# طهر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%87%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: طهر

الطُّهْرُ: نقيض الحَيْض. والطُّهْر: نقيض النجاسة، والجمع أَطْهار. وقد طَهَر يَطْهُر وطَهُرَ طُهْراً وطَهارةً؛ المصدرانِ عن سيبويه، وفي الصحاح: طَهَر وطَهُر، بالضم، طَهارةً فيهما، وطَهَّرْته أَنا تطهيراً وتطَهَّرْت بالماء، ورجل طاهِر وطَهِرٌ؛ عن ابن الأَعرابي: وأَنشد: أَضَعْتُ المالَ للأَحْساب، حتى
خَرجْت مُبَرّأً طَهِر الثِّيَابِ
قال ابن جني: جاء طاهِرٌ على طَهُر كما جاء شاعرٌ على شَعُر، ثم استغنَوْا بفاعل عن فَعِيل، وهو في أَنفسهم وعلى بال من تصورهم، يَدُلُّك على ذلك تسكيرُهم شاعراً على شُعَراء، لَمّا كان فاعلٌ هنا واقعاً موقع فَعِيل كُسِّر تكسِيرَه ليكون ذلك أَمارةً ودليلاً على إِرادته وأَنه مُغْنٍ عنه وبَدَلٌ منه؛ قال ابن سيده: قال أَبو الحسن: ليس كما ذكر لأَن طَهِيراً قد جاء في شعر أَبي ذؤيب؛ قال:
فإِن بني، لِحْيان إِمَّا ذكرتهم،
نَثاهُمْ، إِذا أَخْنَى اللِّئامُ، طَهِيرُ
قال: كذا رواه الأَصمعي بالطاء ويروى ظهير بالظاء المعجمة، وسيُذكر في موضعه، وجمع الطاهرِ أَطْهار وطَهَارَى؛ الأَخيرة نادرة، وثيابٌ طَهارَى على غير قياس، كأَنهم جمعوا طَهْرانَ؛ قال امرؤ القيس:
ثِيابُ بني عَوْفٍ طَهارَى نَقِيَّةٌ،
وأَوْجهُهم، عند المَشَاهِد، غُرّانُ
وجمع الطَّهِر طهِرُونَ ولا يُكسّر. والطُّهْر: نقيض الحيض، والمرأَة طاهِرٌ من الحيض وطاهِرةٌ من النجاسة ومن العُيوبِ، ورجلٌ طاهِرٌ ورجال طاهِرُون ونساءٌ طاهِراتٌ. ابن سيده: طَهَرت المرأَة وطهُرت وطَهِرت اغتسلت من الحيض وغيرِه، والفتح أَكثر عند ثعلب، واسمُ أَيام طُهْرها (* هنا
بياض في الأصل وبإزائه بالهامش لعله الأَطهار) . . . وطَهُرت المرأَة، وهي طاهرٌ: انقطع عنها الدمُ ورأَت الطُّهْر، فإِذا اغتسلت قيل: تَطَهَّرَت واطَّهَّرت؛ قال الله عز وجل: وإِن كنتم جُنُباً فاطَّهَّروا. وروى الأَزهري عن أَبي العباس أَنه قال في قوله عز وجل: ولا تَقْرَبُوهنّ حتى يَطْهُرن فإِذا تَطَهَّرْن فأْتُوهنّ من حيث أَمَرَكم الله؛ وقرئ: حتى يَطَّهَّرْن؛ قال أَبو العباس: والقراءة يطَّهَّرن لأَن من قرأَ يَطْهُرن أَراد انقطاع الدم، فإِذا تَطَهَّرْن اغتسلن، فصَيَّر معناهما مختلفاً، والوجه أَن تكون الكلمتان بمعنى واحد، يُريد بهما جميعاً الغسل ولا يَحِلُّ المَسِيسُ إِلا بالاغتسال، ويُصَدِّق ذلك قراءةُ ابن مسعود: حتى يَتَطَهَّرْن؛ وقال ابن الأَعرابي: طَهَرت المرأَةُ، هو الكلام، قال: ويجوز طَهُرت، فإِذا تَطَهَّرْن اغتسلْنَ، وقد تَطَهَّرت المرأَةُ واطّهّرت، فإِذا انقطع عنها الدم قيل: طَهُرت تَطْهُر، فهي طاهرٌ، بلا هاء، وذلك إِذا طَهُرَت من المَحِيض. وأَما قوله تعالى: فيه رجال يُحِبُّون أَن يَتَطَهَّرُوا؛ فإِن معناه الاستنجاء بالماء، نزلت في الأَنصار وكانوا إِذا أَحْدَثوا أَتْبَعُوا الحجارة بالماء فأَثْنَى الله تعالى عليهم بذلك، وقوله عز وجل: هُنَّ أَطْهَرُ لكم؛ أَي أَحَلُّ لكم. وقوله تعالى: ولهم فيها أَزواجٌ مُطَهَّرَة؛ يعني من الحيض والبول والغائط؛ قال أَبو إِسحق: معناه أَنهنّ لا يَحْتَجْنَ إِلى ما يَحْتاجُ إِليه نِساءُ أَهل الدنيا بعد الأَكل والشرب، ولا يَحِضْن ولا يَحْتَجْنَ إِلى ما يُتَطَهَّرُ به، وهُنَّ مع ذلك طاهراتٌ طَهارَةَ الأَخْلاقِ والعِفَّة، فمُطَهَّرة تَجْمع الطهارةَ كلها لأَن مُطَهَّرة أَبلغ في الكلام من طاهرة. وقوله عز وجل: أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ للطَّائِفينَ والعاكِفِين؛ قال أَبو إِسحق: معناه طَهِّراهُ من تعليق الأَصْنام عليه؛ الأَزهري في قوله تعالى: أَن طَهِّرَا بيتي، يعني من المعاصي والأَفعال المُحَرَّمة. وقوله تعالى: يَتْلُو صُحُفاً مُطَهَّرة؛ من الأَدْناس والباطل. واستعمل اللحياني الطُّهْرَ في الشاة فقال: إِن الشاة تَقْذَى عَشْراً ثم تَطْهُر؛ قال ابن سيده: وهذا طَريفٌ جِدّاً، لا أَدْرِي عن العرب حكاه أَمْ هو أَقْدَمَ عليه. وتَطَهَّرت المرأَة: اغتسلت. وطَهَّره بالماء: غَسَلَه، واسمُ الماء الطَّهُور. وكلُّ ماء نظيف: طَهُورٌ، وماء طَهُور أَي يُتَطَهَّرُ به، وكلُّ طَهورٍ طاهرٌ، وليس كلُّ طاهرٍ طَهوراً. قال الأَزهري: وكل ما قيل في قوله عز وجل: وأَنْزَلْنا من السماء ماءً طهوراً؛ فإِن الطَّهُورَ في اللغة هو الطاهرُ المُطَهِّرُ، لأَنه لا يكون طَهوراً إِلا وهو يُتَطهّر به، كالوَضُوء هو الماء الذي يُتَوضَّأُ به، والنَّشُوق ما يُسْتَنْشق به، والفَطُور ما يُفْطَر عليه منْ شراب أَو طعام. وسُئِل رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عن ماء البحر فقال: هو الطَّهُور ماؤه الحِلُّ مَيْتَتُه؛ أَي المُطَهِّر، أَراد أَنه طاهر يُطَهِّر. وقال الشافعي، رضي الله عنه: كلُّ ماء خَلَقَه الله نازلاً من السماء أو نابعاً من عين في الأَرض أَو بحْرٍ لا صَنْعة فيه لآدَميٍّ غير الاسْتِقاء، ولم يُغَيِّر لَوْنَه شيءٌ يخالِطُه ولم يتغيّر طعمُه منه، فهو طَهُور، كما قال الله عز وجل وما عدا ذلك من ماء وَرْدٍ أَو وَرَقٍ شجرٍ أَو ماءٍ يَسيل من كَرْم فإِنه، وإِن كان طاهراً، فليس بطَهُور. وفي الحديث: لا يَقْبَلُ اللهُ صلاةً بغير طُهُورٍ، قال ابن الأَثير: الطُّهور، بالضم، التطهُّرُ، وبالفتح: الماءُ الذي يُتَطَهَّرُ به كالوَضُوء. والوُضوء والسَّحُور والسُّحُور؛ وقال سيبويه: الطَّهور، بالفتح، يقع على الماء والمَصْدر معاً، قال: فعلى هذا يجوز أَن يكون الحديث بفتح الطاء وضمها، والمراد بهما التطهر. والماء الطَّهُور، بالفتح: هو الذي يَرْفَعُ الحدَث ويُزِيل النَجَسَ لأَن فَعُولاً من أَبنية المُبالَغة فكأَنه تَنَاهى في الطهارة. والماءُ الطاهر غير الطَّهُور، وهو الذي لا يرفع الحدث ولا يزيل النجس كالمُسْتَعْمَل في الوُضوء والغُسْل.
والمِطْهَرةُ: الإِناءُ الذي يُتَوَضَّأُ به ويُتَطَهَّر به. والمِطْهَرةُ: الإِداوةُ، على التشبيه بذلك، والجمع المَطَاهِرُ؛ قال الكميت يصف القطا:
يَحْمِلْنَ قُدَّامَ الجَآ
جِي في أَساقٍ كالمَطاهِرْ
وكلُّ إِناء يُتَطَهَّر منه مثل سَطْل أَو رَكْوة، فهو مِطْهَرةٌ. الجوهري: والمَطْهَرَةُ والمِطْهَرة الإِداوةُ، والفتح أَعلى. والمِطْهَرَةُ: البيت الذي يُتَطَهّر فيه.
والطَّهارةُ، اسمٌ يقوم مقام التطهّر بالماء: الاستنجاءُ والوُضوءُ. والطُّهارةُ: فَضْلُ ما تَطَهَّرت به. والتَّطَهُّرُ: التنزُّه والكَفُّ عن الإِثم وما لا يَجْمُل. ورجل طاهرُ الثياب أَي مُنَزَّه؛ ومنه قول الله عز وجل في ذكر قوم لوط وقَوْلِهم في مُؤمِني قومِ لُوطٍ: إِنَّهم أُناسٌ يَتَطَهَّرُون؛ أَي يتنزَّهُون عن إِتْيان الذكور، وقيل: يتنزّهون عن أَدْبار الرجال والنساء؛ قالهُ قوم لوط تهكُّماً.
والتطَهُّر: التنزُّه عما لا يَحِلُّ؛ وهم قوم يَتَطَهَّرون أَي يتنزَّهُون من الأَدناسِ. وفي الحديث: السِّواكُ مَطْهرةٌ للفم. ورجل طَهِرُ الخُلُقِ وطاهرُه، والأُنثى طاهرة، وإِنه لَطاهرُ الثيابِ أَي ليس بذي دَنَسٍ في الأَخْلاق. ويقال: فلان طاهر الثِّياب إِذا لم يكن دَنِسَ الأَخْلاق؛ قال امرؤ القيس:
ثِيابُ بني عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيّةٌ
وقوله تعالى: وثِيابَكَ فَطَهِّرْ؛ معناه وقَلْبَك فَطهِّر؛ وعليه قول عنترة:
فَشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه،
ليس الكَريمُ على القَنا بِمُحَرَّمِ
أَي قَلْبَه، وقيل: معنى وثيابك فطهر، أَي نَفْسَك؛ وقيل: معناه لا تَكُنْ غادِراً فتُدَنِّسَ ثيابَك فإِن الغادر دَنِسُ الثِّياب. قال ابن سيده: ويقال للغادر دَنِسُ الثياب، وقيل: معناه وثيابك فقَصِّر فإِن تقصير الثياب طُهْرٌ لأَن الثوب إِذا انْجرَّ على الأَرض لم يُؤْمَنْ أَن تصيبَه نجاسةٌ، وقِصَرُه يُبْعِدُه من النجاسة؛ والتَّوْبةُ التي تكون بإِقامة الحدّ كالرَّجْمِ وغيره: طَهُورٌ للمُذْنِب؛ وقيل معنى قوله: وثيابك فطهِّرْ، يقول: عَملَك فأَصْلِح؛ وروى عكرمة عن ابن عباس في قوله: وثيابك فطهّر، يقول: لا تَلْبَسْ ثِيابَك على معصية ولا على فجُورٍ وكُفْرٍ؛ وأَنشد قول غيلان:
إِني بِحَمْد الله، لا ثوبَ غادِرٍ
لَبِستُ، ولا مِنْ خِزْيةٍ أَتَقَنَّع
الليث: والتوبةُ التي تكون بإِقامة الحُدُود نحو الرَّجْم وغيره طَهُورٌ للمُذنب تُطَهِّرُه تَطْهيراً، وقد طَهّرَه الحدُّ وقوله تعالى: لا يَمسُّه إِلا المطَهَّرون؛ يعني به الكِتَابَ لا يمسّه إِلا المطهرون عنى به الملائكة، وكلُّه على المَثَل، وقيل: لا يمسُّه في اللوح المحفوظ إِلا الملائكة. وقوله عز وجل: أُولئك الذين لم يُرِد اللهُ أَن يُطَهِّرَ قُلوبَهم؛ أَي أَن يَهدِيَهم. وأَما قوله: طَهَرَه إِذا أَبْعَدَه، فالهاء فيه بدل من الحاء في طَحَره؛ كما قالوا مدَهَه في معنى مَدَحَه. وطهَّر فلانٌ ولَدَه إِذا أَقام سُنَّةَ خِتانه، وإِنما سمّاه المسلمون تطهيراً لأَن النصارى لما تركوا سُنَّةَ الخِتانِ غَمَسُوا أَوْلادَهم في ماء صُبِغَ بِصُفْرةٍ يُصَفّرُ لونَ المولود وقالوا: هذه طُهْرَةُ أَوْلادِنا التي أُمِرْنا بها، فأَنْزل الله تعالى: صِبْغةَ الله ومَنْ أَحْسَنُ مِن اللهِ صِبْغةً؛ أَي اتَّبِعُوا دِينَ اللهِ وفِطْرَتَه وأَمْرَه لا صِبْغَةَ النصارى، فالخِتانُ هو التطهِيرُ لا ما أَحْدَثَه النصارى من صِبْغَةِ الأَوْلادِ. وفي حديث أُم سلمة: إِني أُطِيلُ ذَيْلي وأَمْشِي في المكان القَذِر، فقال لها رسول الله، صلى الله عليه وسلم: يُطَهِّرُه ما بعده؛ قال ابن الأَثير: هو خاص فيما كان يابساً لا يَعْلَقُ بالثوب منه شيء، فأَما إِذا كان رَطْباً فلا يَطْهُر إِلا بالغَسْل؛ وقال مالك: هو أَن يَطَأَ الأَرضَ القَذِرَة ثم يَطأَ الأَرضَ اليابسةَ النَّظِيفةَ فإِنَّ بعضها يُطَهِّرُ بَعْضاً، فأَما النجاسةُ مثل البول ونحوه تُصِيب الثوب أَو بعضَ الجسد، فإِن ذلك لا يُطَهَّرُه إِلا الماءُ إِجماعاً؛ قال ابن الأَثير: وفي إِسناد هذا الحديث مَقالٌ.

### Türkçe

**الطُّهْرُ**: **الحَيْض**’in zıddı. Ve **الطُّهْر**: **النجاسة**’nin zıddı; çoğulu **أَطْهار**. Ve (fiil olarak) **طَهَر** **يَطْهُر** ve **طَهُرَ** (şöyle gelir:) **طُهْراً** ve **طَهارةً**; iki mastar da Sîbeveyh’e göredir. Ve **الصحاح**’ta: **طَهَر** ve **طَهُر** (ötre ile), ikisinde de **طَهارةً** (mastar olarak); ve “ben onu temizledim” **طَهَّرْته** (şöyle:) **تطهيراً**; ve “su ile temizlendim” **تطَهَّرْت**; ve “temiz adam” **طاهِر** ve **طَهِرٌ**. İbnü’l-A‘râbî’den: ve (şu beyti) okudu:

أَضَعْتُ المالَ للأَحْساب، حتى
خَرجْت مُبَرّأً طَهِر الثِّيَابِ

İbn Cinnî dedi: **طاهِرٌ**, **طَهُر** üzerine geldiği gibi, **شاعرٌ** da **شَعُر** üzerine geldi; sonra **فَعِيل**’den **فاعل** ile yetindiler; o, onların nefislerinde ve tasavvurlarının zihninde (mevcuttur). Buna sana delil: **شاعراً**’ı **شُعَراء** üzerine cem‘ ile kırmalarıdır; çünkü burada **فاعلٌ**, **فَعِيل**’in yerinde vâki olunca, onun kırılması gibi kırıldı ki bu, onun kastedildiğine ve onun yerine yeterli olduğuna ve onun bedeli olduğuna bir alâmet ve delil olsun. İbn Sîde dedi: Ebü’l-Hasen dedi: Onun zikrettiği gibi değildir; çünkü **طَهِيراً** Ebû Züeyb’in şiirinde gelmiştir; dedi ki:

فإِن بني، لِحْيان إِمَّا ذكرتهم،
نَثاهُمْ، إِذا أَخْنَى اللِّئامُ، طَهِيرُ

Dedi: Böylece Asma‘î onu **الطاء** ile rivayet etti; ve **الظاء** (mu‘ceme) ile **ظهير** diye de rivayet olunur; yerinde zikredilecektir. Ve **الطاهرِ**’in çoğulu **أَطْهار** ve **طَهَارَى**’dır; sonuncusu nâdirdir. Ve “**طَهارَى** elbiseler” kıyasa göre değildir; sanki **طَهْرانَ**’ı cem‘ etmişlerdir. İmruü’l-Kays dedi:

ثِيابُ بني عَوْفٍ طَهارَى نَقِيَّةٌ،
وأَوْجهُهم، عند المَشَاهِد، غُرّانُ

Ve **الطَّهِر**’in çoğulu **طهِرُونَ**’dur ve kırık çoğul yapılmaz. Ve **الطُّهْر**: **الحيض**’in zıddı. Ve kadın, hayızdan **طاهِرٌ**; necâsetten ve ayıplardan **طاهِرةٌ**; ve erkek **طاهِرٌ**; erkekler **طاهِرُون**; kadınlar **طاهِراتٌ**. İbn Sîde: Kadın **طَهَرت** ve **طهُرت** ve **طَهِرت**: hayızdan ve başkasından gusletti; fetha (yani **طَهَرت**) Sa‘leb’e göre daha çoktur. Ve onun **طُهْر** günlerinin adı …
(* burada asılda boşluk vardır ve onun karşısında kenarda “muhtemelen **الأَطهار**” yazılıdır) … Ve kadın **طَهُرت**; o **طاهرٌ** iken: ondan kan kesildi ve **الطُّهْر**’ü gördü; gusledince “**تَطَهَّرَت**” ve “**اطَّهَّرت**” denir. Aziz ve celil Allah dedi: **وإِن كنتم جُنُباً فاطَّهَّروا**. Ezherî, Ebü’l-Abbâs’tan rivayet etti: Aziz ve celil O’nun sözü hakkında: **ولا تَقْرَبُوهنّ حتى يَطْهُرن فإِذا تَطَهَّرْن فأْتُوهنّ من حيث أَمَرَكم الله**; ve “**حتى يَطَّهَّرْن**” diye de okunmuştur. Ebü’l-Abbâs dedi: Okuyuş **يطَّهَّرن**’dir; çünkü **يَطْهُرن** okuyan, kanın kesilmesini murad etti; “**فإِذا تَطَهَّرْن**” olunca guslettiler; böylece iki mânâyı farklı kıldı. Doğru olan: iki kelimenin bir mânâda olmasıdır; ikisiyle de guslü murad eder; temas ancak gusülle helâl olur. Bunu İbn Mes‘ûd’un kıraati tasdik eder: **حتى يَتَطَهَّرْن**. İbnü’l-A‘râbî dedi: Kadın **طَهَرت**; söz budur. Dedi: **طَهُرت** de câizdir. “**فإِذا تَطَهَّرْن**” olunca guslettiler. Kadın **تَطَهَّرت** ve **اطّهّرت** olmuştur. Ondan kan kesilince “**طَهُرت تَطْهُر**” denir; o **طاهرٌ**’dır, **هاء**sız; bu, hayızdan **طَهُرَت** olduğu zamandır. Aziz ve celil O’nun sözüne gelince: **فيه رجال يُحِبُّون أَن يَتَطَهَّرُوا**; mânâsı su ile istincâdır; Ensâr hakkında indi; onlar hades ettiklerinde taşları su ile tâkip ederlerdi; Allah Teâlâ bununla onları övdü. Ve Aziz ve celil O’nun sözü: **هُنَّ أَطْهَرُ لكم**; yani size daha helâldir. Ve O’nun sözü: **ولهم فيها أَزواجٌ مُطَهَّرَة**; yani hayızdan, idrardan ve dışkıdan (temiz). Ebû İshâk dedi: Mânâsı: onlar, dünya ehlinin kadınlarının yeme ve içmeden sonra muhtaç olduğu şeye muhtaç olmazlar; hayız görmezler; kendisiyle temizlenilecek şeye muhtaç olmazlar; bununla beraber onlar ahlâk ve iffet temizliğiyle temizdirler. Böylece **مُطَهَّرة** bütün temizliği cem‘ eder; çünkü **مُطَهَّرة**, sözde **طاهرة**’dan daha beliğdir. Aziz ve celil O’nun sözü: **أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ للطَّائِفينَ والعاكِفِين**; Ebû İshâk dedi: Mânâsı: ona asılan putların taallukundan onu ikisi temizlesin. Ezherî, O’nun sözü hakkında: **أَن طَهِّرَا بيتي**: yani günahlardan ve haram fiillerden. Ve O’nun sözü: **يَتْلُو صُحُفاً مُطَهَّرة**: pisliklerden ve bâtıldan. Lihyânî **الطُّهْر**’ü koyunda kullandı; dedi: “Koyun on (gün) **تَقْذَى** eder, sonra **تَطْهُر**.” İbn Sîde dedi: Bu pek gariptir; Araplardan mı nakletti yoksa onu ilk yapan o mudur, bilmiyorum. Ve “kadın **تَطَهَّرت**”: gusletti. Ve “onu su ile temizledi” **طَهَّره بالماء**: onu yıkadı. Ve suyun adı **الطَّهُور**. Ve her temiz su: **طَهُورٌ**. Ve “**طَهُور** su”: yani onunla temizlenilir. Ve her **طَهورٍ** **طاهرٌ**dır; her **طاهرٍ** ise **طَهوراً** değildir. Ezherî dedi: Aziz ve celil O’nun sözü hakkında söylenen her şey: **وأَنْزَلْنا من السماء ماءً طهوراً**; çünkü dilde **الطَّهُور**: temiz ve temizleyici olandır; zira ancak kendisiyle temizlenilen şey olduğu hâlde **طَهوراً** olur; tıpkı **الوَضُوء**’ün, kendisiyle abdest alınan su olması gibi; ve **النَّشُوق** kendisiyle istinşâk edilendir; ve **الفَطُور** içecek veya yiyecekten kendisiyle iftar edilendir. Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, deniz suyu soruldu; dedi: **هو الطَّهُور ماؤه الحِلُّ مَيْتَتُه**; yani temizleyici; muradı: o temizdir, temizler. Şâfiî, radıyallahu anh, dedi: Allah’ın yarattığı her su; gökten inen veya yerde bir gözeden yahut denizden kaynayan; Âdemoğlunun onda su çekmekten başka bir sanatı bulunmayan; ona karışan bir şey onun rengini değiştirmeyen ve onun tadı ondan değişmeyen; işte o **طَهُور**dur; Aziz ve celil Allah’ın dediği gibi. Bunun dışındaki gül suyu yahut ağaç yaprağı suyu yahut asmadan akan su ise; her ne kadar **طاهر** olsa da **طَهُور** değildir. Hadiste: “Allah, **طُهُورٍ** olmaksızın namazı kabul etmez.” İbnü’l-Esîr dedi: **الطُّهور** (ötre ile): temizlenmedir; fetha ile: kendisiyle temizlenilen sudur; tıpkı **الوَضُوء** gibi. Ve **الوُضوء** ve **السَّحُور** ve **السُّحُور**. Sîbeveyh dedi: **الطَّهور** (fetha ile) suya da mastara da birlikte vâki olur. Dedi: Buna göre hadisin **الطاء**’ı fetha ile de ötre ile de olması câizdir; ikisiyle de murad temizlenmedir. Ve **الطَّهُور** su (fetha ile): hadesi kaldıran ve necâseti giderendir; çünkü **فَعُولاً** mübâlağa bâblarındandır; sanki temizlikte nihâyete varmıştır. Ve **الطاهر** su, **الطَّهُور** değildir; o, hadesi kaldırmayan ve necâseti gidermeyen sudur; abdest ve gusülde kullanılan su gibi.

Ve **المِطْهَرةُ**: kendisiyle abdest alınan ve kendisiyle temizlenilen kaptır.
Ve **المِطْهَرةُ**: buna benzetme yoluyla **الإِداوةُ**’dur; çoğulu **المَطَاهِرُ**. Kümeyt, katarı vasfederek dedi:

يَحْمِلْنَ قُدَّامَ الجَآ
جِي في أَساقٍ كالمَطاهِرْ

Ve kendisinden temizlenilen her kap; kova yahut küçük kap gibi; o **مِطْهَرةٌ**’dir. Cevherî: **المَطْهَرَةُ** ve **المِطْهَرة** **الإِداوةُ**’dur; fetha daha üstündür. Ve **المِطْهَرَةُ**: içinde temizlenilen evdir.

Ve **الطَّهارةُ**: su ile temizlenmenin yerine geçen bir isimdir: istincâ ve abdest.
Ve **الطُّهارةُ**: kendisiyle temizlendiğin şeyin artığıdır.
Ve **التَّطَهُّرُ**: günah ve güzel olmayan şeyden uzak durma ve el çekmedir. Ve “elbiseleri temiz adam” **طاهرُ الثياب**: yani münezzeh; bundan, Aziz ve celil Allah’ın Lût kavmini ve onların Lût kavminin müminleri hakkında sözlerini zikrinde: **إِنَّهم أُناسٌ يَتَطَهَّرُون**; yani erkeklere gelmekten uzak dururlar; ve “erkeklerin ve kadınların arkalarından uzak dururlar” da denilmiştir; bunu Lût kavmi alay ederek söylemiştir.

Ve **التطَهُّر**: helâl olmayan şeyden uzak durmadır; ve “onlar bir kavimdir, **يَتَطَهَّرون**”: yani pisliklerden uzak dururlar. Hadiste: “**السِّواكُ مَطْهرةٌ للفم**.”

Ve “ahlâkı temiz adam” **طَهِرُ الخُلُقِ** ve **طاهرُه**; dişisi **طاهرة**. Ve “o elbiseleri temizdir” **لَطاهرُ الثيابِ**: yani ahlâkta pislik sahibi değildir. Ve “falanca elbiseleri temizdir” denir; ahlâkı pis olmadığında. İmruü’l-Kays’ın sözü:

ثِيابُ بني عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيّةٌ

Ve O’nun sözü: **وثِيابَكَ فَطَهِّرْ**; mânâsı: “kalbini de temizle.” Bunun üzerine Antere’nin sözü:

فَشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه،
ليس الكَريمُ على القَنا بِمُحَرَّمِ

Yani: kalbini. Ve “**وثيابك فطهر**”in mânâsı: nefsini, denilmiştir. Ve “hain olma da elbiselerini kirletme; çünkü hain elbiseleri pistir” mânâsı da denilmiştir. İbn Sîde dedi: Haine “**دَنِسُ الثياب**” denir. Ve “**وثيابك فقَصِّر**” mânâsı da denilmiştir; çünkü elbiseyi kısaltmak **طُهْرٌ**dür; zira elbise yerde sürünürse ona necâset isabet etmesinden emin olunmaz; kısalığı onu necâsetten uzaklaştırır. Ve recm ve benzeri gibi had ikamesiyle olan tevbe: günahkâr için **طَهُورٌ**dur. Ve “**وثيابك فطهِّرْ**”in mânâsı: “amelini ıslah et”tir, denilmiştir. İkrime, İbn Abbâs’tan O’nun sözü hakkında rivayet etti: **وثيابك فطهّر**; “elbiseni bir masiyet üzerine, bir fücûr ve küfür üzerine giyme” der. Ve Gıylân’ın sözünü okudu:

إِني بِحَمْد الله، لا ثوبَ غادِرٍ
لَبِستُ، ولا مِنْ خِزْيةٍ أَتَقَنَّع

Leys: recm ve benzeri hadlerin ikamesiyle olan tevbe, günahkâr için **طَهُورٌ**dur; onu **تَطْهيراً** temizler. Ve had onu temizlemiştir **طَهّرَه الحدُّ**. Ve O’nun sözü: **لا يَمسُّه إِلا المطَهَّرون**; bununla kitabı kasteder: ona ancak temizlenmişler dokunur; bununla melekleri kastetmiştir; hepsi mesel üzerinedir. Ve “levh-i mahfûzda ona ancak melekler dokunur” da denilmiştir. Ve Aziz ve celil O’nun sözü: **أُولئك الذين لم يُرِد اللهُ أَن يُطَهِّرَ قُلوبَهم**; yani onları hidayete erdirmeyi (murad etmedi). Ve “onu uzaklaştırdı” mânâsında **طَهَرَه**’e gelince: ondaki **الهاء**, **طَحَره**’deki **الحاء**’ın bedelidir; “**مدَهَه**”i “**مَدَحَه**” mânâsında söyledikleri gibi.

Ve falanca, oğlunu **طَهَّر** etti: sünnetini ikame ettiğinde. Müslümanlar ona ancak “**تطهيراً**” adını verdiler; çünkü Hristiyanlar sünnet sünnetini terk edince, çocuklarını sarılığa boyanmış bir suya daldırdılar; yeni doğanın rengini sarartır; ve dediler: “Bu, bize emrolunan çocuklarımızın **طُهْرَةُ**’sidir.” Bunun üzerine Allah Teâlâ indirdi: **صِبْغةَ الله ومَنْ أَحْسَنُ مِن اللهِ صِبْغةً**; yani Allah’ın dinine, fıtratına ve emrine uyun; Hristiyanların boyasına değil. Böylece sünnet, **التطهِيرُ**dür; Hristiyanların çocukları boyamaktan ihdas ettikleri şey değil. Ümmü Seleme hadisi: “Ben eteğimi uzatıyorum ve pis yerde yürüyorum.” Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, ona dedi: “Ondan sonrası onu temizler” **يُطَهِّرُه ما بعده**. İbnü’l-Esîr dedi: Bu, kuru olan şeyde özeldir; ondan elbiseye bir şey yapışmaz. Ama yaş olursa, yıkama dışında temiz olmaz. Mâlik dedi: Pis yere basıp sonra kuru temiz yere basmasıdır; çünkü bir kısmı bir kısmını temizler. Ama idrar ve benzeri gibi necâset elbiseye yahut bedenin bir kısmına isabet ederse, onu ancak su temizler; icmâ ile. İbnü’l-Esîr dedi: Bu hadisin isnadında söz vardır.
