# طهم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%87%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: طهم

(باب الطاء والهاء وما يثلثهما)
(طهي) الطاء والهاء والحرف المعتل أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على أمرين إمّا على معالجة شيء، وإما على رِقّة.
فالأول: علاج اللحم في الطَّبْخ. والطَّاهي: فاعل، وجمعه طُهاة. قال:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللّحْمِ من بين مُنْضِجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])وقال أبو هريرة في شيء سُئِلَ عنه: "فما طَهْوِي إذاً ـ أي ما عملي ـ إن لم أحْكِمْ ذلك". وحكى بعضُهم طَهَت الإِبلُ تَطْهَى، إذا نَفَشَت باللَّيلِ ورعت، طَهْياً([2])، كأنَّها في ذلك تُعالجُ شيئاً. قال:
ولسنا لباغي المُهْمَلاتِ بقِرْفةٍ *** إذا ما طَهَى بالليلِ منتشراتُها([3])والأصل الآخر الطَّهَاء، وهو غيم رقيق، وطُهَيَّةُ: حيٌّ من العرب، ومن ذلك اشتُقَّ. والنسبة إليهم طَهَوِيّ وطُهْوِيّ([4]).
(طهر) الطاء والهاء والراء أصلٌ واحدٌ صحيح يدلُّ على نقاءٍ وزوالِ دَنَسٍ. ومن ذلك الطُّهْر: خلاف الدَّنَس. والتطهُّرُ: التنـزُّه عن الذمِّ وكلِّ قبيح. وفلانٌ طاهر الثِّياب، إذا لم يدنَّس. [قال]:
ثيابُ بني عوفٍ طَهَارَى نقيّةٌ  *** وأوجُهُهمْ عند المَسَافرِ غُرّانُ([5])والطَّهور: الماء. قال الله تعالى: وأَنْزَلْنَا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً [الفرقان 48]. وسمعتُ محمّد بن هارونَ الثَّقَفِي يقول: سمعتُ أحمد بن يحيى ثعلباً يقول: الطَّهور: الطاهر، في نفسه، المُطَهِّرُ لغيرهِ.
(طهش) الطاء والهاء والشين ليس بشيء. وذُكِرتْ كلمةٌ فيها نظر، قالوا: الطَّهْش: فَساد العمل.
(طهف) الطاء والهاء والفاء كالذي قبله. على أنَّهم يقولون: الطَّهَْفَ طعامٌ يتَّخذ من الذُّرة، ويقال هي أعالي الصِّلِّيان. ويقولون: الطُّهافة: الذُّؤابة. وكلُّ ذلك كلام.
(طهل) الطاء والهاء واللام كلمةٌ إنْ صحَّت. يقولون طَهِلَ الماء: أَجَنَ. والطهْلِئة([6]): الطين الذي يَنْحَتُّ منَ الحوضِ في الماءِ.
(طهم) الطاء والهاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على شيءٍ في خَلْقِ الإنسان وغيرهِ. فحكى أبو عبيدة أنَّ المُطَهَّم: الجميل التامّ الخَلْق من الناس والأفراس. وقال غيره: المَطَهَّم: المكلْثَم المجتَمِع. وهذا عندنا أصحُّ القولين؛ للحديث الذي رواه عليٌّ عليه السلام في وصف رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لم يكن بالمطهَّم ولا المكلْثم"، وحكيت كلمةٌ إن صحّت، قالوا: تطهَّمْتُ الطَّعامَ: كرهته.
---------------------
([1]) لامرئ القيس في معلقته.
([2]) وطهوا، بالفتح، وطهوا على فعول.
([3]) للأعشى في ديوانه 62 والمجمل واللسان (طها). وفي الأصل: "ولست"، تحريف. وفي الحيوان: (5: 434): "إذا ما طما".
([4]) ويقال أيضاً طهوي، بالفتح، وبالتحريك.
([5]) لامرئ القيس في ديوانه 115 واللسان (طهر، غرر).
([6]) في الأصل: "والطهيلة"، صوابه في المجمل واللسان.

ـ

### Türkçe

(طاء ve **هاء** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**طهي**) **الطاء** ve **الهاء** ve illetli harf, iki şeye delâlet eden sahih bir asıldır: ya bir şeyi işleme/tedavi etmeye, yahut inceliğe.
Birincisi: eti pişirmede işlemek. **الطَّاهي**: fâil; çoğulu **طُهاة**. Dedi ki:
فَظَلَّ طُهَاةُ اللّحْمِ من بين مُنْضِجٍ *** صَفِيفَ شِواءٍ أو قديرٍ مُعَجَّلِ([1])
Ebû Hureyre kendisine sorulan bir şey hakkında dedi ki: "Öyleyse benim **طَهْوِي**’m nedir — yani benim işim nedir — eğer onu sağlam yapmazsam." Bazıları da **طَهَت الإِبلُ تَطْهَى** diye nakletti; geceleyin yayıldıkları ve otladıkları zaman, **طَهْياً**([2]); sanki bunda bir şeyi işliyor/tedavi ediyor gibidirler. Dedi ki:
ولسنا لباغي المُهْمَلاتِ بقِرْفةٍ *** إذا ما طَهَى بالليلِ منتشراتُها([3])
Diğer asıl **الطَّهَاء**’dır; o, ince bir buluttur. **طُهَيَّةُ**: Araplardan bir kabiledir; bundan türetilmiştir. Onlara nisbet **طَهَوِيّ** ve **طُهْوِيّ**’dir([4]).

(**طهر**) **الطاء** ve **الهاء** ve **الراء**, pisliğin giderilmesi ve temizlik/saflık üzerine delâlet eden tek bir sahih asıldır. Bundan **الطُّهْر**: pisliğin zıddıdır. **التطهُّرُ**: zemden ve her çirkinden uzak durmaktır. “Falan **طاهر الثِّياب**” denir; yani kirlenmemişse. [Dedi ki]:
ثيابُ بني عوفٍ طَهَارَى نقيّةٌ  *** وأوجُهُهمْ عند المَسَافرِ غُرّانُ([5])
**الطَّهور**: sudur. Allah Teâlâ dedi ki: وأَنْزَلْنَا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً [el-Furkân 48]. Muhammed b. Hârûn es-Sekafî’yi şöyle derken işittim: Ahmed b. Yahyâ Sa‘leb’i şöyle derken işittim: **الطَّهور**: kendi nefsinde temiz olan, başkasını da temizleyendir.

(**طهش**) **الطاء** ve **الهاء** ve **الشين** bir şey değildir. İçinde bakış bulunan bir kelime zikredildi; dediler ki: **الطَّهْش**: işin bozulmasıdır.

(**طهف**) **الطاء** ve **الهاء** ve **الفاء** bir önceki gibidir. Şu var ki onlar derler: **الطَّهَْفَ** mısırdan yapılan bir yemektir; ve denilir ki o, **الصِّلِّيان**’ın üst kısımlarıdır. Ve derler: **الطُّهافة**: perçem/saç tutamıdır. Bütün bunlar sözdür.

(**طهل**) **الطاء** ve **الهاء** ve **اللام**, sahih olursa bir kelimedir. Derler: **طَهِلَ الماء**: koktu/bozuldu. **الطهْلِئة**([6]): havuzdan suda aşınıp kopan çamurdur.

(**طهم**) **الطاء** ve **الهاء** ve **الميم**, insanın ve başkasının yaratılışında bir şeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ebû Ubeyde, **المُطَهَّم**’in insanlardan ve atlardan güzel, yaratılışı tam olan kimse olduğunu nakletti. Başkası dedi ki: **المَطَهَّم**: örtülü/ağzı-burnu kapalı, toplanık olan kimsedir. Bu, bize göre iki sözün daha sahihidir; Ali aleyhi’s-selâmın, Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem’i vasfında rivayet ettiği hadis sebebiyle: "Ne **بالمطهَّم** idi ne de **المكلْثم**." Bir kelime de nakledildi; sahih olursa, dediler ki: **تطهَّمْتُ الطَّعامَ**: ondan tiksindim/onu kerih gördüm.

---------------------
([1]) İmru’ul-Kays’ın Muallakasındandır.
([2]) Ve **طهوا**, fetha ile; ve **طهوا** “فعول” vezni üzerinedir.
([3]) A‘şâ’nındır; Dîvânında 62; ve el-Mucmel ve Lisân (**طها**). Asılda: "ولست"، tahriftir. Ve el-Hayevân’da (5: 434): "إذا ما طما".
([4]) Ayrıca **طهوي** de denilir; fetha ile ve harekeli olarak.
([5]) İmru’ul-Kays’ın Dîvânında 115; ve Lisân (**طهر**، **غرر**).
([6]) Asılda: "والطهيلة"; doğrusu el-Mucmel ve Lisân’dadır.
