# طهو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%87%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طهو

: ( و *!طَهَا اللَّحْمَ *!يَطْهُوهُ *!ويَطْهاهُ ) ، مِن حَدِّ دَعا وسَعَى ، ( *!طَهْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وطُهُوّاً ) ، كعُلُوَ ، ( *!وطُهِيّاً ) ، كعُتِيَ ،

( *!وطَهايَةً ) ؛ ظاهِرُه أنَّه بالفَتْح وضَبَطَه في المُحْكم بالكَسْر ؛ ( عالَجَهُ بالطَّبْخِ أو الشَّيِّ ) .
*!والطَّهْوُ أَيْضاً : الخَبْزُ .
( *!والطَّاهِي : الطَّبَّاخُ والشَّوَّاءُ والخبَّازُ .
( و ) قيلَ : ( كلُّ مُعالِجٍ لطَعامٍ ) أَو غيرِهِ مُصْلِحٍ له طاهِيٌّ ؛ ( ج *!طُهَاةٌ *!وطُهِيٌّ ) ، كعُتِيَ .
( *!والطَّهْوُ : العَمَلُ ) ومنه الحديثُ : ( قيلَ لأبي هُرَيْرَةَ : أَأَنْتَ سَمِعْتَ هذا مِن رسُولِ الله صلى الله عليه وسلم فقالَ : وما كان *!طَهْوِي ) ، أَي وما كَانَ عَمَلي ؟ قالَ أَبو عبيدٍ : الرِّوايَةُ أَنا ما *!طَهْوِي ؛ قالَ : وهذا مَثَلٌ ضَرَبَه في إحْكامِه للحدِيثِ وإتْقانِه إيَّاهُ *!كالطَّاهِي المُجِيدِ والمُنْضِجِ لطعامِه ، يقولُ : فما كانَ عَمَلِي إن كنتُ لم أُحْكِمْ هذه الرِّوايةِ التي رَوَيْتها كإحْكام *!الطَّاهِي للطَّعام .
( *!والطُّهاوَةُ ، بالضَّمِّ : الجِلْدَةُ الرَّقيقَةُ ) التي ( فَوْقَ اللَّبَنِ أَو الدَّمِ ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( *!وطُهَيَّةُ ، كسُمَيَّة : قَبيلَةٌ ) مِن تِميمٍ نُسِبُوا إلى *!طُهَيَّة بنْت عبشمس بنِ سعدِ بنِ زيْدِ مَنَاةَ بنِ تَمِيمٍ ، وهي أُمُّ عَوْفٍ وأَبي سَوْدٍ رَبِيعَةَ وحَنَشٍ ويقالُ خُنَيْس ، بَني مالِكِ بنِ حَنْظَلَةَ بنِ مالِكِ بنِ تمِيم ؛ قالَ جريرٌ :
أَثَعْلَبَة الفَوارِسِ أَو رِياحاً
عَدَلْتَ بهم *!طُهَيَّةَ والخِشابا ؟

( والنِّسْبَةُ *!طُهْوِيٌّ ، بالضَّمِّ ) ساكِنَة الهاءِ ، نقَلَهُ الجوهريُّ وهو قَوْلُ سِيْبَوَيْه ؛ ( والفَتْح ) ، نقلَهُ الكِسائي كأَنَّه جَعَلَ الأَصْلَ *!طَهْوَةَ ؛ ( وتُفْتَحُ هاؤهما ) ، أَي مع ضمِّ الطَّاءِ وفَتْحِها ، فهي أَرْبَعَةُ أوْجُهٍ ؛ الموافِقُ للقِياسِ منها ضمّ الطَّاءِ وفَتْح الهاءِ .
( *!والطَّها ) : مِثْلُ ( الطَّخا ، ) هكذا في النُّسخِ بالقَصْرِ فيهما ، والصَّوابُ أنَّهما مَمْدُودَانِ .
قالَ الجوهريُّ : *!الطَّهاءُ ، مَمْدودٌ ، لُغَةٌ في الطَّخاءِ ، وهو السَّحابُ المُرْتِفَعُ .
( *!وطَها ) الرَّجُلُ *!طَهْواً : ( ذَهَبَ في الأرضِ ) مُنْتَشِراً مِثْل طَحا ؛ وأنْشَدَ الجوْهري :
*!طَها هِذْرِيانٌ قَلَّ تَغْمِيضُ عَيْنهِ
على دُبَّة مثل الخَنِيف المُرَعْبَلِ ( *!والطُهَى ، كَهُدًى : الذَّنَبُ ) ؛ هكذا هو بتَحْريكِ نونِ الذَّنَب في النسخِ وهو غَلَطٌ ، والصَّوابُ تَسْكِينُها ، كما هو نَصُّ التَّهْذيبِ ، وعليه حَمَلَ بعضٌ حديثَ أَبي هُرَيْرَةَ : وما *!طَهْوِي ، أَي ما ذَنْبي ، وإنَّما قالَهُ النبيُّ صلى الله عليه وسلم
( و ) الطُّهَى : ( الطَّبِيخُ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ ونقلَهُ الأزْهريُّ .
( و ) *!الطَّهَى ، ( كعَلَى : دُقاقُ التِّبْنِ ) وحِطامُه .
*!والطَّهَيانُ ، محرَّكةً : قُلَّةُ الجَبَلِ .
( و ) أَيْضاً : ( جَبَلٌ ) بعَيْنِه باليَمَنِ ؛ عن نَصْر .
( و ) *!الطَّهَيانُ : ( البُرادَةُ ) ، بالتَّشْديدِ ؛ وبكلِّ هذه المعاني فُسِّر قوْلُ الأَحْولِ الكِنْدِيّ .
فليْتَ لنا من ماءِ زَمْزَمَ شَرْبةً
مُبَرَّدَةً باتَتْ على *!الطَّهيانِ

( *!وأَطْهَى ) الرَّجُلُ : ( حَذَقَ في صِناعَتِهِ ) ؛ نقلَهُ الأزْهري .
( وما أَدْرِي أَيُّ *!الطَّهْياءِ هو ) وأَيُّ الضَّحْياءِ هو : أَي ( أَيُّ النَّاسِ ) هو ؛ نقلَهُ الأَزْهريُّ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!طَهَتِ الإِبِلُ *!تَطْهى *!طَهْواً *!وطُهُوّاً : انْتَشَرَتْ فذَهَبَتْ في الأرضِ ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ للأعْشى :
فَلَسْنَا لبَاغِي المُهْمَلاتِ بِقِدْفَةٍ
إذا ماطَهَا باللَّيْلِ مُنْتَشِراتُهاقالَ : ويبعد أن يقالَ إنَّه مِن ماطَ يَمِيطُ .
وما على السَّماءِ *!طَهاةٌ : أَي قَزَعةٌ .
*!والطُّهْيُ ، بالضَّمِّ : الاسْمُ مِن طَهَا اللَّحْم .
*!وطَهَى في الأَرضِ *!طَهْياً : مِثْل *!طَهَا *!طَهْواً .
*!والطَّهْيُ : الغَيْمُ الرَّقيقُ ، والذَّنْبُ ، وقد *!طَهَى *!طَهْياً : أَذْنَبَ .
ولَيْلٌ*!طاهٍ : مُظْلِمٌ .
وامْرأَةٌ *!طاهِيَةٌ مِن الطَّواهِي .
وأَمْرٌ *!مَطْهوٌّ : مُحْكَمٌ مُنْضَجٌ ؛ وهو مجازٌ .
*!وطَهَويةُ ، محرَّكةً : قرْيةٌ بمِصْرَ مِن المنوفية .
وفي النَّوادِرِ : سَمِعْتُ *!طَهْيَهُم ودَغْيَهُم وطَغْيَهُم ، أَي صَوْتَهم .
ويقالُ : فلانٌ في *!طَهْيٍ ونَهْيٍ .
*!وطَها *!طَهْواً : وَثَبَ ؛ عن ابنِ الأعْرابي ؛ وقولُ أَبي النَّجْمِ :
مَدَّ لنا في عمْرِه رَبُّ *!طَهَا أَرادَ : رَبُّ السُّورَة .

### Türkçe

: ( ve **طَهَا اللَّحْمَ** **يَطْهُوهُ** **ويَطْهاهُ** ) ، **دَعا** ve **سَعَى**’nın sınırından (vezninden), ( **طَهْواً** ) ، fetha ile ، ( **وطُهُوّاً** ) ، **عُلُوَ** gibi ، ( **وطُهِيّاً** ) ، **عُتِيَ** gibi ،

( **وطَهايَةً** ) ؛ zahiri, onun fetha ile olduğudur; onu **المُحْكم**’de kesra ile ضبط etti; ( onu pişirme veya kızartma ile işledi ) .
**والطَّهْوُ** ayrıca: ekmek pişirmektir.
( **والطَّاهِي** : aşçı, kebapçı ve ekmekçidir.
( ve ) denildi: ( her yemek işleyeni ) yahut ondan başkasını ıslah edeni, ona **طاهِيٌّ**’dir; ( çoğulu **طُهَاةٌ** ve **طُهِيٌّ** ) ، **عُتِيَ** gibi.
( **والطَّهْوُ** : iştir ) ve ondan hadis: ( Ebû Hureyre’ye denildi: Sen bunu Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم’den mi işittin? dedi ki: ve benim **طَهْوِي** ne idi ) ، yani: benim işim ne idi? Ebû Ubeyd dedi: rivayet “benim **طَهْوِي** ne idi”dir; dedi: bu, hadisi sağlamlaştırmasında ve onu itkan etmesinde vurduğu bir misaldir; **الطَّاهِي**’nin yemeğini iyi yapan ve olgunlaştıran (kimse) gibi; diyor ki: eğer rivayet ettiğim bu rivayeti, **الطَّاهِي**’nin yemeği sağlamlaştırması gibi sağlamlaştırmadıysam benim işim ne idi?
( **والطُّهاوَةُ** ، damme ile: ince deridir ) ki ( sütün veya kanın üstündedir ) ؛ onu İbn Sîde nakletti.
( **وطُهَيَّةُ** ، **سُمَيَّة** gibi: bir kabiledir ) Temîm’den; **طُهَيَّة** bint Abşems b. Sa‘d b. Zeyd Menât b. Temîm’e nisbet edildiler; o, Avf’ın ve Ebû Sevd Rebîa’nın ve Haneş’in annesidir; ve Huneys denilir; Mâlik b. Hanzala b. Mâlik b. Temîm oğulları; Cerîr dedi:
Atha‘lebe el-fâris mi yoksa Riyâh mı
onlarla **طُهَيَّةَ**’yi ve odunları mı denk tuttun?

( nisbe **طُهْوِيٌّ**’dir, damme ile ) hâ’sı sâkin olarak; onu Cevherî nakletti ve bu Sîbeveyh’in sözüdür; ( ve fetha ) onu Kisâî nakletti; sanki aslı **طَهْوَةَ** kılmış gibidir; ( ikisinin hâ’sı fetha edilir ) yani tâ’nın dammesiyle ve fethasıyla birlikte; böylece dört vecih olur; kıyasa uygun olanı, tâ’nın dammesi ve hâ’nın fethasıdır.
( **والطَّها** ) : ( **الطَّخا** ) gibidir; nüshalarda ikisinde de kısaltma ile böyledir; doğru olan, ikisinin de medli olmasıdır.
Cevherî dedi: **الطَّهاءُ** medlidir; **الطَّخاءِ**’da bir lugattır; o, yüksek buluttur.
( **وطَها** ) adam **طَهْواً**: ( yeryüzünde gitti ) yayılmış olarak, **طَحا** gibi; Cevherî inşad etti:
**طَها** hezeryân, gözünü az yumup kapar
korkutulmuş, seyreltilmiş **الخَنِيف** gibi bir ayı üzerine
( **والطُهَى** ، **هُدًى** gibi: kuyruktur )؛ nüshalarda kuyruğun nûnunu harekeli olarak böyledir ve bu yanlıştır; doğru olan, onu sükûnlamaktır; **التَّهْذيب**’in nassı böyledir; ve buna göre bazıları Ebû Hureyre hadisini حمل etti: ve benim **طَهْوِي** ne idi, yani benim günahım ne idi; onu ancak Peygamber صلى الله عليه وسلم söyledi.
( ve ) **الطُّهَى**: ( pişmiş yemek )tir; İbnü’l-A‘râbî’den; Ezherî onu nakletti.
( ve ) **الطَّهَى** ، ( **عَلَى** gibi: samanın ufağıdır ) ve kırıntısıdır.
**والطَّهَيانُ** ، harekeli olarak: dağın tepesidir.
( ve ) ayrıca: ( bizzat bir dağdır ) Yemen’de; Nasr’dan.
( ve ) **الطَّهَيانُ**: ( talaştır ) ، teşdîd ile; ve bu mânaların hepsiyle el-Ahvel el-Kindî’nin sözü tefsir edildi:
Keşke bize Zemzem suyundan bir yudum
soğutulmuş, **الطَّهيانِ** üzerinde geceleyip kalmış

( **وأَطْهَى** ) adam: ( sanatında maharet kazandı ) ؛ Ezherî onu nakletti.
( Ben bilmiyorum, hangisi **الطَّهْياءِ**’dır o ) ve hangisi **الضَّحْياءِ**’dır o: yani ( hangi insan )dır o; Ezherî onu nakletti.
Ve ondan üzerine istidrâk olunan şeyler:
**طَهَتِ الإِبِلُ** **تَطْهى** **طَهْواً** **وطُهُوّاً**: yayıldı da yeryüzünde gitti; Cevherî A‘şâ’ya ait olarak inşad etti:
Biz, ihmâl edilmişleri arayan için bir **قِدْفَة** ile değiliz
geceleyin **ماطَهَا** olduğunda, onun yayılmışları
dedi ki: bunun **ماطَ يَمِيطُ**’tan olduğu söylenmesi uzak olur.
Gökte **طَهاةٌ** yoktur: yani parça parça bulut.
**والطُّهْيُ** , damme ile: **طَهَا اللَّحْم**’dan isimdir.
**وطَهَى في الأَرضِ** **طَهْياً**: **طَهَا** **طَهْواً** gibidir.
**والطَّهْيُ**: ince buluttur, ve kuyruktur; ve **طَهَى** **طَهْياً**: kuyruklu oldu (günah işledi).
**ولَيْلٌ طاهٍ**: karanlıktır.
Ve bir kadın **طاهِيَةٌ**: **الطَّواهِي**’dendir.
Ve bir iş **مَطْهوٌّ**: sağlamlaştırılmış, olgunlaştırılmıştır; bu mecazdır.
**وطَهَويةُ** ، harekeli olarak: Mısır’da Menûfiyye’den bir köydür.
**النَّوادِر**’de: **طَهْيَهُم**’u ve **دَغْيَهُم**’u ve **طَغْيَهُم**’u işittim, yani onların sesini.
Ve denilir: filan, **طَهْيٍ** ve **نَهْيٍ** içindedir.
**وطَها** **طَهْواً**: sıçradı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve Ebû’n-Necm’in sözü:
Rabbimiz, ömründe bize **طَهَا**’yı uzattı
murad etti: sûrenin Rabbi.
