# طهم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%87%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: طهم

ه ط م
همط ، طهم ، طمه ، مطه : مستعملة .
همط : قال الليث : الهَمْط : الخَلْط من الأباطِيل والظُّلم . يقال : هو يَهْمِط ويَخلِط هَمْطاً وخَلْطاً .
وسئل إبراهيم النَّخَعيّ عن العُمّال يَنهضون إلى القرى فيَهمِطُون أَهلها ، فإذا رَجعوا إلى أهاليهم أَهْدَوْا لجيرانهم ودَعوْهم إلى طعامهم . فقال إبراهيم : لهم المَهْنَأ ، وعليهم الوِزْر .
ويقال : هَمَطَه واهتَمَطَه : إذا أخذ منه مالَه على سبيل الغَلَبَة والجَوْر ، واهتمطَ فلانٌ عِرضَ فلانٍ : إذا نال منه وشَتَمَه .
شمِر عن أبي عدنان ، سألتُ الأصمعيّ عن الهمْط فقال : هو الأخذ بخُرْق وظُلْم .
وقال غيره : الهمْط مِن هَمَطَ يَهْمِطُ : إذا لم يُبالِ ما قال وما أَكَلَ . وقال ابن الأعرابيّ : امْتَرَزَ مِن عِرضِه ، واهتَمَطَ منه : إذا شَتمه وعابَه .
طهم : أبو الحسن اللِّحياني : ما أَدْرِي أيُّ الطَّهْم هو ، وأيُّ الدَّهْم هو بمعنى واحد ، معناه أيُّ الناس هو ؟
ووَصَف عليٌّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : لم يكن بالمطهَّم ، ولا بالمُكَلْثَم .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : المطهَّم : التَّامّ كلُّ شيء منه فهو بارِعُ الجمال .
وسُئل أبو العباس عن تفسير المُطَهَّم في هذا الحديث ؟ فقال : المطهَّم مختلف فيه ؛ فقالت طائفة : هو الذي كلّ عُضوٍ منه حَسَن على حِدَتِه .
قال : وقالت طائفة : المطهَّم : السَّمين الفاحش السِّمَن . وقالت طائفة : المطهَّم : المنتفِخ الوجْه ، ومنه قوله :
ووَجهٌ فيه تطهيم
أي انتفاخ وجَهامة من السِّمَن .
قال : وربما بَثَرَ الوجهُ فيسمى بَثْرُه النَّفاطِير .
قال : وقالت طائفة : المطهَّم : النحيف الجسم الدَّقيقُه . وقالت طائفة : المطهَّم الضَّخْم .
قال أبو العباس : أمّا مَن قال في صفة المُرْتَضى : لم يكن بالمطهَّم ، وفسَّرَ التطهيم الجَمال البارعَ فقد نَفَى عنه الصِّفة المحمودة . وقد أخطأ لأنَّ الممدوحَ لا تُنفَى عنه المحاسِن ، وإنما تُنفى المحاسِن عن المذموم .
قال : وأمّا مَن قال : التطهيم : السِّمن الفاحِش فقد تمَّ النفيّ في قوله : لم يكن بالمطهَّم ، وهذا مدحٌ ، ومَن قال إنّه النّحافة ، فقد تمَّ النَّفْي عنه في هذا ، لأنَّ أُمَّ معبَد وصفتْه بأنّه لم تَعِبْه نُحْلَة ، ولم تَشِنْه ثُجْلَة : أي انتفاخُ بطْن .
قال : وأمّا مَن قال : إنَّ التطهيمَ : الضِّخَمُ فقد صحَّ النفْي ، فكأَنّه قال : لم يكن بالضَّخْم .
قال : وهكذا وصَفَه عليّ رضي الله عنه : فقال : كان بادِناً متماسِكاً . وقال الباهليُّ في قول طُفَيل :
وفينا رِباطُ الخيل كلُّ مطهَّمٍ
رَجِيلٍ كَسِرْحانِ الغَضَا المُتَأَوَّبِ
قال : المُطهَّمُ : الناعِم الحَسَنُ والرَّجِيلُ : الشديد المشي .
وقال أبو سعيد : الطُّهْمَة والصُّحْمة في اللّون : أنْ تُجاوِزَ سُمْرَتَه إلى السواد . وَجْهٌ مطهَّم : إذا كان كذلك .
قال أبو سعيد : والتطهيم : النِّفار في قول ذي الرّمّة :
تلك التي أشْبهتْ خَرْقاء جِلْوَتُها
يومَ النَّقَا بَهجةٌ منها وتَطْهِيمُ
قال : التطهيمُ في هذا البيت : النِّفَار ، قال : ومِن هذا يقال : فلانٌ يَتطهمُ عنّا : أي يستوْحِش .
قال : وأمّا الخيلُ المطهَّمةُ فإنها المقرَّبة المكرّمة العَزيزة الأنفُسِ ، ومنه يقال : مالك تَطَّهمُ عن طعامنا : أي ترْبَأُ بنفْسك عنه .
طمه ، ومطه : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : المُطَمَّهُ : المُطَوَّل ، والمُمَطَّهُ : المُمَدَّدُ . قال : والمُهَمَّط : المُظَلَّم ، يقال : هَمَط : إذا ظلَم . وقال في قول أبي النّجم :
أخطِم أنْفَ الطامِحِ المُطَهَّمِ
أراد به الرجلَ الكريمَ الحَسب .

### Türkçe

ه ط م
**همط** , **طهم** , **طمه** , **مطه** : kullanımdadır.

**همط** : Leys dedi: **الهَمْط** : bâtıllar ve zulümden karıştırmadır. Denir: o **يَهْمِط** ve karıştırır; **هَمْطاً** ve **خَلْطاً** (olarak) karıştırır.

İbrâhîm en-Nehaî’ye, köylere kalkıp giden ve onların halkını **يَهمِطُون** (eden) âmiller hakkında soruldu; sonra kendi ailelerine dönünce komşularına hediye verdiler ve onları yemeklerine çağırdılar. İbrâhîm dedi: onlar için **المَهْنَأ** (vardır), onların üzerine **الوِزْر** (vardır).

Ve denir: **هَمَطَه** ve **اهتَمَطَه** : ondan malını galebe ve cevri yoluyla aldığı zaman. Ve falan, falanın ırzını **اهتمطَ** etti: ondan (pay) aldığı ve ona sövdüğü zaman.

Şemir, Ebû Adnân’dan: Asmaî’ye **الهمْط** hakkında sordum; dedi: o, haksızlık ve zulüm ile almadır.

Başkası dedi: **الهمْط** , **هَمَطَ يَهْمِطُ** (dandır): söylediğine ve yediğine aldırmadığı zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: ırzından **امْتَرَزَ** etti ve ondan **اهتَمَطَ** etti: ona sövdüğü ve onu ayıpladığı zaman.

**طهم** : Ebû’l-Hasen el-Lihyânî: bilmiyorum, hangi **الطَّهْم** odur ve hangi **الدَّهْم** odur; (ikisi) bir mânâdadır; mânâsı: hangi insan odur?

Ali, Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) vasfetti de dedi: **بالمطهَّم** değildi, **بالمُكَلْثَم** de değildi.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **المطهَّم** : tamdır; ondan her şey (tamdır); o, güzellikte üstün olandır.

Ebû’l-Abbâs’a, bu hadiste **المُطَهَّم** ’in tefsiri hakkında soruldu. Dedi: **المطهَّم** ihtilaflıdır; bir taife dedi: o, her uzvu kendiliğinden güzel olandır.

Dedi: ve bir taife dedi: **المطهَّم** : aşırı semiz, fahiş semiz olandır. Ve bir taife dedi: **المطهَّم** : yüzü şişkin olandır; ondan (olarak) onun sözü:
ووَجهٌ فيه تطهيم
yani semizlikten şişkinlik ve yüz kabalığı.

Dedi: ve bazen yüz kabarcık çıkarır; onun kabarcığına **النَّفاطِير** denir.

Dedi: ve bir taife dedi: **المطهَّم** : ince bedenli, onun inceliği (olan) zayıftır. Ve bir taife dedi: **المطهَّم** iri-yapılıdır.

Ebû’l-Abbâs dedi: **المُرْتَضى** ’nın sıfatında “**بالمطهَّم** değildi” diyen ve **التطهيم** ’i üstün güzellik diye tefsir eden kimse, ondan övülen sıfatı nefyetmiştir. Ve hata etmiştir; çünkü övülenden güzellikler nefyedilmez; güzellikler ancak yerilenden nefyedilir.

Dedi: ve **التطهيم** : aşırı semizliktir diyen kimseye gelince, “**بالمطهَّم** değildi” sözünde nefy tamam olmuştur; bu bir övgüdür. Ve onun zayıflık olduğunu söyleyen kimse, bunda da ondan nefy tamam olmuştur; çünkü Ümmü Ma‘bed onu, “zayıflık onu ayıplamadı ve **ثُجْلَة** onu çirkinleştirmedi” diye vasfetmiştir: yani karın şişkinliği.

Dedi: ve **التطهيم** : irilik olduğunu söyleyen kimseye gelince, nefy sahih olmuştur; sanki dedi ki: iri-yapılı değildi.

Dedi: ve Ali رضي الله عنه onu böyle vasfetti: dedi: dolgun, sıkı (yapılı) idi. Ve Bâhilî, Tufeyl’in sözü hakkında:
وفينا رِباطُ الخيل كلُّ مطهَّمٍ
رَجِيلٍ كَسِرْحانِ الغَضَا المُتَأَوَّبِ
dedi: **المُطهَّمُ** : yumuşak, güzel olandır; ve **الرَّجِيلُ** : yürüyüşü şiddetli olandır.

Ebû Saîd dedi: renkte **الطُّهْمَة** ve **الصُّحْمة** : esmerliğini siyahlığa aşmandır. **وَجْهٌ مطهَّم** : böyle olduğu zaman.

Ebû Saîd dedi: ve **التطهيم** : Zü’r-Rumme’nin sözü hakkında ürkme (dir):
تلك التي أشْبهتْ خَرْقاء جِلْوَتُها
يومَ النَّقَا بَهجةٌ منها وتَطْهِيمُ
Dedi: bu beyitte **التطهيمُ** : ürkmedir. Dedi: ve bundan denir: falan bizden **يَتطهمُ** eder: yani ürker, yabancılaşır.

Dedi: ve **الخيلُ المطهَّمةُ** ’ye gelince, o, yaklaştırılmış, ikram edilmiş, nefisleri aziz (olan) (atlardır). Ve ondan denir: niçin yemeğimizden **تَطَّهمُ** ediyorsun: yani ondan nefsinle uzak duruyorsun.

**طمه** , ve **مطه** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **المُطَمَّهُ** : uzatılmış (boylu) olandır; ve **المُمَطَّهُ** : uzatılmış, gerilmiş olandır. Dedi: ve **المُهَمَّط** : karartılmış olandır. Denir: **هَمَط** : zulmettiği zaman. Ve Ebû’n-Necm’in sözü hakkında dedi:
أخطِم أنْفَ الطامِحِ المُطَهَّمِ
Bununla, soyu şerefli, kerim adamı kastetti.
