# طنف — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%86%D9%81/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%81.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: طنف

(باب الطاء والنون وما يثلثهما)
(طني) الطاء والنون والحرف المعتل كلمةٌ تدلُّ على مرضٍ من أمراضِ الإِبل. يقال طَنِيَ البعير، إذا التصقت رئتُهُ بجنْبِهِ فمات، يَطْنَى طَنَى. ويقال ما طَنِيتُ بهذا الأمر، أي ما تعرَّضْتُ له، كأنَّه يقول: ما لصق بي ولا تلطَّخت به.
وأمَّا المهموز فليس من الباب في البناء، لكنه في المعنى متقارب. يقولون: إنَّ الطِّنْءَ: الرِّيبة. قال:
كأنَّ على ذي الطِّنْءِ  عَيْناً رَقِيبةً  *** بِمقْعَده أو منظرٍ وهو ناظرُ([1])وإِنما سميت بذلك لأنَّ الريبة مما يلطَّخ ويتلطَّخ به.
ومما شذَّ عن الباب الطنْء: المنزل، وقد يهمز([2])، وهو يبعد عن الذي ذكرناه بعداً.
ومما شذَّ أيضاً قولهم: تركته بِطنْئِهِ، أي بِحُشاشةِ نفسِه.
(طنب) الطاء والنون والباء أصلٌ يدلُّ على ثَبات الشَّيء و تمكنه في استطالة. من ذلك الطُّنُب: طُنُبُ الخِيام، وهي حبالُها التي تشدّ *بها. يقال طَنَّبَ بالمكان: أقام. والإطْنابة: المِظلّة، كأنَّها إفْعالة من طَنَبَ؛ لأنها تثبت على ما تُظلِّله([3]). والإِطْنابة: سيرٌ يشدُّ في طَرَف وترِ القَوْسِ.
ومن الباب قولهم: أطنب في الشيء إذا بالغ، كأنَّهُ ثبت عليه إرادةً للمبالغة فيه. ويقولون: طَنِبَ الفَرَسُ، وذلك طول المَتن وقوَّته، فهو كالطُّنُب الذي يمدُّ ثم يثبَّتُ به الشيء. وكذلك أَطَنَبَت الإِبل، إذا تَبِعَ بعضُها بعضاً في السيرِ. وأطنبت الرِّيح إِطْناباً، إذا اشتدّت في غُبار. ومعنى هذا أن ترتفع الغَبَرة حتى تصير كالإطنابة، وهي كالمظلَّة.
(طنخ) الطاء والنون والخاء كلمةٌ إن صحت. يقولون طَنِخ، إذا بَشِم، ويقال إذا سَمِن.
(طنف) الطاء والنون والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوْرِ شيءٍ على شيء. يقولون الطُّنُف: حَيد في الجبَل  يطنّف به. ويقولون الطُّنُف: إفريز الحائط.  والطنف([4]): السُّيور. فأمَّا الطَّنَف في التُّهَمَة فهو من المقلوب، كأنَّه من النَّطَف، وقد ذكرناه في بابه.
ومما شذَّ عن الباب شيءٌ حُكيَ عن الشيباني، أن الطنف الذي يأكل القليل([5]). يقال ما أَطْنَفه.
--------------ــــ
([1]) صدره في اللسان (طنأ) برواية: "عينا بصيرة".
([2]) كذا وردت  هذه العبارة.
([3]) في الأصل: "على ما تظلل به".
([4]) هذا يقال بفتحتين وبضمتين.
([5]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.

ـ

### Türkçe

(طاء, نون ve bunların üçüncüsü olan illetli harf babı)

(**طني**) **الطاء** ve **النون** ve illetli harf, develerin hastalıklarından bir hastalığa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **طَنِيَ البعير**; akciğeri böğrüne yapıştığı zaman, böylece ölür; **يَطْنَى طَنَى**. Ve denir: **ما طَنِيتُ بهذا الأمر**; yani ona maruz kalmadım; sanki diyor ki: bana yapışmadı ve onunla lekelenmedim.

Hemzeli olana gelince, bina bakımından babdan değildir; lâkin mânada yakındır. Derler: **الطِّنْءَ**: şüphe. Dedi ki:
Sanki **ذي الطِّنْءِ** üzerinde gözetleyici bir göz var  *** oturduğu yerde yahut bir bakışta; o bakandır([1])
Ancak buna bu ad verilmiştir; çünkü şüphe, lekelenen ve onunla lekelenilen şeylerdendir.

Babdan şâz olanlardandır: **الطنْء**: mesken; hemzelenebilir([2]); ve bu, zikrettiğimiz şeyden uzak bir uzaklıkla uzaklaşır.

Yine şâz olanlardandır onların sözü: **تركته بِطنْئِهِ**; yani nefsinin artığıyla (son nefes/son güçle).

(**طنب**) **الطاء** ve **النون** ve **الباء**, bir asl olup bir şeyin sabit oluşuna ve uzamada yerleşip sağlamlaşmasına delâlet eder. Bundan: **الطُّنُب**: çadırların **طُنُبُ**’u; o, onunla sıkıca bağlanan ipleridir. Denir: **طَنَّبَ بالمكان**: ikamet etti. Ve **الإطْنابة**: gölgelik; sanki **طَنَبَ**’dan **إفْعالة**’dır; çünkü gölgelediği şeyin üzerinde sabit durur([3]). Ve **الإِطْنابة**: yayın kirişinin ucunda bağlanan bir kayış.

Babdandır onların sözü: **أطنب في الشيء**; yani mübalağa etti; sanki onda mübalağa kastıyla onun üzerinde sabit kaldı. Ve derler: **طَنِبَ الفَرَسُ**; bu, sırtın uzunluğu ve kuvvetidir; o, uzatılıp sonra onunla şeyin sabitlendiği **الطُّنُب** gibidir. Yine: **أَطَنَبَت الإِبل**; yürüyüşte bazısı bazısını takip ettiği zaman. Ve **أطنبت الرِّيح إِطْناباً**; toz içinde şiddetlendiği zaman. Bunun mânası: tozun yükselmesi, ta ki **الإطنابة** gibi olsun; o da gölgelik gibidir.

(**طنخ**) **الطاء** ve **النون** ve **الخاء**, eğer sahihse bir kelimedir. Derler: **طَنِخ**; tıka basa doyduğu zaman; ve denir: semirdiği zaman.

(**طنف**) **الطاء** ve **النون** ve **الفاء**, sahih bir asl olup bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine delâlet eder. Derler: **الطُّنُف**: dağda bir çıkıntı; onunla **يطنّف** olunur. Ve derler: **الطُّنُف**: duvarın saçak/çıkıntısı. Ve **الطنف**([4]): kayışlar. **الطَّنَف**’a gelince, **التُّهَمَة**’de o, kalbdendir; sanki **النَّطَف**’tandır; onu babında zikrettik.

Babdan şâz olanlardandır, Şeybânî’den nakledilen bir şey: az yiyen kimseye **الطنف**. Denir: **ما أَطْنَفه**.

--------------ــــ
([1]) Onun صدر’ı Lisân’da (**طنأ**) rivayetiyle: "عينا بصيرة".
([2]) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
([3]) Asılda: "على ما تظلل به".
([4]) Bu, iki fetha ile ve iki damme ile söylenir.
([5]) Bu mânayı Kâmûs’ta zikretti; Lisân’da zikretmedi.
