ve zatı itibarıyla bozuk. (K.) ― -b3- Ve az yiyen kimse: (O, K:) Esh-Sheybلnee böyle açıklamıştır. (O.)

**طُنُفٌ**
**طُنُفٌ** ذ: beş yerde **طَنَفٌ**’a bak.

**طِنَافٌ**
**طِنَافٌ** ذ: **طيف** maddesinde **طِيَافٌ**’a bak.

**مُطْنِفٌ**
**مُطْنِفٌ** ذ, (S, O, K,) Esh-Shenfarà tarafından, dağda [alıştıkları kovan yaptıkları] kovuğu kaçırmış arılara (**نَحْل**) sıfat olarak kullanılır, (S, O,) Bir **طَنَف** [dağın çıkıntısı] üzerine çıkanlar: (S, K: * [ikincisinde, **مَنْ** yanlışlıkla **اَلَّذِى** yerine konmuştur: ve aşağıdaki açıklamada da böyledir:]) yahut şu mânâyı ifade eder, (O,) yahut ayrıca şu mânâyı da ifade eder, (K,) bir **طُنُف** (O, ve K’nın bazı nüshalarında böyle) yahut **طَنَف** sahibi olan. (K’nın diğer nüshalarında böyle.)

**مُطَنَّفٌ**
**مُطَنَّفٌ** ذ: **طَنِفٌ**’a bak. -A2- Ayrıca, [**مُطْلَفٌ** yerine bir hata değilse,] **مُهْدَرٌ** ile aynı mânâda [boşa gitmiş kılınmış; kısas edilmeyen yahut tazmin edilmeyen; yahut hesaba katılmayan]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَنِفَ
طَنِفَ A ( n. ac. طَنَف 4 ),
a.  Was suspected.

b.  ( n. ac. طَنَف 4 ,  طَنَاْفَة 22t ,  طُنُوْفَة 27t ), Was depraved.

طَنَّفَ
طَنَّفَ II ,
a.  Suspected.

b.  Covered with thorns ( wall ).

c.  [ acc. &  Ila ], Coveted, made ( himself ) covetous of.

أَطْنَفَ
أَطْنَفَ IV ,
a.  Was abstemious.

b.  Ascended a cliff.

تَطَنَّفَ
تَطَنَّفَ V ,
a.  Suprised.

b.  [ Ila ], Liked, inclined to.

طَنْف
طَنْف 1 ,  طُنْف 3 ,  طَنَف 4 , ( pl. طُنُوْف 27 ,  أَطْنَاْف 38 ),
a.  Projection: cornice, coping; gable, overhanging roof; ledge, cliff, crag, peak ( of a mountain ).

طَنِف
طَنِف 5 ,
a.  Suspected; suspicious.

b.  Depraved.

c.  Poor eater.

طُنُف
طُنُف 10 ,
a.  see 4 .

أَطْنَفَ
N. Ag. أَطْنَفَ IV ,
a.  Climber.

##### Türkçe

**طَنِفَ**
**طَنِفَ** A (mast. is. **طَنَف** 4),
a. Şüphelenildi.

b. (mast. is. **طَنَف** 4, **طَنَاْفَة** 22t, **طُنُوْفَة** 27t), Ahlâken bozulmuş oldu.

**طَنَّفَ**
**طَنَّفَ** II,
a. Şüphelendi.

b. (Duvarı) dikenlerle kapladı.

c. [mef‘ûl alır & **إلى** ile], Arzuladı; (kendini) -e karşı arzulu kıldı.

**أَطْنَفَ**
**أَطْنَفَ** IV,
a. Perhizkâr oldu.

b. Bir sarp kayaya tırmandı.

**تَطَنَّفَ**
**تَطَنَّفَ** V,
a. Şaşırdı.

b. [**إلى** ile], Sevdi, meyletti.

**طَنْف**
**طَنْف** 1, **طُنْف** 3, **طَنَف** 4, (çoğ. **طُنُوْف** 27, **أَطْنَاْف** 38),
a. Çıkıntı: korniş, duvar üstü kaplaması; alınlık, sarkık çatı; çıkıntı, uçurum, sarp kaya, zirve (dağın).

**طَنِف**
**طَنِف** 5,
a. Şüphelenilmiş; şüpheci.

b. Ahlâken bozulmuş.

c. Az yiyen.

**طُنُف**
**طُنُف** 10,
a. 4’e bak.

**أَطْنَفَ**
İsm-i fâil **أَطْنَفَ** IV,
a. Tırmanıcı.
