# طني (ط-ن-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%86%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ن - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: طنى

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والنون و و ا ي ء معهما
ط ن و، ن ط و، و ط ن، ن و ط، ط ن ي، ط ي ن، ط ن أ مستعملات
طنو:

الطُّنُوُّ: الفُجور، يقال: طنا إليها، وقَوْم طُناةٌ: زناة، وقيل: ما طَنَوْتُ، وما طَنَيْتُ وما تطنّيت لكذا، أي: ما تَعَرَّضْتُ له، يعني: ما تَسَكَّعْتُ له، وما دنوت منه.
نطو:
الإنطاء: لغةٌ في الإعطاء.
والنَّطاةُ: حُمَّى تأخذ أهل خَيْبَر، وقيل: النَّطاةُ عينٌ بخبير تأخذ بحمّى شديدة.
وطن:
الوَطَنُ: مَوْطِنُ الإنسان ومَحَلُّهُ وأوطانُ الأغنام: مَرابضُها التي تأوي إليها، ويُقال: أَوْطَنَ فلانٌ أرضَ كذا، أي: اتّخذها مَحَلاًّ ومَسْكَناً يُقِيمُ بها، قال رؤبة:
حتّى رَأَى أَهْلُ العِراقِ أَنَّني
أَوْطَنْتُ أرضا لم تكُنْ من وَطني
والمَوْطِنُ: كلّ مكان قام به الإنسانُ لأمرٍ.
وواطنتُ فُلاناً على هذا الأَمْر، أي: جعلتما في أَنْفُسِكما أن تعملاه وتفعلاه، فإذا أردت: وافَقْتُهُ قلتَ: واطَأْتُهُ. وتقول: وَطَّنْتُ نفسي على الأَمْر فتَوَطَنَّتْ، أي: حملتها عليه فَذَلَّتْ، قال كثيّر:
وقلتُ لها يا عَزُّ: كلُّ مُصِـيبةٍ		إذا وُطِّنَتْ يَوْماً لها النَّفْسُ ذَلَّتِ
نوط:
النَّوْطُ: مصدر ناط ينوط نَوْطاً، تقول: نُطْتُ القِرْبةَ بنياطها نَوْطاً، أي: علّقتها.
والنَّوْط: علق شيء يُجْعل فيه تَمْر ونحوه، أُو ما كان يعلّق من محمل وغيره.
والمَنُوطُ: جرابٌ صغيرٌ يُجْعلُ فيه التَّمْر وما شاكله.
والنَّوْط: جُلَيْلةٌ صغيرةٌ تَسَعُ خمسين منّاً، أو أقلّ، وجَمْعُهُ نياطٌ تُسْتَخَفُّ لحَمْلِ الزّادِ إلى مكّة، أو إلى سَفَرٍ.
وناط عنّي فلانٌ، أي: تباعد.
وفلانٌ مَنُوطٌ بفُلانٍ إذا أَحَبَّهُ وتعلّق بحَبْله.
والنِّياطُ: عِرْقٌ غليظٌ قد عُلِّق به القَلْبُ من الوَتين، وجَمْعُه: أَنْوِطة، وإذا لم تُرِدْ به العَدَد جاز أن تقول للجميع: نُوط، لأنّ الياء في النِّياط في الأصل: واو. وإنّما قيل لبُعد المغازة: نياط، لأنّها مَنُوطةٌ بفلاة أخرى تتّصل بها لا تكادُ تَنْقطع.
قال الخيليل: المدّات الثلاث منوطات بالهمز، ولذلك قال بعضُ العَرَب في الوقوف: افعليء وافْعَلأ وافْعَلُؤ. فهمزوا الياء والألف والواو حين وقفوا. قال العجّاج:
وبلدة نياطُها نَطيّ
أي: بعيد، إنّما أراد: نيط، فقلت، كما قالوا قَوْس وقِسِيّ، وفي الحديث: أمّا أنا فآخذ في نيطي بعد الموت معناه: طريقُه بعيدٌ، وسَفَرُه بَعيِدٌ.
والتَّنَوُّطُ: طائرٌ مِثْلُ العُصْفُور، وفي لغة أخرى: تُنَوِّط على تُفَعِّل، وهذه نادرة.
طنى:
الطَّنَى: لُزُرقُ الرِّئةِ بالأَضْلاع، حتّى ربّما اسْوَدَّتْ وعَفِنَتْ، وأكْثَرُ ما يُصِيبُ ذلك الإبِل، قال:
من داءِ نَفْسي بَعْدَ ما طَنِيتُ
مِثْلَ طَنَى الإبْلِ وما ضَنِيتُ
طين:
الطِّينُ: معروف طِنْتُ الكِتابَ طَيْناً: خَتَمْتُهُ بطِينةٍ، وطَيَّنْتُ البَيْتَ تَطبيناً والطِّيانةُ: حِرْفةُ الطَّيّانِ.
والطّيّانُ في وَصْف الثَّوْر: الطّاوي البَطْنِ من الطَّوَى وهو الجُوع.
طنأ:
الطَّنْءُ في بَعْض الأَشْعار: اسمٌ للرَّمادِ الهامِدِ. والطِّنْءُ: الفُجور، ويُقالُ: قَوْمٌ طناةٌ زناة.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve **النون** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ط ن و**، **ن ط و**، **و ط ن**، **ن و ط**، **ط ن ي**، **ط ي ن**، **ط ن أ** kullanımdadırlar.

**طنو**:

**الطُّنُوُّ**: fücurdur; “**طنا** إليها” denir. Ve “**قَوْم طُناةٌ**”: zânîlerdir. Ve denildi ki: “**ما طَنَوْتُ**، و**ما طَنَيْتُ** ve **ما تطنّيت** لكذا”, yani: ona maruz kalmadım; yani: onun için serserilik etmedim ve ona yaklaşmadım.

**نطو**:
**الإنطاء**: **الإعطاء**’da bir lugattır.
Ve **النَّطاةُ**: Hayber ehline musallat olan bir hummadır. Ve denildi ki: **النَّطاةُ** Hayber’de bir pınardır; şiddetli bir humma ile yakalar.

**وطن**:
**الوَطَنُ**: insanın mevti­ni ve mahallidir. Ve koyunların **أوطانُ**’ı: kendisine sığındıkları yataklarıdır. Ve “**أَوْطَنَ** falan **أرضَ** kaza” denir; yani: onu bir mahal ve içinde ikamet ettiği bir mesken edindi. Rü’be dedi ki:
حتّى رَأَى أَهْلُ العِراقِ أَنَّني
أَوْطَنْتُ أرضا لم تكُنْ من وَطني
Ve **المَوْطِنُ**: insanın bir iş için durduğu her yerdir.
Ve “**واطنتُ** falanı bu iş üzerine” (denir); yani: ikiniz nefislerinizde onu yapmayı ve işlemeyi kararlaştırdınız. Eğer “ona muvafakat ettim”i murad edersen “**واطَأْتُهُ**” dersin. Ve “**وَطَّنْتُ** nefsimi iş üzerine, sonra **فتَوَطَنَّتْ**” dersin; yani: onu buna yükledim de boyun eğdi. Kesîr dedi ki:
وقلتُ لها يا عَزُّ: كلُّ مُصِـيبةٍ		إذا وُطِّنَتْ يَوْماً لها النَّفْسُ ذَلَّتِ

**نوط**:
**النَّوْطُ**: “**ناط** ينوط **نَوْطاً**”ın masdarıdır. “**نُطْتُ** kırbayı **بنياطها** **نَوْطاً**” dersin; yani: onu astım.
Ve **النَّوْط**: içine hurma ve benzeri konulan bir asılı şeydir; yahut mahmil ve benzerinden asılan şeydir.
Ve **المَنُوطُ**: içine hurma ve onun benzeri konulan küçük bir torbadır.
Ve **النَّوْط**: elli menn’i, yahut daha azını alan küçük bir çuvaldır; onun cem‘i **نياط**’tır; Mekke’ye yahut bir sefere azık taşımak için hafif tutulur.
Ve “falan benden **ناط**” (denir); yani: uzaklaştı.
Ve falan, falana **مَنُوطٌ**’tur; onu sevdiği ve onun ipine tutunduğu zaman.
Ve **النِّياطُ**: **الوتين**’den kalbin kendisine asıldığı kalın bir damardır; onun cem‘i: **أَنْوِطة**. Eğer onunla adedi murad etmezsen, hepsi için “**نُوط**” demen caizdir; çünkü **النِّياط**’taki **الياء** aslında **واو**dur. Ancak “uzak gazve” için **نياط** denildi; çünkü o, kendisine bitişen başka bir ıssızlığa asılıdır; neredeyse kopmaz.
El-Halîl dedi ki: üç med, hemzeye asılıdır; bu yüzden Araplardan bazısı vakıfta “**افعليء** ve **وافْعَلأ** ve **وافْعَلُؤ**” dedi. Vakfettiklerinde **الياء**’yı, **الألف**’i ve **الواو**’yu hemzelediler. El-‘Accâc dedi ki:
وبلدة نياطُها نَطيّ
Yani: uzak. Ancak “**نيط**”u murad etti; ben de, onların “**قَوْس** ve **قِسِيّ**” dedikleri gibi söyledim. Ve hadiste: “Ben ise ölümden sonra **في نيطي**’de alırım”; manası: onun yolu uzaktır ve seferi uzaktır.
Ve **التَّنَوُّطُ**: serçe gibi bir kuştur. Ve başka bir lugatta: “**تُنَوِّط**” (şeklinde), **تُفَعِّل** vezni üzerinedir; bu nadirdir.

**طنى**:
**الطَّنَى**: kaburgalarla akciğerin morarmasıdır; hatta bazen kararır ve kokar. Bunun en çok isabet ettiği şey develerdir. Dedi ki:
من داءِ نَفْسي بَعْدَ ما طَنِيتُ
مِثْلَ طَنَى الإبْلِ وما ضَنِيتُ

**طين**:
**الطِّينُ**: bilinen (şey)dir. “**طِنْتُ** kitabı **طَيْناً**”: onu bir **طِينةٍ** ile mühürledim. Ve “**طَيَّنْتُ** evi **تَطبيناً**”; ve **الطِّيانةُ**: **الطَّيّانِ**’ın mesleğidir.
Ve öküzün vasfında **الطّيّانُ**: **الطَّوَى**’dan, yani açlıktan, karnı içe çökmüş olandır.

**طنأ**:
**الطَّنْءُ** bazı şiirlerde: sönmüş külün bir ismidir. Ve **الطِّنْءُ**: fücurdur. Ve “**قَوْمٌ طناةٌ** zânîlerdir” denilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: طنى

الطَنى: لُزوق الطِحال بالجَنب من شدة العطش. تقول منه: طَنِيَ البعير بالكسر يَطْنى طَنًى، وبعيرٌ طَنٍ. وطَنَّيْتُهُ تَطْنِيَةً، إذا عالجته من الطَنى. ابن السكيت: هذه حيّةٌ لا تُطْني، أي لا يعيش صاحبُها، تقتُل من ساعتها.

##### Türkçe

**الطَنى**: şiddetli susuzluktan dolayı **الطِحال**’ın **الجَنب**’e yapışması. Ondan şöyle dersin: **طَنِيَ** deve, kesre ile, **يَطْنى** **طَنًى**; ve **بعيرٌ طَنٍ**. Ve **طَنَّيْتُهُ**’nu **تَطْنِيَةً** (yaptım); **الطَنى**’dan dolayı onu tedavi ettiğim zaman. İbnü’s-Sikkît: Bu, **حيّةٌ**’dir, **لا تُطْني**; yani onun sahibi yaşamaz; onu o saatinden öldürür.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: طنى

ط ن ( وايء )
طين ، طنى ، وطن ، نوط ، نيط ، نطا ، طون ، نأط .
طين : قال الليث : الطِّين معروف ، يقال : طِنْتُ الكتابَ طَيْناً جَعَلْتُ عليه طِيناً لأخْتِمه به ، وقال الله جلّ وعزّ : ( قَالَ أَءَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا ) ( الإسراء : 61 ) .
قال أبو إسحاق : نَصَب طيناً على الحال ، أي خلقْتهُ في حال طِينيَّتِهِ .
قال الليث : ويقال طَيَّنْتُ البيتَ والسَّطح ، والطِّيانَة حِرْفَة الطَّيَّان ، وأما الطيّان من الطَوَى ، وهو الجوع فليس من هذا ، والطِّينةُ ، قِطعة من الطِّين يُختَم بها الصَّكّ ونحوُه .
أبو عبيد عن الأحمر : طانَه اللَّهُ على الخَيْر وطامَه يَعني جَبَلَه ، وهو يطِينُه ، وأَنشدَ :
أَلا تِلكَ نفسٌ طِينَ مِنْها حَياؤُها
ويقال : لقد طانَنِي اللَّهُ على غير طِينتك .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : طانَ فلانٌ وطَام إذا حَسُنَ عَملُه . يقال : ما أحسنَ ما طَامَه وطَانه . اللّحياني : يَوْم طانٌ ذو طِين .
طنى : قال الليث : الطنَى لزُوق الرِّئة بالأضلاع حتى ربما عَفِنتْ واسودّت وأكثرُ ما يُصيبُ الإبل ، وبعيرٌ طَنٍ ، وقال رؤبة :
مِن داءِ نَفْسِي بعدما طَنيتُ
مِثلَ طَنَى الإبلِ وما ضَنِيتُ
أي بَعْدَ ما ضَنِيت ، أبو عبيد : الطنَى لُزوق الطِحَال بالجَنْب .
وقال الحارث بن مُصرف :
أَكْويه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْترِضاً
كيَّ المُطَنِّي من النَّحْرِ الطَّنَى الطَّحِلاَ
قال : المُطنِّي : الّذي يُطَنِّي البعيرَ إذا طَنَى .
قلت : الطنَى يكون في الطِّحال كما قال أبو عبيد ورَواه عن الأصمعي .
وقال اللحيانيّ : رجُلٌ طَنٍ ، وهو الّذي يُحَمّ غِبّاً فيعظُمُ طِحَالُه ، وقد طَنِيَ طَنى .
قال : وبعضُهم يهمِز فيقول : طَنِىء يطنأ طَنَأً فهو طَنيءٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيْ : أطْنَى الرجلُ إذا مال إلى الطَّنَى وهو الرِّيبَةُ والتُّهْمَةُ ، أَطْنَى إذا مال إلى الطّنّى وهو البِساط فنام عليه كَسَلاً . قال : أَطْنَى إذا مال إلى الطَّنَى ، وهو المنزل ، وأَطنَى إذا مال إلى الطَّنَى فشَرِبه وهو الماء يَبْقَى أسفلَ الحَوض ، وأَطْنَى إذا أَخَذَه الطَّنَى وهو لُزوق الرّئة بالجَنْب .
وقال ابن الأعرابيّ أيضاً : الطَنْءُ الرِّيبة والطِّنْءُ : الأرض البَيْضاء ، والطِّنءُ الروضة ، وهي بقيّة الماء في الحَوْض .
أبو عُبيد عن الأُمَويّ : الطِّنءُ : المنزِل . وقال شِمر : الطَّنْءُ الرِّيبة والتهمة . وأنشد الفرّاء :
كان على ذي الطِّنْءِ عَيْناً بَصِيرة
وفي النوادر : الطِّنْءُ شيءٌ يُتَّخَذ لصَيد السِّباع مثل الزُّبْية .
وقال الليث : الطّنْء في بعض الشعْر اسمٌ للرّماد الهامد ، والطِّنْء : الفُجور ، قال : ويقال : قوم طُنَاةٌ زُناةٌ . وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم أنّه يُقال : لدَغَتْهُ حيّة فأطنَتْهُ إذا لم تَقتُله ، وهي حيَّةٌ لا تُطْنِىءُ أي لا تُخطِىء . والإطناء مِثل الإشواء .
سلمة عن الفرّاء : الأطناءُ الأهواءُ ، والأطناء : العَطيَّات .
أبو تراب عن شمِر : طَنَأْتُ طُنُوءاً وزَنَأْتُ إذا استحْيَيْتُ . قال : وقاله الأصمعيّ ، ولم يَعْرِفه أبو سعيد . أبو زيد ، يقال : رُمِيَ فلانٌ في طِنْئِه وفي نَيْطِه ، وذلك إذا رُمِيَ في جَنازَتِه ومعناه إذا مات .
وطن : قال الليث : الوَطنُ مَوْطِن الإنسان ومَحَلُّه قال : وأَوْطانُ الغَنَم مَرابِضُها التي تأْوِي إليها . ويقال : أَوْطَن فلانٌ أرضَ كذا وكذا ، أي اتَّخَذَها مَحَلاًّ ومَسْكناً يقيم فيها ، قال رؤبة :
حتى رأى أهلُ العراقِ أنَّني
أوطنْتُ أرضاً لم تكن من وَطَني
وأمّا الوَطَن فكلّ مكان قام به الإنسان لأمرٍ فهوَ مَوْطن له ، كقولك : إذا أتيتَ فوقفتَ في تلك المواطنِ فادْعُ اللَّهَ لي ولإخواني ، وتقول : واطَنْتُ فلاناً على هذا الأمر إذا جعلْتُما في أَنْفُسِكُما أن تَفْعَلاه ، فإذا أردتَ معنَى وافَقْتَهُ قلتَ : وأَطَأْته ، وتقول : وَطَّنْتُ نفسي على أمرٍ
فتوطَّنَتْ ، أي حَمْلتُها فذَلَّتْ ، وقال كُثَيّر :
وقلتُ لها يا عَزُّ كلُّ مصيبَةٍ
إذا وُطِّنتْ يوماً لها النفسُ ذَلّتِ
أبو نصر عن الأصمعيّ : هو المَيْدَان والمِيطان بفتح الميم من الأوَّل وكسرِها من الثاني : وَرَوَى عَمرو عن أبيه أنه قال : هي المَياطِين والمَيادِين .
نوط نيط : قال الليث : النَّوْط مصدرُ ناط يَنُوط نَوْطاً ، تقول : نُطْتُ القِرْبةَ بنِياطها نَوْطاً .
أبو عُبيد : النَّوْطُ : الجُلّةُ الصغيرة فيها التَّمر ، رواه عن أبي عَمرو ، وسمعتُ البَحْرانِيِّينَ يُسمُّون الجِلالَ الصِّغار المكنوزة بالتمر التي تُعلَّق بعُراها من أَقْتاب الحَمولة نِياطاً ، واحدُها نَوْط .
وفي الحديث : ( أنّ وَفْدَ عبد القيس قَدِموا على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأَهدَوا له نَوْطاً من تَعْضُوضِ هَجَرَ ) ، أي أهْدَوا له جُلَّةً صغيرة من تَمْر التَّعْضُوض ، وهو من أسرَى تُمْرَان هَجَرَ أَسْود جَعْدَ لَحيم عَذْب الطَّعم شديد الحلاوة . وقال الليث : النِّياط عِرْقٌ غَلِيظٌ قد عُلِّق به القَلْب من الوَتِين وجمعُه أَنْوِطَة فإذا لم تُرِد العَدَدَ جاز أن تقول : للجمع : نوطٌ لأنّ الياء التي في النِّيَاط واوٌ في الأصل ، وإنما قيل لبُعْدِ الفَلاة : نِيَاط لأنّها مَنُوطةٌ بفَلاةٍ أخرى تَتَّصِل بها .
وقال رؤبة :
وبلدةٍ بَعيدةِ النِّياطِ
ويقال : انتاطَتْ المغازي أي بَعُدَتْ ، من النَّوط ، وانْتَطَتْ جائزٌ على الْقَلْبِ . قال رؤبة :
وبلدةٍ نِياطُها نَطِيُّ
أراد نَيِّطٌ فقلب ، كما قالوا : في جمع قَوْسٍ قِسِيّ .
وقال الخليل : المدّاتُ الثلاثُ مَنُوطات بالهمز ، ولذلك قال بعضُ العرب في الوقوف : أفْعَلِىءْ وأَفْعَلَأْ وأفْعَلؤْ فهَمَزوا الألفَ والياء والواو حِينَ وَقفوا .
أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّنَوُّطُ طَيرٌ واحدتُها تَنَوُّطة ، ويقال : تُنَوِّط ، واحدتها تُنَوِّطةٌ .
قال الأصمعيّ : وإنَّما سُمِّيَ تنَوّطاً لأنَّه يُدَلِّي خُيوطاً من شجرةٍ ثم يُفرخُ فيها .
وقال أبو زيد : نحو ذلك .
شَمِر عن ابنَ الأعرابي : بئر نَيِّط إذا حُفِرَتْ فأتَى الماءَ من جانبٍ منها فسال إلى قَعْرِها ، ولم تَعِنْ من قعرها بشيء ، وأنشد فقال :
لا تَسْتَقِي دِلاؤُها من نَيِّطِ
ولا بَعيدٍ قَعْرُها مَخْرَوِّطِ
وقال أبو الهَيْثَم : النَّيِّط : المَوْت ، والنَّيِّط : العَيْن في البئر قبل أن تصلَ إلى القَعْر .
وقال أبو عبيد : بعيرٌ مَنُوطٌ ، وقد نِيطَ : لونه نَوْطةٌ إذا كان في حَلْقِه وَرَم ، ورجل
مَنُوطٌ بالقوم : ليس من مُصاصِهِمْ وقال حسّان :
وأنت مَنُوط نِيطَ من آلِ هاشمٍ
كما نِيطَ خَلْفَ الراكبِ القَدَح الفَرْدُ
أبو عبيد عن أبي زيد والأمويّ : النَّيْط الموت ، قال : وقال الأصمعيّ : يقال للبعير إذا وَرِمَ نَحْرُه وأرفاغُه قد نِيطَ : له نَوْطةٌ ، قال ابن أحمر :
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطَةٌ مُستكنَّةٌ
ولا أيُّ مَن فارقت أَسْقِي سِقائيا
قال : ويقال : رَماه الله بالنَّيْط ، وهو الموت .
قلت : إذا خُفِّف فهو مِثلَ الهَيْن والهَيِّن واللَّيْن واللَّيِّن ، ورُوِي عن عليّ أنه قال لمعاوية : إنه ما بَقِيَ من بني هاشم نافخُ ضَرْمَةٍ إلا طُعِنَ في نَيْطه ، معناه ما بقيَ منهم أحد وأنهم ماتوا كلهم .
شَمِر عن ابن شُمَيل : النَّوْطةُ ليست بوادٍ ضَخْم ولا بتَلْعةٍ هي بينهما .
وقال ابن الأعرابي : النَّوْطةُ : المكان فيه شجرٌ في وسطه وطَرَفَاهُ لا شجرَ فيها ، وهو مُرتفِع عن السَّيْل .
وقال أعرابي وصف غيثاً : أصابنا مَطرُ جَوْد ، وإنَّا لَبِنَوْطَةٍ فجاء بِجارِّ الضَّبُع .
نطا : قال الليث وغيرُه : الإنطاء لغةٌ في الإعطاء .
وفي الحديث : إنَّ مالَ اللَّهِ مَسْؤُولٌ ومُنْطًى ، أي مُعْطًى .
ورَوَى سَلمة عن الفرّاء : الأنطَاء : العَطِيَّات .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : رَوَى الشَّعْبِيُّ أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال لرجل : أنِطه كذا وكذا ، أي أَعْطِه .
قال : وقال زيد بن ثابت : كنتُ مع النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) وهو يُملي عليَّ كِتاباً ، وأنا أستَفْهِمه ، فاستأذن رجلٌ عليه ، فقال لي : أنْطُ أي اسكُت . قال ابن الأعرابيّ : فقد شَرَّف النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) هذه اللُّغة وهي حميريَّة .
قال : وقال المفضَّل : وزَجْرٌ للعَرَب تَقُولُ للبعير تسكيناً له إذا نَفَر : أنْطُ ، فيسكُن .
قال : وهو أيضاً إشْلاء الكَلْب .
وقال الليث : النَّطاةُ حُمَّى تأخذ أَهْلَ خَيْبَر .
قلتُ : هذا غَلَط ، ونَطاةُ عَيْنُ ماء بخَيْبَر تَسقِي نَخِيلَ بعضِ قُراها وهي فيما زعموا وَبِيئَةٌ ، وقد ذكَرَها الشاعر فقال يذكر محموماً :
كأنَّ نَطاةَ خَيبرَ زَوَّدتْهُ
بَكُورَ الوِرْدِ رَيِّثَةَ القُلُوع
فظنّ الليث ، أنّها اسم للحمَّى ، وإنما نَطاةُ اسمُ عَيْن بخيبر . ومنه قول كثير :
حُزِيَتْ لي بحَزْم فَيدَةً تُحْدَى
كاليهودي من نطاةَ الرِّقالِ
أبو عبيد عن الكسائي : تَناطيْتُ الرِّجال ولاَ تُناطِ الرِّجال ، أي لا تَمرَّس بهم ولا تُشارَّهم .
ومنه قولُ لبيد يَمدَح قومَه :
وهمُ العشيرةُ إنْ تَناطَى حاسِدٌ
أي همْ عَشيرتي التي أفتخر بهم إن تمرّسَ بي عدوّ يَحسُدني .
عَمرو عن أبيه : النَّطْوَة : الشفْرة البعيدة . ويقال : نَطَتِ المرأةُ غَزْلَها أي شَدَّتْه تَنْطُوه نَطْواً ، وهي ناطيَةٌ ، والغَزْلُ مَنْطُوٌ ونَطِيٌّ ، أَي مُسَدًّى ، والنّاطِي : الْمُسَدِّي .
قال الراجز :
ذَكَّرْتُ سَلمَى عَهْدَهُ فَشوَّقَا
وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرّقاقَ السَّمْلَقا
ذَرْعَ النَّوَاطِي السُّحُل المدَقَّقا
طون : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الطَّونةُ كثرة الماء .
نأَط : وقال ابن بُزُرْجَ : نأَطَ بالحِمْل نأْطاً إذا زَفَر به ، ونَئِيطاً .

##### Türkçe

ط ن ( **وايء** )
**طين** ، **طنى** ، **وطن** ، **نوط** ، **نيط** ، **نطا** ، **طون** ، **نأط** .
**طين** : Leys dedi: **الطِّين** bilinen (şey)dir; “**طِنْتُ** kitabı **طَيْناً**” denir: üzerine, onunla mühürlemek için **طِين** yaptım. Ve Allah azze ve celle dedi: ( **قَالَ أَءَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِينًا** ) (الإسراء: 61).
Ebû İshâk dedi: **طيناً**’ı hâl üzere nasb etti; yani onu, onun **طِينيَّتِهِ** hâlinde yarattım (demektir).
Leys dedi: “Evi ve damı **طَيَّنْتُ**” denir; **الطِّيانَة** ise **الطَّيَّان**’ın mesleğidir. Ama **الطيّان** (kelimesi) **الطَوَى**’dan, o da açlıktır; bu (bab)dan değildir. **الطِّينةُ**: senet ve benzeri şeylerin onunla mühürlendiği, çamurdan bir parça.
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: “Allah onu hayır üzerine **طانَه** ve **طامَه**” (dedi); yani onu yoğurdu; o, onu **يطِينُه**. Ve şu beyti okudu:
أَلا تِلكَ نفسٌ طِينَ مِنْها حَياؤُها
Ve denir: “Allah beni, senin çamurundan başka bir çamur üzerine **طانَنِي**.”
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “Falan **طانَ** ve **طَام**” (denir) işlediği amel güzel olunca. “Onu ne güzel **طَامَه** ve **طَانه**” denir. el-Lihyânî: **يَوْم طانٌ ذو طِين**.

**طنى** : Leys dedi: **الطنَى** akciğerin kaburgalara yapışmasıdır; hatta bazen çürür ve kararır; en çok develere isabet eder. Ve “**بعيرٌ طَنٍ**”. Rü’be dedi:
مِن داءِ نَفْسِي بعدما طَنيتُ
مِثلَ طَنَى الإبلِ وما ضَنِيتُ
yani: “**ضَنِيت**”ten sonra. Ebû Ubeyd: **الطنَى** dalağın yan tarafa yapışmasıdır.
el-Hâris b. Musrif dedi:
أَكْويه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْترِضاً
كيَّ المُطَنِّي من النَّحْرِ الطَّنَى الطَّحِلاَ
Dedi ki: **المُطنِّي**: deve **طَنَى** olunca onu **يُطَنِّي** eden (kimsedir).
Dedim: **الطنَى** Ebû Ubeyd’in dediği gibi dalakta olur; bunu el-Asma‘î’den rivayet etti.
el-Lihyânî dedi: “**رجُلٌ طَنٍ**”; o, gün aşırı ateşlenen, böylece dalağı büyüyen kimsedir. Ve **طَنِيَ** **طَنى** (oldu).
Dedi: Bazıları hemzeleyip şöyle der: **طَنِىء** **يطنأ** **طَنَأً**; o hâlde o **طَنيءٌ**’dür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أطْنَى** etti; **الطَّنَى**’ya meyletti; o da şüphe ve ithamdır. **أَطْنَى**: **الطّنّى**’ya meyletti; o da yaygıdır; üzerine tembellikle uyudu. Dedi: **أَطْنَى**: **الطَّنَى**’ya meyletti; o da konaktır. Ve **أَطنَى**: **الطَّنَى**’ya meyletti; onu içti; o, havuzun dibinde kalan sudur. Ve **أَطْنَى**: onu **الطَّنَى** aldı; o da akciğerin yan tarafa yapışmasıdır.
İbnü’l-A‘râbî ayrıca dedi: **الطَنْءُ** şüphedir; **الطِّنْءُ**: beyaz topraktır; ve **الطِّنءُ**: çayırlıktır; o da havuzdaki suyun kalıntısıdır.
Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den: **الطِّنءُ**: konaktır. Şimr dedi: **الطَّنْءُ** şüphe ve ithamdır. Ferrâ’nın şu beyti okundu:
كان على ذي الطِّنْءِ عَيْناً بَصِيرة
Ve **النوادر**’de: **الطِّنْءُ** yırtıcıları avlamak için yapılan bir şeydir; **الزُّبْية** gibi.
Leys dedi: **الطّنْء** bazı şiirde sönmüş külün adıdır. Ve **الطِّنْء**: fuhuştur. Dedi: “**قوم طُنَاةٌ زُناةٌ**” denir. Ve bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: “Yılan onu soktu da onu **أطنَتْهُ**” denir; onu öldürmediği zaman. Ve o, “**حيَّةٌ لا تُطْنِىءُ**”dür; yani şaşırmaz. **الإطناء** ise **الإشواء** gibidir.
Seleme, Ferrâ’dan: **الأطناءُ** heveslerdir; ve **الأطناء**: bağışlardır.
Ebû Turâb, Şimr’den: “**طَنَأْتُ** **طُنُوءاً** ve **زَنَأْتُ**” (denir) utandığım zaman. Dedi: el-Asma‘î bunu söyledi; Ebû Sa‘îd ise onu bilmedi. Ebû Zeyd: “Falan, **طِنْئِه**’inde ve **نَيْطِه**’inde atıldı” denir; bu, cenazesinde atıldığı zaman (söylenir); manası: öldüğü zaman.

**وطن** : Leys dedi: **الوَطنُ** insanın yurdu ve bulunduğu yerdir. Dedi: Koyunların **أَوْطانُ**’ı, sığındıkları yataklarıdır. Ve “Falan, şu şu toprağı **أَوْطَن** etti” denir; yani onu, içinde ikamet ettiği bir yer ve mesken edindi. Rü’be dedi:
حتى رأى أهلُ العراقِ أنَّني
أوطنْتُ أرضاً لم تكن من وَطَني
Ama **الوَطَن**: insanın bir iş için içinde durduğu her yer, onun için bir **مَوْطن**dur; senin sözün gibi: “Geldiğinde, o **المواطن**’de durduğunda, benim ve kardeşlerim için Allah’a dua et.” Ve “Falanla bu iş üzerine **واطَنْتُ**” dersin; ikinizin de nefislerinizde onu yapmayı (kararlaştırmanız)dır. Eğer “ona muvafakat ettin” manasını istersen “**وأَطَأْته**” dersin. Ve “Nefsimi bir iş üzerine **وَطَّنْتُ**” dersin;
o da **فتوطَّنَتْ**; yani onu yükledim de boyun eğdi. Kuseyyir dedi:
وقلتُ لها يا عَزُّ كلُّ مصيبَةٍ
إذا وُطِّنتْ يوماً لها النفسُ ذَلّتِ
Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: O, **المَيْدَان** ve **المِيطان**’dır; birincide mîm’in fethiyle, ikincide onun kesriyle. Ve Amr, babasından rivayet etti ki şöyle dedi: Onlar **المَياطِين** ve **المَيادِين**’dir.

**نوط نيط** : Leys dedi: **النَّوْط** “**ناط** **يَنُوط** **نَوْطاً**”ın masdarıdır. “Kırbayı, askı bağıyla **نُطْتُ**; **نَوْطاً**” dersin.
Ebû Ubeyd: **النَّوْط**: içinde hurma bulunan küçük çuvaldır; bunu Ebû Amr’dan rivayet etti. Ve ben Bahreynlilerin, hurmayla doldurulmuş, askı halkalarından yük semerlerinin **أَقْتاب**’ına asılan küçük çuvallara **نِياطاً** dediklerini işittim; onun teki **نَوْط**tur.
Hadiste: (Abdülkays heyetinin, Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) geldikleri; ona Hecer’in **تَعْضُوض**’undan bir **نَوْط** hediye ettikleri) (vardır); yani ona **تَعْضُوض** hurmasından küçük bir çuval hediye ettiler; o, Hecer’in iki hurmasından en esmeridir; kıvırcık, etli; tadı tatlı; şekerliliği şiddetlidir. Leys dedi: **النِّياط** kalbin, **الوَتِين**’den onunla asılı olduğu kalın bir damardır; çoğulu **أَنْوِطَة**’dir. Eğer sayı kastetmezsen, çoğul için “**نوطٌ**” demen caizdir; çünkü **النِّيَاط**’taki yâ aslında vâvdır. Ve ıssızlığın uzaklığına **نِيَاط** denmesi ancak şundandır: o, başka bir ıssızlığa asılıdır; onunla birleşir.
Rü’be dedi:
وبلدةٍ بَعيدةِ النِّياطِ
Ve denir: “Seferler **انتاṭَتْ**”; yani uzaklaştı; **النَّوط**’tan. Ve **انْتَطَتْ** kalb üzere caizdir. Rü’be dedi:
وبلدةٍ نِياطُها نَطِيُّ
**نَيِّطٌ** demek istedi de kalb etti; tıpkı “**قَوْس**”un cem‘inde “**قِسِيّ**” dedikleri gibi.
Halîl dedi: Üç med, hemzeye asılıdır; bu yüzden Arapların bazısı vakıfta şöyle der: **أفْعَلِىءْ** ve **أَفْعَلَأْ** ve **أفْعَلؤْ**; vakfettikleri zaman elif, yâ ve vâvı hemzelediler.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **التَّنَوُّطُ** bir kuştur; onun teki **تَنَوُّطة**’dır. Ve “**تُنَوِّط**” denir; onun teki **تُنَوِّطةٌ**’dır.
el-Asma‘î dedi: Ona ancak **تنَوّطاً** adı verilmiştir; çünkü bir ağaçtan iplikler sarkıtır, sonra onun içinde yavrular.
Ebû Zeyd dedi: Bunun benzeri.
Şimr, İbnü’l-A‘râbî’den: “**بئر نَيِّط**” (denir); kazıldığı zaman su, onun bir yanından gelir de dibine akar; dibinden bir şeyle (su) vermez. Ve şu beyti okudu:
لا تَسْتَقِي دِلاؤُها من نَيِّطِ
ولا بَعيدٍ قَعْرُها مَخْرَوِّطِ
Ebû’l-Heysem dedi: **النَّيِّط**: ölümdür. Ve **النَّيِّط**: kuyuda, dibe ulaşmadan önceki gözedir.
Ebû Ubeyd dedi: “**بعيرٌ مَنُوطٌ**”; ve **نِيطَ** (olmuştur): rengi **نَوْطةٌ**’dır; boğazında şişlik olduğu zaman. Ve “
**مَنُوطٌ بالقوم**”: onların öz suyundan değildir. Hassân dedi:
وأنت مَنُوط نِيطَ من آلِ هاشمٍ
كما نِيطَ خَلْفَ الراكبِ القَدَح الفَرْدُ
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd ve el-Ümevî’den: **النَّيْط** ölümdür. Dedi: el-Asma‘î dedi ki: Devenin boğazı ve koltuk altları şiştiğinde “**قد نِيطَ**” denir: onda bir **نَوْطةٌ** vardır. İbn Ahmer dedi:
ولا عِلْمَ لي ما نَوْطَةٌ مُستكنَّةٌ
ولا أيُّ مَن فارقت أَسْقِي سِقائيا
Dedi: “Allah onu **بالنَّيْط** ile attı” denir; o da ölümdür.
Dedim: Eğer hafifletilirse, **الهَيْن** ve **الهَيِّن** ile, **اللَّيْن** ve **اللَّيِّن** gibidir. Ve Ali’den rivayet edildi ki Muâviye’ye şöyle dedi: “Beni Hâşim’den, ateş üfleyen kimse kalmadı; ancak **نَيْطه**’inde mızraklandı.” Manası: Onlardan hiç kimse kalmadı; hepsi öldü.
Şimr, İbn Şümeyl’den: **النَّوْطةُ** ne büyük bir vadi, ne de bir dere yatağıdır; ikisinin arasındadır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّوْطةُ**: ortasında ağaç bulunan, iki tarafında ağaç bulunmayan yerdir; selden yüksektir.
Bir bedevî, bir yağmuru vasfederek dedi: “Bize bol yağmur isabet etti; biz de bir **بِنَوْطَةٍ**’deydik; derken sırtlanı sürükleyen (sel) ile geldi.”

**نطا** : Leys ve başkası dedi: **الإنطاء** vermenin bir lehçesidir.
Hadiste: “Allah’ın malı sorumludur ve **مُنْطًى**’dır”; yani verilendir.
Ve Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: **الأنطَاء**: bağışlardır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: eş-Şa‘bî rivayet etti ki Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir adama dedi: “Ona şunu şunu **أنِطه**”; yani ona ver.
Dedi: Zeyd b. Sâbit dedi: Ben Peygamber’le (sallallahu aleyhi ve sellem) beraberdim; bana bir yazı yazdırıyordu; ben de ona açıklattırıyordum. Bir adam, yanına girmek için izin istedi; bana dedi ki: “**أنْطُ**”; yani sus. İbnü’l-A‘râbî dedi: Böylece Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bu dili şereflendirdi; o Himyerîcedir.
Dedi: el-Mufaddal dedi: Arapların bir azarlaması (vardır): deve ürküp sıçradığında onu sakinleştirmek için ona “**أنْطُ**” derler; o da sakinleşir.
Dedi: O, aynı zamanda köpeği kışkırtmadır.
Leys dedi: **النَّطاةُ** Hayber halkını tutan bir hummadır.
Dedim: Bu yanlıştır. **نَطاةُ** Hayber’de bir su gözüdür; köylerinin bazısının hurmalıklarını sular; onların iddiasına göre o, vebalıdır. Şair onu zikretti; hummalıyı anarak dedi:
كأنَّ نَطاةَ خَيبرَ زَوَّدتْهُ
بَكُورَ الوِرْدِ رَيِّثَةَ القُلُوع
Böylece Leys, onun hummanın adı olduğunu sandı; hâlbuki **نَطاةُ**, Hayber’de bir gözün adıdır. Ondandır, Kesîr’in sözü:
حُزِيَتْ لي بحَزْم فَيدَةً تُحْدَى
كاليهودي من نطاةَ الرِّقالِ
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: “Erkeklerle **تَناطيْتُ**; erkeklerle **تُناطِ** etme”; yani onlarla uğraşıp yıpranma ve onlarla çekişme.
Ve ondan, Lebîd’in kavmini övdüğü sözü:
وهمُ العشيرةُ إنْ تَناطَى حاسِدٌ
yani: Bana haset eden bir düşman benimle uğraşıp yıpratırsa, onlar benim övündüğüm aşiretimdir.
Amr, babasından: **النَّطْوَة**: uzak bıçaktır. Ve “Kadın ipliğini **نَطَتِ**” denir; yani onu gerdi; onu **تَنْطُوه** **نَطْواً**. O, **ناطيَةٌ**’dır. İplik **مَنْطُوٌ** ve **نَطِيٌّ**’dir; yani çözgülenmiş. Ve **النّاطِي**: çözgüleyen (kimsedir).
Recez söyleyen dedi:
ذَكَّرْتُ سَلمَى عَهْدَهُ فَشوَّقَا
وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرّقاقَ السَّمْلَقا
ذَرْعَ النَّوَاطِي السُّحُل المدَقَّقا

**طون** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الطَّونةُ** suyun çokluğudur.

**نأَط** : İbn Büzurc dedi: Yükle **نأَطَ** eder; **نأْطاً** (yapar) — onunla inlediği zaman; ve **نَئِيطاً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والنون وما يثلثهما)
(طني) الطاء والنون والحرف المعتل كلمةٌ تدلُّ على مرضٍ من أمراضِ الإِبل. يقال طَنِيَ البعير، إذا التصقت رئتُهُ بجنْبِهِ فمات، يَطْنَى طَنَى. ويقال ما طَنِيتُ بهذا الأمر، أي ما تعرَّضْتُ له، كأنَّه يقول: ما لصق بي ولا تلطَّخت به.
وأمَّا المهموز فليس من الباب في البناء، لكنه في المعنى متقارب. يقولون: إنَّ الطِّنْءَ: الرِّيبة. قال:
كأنَّ على ذي الطِّنْءِ  عَيْناً رَقِيبةً  *** بِمقْعَده أو منظرٍ وهو ناظرُ([1])وإِنما سميت بذلك لأنَّ الريبة مما يلطَّخ ويتلطَّخ به.
ومما شذَّ عن الباب الطنْء: المنزل، وقد يهمز([2])، وهو يبعد عن الذي ذكرناه بعداً.
ومما شذَّ أيضاً قولهم: تركته بِطنْئِهِ، أي بِحُشاشةِ نفسِه.
(طنب) الطاء والنون والباء أصلٌ يدلُّ على ثَبات الشَّيء و تمكنه في استطالة. من ذلك الطُّنُب: طُنُبُ الخِيام، وهي حبالُها التي تشدّ *بها. يقال طَنَّبَ بالمكان: أقام. والإطْنابة: المِظلّة، كأنَّها إفْعالة من طَنَبَ؛ لأنها تثبت على ما تُظلِّله([3]). والإِطْنابة: سيرٌ يشدُّ في طَرَف وترِ القَوْسِ.
ومن الباب قولهم: أطنب في الشيء إذا بالغ، كأنَّهُ ثبت عليه إرادةً للمبالغة فيه. ويقولون: طَنِبَ الفَرَسُ، وذلك طول المَتن وقوَّته، فهو كالطُّنُب الذي يمدُّ ثم يثبَّتُ به الشيء. وكذلك أَطَنَبَت الإِبل، إذا تَبِعَ بعضُها بعضاً في السيرِ. وأطنبت الرِّيح إِطْناباً، إذا اشتدّت في غُبار. ومعنى هذا أن ترتفع الغَبَرة حتى تصير كالإطنابة، وهي كالمظلَّة.
(طنخ) الطاء والنون والخاء كلمةٌ إن صحت. يقولون طَنِخ، إذا بَشِم، ويقال إذا سَمِن.
(طنف) الطاء والنون والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوْرِ شيءٍ على شيء. يقولون الطُّنُف: حَيد في الجبَل  يطنّف به. ويقولون الطُّنُف: إفريز الحائط.  والطنف([4]): السُّيور. فأمَّا الطَّنَف في التُّهَمَة فهو من المقلوب، كأنَّه من النَّطَف، وقد ذكرناه في بابه.
ومما شذَّ عن الباب شيءٌ حُكيَ عن الشيباني، أن الطنف الذي يأكل القليل([5]). يقال ما أَطْنَفه.
--------------ــــ
([1]) صدره في اللسان (طنأ) برواية: "عينا بصيرة".
([2]) كذا وردت  هذه العبارة.
([3]) في الأصل: "على ما تظلل به".
([4]) هذا يقال بفتحتين وبضمتين.
([5]) ذكر هذا المعنى في القاموس، ولم يذكر في اللسان.

ـ

##### Türkçe

(طاء ve نون ve bunları üçleyen şeyler babı)

(**طني**) **الطاء** ve **النون** ve illetli harf, develerin hastalıklarından bir hastalığa delâlet eden bir kelimedir. Denir: **طَنِيَ البعير**; onun akciğeri böğrüne yapıştığı zaman, sonra ölür; **يَطْنَى طَنَى**. Ve denir: **ما طَنِيتُ بهذا الأمر**; yani ona maruz kalmadım; sanki diyor ki: bana yapışmadı ve onunla kirlenmedim.

Ve hemzeli olana gelince, bina bakımından babdan değildir; lâkin mânâda yakındır. Derler: **الطِّنْءَ**: şüphe. Dedi ki:
Sanki **ذي الطِّنْءِ** üzerinde gözetleyici bir göz var  *** oturduğu yerinde yahut bir bakış yerinde, o bakıcı iken
Ancak bununla adlandırıldı; çünkü şüphe, kirleten ve onunla kirlenilen şeylerdendir.

Ve babdan şâz olanlardandır: **الطنْء**: konak; ve hemzelenebilir; ve bu, zikrettiğimiz şeyden uzak bir uzaklıkla uzaklaşır.

Ve yine şâz olanlardandır onların sözü: **تركته بِطنْئِهِ**; yani nefsinin artığıyla.

(**طنب**) **الطاء** ve **النون** ve **الباء**, bir asl( kök)tur; bir şeyin sabit oluşuna ve uzamada yerleşip sağlamlaşmasına delâlet eder. Bundan: **الطُّنُب**: çadırların **طُنُبُ**’u; o, onunla sıkıca bağlanan ipleridir. Denir: **طَنَّبَ بالمكان**: ikamet etti. Ve **الإطْنابة**: gölgelik; sanki **طَنَبَ**’dan bir **إفْعالة**’dır; çünkü gölgelediği şey üzerinde sabit durur. Ve **الإِطْنابة**: yayın kirişinin ucunda bağlanan bir kayış.

Ve babdandır onların sözü: **أطنب في الشيء**; mübalağa ettiği zaman; sanki onda mübalağa etmek iradesiyle onun üzerinde sabit kaldı. Ve derler: **طَنِبَ الفَرَسُ**; bu, sırtın uzunluğu ve kuvvetidir; o, bir şeyin onunla uzatılıp sonra onunla sabitlenildiği **الطُّنُب** gibidir. Ve yine: **أَطَنَبَت الإِبل**; yürüyüşte bazısı bazısını takip ettiği zaman. Ve **أطنبت الرِّيح إِطْناباً**; toz içinde şiddetlendiği zaman. Bunun mânâsı: tozun yükselmesi, ta ki **الإطنابة** gibi olmasıdır; o da gölgelik gibidir.

(**طنخ**) **الطاء** ve **النون** ve **الخاء**, sahih ise bir kelimedir. Derler: **طَنِخ**; tıka basa doyduğu zaman; ve denir: semirdiği zaman.

(**طنف**) **الطاء** ve **النون** ve **الفاء**, sahih bir asl( kök)tur; bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine delâlet eder. Derler: **الطُّنُف**: dağda bir çıkıntı; onunla çevrelenilir. Ve derler: **الطُّنُف**: duvarın saçaklığı. Ve **الطنف**: kayışlar. Amma **الطَّنَف** (Tihâme’de) ise, o, kalbdendir; sanki **النَّطَف**’tandır; onu babında zikrettik.

Ve babdan şâz olanlardandır, Şeybânî’den nakledilen bir şey: az yiyen kimseye **الطنف**. Denir: **ما أَطْنَفه**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ن ي
هذه حية لا تطني‏:‏ لا تنجي من الهلاك وحقيقته أنها لا تقبل الرقى ولا تنجي من لسعتها التي هي شبيهة الطّنى في إزهاقه وهو أن يصيب الطحال أو الرئة داء يلصق منه بالجنب ويعفن ومنه قولهم‏:‏ رمى الصائد الرمية فأطناها أي أشواها‏.‏
وقوم زناة طناة‏:‏ أهل طنًى وهو الفجور لأنه أعظم الأدواء‏.‏

##### Türkçe

ط ن ي
Bu, **حية**dir; **لا تطني**: helâkten kurtarmaz. Bunun hakikati şudur ki: **الرقى**yı kabul etmez ve onun sokmasından kurtarmaz; o, yok etmesinde **الطّنى**ya benzer. O da şudur: **الطحال**a veya **الرئة**ye bir hastalık isabet eder; ondan dolayı **بالجنب**e yapışır ve çürür. Ondandır ki onların sözü: **رمى الصائد الرمية فأطناها**; yani onu kızarttı.
Ve bir kavim: **زناة طناة**: **طنًى** ehli; o da **الفجور**dur; çünkü o, hastalıkların en büyüğüdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى *!الطَّنَى ) ، بالفَتْحِ مَقْصوراً : ( التُّهَمَةُ ) والرِّيبَةُ ؛ ومَرَّ في الهَمْزةِ أَيْضاً .
( و ) أَيْضاً : ( الرَّمادُ الهامِدُ
( و ) أَيْضاً : ( المَرَضُ
( و ) أَيْضاً : ( غَلْفَقُ الماءِ ) .
قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : ولَسْتُ منه على ثِقَةٍ .
( و ) أَيْضاً : ( شِراءُ الشَّجَرِ ؛ أَو ) هو ( بَيْعُ ثَمَرِ النَّخْلِ خاصَّةً
( وكالرِّضا : العافِيَةُ من لَدْغِ العَقْربِ ) وغيرِها ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
( *!والطَّنْيُ ، كحِسْيٍ : الفُجُورُ ، كالطُّنْوِ ، بالضَّمِّ ) .
والذي في المُحْكم : *!الطُّنِيُّ والطُّنُوُّ : الفُجُورُ ، قَلَبُوا فيه الياءَ واواً كالمُضُوِّ في المُضِيِّ .
( و ) *!الطِّنْيُ ، بكسْرٍ فسكونٍ : ( ماءٌ م ) مَعْروفٌ لبَني سُلَيْم .
( *!وطَنِيَ إليها ، كرَضِيَ ) ، طَنىً : ( فَجَرَ بها
( و ) *!طَنِيَ ( في فُجورِهِ ) : إذا ( مَضَى ) فيه ، ( *!كأَطْنَى .
( و ) *!طَنِيَ ( زَيْدٌ : لَزِقَ طِحالُهُ ورِئَتُهُ بالأَضْلاعِ من الجانِبِ الأَيْسَرِ ) حتى رُبَّما عَفِنَتْ واسْوَدَّتْ ، وأَكْثَر ما تصيبُ الإِبِلَ .
وفي الصِّحاح : *!الطَّنَى لُزُوقُ الطِّحالِ بالجَنْبِ من شدَّةِ العَطَشِ ، تقولُ : *!طَنِيَ البَعيرُ *!طَنًى ؛ ( *!كأَطْنَى فهو *!طَنٍ ) ، مَنْقوصٌ ، ( *!وطَنىً ) مَقْصورٌ .
( *!وطَنَّاهُ ، *!تَطْنِيَةً : عالَجَهُ مِن طَناهُ ) ؛ قالَ الحارِثُ بنُ مضرب الباهِلي :
أَكْوِيه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْتَرِضاً
كَيّ *!المُطَنيِّ من النَّحْزِ *!الطَّنِّى الطَّحِلا ( و ) *!طَنَّى ( بَعِيرَهُ : كَواهُ في جَنْبهِ ) .
ونصّ اللّحْياني في النَّوادِرِ : طَنَّى بَعِيرَهُ في جَنْبَيه كَواهُ مِن *!الطَّنَى ؛ ودَواءُ الطَّنَى أن يُؤْخَذَ وتِدٌ فيُضْجَعَ على

جَنْبهِ فيُحَزَّ بين أَضْلاعِهِ أحْزازٌ لا تُخْرَقُ .
( *!والطُّناةُ : الزُّناةُ ) زِنَةً ومَعْنىً .
( *!وأَطْنَيْتُها : بِعْتُها واشْتَرَيْتُها ، ضِدٌّ ) .
قُلْت : الصَّوابُ *!أَطْنَيْتُها بِعْتُها *!واطَّنَيْتُها ، على افْتَعَلْتها ، اشْتَرَيْتُها ، كما هو نَصُّ المُحْكم فليسَ بضدَ .
( و ) *!أَطْنَيْتُ ( فلاناً : أَصَبْتُهُ في غيرِ المَقْتَلِ
( و ) *!أَطْنَى ( زَيْدٌ : مالَ إلى التُّهَمَةِ والرِّيبَةِ ) ؛ وقد يُهْمَزُ .
( و ) أَيْضاً : ( مالَ إلى الطِّنْوِ ) ، بالكسْرِ وفي المُحْكم : *!للطَّنَى اسْمٌ ( للبِساطِ ، فنامَ كسَلاَ
( و ) قوْلُهم : هذه ( حَيَّةٌ لا *!تُطْنِي ) ، أَي ( لا يَبْقَى لَديغُها ) .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : أَي لا يَعِيشُ صاحِبُها ، تَقْتُلُ من ساعَتِها ، وأَصْلُه الهَمْز ، وقد ذكَرْنا في موْضِعِه .
وقالَ أبو الهَيْثم : أَي لا تُخْطِىءُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الطِّنى : بالكسْرِ : الرِّيبَةُ ، ويُهْمَزُ .
والطَّنَى : الظَّنُّ ما كانَ .
وأَيْضاً : أَن يَعْظُم الطِّحالُ عن الحُمَّى .
يقالُ : رَجُلٌ *!طَنٍ ؛ عن اللَّحْياني .
وقالَ غيرُهُ : رجُلٌ *!طَنٍ يُحَمُّ غِبّاً فيَعظُمُ طِحالُه .
وفي البَعيرِ : أن يَعظُمَ طِحالُه عن النُّحازِ ؛ عنه أَيْضاً .
*!والإطْناءُ : أَن يَدَع المرضُ المَرِيضَ وفيه بَقِيَّةٌ ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
يقالُ : *!أَطْناهُ المَرَضُ إذا أَبْقى فيه بَقِيَّةٌ .
وضَرَبَه ضَرْبةً لا *!تُطْنِي : أَي لا تُلْبثُه حتى تَقْتُلَه ؛ والاسْمُ من الكُلِّ الطَّنَى .
*!وأَطْنَيْتُه : بِعْتُ عليه نَخْلَه .
*!وطَنِيَ الرَّجُلُ مِثْلُ ضَنِيَ زِنَةً ومَعْنىً ؛ قالَ رُؤْبة :
من داءِ نَفْسِي بَعْدَما *!طَنِيتُ
ولَدَغَتْه حيَّة *!فأَطْنَتْه : إذا لم تَقْتُلْه *!والإطْناءُ : كالإشْواءِ .

*!والأطْناءُ : الأهْواءُ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : رُمِيَ فلانٌ في *!طنيه وفي نيطه إذَا رُمِي في جنازَتِه ، ومَعْناه إذا ماتَ .
ويقالُ : *!أَطْنِ الكِتابَ : أَي اخْتمْهُ ، واعنه : عَنْوِنْه .
*!والطَّنَى ، مَقْصورٌ : المَكانُ الذي يكونُ مُعْلماً ومَحَمَّةً لا يطوفُ به أَحَدٌ إلاَّ خُمَّ ؛ ومنه *!إطْنَاءُ الهُيَام ، وهي حُمّى الإِبِلِ .

##### Türkçe

: (**الطَّنَى**), fetha ile, maksûr olarak: (**التُّهَمَةُ**) ve (**الرِّيبَةُ**); hemzede de geçti.

(ve) ayrıca: (**الرَّمادُ الهامِدُ**)

(ve) ayrıca: (**المَرَضُ**)

(ve) ayrıca: (**غَلْفَقُ الماءِ**).

İbn Düreyd dedi: Ben ondan yana bir güven üzerinde değilim.

(ve) ayrıca: (**شِراءُ الشَّجَرِ**); yahut o, (**بَيْعُ ثَمَرِ النَّخْلِ خاصَّةً**).

(ve **الرِّضا** gibi: akrebin sokmasından (**العافِيَةُ**) ve başkası; İbnü’l-A‘râbî’den.)

(**الطَّنْيُ**, **حِسْيٍ** gibi: (**الفُجُورُ**), **الطُّنْوِ** gibi, zamme ile.)

Muhkem’de olan: **الطُّنِيُّ** ve **الطُّنُوُّ**: (**الفُجُورُ**); onda yâ’yı vâv’a çevirdiler; **المُضُوِّ**’da **المُضِيِّ** gibi.

(ve) **الطِّنْيُ**, kesra sonra sükûn ile: (bilinen bir su) Benî Süleym’e mahsustur.

(**طَنِيَ** ona, **رَضِيَ** gibi), **طَنىً**: (onda fucûr etti).

(ve) **طَنِيَ** (fucûrunda): (onda ilerlediği) zaman; (**أَطْنَى** gibi).

(ve) **طَنِيَ** (Zeyd: dalağı ve akciğeri sol taraftan kaburgalara yapıştı) öyle ki bazen çürüdü ve karardı; en çok develere isabet eder.

Sıhâh’ta: **الطَّنَى** şiddetli susuzluktan dolayı dalağın yan tarafa yapışmasıdır; dersin ki: **طَنِيَ البَعيرُ** **طَنًى**; (**أَطْنَى** gibi; o da **طَنٍ**’dir), nâkıs; (ve **طَنىً**) maksûr.

(**طَنَّاهُ**, **تَطْنِيَةً**: onu, **طَناهُ**’dan tedavi etti); Hâris b. Mudarrib el-Bâhilî dedi:
أَكْوِيه إمَّا أَرادَ الكَيَّ مُعْتَرِضاً
كَيّ **المُطَنيِّ** من النَّحْزِ **الطَّنِّى** الطَّحِلا
(ve) **طَنَّى** (devesini: onu yanından dağladı).

Lihyânî Nevâdir’de şöyle nassetti: Devesini iki yanından **طَنَّى**: onu **الطَّنَى**’dan dağladı; **الطَّنَى**’nın ilacı, bir kazık alınması, onun yanına yatırılması, kaburgaları arasında delinmeyen yarıklar açılmasıdır.

(**الطُّناةُ**: (**الزُّناةُ**)) vezin ve mânâca.

(**أَطْنَيْتُها**: onu sattım ve onu satın aldım; zıttır).

Dedim: Doğrusu, **أَطْنَيْتُها** “onu sattım”dır; **واطَّنَيْتُها**, ifta‘altuhâ üzere, “onu satın aldım”dır; Muhkem’in nassı böyledir; o hâlde zıt değildir.

(ve) **أَطْنَيْتُ** (falancayı: onu öldürücü olmayan bir yerde vurdum).

(ve) **أَطْنَى** (Zeyd: (**التُّهَمَةِ** ve **الرِّيبَةِ**’ye meyletti)); hemzelenebilir.

(ve) ayrıca: (kesra ile) (**الطِّنْوِ**’ya meyletti). Muhkem’de: **للطَّنَى** bir isim vardır (döşek için; böylece tembellik ederek uyudu).

(ve) onların sözü: bu, (**حَيَّةٌ لا تُطْنِي**), yani (onun soktuğu kimse kalmaz).

İbnü’s-Sikkît dedi: yani onun sahibi yaşamaz; onu saatinde öldürür; aslı hemzedir; onu yerinde zikrettik.

Ebû’l-Heysem dedi: yani ıskalamaz.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الطِّنى**: kesra ile: (**الرِّيبَةُ**); hemzelenir.
Ve **الطَّنَى**: her ne ise (**الظَّنُّ**).
Ve ayrıca: hummadan dolayı dalağın büyümesidir.
Denir ki: adam **طَنٍ**; Lihyânî’den.
Başkası dedi: adam **طَنٍ**; gün aşırı hummalanır da dalağı büyür.
Devede: nezâzdan dolayı dalağının büyümesidir; ondan da ayrıca.

**الإطْناءُ**: hastalığın hastayı bırakması, onda bir kalıntı varken; İbnü’l-A‘râbî’den.
Denir ki: hastalık onu **أَطْناهُ** etti; onda bir kalıntı bıraktığı zaman.
Ve ona öyle bir vuruş vurdu ki **تُطْنِي** değil: yani onu öldürene kadar bekletmez; ismi, hepsinden, **الطَّنَى**’dır.

**أَطْنَيْتُه**: onun üzerine hurmalığını sattım.

**طَنِيَ** adam, vezin ve mânâca **ضَنِيَ** gibidir; Rü’be dedi:
من داءِ نَفْسِي بَعْدَما **طَنِيتُ**
Ve onu bir yılan soktu da onu **فأَطْنَتْه**: onu öldürmediği zaman; **الإطْناءُ**: **الإشْواءِ** gibidir.

**الأطْناءُ**: (**الأهْواءُ**).

Ebû Zeyd dedi: falanca, (**طنيه**’inde ve **نيطه**’nda) atıldı; cenazesinde atıldığı zaman; mânâsı, öldüğü zamandır.

Ve denir ki: **أَطْنِ الكِتابَ**: yani onu mühürle; ve onu: onu başlıklandır.

**الطَّنَى**, maksûr: alâmetli ve hummaya sebep olan, etrafında kimse dönmeyen bir yerdir; onun etrafında dönen hiç kimse yoktur ki hummalansın; bundan da (**إطْنَاءُ الهُيَام**)dır; o, develerin hummasıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: طنى

طَنِىَ
1 طَنِىَ ذ , aor. طَنَىَ , (S, K,) inf. n. طَنًى, (S,) said of a camel, He had his spleen adhering to his side in consequence of vehement thirst: (S:) or, said of a man, he had his spleen and his lungs adhering to the ribs on the left side, (K, TA,) so that, sometimes, they become putrid and black; but mostly this is the case in camels; (TA;) as also ↓ اطنى: (K:) or he (a man) had a tertian fever, and his spleen in consequence became enlarged: (Lh, * TA:) and, said of a camel, his spleen became enlarged in consequence of the [disease of the lungs called] نُحَاز. (Lh, TA.) [And طَنِئَ is a dial. var. thereof.] ― -b2- And, said of a man, i. q. ضَنِىَ [i. e. He was, or became, slender, and small in body: or diseased, disordered, or sick: or lean, or emaciated: &c.]. (TA.)

طنّاهُ
2 طنّاهُ ذ , inf. n. تَطْنِيَةٌ, He treated him to cure him of the disorder of the spleen mentioned above; (S, K;) namely, a camel, (S,) or a man: (K:) and he cauterized him (i. e. his camel) in his side; (K, TA;) or, as in the Nawلdir of Lh, طنّى بَعِيرَهُ فِى جَنْبَيْهِ he cauterized his camel [in his sides] by reason of the disorder above mentioned: and the cure [or curing] of that disorder is [also] the taking a wooden peg, and laying him [i. e. the camel] upon his side on the ground, and making, between his ribs, incisions [therewith], not penetrating through. (TA.)

اطنى
4 اطنى ذ : see 1. ― -b2- Also He inclined to suspicion, or evil opinion: (K, TA:) and sometimes pronounced أَطْنَأَ. (TA.) -A2- اطناهُ He (a man) hit him (i. e. another man) in that which was not a vital part. (K, TA. In some copies of the K, فِى المَقْتَلِ is [erroneously] put for فِى غَيْرِ المَقْتَلِ.) And, said of a disease, It left him (i. e. a sick man) with somewhat of life remaining in him. (IAar, TA.) One says, هٰذِهِ حَيَّةٌ لَا تُطْنِى This is a serpent that will not suffer him who is bitten by it to survive; (ISk, * S, * K;) that kills instantly: (ISk, S:) or that will not miss: (AHeyth, TA:) originally لا تُطْنِئُ. (ISk, S.) And ضَرَبَهُ ضَرْبَةً لَا تُطْنِى He struck him a blow that would not be slow in killing him. (TA.) And لَدَغَتْهُ حَيَّةٌ فَأَطْنَتْهُ [A serpent bit him and suffered him to survive]. (TA.) And the subst. [used in the sense of the inf. n.] from this verb as expl. in all these phrases is ↓ طَنًى. (TA.)

طِنْىٌ
طِنْىٌ ذ A bier: [like طِنْءٌ:] one says, رُمِىَ فُلَانٌ فِى طِنْيِهِ, [and فى طِنْئِهِ,] and فى نَيْطِهِ, Such a one was cast into his bier; meaning, when he died. (TA.) -A2- See also the next paragraph.

طَنًى
طَنًى ذ The adhering of the spleen to the side in consequence of vehement thirst. (S.) [See also طَنِىَ, of which it is the inf. n.] ― -b2- And Disease [in a general sense]. (K, TA.) [Accord. to the CK, in this sense, and in other senses mentioned in this paragraph, طَنْىٌ, which is wrong.] ― -b3- And Ashes in a state of extinction: (K, TA:) and so طِنْءٌ. (O and K in art. طنأ.) -A2- And Doubt, or suspicion, or evil opinion; or a thing that occasions doubt &c.; (K, * TA;) as also ↓ طِنْىٌ: and so طِنْءٌ, with ء. (TA.) ― -b2- And Opinion, of any kind. (TA.) -A3- See also 4, last sentence. -A4- And see the next paragraph.

طَنٍ
طَنٍ ذ A camel having his spleen adhering to his side in consequence of vehement thirst: (S:) or a man having a tertian fever, and his spleen in consequence having become enlarged: (Lh, * TA:) or a man having his spleen and his lungs adhering to the ribs on the left side, (K, TA,) so that, sometimes, they become putrid and black; but mostly this is the case in camels; (TA;) and so ↓ طَنًى. (K, TA.)

##### Türkçe

**طَنِىَ**
1 **طَنِىَ** ذ , muzâri‘ **طَنَىَ** , (S, K,) mastar ismi **طَنًى**, (S,) bir deve hakkında söylenir: şiddetli susuzluk sebebiyle dalağı böğrüne yapışmıştı: (S:) yahut bir adam hakkında söylenir: dalağı ve akciğerleri sol taraftaki kaburgalara yapışmıştı, (K, TA,) öyle ki bazen çürür ve siyahlaşırlar; fakat çoğunlukla bu durum develerde olur; (TA;) bunun gibi ↓ **اطنى**: (K:) yahut o (bir adam) üç günde bir gelen hummaya tutulmuştu ve bunun sonucu dalağı büyümüştü: (Lh, * TA:) ve bir deve hakkında söylenir: [**نُحَاز** denilen akciğer hastalığı] sebebiyle dalağı büyümüştü. (Lh, TA.) [Ve **طَنِئَ** bunun bir lehçe varyantıdır.] ― -b2- Ve bir adam hakkında söylenir: **ضَنِىَ** ile aynı mânâdadır [yani: bedence ince ve küçük oldu yahut hastalandı, bozuldu veya hasta oldu; yahut zayıf, erimiş oldu; vb.]. (TA.)

**طنّاهُ**
2 **طنّاهُ** ذ , mastar ismi **تَطْنِيَةٌ**, onu, yukarıda zikredilen dalak rahatsızlığından iyileştirmek için tedavi etti; (S, K;) yani bir deveyi, (S,) yahut bir adamı: (K:) ve onu (yani devesini) böğründen dağladı; (K, TA;) yahut Lh’nin **Nawلdir**’inde olduğu üzere, **طنّى بَعِيرَهُ فِى جَنْبَيْهِ**: yukarıda zikredilen rahatsızlık sebebiyle devesini [böğürlerinden] dağladı: ve o rahatsızlığın tedavisi [yahut tedavi etme] [ayrıca] tahta bir kazık almak, onu [yani deveyi] yerde böğrü üzerine yatırmak ve kaburgaları arasında, içinden geçmeyecek şekilde, [onunla] kesikler açmaktır. (TA.)

**اطنى**
4 **اطنى** ذ : bkz. 1. ― -b2- Ayrıca: şüpheye yahut kötü zanna meyletti: (K, TA:) ve bazen **أَطْنَأَ** diye telaffuz edilir. (TA.) -A2- **اطناهُ**: o (bir adam) onu (yani başka bir adamı) öldürücü olmayan bir yerine vurdu. (K, TA. K’nin bazı nüshalarında **فِى غَيْرِ المَقْتَلِ** yerine [yanlışlıkla] **فِى المَقْتَلِ** konmuştur.) Ve bir hastalık hakkında söylenir: onu (yani hasta bir adamı) içinde biraz hayat kalmış olarak bıraktı. (IAar, TA.) Şöyle denir: **هٰذِهِ حَيَّةٌ لَا تُطْنِى** Bu, ısırılan kimsenin sağ kalmasına izin vermeyecek bir yılandır; (ISk, * S, * K;) derhal öldüren: (ISk, S:) yahut ıskalamayacak olan: (AHeyth, TA:) aslı **لا تُطْنِئُ**’dür. (ISk, S.) Ve **ضَرَبَهُ ضَرْبَةً لَا تُطْنِى**: onu, öldürmede yavaş olmayacak bir vuruşla vurdu. (TA.) Ve **لَدَغَتْهُ حَيَّةٌ فَأَطْنَتْهُ** [Bir yılan onu ısırdı da onun sağ kalmasına izin verdi]. (TA.) Ve bu fiilden, bütün bu ibarelerde açıklandığı üzere, [mastar mânâsında kullanılan] isim ↓ **طَنًى**’dır. (TA.)

**طِنْىٌ**
**طِنْىٌ** ذ Bir tabut: [**طِنْءٌ** gibi:] şöyle denir: **رُمِىَ فُلَانٌ فِى طِنْيِهِ**, [ve **فى طِنْئِهِ**,] ve **فى نَيْطِهِ**, falan kimse tabutuna atıldı; mânâsı: öldüğü zaman. (TA.) -A2- Ayrıca bir sonraki paragrafa bak.

**طَنًى**
**طَنًى** ذ Şiddetli susuzluk sebebiyle dalağın böğre yapışması. (S.) [Ayrıca bunun, mastarı olduğu **طَنِىَ**’ya bak.] ― -b2- Ve hastalık [genel mânâda]. (K, TA.) [CK’ye göre, bu mânâda ve bu paragrafta zikredilen diğer mânâlarda **طَنْىٌ**; ki bu yanlıştır.] ― -b3- Ve sönme hâlindeki kül: (K, TA:) ve böylesi **طِنْءٌ**. (O ve K, madde **طنأ**.) -A2- Ve şüphe, yahut zan, yahut kötü zan; yahut şüphe vb.ye sebep olan bir şey; (K, * TA;) bunun gibi ↓ **طِنْىٌ**: ve böylesi, ء ile, **طِنْءٌ**. (TA.) ― -b2- Ve her türden kanaat. (TA.) -A3- Ayrıca 4’ün son cümlesine bak. -A4- Ve bir sonraki paragrafa bak.

**طَنٍ**
**طَنٍ** ذ Şiddetli susuzluk sebebiyle dalağı böğrüne yapışmış bir deve: (S:) yahut üç günde bir gelen hummaya tutulmuş ve bunun sonucu dalağı büyümüş bir adam: (Lh, * TA:) yahut dalağı ve akciğerleri sol taraftaki kaburgalara yapışmış bir adam, (K, TA,) öyle ki bazen çürür ve siyahlaşırlar; fakat çoğunlukla bu durum develerde olur; (TA;) ve böylesi ↓ **طَنًى**. (K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%86%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَنِيَ
طَنِيَ A ( n. ac. طَنَي 4 ),
a.  Had a disease of the spleen.

b.  Bought or sold the fruit of a palm-tree.

c.  [ Fī ], Persisted in ( vicious courses ).

طَنَّيَ
طَنَّيَ II ,
a.  Treated, cured ( disease ).

أَطْنَيَ
أَطْنَيَ IV
a.  [ acc. ],  see I (a) , ( b ), ( c ).

d.  Was suspicious, mistrustful.

e.  Lay down.

طِنْي
طِنْي [ 2 ],
a.  Bier.

طَنًى
طَنًى [ 4 ],
a.  Disease of the spleen, the lungs &c.

b.  Suspicion.

c.  Ashes, cinders.

طَنٍ
طَنٍ [ 5 ],
a.  Suspicious, mistrustful.

##### Türkçe

**طَنِيَ**
**طَنِيَ** A (n. ac. **طَنَي** 4),
a.  Dalağın bir hastalığına tutuldu.

b.  Bir hurma ağacının meyvesini satın aldı veya sattı.

c.  [ **فِي** ], (kötü yollarda) ısrar etti.

**طَنَّيَ**
**طَنَّيَ** II,
a.  (Hastalığı) tedavi etti, iyileştirdi.

**أَطْنَيَ**
**أَطْنَيَ** IV
a.  [ acc. ], I (a), (b), (c)’ye bak.

d.  Şüpheci oldu, güvensiz oldu.

e.  Yere uzandı.

**طِنْي**
**طِنْي** [ 2 ],
a.  Tabut sehpası.

**طَنًى**
**طَنًى** [ 4 ],
a.  Dalağın, akciğerlerin vb. hastalığı.

b.  Şüphe.

c.  Kül, kül artığı.

**طَنٍ**
**طَنٍ** [ 5 ],
a.  Şüpheci, güvensiz.
