# طوح (ط-و-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - و - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي: أحدقت.
وكلُّ من أَحْرَزَ شيئاً كلَّه، وبلغ عِلْمُه أقصاه فقد أحاط به يقال: هذا أمرٌ ما أَحَطْتُ به علما.
وسُمّيَ الحائِطُ، لأنّه يَحُوط ما فيه. وتقول: حَوَّطتُ حائِطاً.
والحِواطُ: حضيرةٌ تُتَّخذ للطّعام، والشّيءُ يُقْلَع عنه سريعاً. قال:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
ويُروَى: لئيمة الحُوّاط.
والحُوّاطُ: هم الّذين يحوطونها يمنعون من ذلك.
وجماعةُ الحائِط: حيِطانٌ.
طحو:
الطَّحْوُ: شِبْهُ الدَّحْوِ، وهو البَسْطُ وفيه لغتان: طحا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى.
وطَحا بك همُّك، أي: ذهَبَ بك في مَذهبٍ بعيد، وهو يَطْحَى بك طَحْياً وطَحْواً. قال:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
والطُّحِيُّ من النّاس: الرُّذَّال. والقومُ يَطْحَى بعضُهم بعضاً، أي: يدفَع.
وسألتُ أبا الدُّقَيْش عن المُدَوّمِة الطّواحى. فقال: هنّ النّسور تستدير حوالي القَتْلَى.
طوح:
طيح:
الطّائحُ: الهالِكُ، أو المُشْرفُ على الهَلاكِ. وكلُّ شَيءٍ ذهب وفَنِيَ فقد طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً- لغتان- والطَّيْح: الهلاك.
وطوَّحْتُ به: حَمَلْتُه على رُكوبِ مَفازةٍ يُخافُ هلاكُه فيها. قال أبو النجم:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
وقال ذو الرمة:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
أي: يَجيءُ ويَذهبُ في الهواء. طوَّح الرّجل بثوبه إذا رمَى به في مَهْلَكة. وطيّح به مثله.
وطح:
الوَطْحُ: ما تعلَّق بالأَظْلاف ومَخالب الطّير من العُرَّةِ والطّين ونحوه. الواحدة: وَطْحة مجزومة الطّاء.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **وايء** bölümü
**ح ط أ**، **ح و ط**، **ط ح و**، **ط و ح**، **ط ي ح**، **و ط ح** kullanımdadırlar.

**حطأ**:
**الحطأُ** -hemzeli- sara şiddetidir. Dersin ki: Onu taşıdı da onunla yere **حَطَأَ** etti. Ve başını elimle bir **حطأة** ile **حطأتُ**; o, avucunla bastırmanın şiddetidir. Dedi ki:
وإن **حَطَأْتُ** كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا

**حوط**:
**حاط** **يَحُوطُ** **حَوْطاً** ve **حِياطةً**. Ve eşek **يَحُوطُ** **عانتَهُ**: onu toplar; isim: **الحِيطة**. Denir: Ona **حيِطةً** **حاطَهُ**; yani onu gözetip kolladı.
Atlar falan kimseyi **احتاطت** ve onu **أحاطت**; yani çepeçevre kuşattı.
Ve her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve bilgisi onun en uç noktasına ulaşırsa, onu **أحاط** olur; denir: Bu, benim onu bilgi bakımından **أَحَطْتُ** olmadığım bir iştir.
Ve **الحائِطُ** (duvar) adlandırıldı; çünkü içindekini **يَحُوط**. Ve dersin ki: Bir duvarı **حَوَّطتُ**.
Ve **الحِواطُ**: yiyecek için edinilen bir ağıl; ve şey ondan çabucak sökülüp çıkarılır. Dedi ki:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ **الحِواطِ**
Ve şöyle rivayet edilir: لئيمة **الحُوّاط**.
Ve **الحُوّاطُ**: onlar, onu **يحوطونها** (çevreleyip koruyanlar), bundan men ederler.
**الحائِط**’ın cemaati: **حيِطانٌ**.

**طحو**:
**الطَّحْوُ**: **الدَّحْوِ**’a benzer; o, yaymadır. Ve onda iki lehçe vardır: **طحا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**.
Ve gamın seni **طَحا** etti; yani seni uzak bir yola götürdü; ve o seni **طَحْياً** ve **طَحْواً** ile **يَطْحَى** eder. Dedi ki:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
Ve insanlardan **الطُّحِيُّ**: aşağılık kimselerdir. Ve kavim, birbirlerini **يَطْحَى** eder; yani iter.
Ve **المُدَوّمِة الطّواحى** hakkında Ebû’d-Dukayş’e sordum. Dedi ki: Onlar, ölülerin çevresinde dönen akbabalardır.

**طوح**:

**طيح**:
**الطّائحُ**: helâk olan; yahut helâke yaklaşmış olan. Ve her şey gidip yok olursa, iki lehçe olarak **طاح يَطيحُ** **طَيْحاً** ve **طَوْحاً** olur; ve **الطَّيْح**: helâktir.
Ve onunla **طوَّحْتُ**: onu, içinde helâkinden korkulan bir çölü binmeye yükledim. Ebû’n-Necm dedi ki:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
Yani: havada gelir gider. Adam, elbisesini bir helâk yerine attığında onunla **طوَّح** eder. Ve onunla **طيّح** etmek de bunun gibidir.

**وطح**:
**الوَطْحُ**: tırnaklara ve kuşun pençelerine yapışan; gübre, çamur ve benzerinden olan şeydir. Tekili: **وَطْحة**; **الطاء**’ı cezmedilmiş olarak.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طاحَ يَطوحُ ويَطيحُ: هلك وسقط، وكذلك إذا تاهَ في الأرض. وطَوَّحَهُ، أي توَّهَهُ وذهب به هَهُنا وهَهُنا، فَتَطَوَّحَ في البلاد، إذا رمى بنفسه ههنا وههنا. وتطاوَحَتْ بهم النَوى، أي ترامَتْ. والمَطاوِحُ: المَقاذِف. وطَوَّحته الطوائح: قذفتْه القواذف.

##### Türkçe

**طاحَ يَطوحُ ويَطيحُ**: helâk oldu ve düştü; yine aynı şekilde, yerde şaşırıp kaldığı zaman da. Ve **طَوَّحَهُ**, yani onu şaşırttı ve onu buraya ve buraya götürdü; böylece beldelerde **فَتَطَوَّحَ**; kendisini buraya ve buraya attığı zaman. Ve **تطاوَحَتْ** onlarla **النَوى**, yani birbirine atıldı. Ve **المَطاوِحُ**: fırlatmalar. Ve **طَوَّحته الطوائح**: onu fırlatanlar fırlattı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والواو وما يثلثهما)
(طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال:
فقالت له: هذا الطَّوِيُّ  وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد:
وصاحبٍ لي طوى كشحاً فقلتُ لـه *** إنَّ انطواءَكَ عنِّي سوف يَطْوِيني([2])وهذا هو القِياس؛ لأنَّه إذا مضى وغاب عنه فكأنه أُدرج.
ومن الباب أطواء النّاقة، وهي طرائقُ شحم جنبيْها. والطَّيَّانُ: الطَّاوِي البطن. ويقال طوِيَ؛ وذلك أنَّه إذا جاع وضَمُر صار كالشَّيءِ الذي لو ابتُغِيَ طيُّه لأمكن. فإنْ تعمَّدَ للجوُع قال: طَوَى يَطْوِي طَيَّاً، وذلك في القياس صحيح، لأنَّه أدرج الأوقاتَ فلم يأكلْ فيها، قال الشاعر([3]) في الطَّوَى:
ولقد أبيتُ على الطَّوَى وأظلُّهُ *** حتَّى أنالَ به كريمَ المأكلِ
ثم غَيَّرُوا هذا البناءَ أدنى تغييرٍ فزال المعنى إلى غيرهِ فقالوا: الطَّاية([4])؛ وهي كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على استواءٍ في مكان. قال قوم: الطَّاية: السَّطْح. وقال آخرون: هي مِرْبَد التَّمر. وقال قوم: هي صخرةٌ عظيمة في أرضٍ ذات رمل.
(طوب) الطاء والواو والباء ليس بأصل؛ لأنَّ الطوب فيما أحسب هذا الذي يسمى الآجُرّ، وما أَظُنُّ العربَ تعرفه. وأمَّا طُوبَى فليس من هذا، وأصله الياء، كأنها فعلى من الطِّيب، فقلبت الياء واواً للضمَّة.
(طوح) الطاء والواو والحاء ليس بأصل، وكأنه من باب الإِبدال. يقال طاحَ يَطيح. ثم يقولون: طاحَ يَطُوح، أي هَلَكَ.
(طود) الطاء والواو والدال أصلٌ صحيح، وفيه كلمةٌ واحدةٌ. فالطَّود: الجَبَل العظيم. قال الله سبحانه: ﴿فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيْمِ﴾ [الشعراء 63]. ويقولون: "طَوَّدَ في الجبل، إذا طَوَّف، كأنه فعل مشتقٌّ من الطود.
(طور) الطاء والواو والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنىً واحد، وهو الامتداد في شيءٍ من مكانٍ أو زمان. من ذلك طَوَار الدَّار، وهو الذي يمتدُّ معها من فِنائِها. ولذلك [يقال] عدا طَوْره، أي جاز الحدَّ الذي هو له من دارِهِ. ثم استعير ذلك في كل شيء يُتعدَّى. والطُّور: جبلٌ، فيجوز أن يكون اسماً عَلَمَاً موضوعاً، ويجوز أن يكون سمِّي بذلك لما فيه من امتدادٍ طولاً وعَرضاً. ومن الباب قولهم: فعل ذلك طَوْراً بعد طَوْر. فهذا هو الذي ذكرناه من الزَّمان، كأنَّه فَعَلَه مَدَّةً بعد مدة. وقولهم للوحشيِّ من الطَّير وغيرها طُورِيّ وطُورانيٌّ، فهو من هذا، كأنَّه توحَّشَ فعدا الطَّورَ، أي تباعد عن حدِّ الأنيس.
(طوس) الطاء والواو والسين ليس بأصل، إنّما فيه الذي يقال لـه الطَّاوُوس. ثم يشتقّ منه فيقال للشَّيء الحسن: مُطوَّس. وحُكيَ عن الأصمعيّ: تطوَّست المرأةُ: تزينَت. وذكر في الباب أيضاً أنَّ الطَّوْس: تغطيةُ الشّيء. يقال طُسْته طَوْساً، أي غطَّيته. قالوا: وَطَوَاس([5]): ليلةٌ من ليالي المَُِحَاق.
(طوع) الطاء والواو والعين أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على الإصحابِ والانقيادِ. يقال طاعَه يَطُوعه،  إذا انقاد معه ومضى لأمره. وأطاعه بمعنى طاعَ له. ويقال لمن وافَقَ غيرَه: قد طاوعه.
والاستطاعة مشتّقةٌ من الطَّوع، كأنها كانت في الأصل الاستطواع، فلما أسقطت الواو جعلت الهاء بدلاً منها، مثل قياس الاستعانة والاستعاذة.
والعرب تقول: تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه. ثم يقولون: تطوَّعَ، أي تكلَّف استطاعتَه، وأمَّا قولهم في التبرُّع بالشيء: قد تطوَّعَ بهِ، فهو من الباب لكنَّه لم يلزمه، لكنَّه انقاد مع خيرٍ أحبَّ أن يفعله. ولا يقال هذا إلاَّ في باب الخير والبِرّ. ويقال للمجاهِدَةِ الذين يتطوَّعون بالجِهاد: المُطَّوِّعة، بتشديد الطاء والواو، وأصله المتطوّعة، ثم أدغمت التاء في الطاء. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾  [التوبة 79]، أراد ـ والله أعلم ـ المتطوِّعين.
(طوف) الطاء والواو والفاء أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوَران الشيء على الشيء، وأن يُحفَّ به. ثم يُحمل عليه، يقال طاف * به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً، واطَّاف به، واستطاف. ثم يقال لما يدور بالأشياء ويُغَشِّيها من الماء طُوفان. قال الخليل: وشبَّه العجّاج ظلامَ الليلِ بذلك، فقال:
* وعمَّ طُوفانُ الظَّلاَمِ الأثْأَبَا([6]) *
و"غَمَّ" أيضاً. ومن الباب: الطَّائف، وهو العاسُّ. والطَّيْفُ والطَّائف: ما أَطافَ بالإنسان من الجِنَّان. يقال طاف واطَّاف. قال الله تعالى: ﴿إِذا مَسَّهُمْ طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ﴾ ([7]) [الأعراف 200]، و(طائِفٌ) أيضاً. قال الأعشى:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما *** ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ([8])ويقولون في الخيال: طافَ وأطافَ. ويُرْوَى:
أنَّى أَلَمَّ بكَ الخيالُ يُطيف *** وطوافه بك ذِكرةٌ وشُعوف([9])ويروى: "ومطافه لك ذِكرة وشُغوف". فأمَّا الطائفة من النّاس فكأنَّها جماعةٌ تُطِيفُ بالواحد أو بالشيء. ولا تكاد العرب تحدُّها بعدَدٍ معلومٍ، إلاَّ أن الفقهاء والمفسِّرين يقولون فيها مرّة: إنَّها أربعةٌ فما فوقها، ومرَّة إنَّ الواحد طائفةٌ([10])، ويقولون: هي الثَّلاثة، ولهم في ذلك كلامٌ كثير، والعربُ فيه على ما أعلمتك، أنّ كلَّ جماعةٍ يمكن أن تحُفَّ بشيء فهي عندهم طائفة، ولا يكاد هذا يكون إلاَّ في اليسير هذا في اللغة والله أعلم. ثم يتوسَّعون في ذلك من طريق المجاز فيقولون: أخَذْتُ طائفةً من الثَّوبِ، أي قطعة منه، وهذا على معنى المجاز، لأنَّ الطَّائفة من النَّاس كالفِرقة والقِطعة منْهم. فأمَّا طائفُ القوسِ [فهو] ما يلي أَبْهَرها.
(طوق) الطاء والواو والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبلَه. فكلُّ ما استدار بشيء فهو طوق. وسمِّي البِناءُ طاقاً لاستدارته إذا عُقِدَ. والطَّيلَسان طاقٌ، لأنَّه يدور على لابِسه. فأمَّا قولهم أطاق هذا الأمر إِطاقةً، وهو في طَوقه، وطوَّقْتُكَ الشَّيءَ، إذا كَلَّفْتُكَه([11]) فكلُّه من الباب وقياسِه؛ لأنَّه إِذا أطاقَه فكأنَّه قد أحاط به ودار به من جوانبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل قولُهم: طاقةٌ من خيط أو بَقْل، وهي الواحدة الفَردةُ منه، وقد يمكن أن يتمحَّل فيقاس على الأوَّل، لكنَّه يبعُد.
(طول) الطاء والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَضْلٍ وامتداد في الشيء. من ذلك: طالَ الشَّيءُ يطُولُ طُولاً. قال أحمد بن يحيى ثعلبٌ: الطُّول: خلاف العَرض. ويقال طاوَلْت فلاناً فطُلْتُه، إذا كنتَ أطوَلَ منه. وطال فلاناً فلانٌ، أي إنه أطول منه. قال:
إنَّ الفرزدقَ صخرةٌ ملمومةٌ *** طالت فليس تنالها الأوعالا([12])وهذا قياسٌ مطَّرد في كلِّ ما أشبه ذلك، فيقال للحبل الطِّوَل؛ لطوله وامتداده. قال طرفة:
لعمرُكَ إنَّ الموتَ ما أخطأ الفتى *** لكالطِّوَل المُرخَى وثِنياهُ في اليدِ([13])ويقولون: لا أكلِّمه طَوَالَ الدَّهر. ويقال جملٌ أطوَلُ، إذا طالت شفتُهُ العليا. وطاولَني فلانٌ فطُلْتُه، أي كنت أطولَ منه. والطُّوَال: الطَّويل. والطِّوَال: جمع الطَّويل. وحكى بعضهم: قَلانِسُ طِيال([14])، بالياء. وأمرٌ غير طائلٍ، إذا لم يكن فيه غَناء. يقال ذلك في المذكَّر والمؤنث. قال:
* وقد كلَّفُوني خُطَّةً غيرَ طائِلِ([15]) *
وتطاولتُ في قِيامي، إذا مددتَ رِجليكَ لتنظر. وطوِّلْ فرسَك، أي أَرْخِ طويلتَه في مرعاه([16]). واستطالُوا عليهم، إذا قتلوا منهم أكثر ممَّا قتلوا.
(طوط) الطاء والواو والطاء كلمتان إن صحَّتا. يقولون: إنَّ الطَّوطَ القطْن. والطوط: الرَّجلُ الطَّوِيل.
---------------------ـ
([1]) البيت لمزرد بن ضرار، من مقطوعة في الحيوان (2: 18-19).
([2]) في اللسان (طوي): "هذا عنك يطويني".
([3]) هو عنترة. وفي ديوانه 181، أن النبي صلى الله عليه وسلم أنشد هذا البيت، فقال: "ما وصف لي أعرابيٌّ قط، فأحببت أن أراه إلا عنترة".
([4]) جعلت في اللسان في مادة (طي)، وفي القاموس في (طوى).
([5]) كذا ضبط في المجمل، ومثله في القاموس، إذ ضبطه كسحاب. وفي اللسان ضبط بالضم ضبط قلم.
([6]) للعجاج، في ديوانه 74 واللسان (طوف).
([7]) هي قراءة ابن كثير وأبي عمرو والكسائي ويعقوب. وقراءة الباقين: "طائف". إتحاف فضلاء البشر 234، وهي الآية 200 من سورة الأعراف.
([8]) ديوان الأعشى  147، واللسان (طوف، ولق).
([9]) نسب في اللسان (طيف) إلى كعب بن زهير، وهو في ديوانه 113 طبع دار الكتاب.
([10]) في الأصل: "طائفة فما فوقها". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان.
([11]) في الأصل: "كلفته"، صوابه في المجمل.
([12]) البيت لسنيح بن رياح الزنجي، كما في اللسان (طول). وانظر حواشي الحيوان: (7: 205).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) في اللسان: "ابن جني: لم تقلب إلا في بيت شاذ، وهو قوله:
تبين لي أن القماءة ذلة  *** وأن أعزاء الرجال طيالها".
 ([15]) أنشد هذا العجز في اللسان (طول). والطائل يقال للذكر والأنثى.
([16]) وهذا أيضاً نص الجوهري في الصحاح. قال أبو منصور: "ولم أسمع الطويلة بهذا المعنى من العرب، ورأيتهم يسمونه الطول".

ـ

##### Türkçe

(طاء, **الطاء** ile **الواو** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**طوي**) **الطاء** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin, bir kısmı bir kısmının içine sokuluncaya kadar dürülüp sokulmasına delâlet eder; sonra benzetme yoluyla bunun üzerine حمل olunur. Denilir: **طويتُ الثوبَ والكتابَ طَيّاً**; **أطويه**. Ve denilir: **طَوَى اللهُ عُمرَ الميّت**. Ve **الطَّوِيّ**: dürülmüş kuyu. Dedi ki:
فقالت له: هذا **الطَّوِيُّ**  وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])
Ve bu bâb üzerine حمل olunan şeylerden, onların “yüzü üzere geçip giden kimse için” sözleri: **طوى كَشْحَه**. Ve inşâd etti:
وصاحبٍ لي طوى كشحاً فقلتُ لـه *** إنَّ انطواءَكَ عنِّي سوف يَطْوِيني([2])
Ve bu, kıyastır; çünkü o geçip gittiğinde ve ondan kaybolduğunda sanki dürülüp sokulmuştur.

Ve bâbdan: **أطواءُ الناقة**; o, onun iki böğrünün yağ yollarıdır. Ve **الطَّيَّانُ**: karnı içe çekilmiş olan **الطَّاوِي**. Ve denilir: **طوِيَ**; şu sebeple ki o acıkıp zayıfladığında, eğer onun dürülmesi istense mümkün olacak şey gibi olur. Eğer açlığa kasıtlı yönelirse denilir: **طَوَى يَطْوِي طَيَّاً**; ve bu kıyasta sahihtir; çünkü vakitleri dürüp sokmuştur da onlarda yememiştir. Şair([3]) **الطَّوَى** hakkında dedi:
ولقد أبيتُ على **الطَّوَى** وأظلُّهُ *** حتَّى أنالَ به كريمَ المأكلِ
Sonra bu binâyı en yakın bir değişiklikle değiştirdiler de mânâ ondan başkasına kaydı; şöyle dediler: **الطَّاية**([4]); ve o, bir mekânda düzlüğe delâlet eden sahih bir kelimedir. Bir kavim dedi: **الطَّاية**: **السَّطْح**. Başkaları dedi: o, hurmanın harman yeridir. Bir kavim dedi: o, kumlu bir arazide büyük bir kayadır.

(**طوب**) **الطاء** ve **الواو** ve **الباء** asıl değildir; çünkü **الطوب** zannımca **الآجُرّ** diye adlandırılan şu şeydir; ve Arapların onu bildiğini sanmıyorum. **طُوبَى** ise bundan değildir; aslı **الياء**dır; sanki **الطِّيب**den **فعلى** gibidir; **الضمَّة** sebebiyle **الياء**yı **واو**ya çevirdiler.

(**طوح**) **الطاء** ve **الواو** ve **الحاء** asıl değildir; sanki **الإِبدال** bâbındandır. Denilir: **طاحَ يَطيح**. Sonra derler: **طاحَ يَطُوح**; yani helâk oldu.

(**طود**) **الطاء** ve **الواو** ve **الدال** sahih bir asıldır; onda bir tek kelime vardır. **الطَّود**: büyük dağ. Allah سبحانه dedi: ﴿فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيْمِ﴾ [الشعراء 63]. Ve derler: “**طَوَّدَ في الجبل**”, **طَوَّف** ettiğinde; sanki **الطود**dan türetilmiş bir fiildir.

(**طور**) **الطاء** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; tek bir mânâya delâlet eder; o da bir mekân yahut zaman bakımından bir şeyde uzamadır. Bundan: **طَوَارُ الدَّار**; o, onun avlusundan onunla birlikte uzayıp giden şeydir. Bunun için [denilir]: **عدا طَوْرَه**; yani evinden kendisine ait olan sınırı aştı. Sonra bu, aşılan her şeyde استعارة edildi. Ve **الطُّور**: bir dağdır; bir عَلَم ismi olarak konulmuş olması câizdir; ve onda uzunluk ve genişlikçe uzama bulunduğu için bununla adlandırılmış olması da câizdir. Ve bâbdan onların sözü: **فعل ذلك طَوْراً بعد طَوْر**. Bu, zamandan zikrettiğimiz şeydir; sanki onu bir müddet ardından bir müddet yapmıştır. Ve onların, kuş ve başkalarından vahşî olana **طُورِيّ** ve **طُورانيّ** demeleri de bundandır; sanki vahşîleşmiş de **الطَّور**u aşmıştır; yani ünsînin sınırından uzaklaşmıştır.

(**طوس**) **الطاء** ve **الواو** ve **السين** asıl değildir; ancak onda **الطَّاوُوس** denilene dair olan vardır. Sonra ondan türetilir de güzel şeye **مُطوَّس** denilir. **الأصمعيّ**’den hikâye olundu: **تطوَّست المرأةُ**: süslendi. Ve bâbda ayrıca zikretti ki **الطَّوْس**: bir şeyi örtmektir. Denilir: **طُسْته طَوْساً**; yani onu örttüm. Dediler: **وَطَوَاس**([5]): **المَُِحَاق** gecelerinden bir gecedir.

(**طوع**) **الطاء** ve **الواو** ve **العين** tek bir sahih asıldır; eşlik etme ve boyun eğmeye delâlet eder. Denilir: **طاعَه يَطُوعه**; onunla birlikte boyun eğip onun emrine gidip yürüdüğünde. Ve **أطاعه**; **طاعَ له** mânâsınadır. Ve başkasına muvafakat eden kimseye denilir: **قد طاوعه**.

**الاستطاعة**, **الطَّوع**dan türetilmiştir; sanki aslında **الاستطواع** idi; **الواو** düşürülünce onun yerine **الهاء**yı بدل kıldılar; **الاستعانة** ve **الاستعاذة** kıyası gibi.

Ve Araplar der: **تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه**. Sonra derler: **تطوَّعَ**; yani onun استطاعة’sını tekellüf etti. Ama onların bir şeyi teberru‘ olarak verme hakkında sözleri: **قد تطوَّعَ به**; o bâbdandır, fakat ona lâzım olmadı; lâkin yapmayı sevdiği bir hayırla birlikte boyun eğdi. Bu, ancak hayır ve **البِرّ** bâbında söylenir. Ve cihâdla gönüllü olan mücâhidler için denilir: **المُطَّوِّعة**; **الطاء** ve **الواو** şeddeli olarak; aslı **المتطوّعة** idi; sonra **التاء**yı **الطاء** içine idğâm ettiler. Allah تعالى dedi: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾  [التوبة 79]; murad etti ـ Allah daha iyi bilir ـ **المتطوِّعين**.

(**طوف**) **الطاء** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine ve onunla kuşatılmasına delâlet eder. Sonra bunun üzerine حمل olunur; denilir: **طاف به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً**; ve **اطَّاف به**; ve **استطاف**. Sonra, şeylerin etrafında dönüp onları kaplayan sudan olana **طُوفان** denilir. **الخليل** dedi: ve **العجّاج** gece karanlığını buna benzetti; şöyle dedi:
* وعمَّ **طُوفانُ الظَّلاَمِ** الأثْأَبَا([6]) *
Ve “**غَمَّ**” da. Ve bâbdan: **الطَّائف**; o, gece dolaşan gözcüdür. Ve **الطَّيْفُ** ve **الطَّائف**: cinlerden insana dolaşıp gelen şey. Denilir: **طاف** ve **اطَّاف**. Allah تعالى dedi: ﴿إِذا مَسَّهُمْ **طَيْفٌ** مِنَ الشَّيْطَانِ﴾ ([7]) [الأعراف 200]; ve (**طائِفٌ**) da. **الأعشى** dedi:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما *** ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ([8])
Ve hayal hakkında derler: **طافَ** ve **أطافَ**. Ve rivayet olunur:
أنَّى أَلَمَّ بكَ الخيالُ يُطيف *** وطوافه بك ذِكرةٌ وشُعوف([9])
Ve rivayet olunur: “**ومطافه لك ذِكرة وشُغوف**”. İnsanlardan **الطائفة** ise sanki bir tek kişinin yahut bir şeyin etrafını kuşatan bir topluluktur. Araplar onu bilinen bir sayıyla sınırlandırmaya pek yaklaşmaz; ancak fukahâ ve müfessirler onda bir kere derler: o, dörttür ve üstüdür; bir kere de bir tek kişi **طائفة**dır([10]); ve derler: o, üçtür; onların bunda çok sözü vardır. Araplar ise, sana bildirdiğim üzere, her topluluk ki bir şeyi kuşatması mümkün olur, onların yanında o **طائفة**dır; ve bu, dilde ancak azda olur; Allah daha iyi bilir. Sonra mecaz yoluyla bunda genişlerler de derler: **أخذتُ طائفةً من الثَّوب**; yani ondan bir parça; bu, mecaz mânâsı üzerinedir; çünkü insanlardan **الطَّائفة**, onlardan bir **الفِرقة** ve bir **القِطعة** gibidir. Ama **طائفُ القوس** [ise], onun **أَبْهَر**ına bitişik olan şeydir.

(**طوق**) **الطاء** ve **الواو** ve **القاف** sahih bir asıldır; bir önceki bâbın delâlet ettiği şeyin benzerine delâlet eder. Bir şeyle yuvarlaklaşıp çevrelenen her şey **طوق**tur. Ve bina, bağlandığında yuvarlaklığı sebebiyle **طاق** diye adlandırıldı. Ve **الطَّيلَسان** bir **طاق**tır; çünkü giyeninin üzerinde döner. Ama onların “**أطاق هذا الأمر إِطاقةً**” sözü; ve “o, onun **طَوق**undadır”; ve “**طوَّقْتُكَ الشَّيءَ**”, yani onu sana yükledim([11]); bunların hepsi bâbdandır ve onun kıyasındandır; çünkü onu **أطاق** ettiğinde sanki onu kuşatmış ve onunla yanlarından dönmüş gibidir.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: onların “**طاقةٌ** من خيط أو بَقْل” sözü; o, ondan tek bir ferd olandır. İlkine kıyasla bir çıkar yol bulunabilir; fakat uzak olur.

(**طول**) **الطاء** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; şeyde fazlalığa ve uzamaya delâlet eder. Bundan: **طالَ الشَّيءُ يطُولُ طُولاً**. **أحمد بن يحيى ثعلبٌ** dedi: **الطُّول**: **العَرض**ın zıddıdır. Ve denilir: **طاوَلْتُ فلاناً فطُلْتُه**; yani ondan daha uzun olduğunda. Ve **طال فلاناً فلانٌ**; yani o, ondan daha uzundur. Dedi ki:
إنَّ الفرزدقَ صخرةٌ ملمومةٌ *** طالت فليس تنالها الأوعالا([12])
Ve bu, bunun benzeri olan her şeyde muttarid bir kıyastır; böylece ipe, uzunluğu ve uzaması sebebiyle **الطِّوَل** denilir. **طرفة** dedi:
لعمرُكَ إنَّ الموتَ ما أخطأ الفتى *** لكالطِّوَل المُرخَى وثِنياهُ في اليدِ([13])
Ve derler: **لا أكلِّمه طَوَالَ الدَّهر**. Ve denilir: **جملٌ أطوَلُ**; üst dudağı uzadığında. Ve **طاولَني فلانٌ فطُلْتُه**; yani ondan daha uzun oldum. Ve **الطُّوَال**: **الطَّويل**. Ve **الطِّوَال**: **الطَّويل**in çoğuludur. Bazıları hikâye etti: **قَلانِسُ طِيال**([14]); **الياء** ile. Ve **أمرٌ غير طائلٍ**; onda fayda olmadığında. Bu, müzekker ve müennes için söylenir. Dedi ki:
* وقد كلَّفُوني خُطَّةً غيرَ طائِلِ([15]) *
Ve **تطاولتُ في قِيامي**; yani bakmak için iki bacağını uzattığında. Ve **طوِّلْ فرسَك**; yani otlağında onun **طويلة**sini salıver([16]). Ve **استطالُوا عليهم**; yani onlardan, kendilerinden öldürülenlerden daha çok öldürdüklerinde.

(**طوط**) **الطاء** ve **الواو** ve **الطاء** iki kelimedir, eğer sahih iseler. Derler: **الطَّوط** pamuktur. Ve **الطوط**: uzun adamdır.

---------------------ـ
([1]) Beyit, Müzerrid b. Dırâr’ındır; hayvan hakkında bir parçadandır (2: 18-19).
([2]) Lisân’da (**طوي**): “**هذا عنك يطويني**”.
([3]) O, Antara’dır. Dîvânında 181; Nebî صلى الله عليه وسلم bu beyti inşâd etti; şöyle dedi: “Bana hiçbir bedevî vasfedilmedi ki onu görmeyi seveyim de Antara müstesna.”
([4]) Lisân’da (**طي**) maddesinde, Kâmûs’ta (**طوى**)da kılındı.
([5]) Böyle ضبط edildi **المجمل**’de; Kâmûs’ta da benzeri; zira onu **كسحاب** gibi ضبط etti. Lisân’da **بالضم** ile, **ضبط قلم** ضبط edildi.
([6]) A‘câc’ındır; Dîvânında 74 ve Lisân (**طوف**).
([7]) Bu, İbn Kesîr, Ebû Amr, Kisâî ve Ya‘kûb’un kıraatidir. Geri kalanların kıraati: “**طائف**”. İthâf Fudhalâ’ el-Beşer 234; ve o, A‘râf sûresinin 200. âyetidir.
([8]) A‘şâ Dîvânı 147; ve Lisân (**طوف** ve **ولق**).
([9]) Lisân’da (**طيف**) Ka‘b b. Züheyr’e nisbet edildi; Dîvânında 113 (Dâr el-Kitâb baskısı).
([10]) Asılda: “**طائفة فما فوقها**”. Son iki kelime sokulmuştur.
([11]) Asılda: “**كلفته**”; doğrusu **المجمل**’deki gibidir.
([12]) Beyit, Lisân (**طول**)da olduğu üzere Senîh b. Riyâh ez-Zencî’nindir. Hayvan hâşiyelerine bak: (7: 205).
([13]) Meşhur muallakasındandır.
([14]) Lisân’da: “İbn Cinnî: ancak şâz bir beyitte çevrildi; o da onun sözü:
تبين لي أن القماءة ذلة  *** وأن أعزاء الرجال طيالها”.
([15]) Bu yarım mısra Lisân (**طول**)da inşâd edildi. **الطائل** erkek ve kadın için söylenir.
([16]) Bu da Cevherî’nin **الصحاح**’ındaki nassıdır. Ebû Mansûr dedi: “Bu mânâda **الطويلة**yı Araplardan işitmedim; onları onu **الطول** diye adlandırırken gördüm.”

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط و ح
طاح الشيء من يده‏:‏ سقط‏.‏
وطاح في المفازة وتطوّح‏:‏ تاه فيها‏.‏
وطاح‏:‏ هلك يطوح ويطيح وطوّحه وطوح به وطيحه‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ وبلد تحسبه مكسوحاً يطوح الهادي به تطويحاً وأطاحته المطاوح‏.‏
قال‏:‏ ليبك يزيد ضارع لخصومة ومختبطٌ مما تطيح الطوائح أي المُطيحات والمطاوح‏.‏
وتطاوحت بهم النوى‏:‏ ترامت‏.‏
وتطاوحوه بالضرب‏.‏
قال العجاج‏:‏ تطاوحوا أركانه بالردس وهو الضرب بالحجر الثقيل‏.‏
وتطاوحوا الأمر بينهم‏:‏ تنازعوه‏.‏
والدلو تطوح في البئر‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ترى قرطها في واضح الليت مشرفاً على هلك في نفنف يتطوح وطاح به فرسه‏:‏ مضى مضيَّ السهم‏.‏
وأين طيح بك أي ذهب بك‏.‏
وما كانت إلا مزحة طاح بها لساني‏.‏
وأصابت الناس طيحة وكان ذلك زمن الطيحة‏.‏

##### Türkçe

ط و ح
**طاح** şey onun elinden: düştü.
Ve **طاح** ıssız çölde ve **تطوّح**: onda şaşırdı.
Ve **طاح**: helâk oldu; **يطوح** ve **يطيح**; ve **طوّحه** ve **طوح به** ve **طيحه**.
Ebû’n-Necm dedi: Ve bir belde; onu kazınmış sanırsın; kılavuz onda **يطوح**; **تطويحاً**; ve **المطاوح** onu **أطاحته**.
Dedi: Ağlasın Yezîd; bir husumete boyun eğen ve **الطوائح**’in **تطيح** ettiği şeyden dolayı rastgele vuran; yani helâk ediciler ve **المطاوح**.
Ve **تطاوحت** onlarla uzaklıklar: birbirine atıldı.
Ve **تطاوحوه** dövmekle.
el-Accec dedi: **تطاوحوا** onun direklerini **بالردس** ile; ve o, ağır taşla vurmaktır.
Ve **تطاوحوا** işi aralarında: onu çekiştiler.
Ve kova kuyuda **تطوح** eder.
Zû’r-Rumme dedi: Onun küpesini, açık yanın içinde, bir helâkin üzerine çıkmış görürsün; bir düzlükte **يتطوح** eder; ve **طاح به** onun atı: okun gidişi gibi gitti.
Ve nerede **طيح** seninle; yani seni nereye götürdü.
Ve o ancak bir şakaydı; dilim onunla **طاح** etti.
Ve insanlara bir **طيحة** isabet etti; ve bu, **الطيحة** zamanı idi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طاحَ يَطُوحُ ويَطِيحُ طَوْحاً: أَشرف على الهلاك، وقيل: هلك وسقط أَو ذهب، وكذلك إِذا تاه في الأَرض. والطائح: الهالك المُشْرِفُ على الهلاك؛ وكل شيء ذَهَبَ وفَنيَ: فقد طاحَ يَطِيحُ طَوْحاً وطَيْحاً، لغتان. وطَوَّحَه هو وطَوَّحَ به: تَوَّهَه وذهب به ههنا وههنا، فَتَطوَّح في البلاد إِذا رَمَى بنفسه ههنا وههنا، أَو حَمَلهُ على ركوب مفازة يُخافُ فيها هلاكُه؛ قال أَبو النجم:
يُطَوِّحُ الهادي به تَطْوِيحا
والطَّيْحُ: الهلاك. والمُطَوَّحُ: الذي طُوِّحَ به في الأَرض أَي ذُهِبَ به.
وطَوَّحَه: بعث به إِلى أَرض لا يرجع منها؛ قال:
ولكنَّ البُعُوث جَرَتْ علينا،
فَصِرْنا بين تَطْوِيحٍ وغُرْمِ
وتَطَوَّحَ إِذا ذهب وجاء في الهواء؛ قال ذو الرمة يصف رجلاً على البعير، في النوم يتطوَّح أَي يجيء ويذهب في الهواء:
ونَشْوانَ من كأْسِ النُّعاسِ كأَنه،
بحَبْلَينِ في مَشْطونَةٍ، يَتَطَوَّحُ
قال سيبويه في طاحَ يَطِيحُ: إِنه فَعِل يَفْعِل لأَن فَعَل يَفْعِلُ لا يكون في بنات الواو، كراهية الالتباس ببنات الياء، كما أَن فَعَلَ يَفْعُل لا يكون في بنات الياء، كراهية الالتباس ببنات الواو أَيضاً، فلما كان ذلك عَدَماً البَتَّةَ، ووجدوا فَعِل يَفْعِلُ وفي الصحيح كَحَسِبَ يَحْسِبُ وأَخواتها، وفي المعتل كَوَلي يَلي وأَخواته حملوا طاح يَطِيحُ على ذلك، وله نظائر كتاه يَتِيه وماهَ يَمِيهُ، وهذا كله فيمن لم يقل إِلاَّ طَوَّحه وتَوَّهَه، وماهَتِ الرَّكِيَّة مَوْهاً، وأَما مَن قال طَيَّحَه وتَيَّهه وماهَتِ الرَّكِيَّةُ مَيْهاً فقد كُفِينا القولَ في لغته، لأَن طاحَ يَطِيحُ وأَخواته على هذه اللغة من بنات الياء، كبَاع يَبيعُ ونحوها.
وطَوَّحَ بثوبه: رمى به في مَهْلَكة؛ وطَيَّح به مثله؛ الفراء: يقال طَيَّحْتُه وطَوَّحْتُه وتَضَوَّعَ رِيحُه وتَضَيَّع، والمَياثِقُ والمواثِقُ.
وطاحَ به فرسُه إِذا مضى يَطِيحُ طَيْحاً وذلك كذهاب السهم بسرعة. ويقال: أَين طُيِّحَ بك؟ أَي أَين ذُهب بك؟ قال الجَعْدي يذكر فرساً: يَطِيحُ بالفارِس المُدَجَّج، ذي الْـ
ـقَوْنَسِ، حتى يَغِيبَ في القَتَمِ
القَتَمُ: الغُبار.
أَبو سعيد: أَصابت الناسَ طَيْحةٌ أَي أُمورٌ فَرَّقت بينهم، وكان ذلك في زمن الطَّيْحةِ.
ابن الأَعرابي: أَطاحَ مالَه وطَوَّحه أَي أَهلكه. وطَوَّحَ بالشيء: أَلقاه في الهواء. وفي حديث أَبي هريرة في يوم اليَرْمُوك: فما رُؤِيَ مَوْطِنٌ أَكثرُ قِحْفاً ساقطاً وكفّاً طائحةً أَي طائرة من مِعْصَمها. وطوَّحَ نفسَه: تَوَّهها. وتَطاوَح: تَرامَى. وطاوَحه: راماه؛ قال: فأَمَّا واحدٌ فكفَاكَ مِنِّي،
فمَنْ لِيَدٍ تُطاوِحُها أَيادي؟
تُطاوِحُها أَي ترامي بها. والأَيادي: جمع أَيْدٍ التي هي جمع يَدٍ أَي أَكفيك واحداً فإِذا كثرت الأَيادِي فلا طاقة لي بها. وتَطاوحت بهم النَّوَى أَي ترامت. والمَطاوِحُ: المَقاذِفُ. وطَوَّحَتْه الطَّوائِح: قَذَفَتْه القَواذِفُ. ولا يقال المُطَوِّحاتُ، وهو من النَّوادر كقوله تعالى: وأَرسلنا الرياحَ لَواقِحَ؛ على أَحد التأْويلين. وطَوَّح الشيءَ وطَيَّحه: ضيَّعه.

##### Türkçe

**طاحَ** **يَطُوحُ** ve **يَطِيحُ** **طَوْحاً**: helâk üzerine müşrif oldu; ve denildi ki: helâk oldu ve düştü; yahut gitti; ve yine böyledir, yerde şaşırıp kaldığı zaman. Ve **الطائح**: helâk olan, helâk üzerine müşrif olan; ve her şey ki gitti ve fânî oldu: artık **طاحَ** **يَطِيحُ** **طَوْحاً** ve **طَيْحاً**; iki lugattır.

Ve **طَوَّحَه** o (onu) ve **طَوَّحَ به**: onu şaşırttı ve onunla buraya buraya gitti; böylece **فَتَطوَّح** beldelerde, ne zaman kendini buraya buraya atsa; yahut onu, içinde helâkı korkulan bir çölü binmeye sevk etti; Ebû’n-Necm dedi:
يُطَوِّحُ الهادي به تَطْوِيحا

Ve **الطَّيْحُ**: helâk. Ve **المُطَوَّحُ**: kendisiyle yerde **طُوِّحَ** olunan, yani kendisiyle gidilmiş olan.

Ve **طَوَّحَه**: onu, kendisinden dönülmeyen bir yere gönderdi; dedi:
ولكنَّ البُعُوث جَرَتْ علينا،
فَصِرْنا بين تَطْوِيحٍ وغُرْمِ

Ve **تَطَوَّحَ**: havada gidip geldiği zaman; Zû’r-Rumme, deve üzerindeki bir adamı vasfederek dedi; uykuda **يتطوَّح** yani havada gelir gider:
ونَشْوانَ من كأْسِ النُّعاسِ كأَنه،
بحَبْلَينِ في مَشْطونَةٍ، يَتَطَوَّحُ

Sîbeveyh, **طاحَ** **يَطِيحُ** hakkında dedi: o, **فَعِلَ يَفْعِلُ**’dir; çünkü **فَعَلَ يَفْعِلُ** vâvın kızlarında olmaz, yâ’nın kızlarıyla iltibastan kerâheten; nitekim **فَعَلَ يَفْعُلُ** da yâ’nın kızlarında olmaz, vâvın kızlarıyla iltibastan kerâheten yine; böylece bu, bütünüyle yok olunca, ve **فَعِلَ يَفْعِلُ**’i sahîhte **حَسِبَ يَحْسِبُ** ve kardeşleri gibi, ve mu‘tellde **وَلي يَلي** ve kardeşleri gibi bulunca, **طاحَ يَطِيحُ**’u bunun üzerine حمل ettiler; ve onun benzerleri vardır: **تاهَ يَتِيهُ** ve **ماهَ يَمِيهُ** gibi. Ve bu, ancak **طَوَّحه** ve **تَوَّهَه**’den başka demeyen kimse hakkındadır; ve **ماهَتِ الرَّكِيَّةُ مَوْهاً**. Amma **طَيَّحَه** ve **تَيَّهه** ve **ماهَتِ الرَّكِيَّةُ مَيْهاً** diyen kimseye gelince, onun lugatında söz söylemekten kurtarıldık; çünkü **طاحَ يَطِيحُ** ve kardeşleri bu lugat üzere yâ’nın kızlarındandır; **بَاعَ يَبيعُ** ve benzerleri gibi.

Ve **طَوَّحَ بثوبه**: onu bir helâk yerine attı; ve **طَيَّحَ به** onun misli; el-Ferrâ: denilir: **طَيَّحْتُه** ve **طَوَّحْتُه**; ve **تَضَوَّعَ رِيحُه** ve **تَضَيَّع**; ve **المَياثِقُ** ve **المواثِقُ**.

Ve **طاحَ به** atı: ne zaman **يَطِيحُ** **طَيْحاً** gidip geçse; ve bu, okun süratle gidişi gibidir. Ve denilir: **أَين طُيِّحَ بك؟** yani: seninle nereye gidildi? el-Ca‘dî, bir atı zikrederek dedi:
يَطِيحُ بالفارِس المُدَجَّج، ذي الْـ
ـقَوْنَسِ، حتى يَغِيبَ في القَتَمِ
**القَتَمُ**: toz.

Ebû Sa‘îd: insanlara bir **طَيْحةٌ** isabet etti, yani aralarını ayıran işler; ve bu, **الطَّيْحةِ** zamanında idi.

İbnü’l-A‘râbî: **أَطاحَ** malını ve **طَوَّحه** yani onu helâk etti. Ve **طَوَّحَ بالشيء**: onu havaya attı. Ve Ebû Hureyre’nin Yermûk günündeki hadîsinde: “Artık, düşmüş kafatası ve bileğinden **طائحةً** olan, yani uçan bir elden daha çok olan bir mevki görülmedi.” Ve **طوَّحَ نفسَه**: onu şaşırttı. Ve **تَطاوَح**: birbirine atıldı. Ve **طاوَحه**: onu attı; dedi:
فأَمَّا واحدٌ فكفَاكَ مِنِّي،
فمَنْ لِيَدٍ تُطاوِحُها أَيادي؟
**تُطاوِحُها** yani onunla atışır. Ve **الأَيادي**: **أَيْدٍ**’in cem‘idir; o da **يَدٍ**’in cem‘idir; yani: sana bir tanesi yeterim; artık eller çoğalınca, benim ona gücüm yoktur. Ve **تَطاوحت بهم النَّوَى** yani atıştı. Ve **المَطاوِحُ**: atma yerleri. Ve **طَوَّحَتْه الطَّوائِح**: onu atıcılar attı. Ve **المُطَوِّحاتُ** denilmez; ve o, nâdirlerdendir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وأَرسلنا الرياحَ لَواقِحَ**; iki te’vilden birine göre. Ve **طَوَّح** şeyi ve **طَيَّحه**: onu zayi etti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط و ح * * طَاحَ * هلك وسقط وبابه قال وباع وكذا إذا تاه في الأرض و * طَوَّحَهُ تَطْوِيحاً * توَّهه وذهب به هنا وهنا * فَتَطَوَّح * و * طَوَّحَتْهُ الطَّوَائِحُ * أيضا قذفته القواذف ز ولا يقال المُطَوِحات وهو من النوادر كقوله تعالى ﴿وأرسلنا الرياح لواقح﴾ على أحد التأويلين

##### Türkçe

* ط و ح * * **طَاحَ** * helâk oldu ve düştü; bâbı **قال** ve **باع**’dır; yine, yerde şaşırıp kaldığı zaman da (böyledir). Ve * **طَوَّحَهُ تَطْوِيحاً** * onu şaşırttı ve onu buraya ve buraya götürdü. * **فَتَطَوَّح** * ve. Ve * **طَوَّحَتْهُ الطَّوَائِحُ** * yine: onu atanlar attı. **ز**. Ve **المُطَوِحات** denilmez; o, nadirlerdendir; Yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿Ve rüzgârları aşılayıcılar olarak gönderdik﴾ iki tevilden birine göre.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طاح يطوح ويطيح  طوحا:  هلك، أو أشرف على الهلاك. و  كل شيء  ذهب  وفني: فقد طاح يطيح طوحا وطيحا، لغتان. قيل: طاح  سقط. و  كذلك إذا  تاه في الأرض  .  وطوحه  هو، وطوح به،  فتطوح  في البلاد، أي  توهه  وذهب به،  فرمى هو بنفسه هاهنا وهاهنا. قولهم:  طوحته الطوائح  ، أي  قذفته القواذف  ، ومثله أطاحته المطاوح. وأنشد سيبويه:

  ليبك يزيد، ضارع لخصومة                      ومختبط مما تطيح الطوائح  ولا يقال: المطوحات، وهو نادر  ، كقوله تعالى:  وأرسلنا الرياح لواقح  على أحد التأويلين؛ كذا في الصحاح. ونقل شيخنا عن الخفاجي في العناية، قال يونس: الطوائح: جمع مطيحة، على خلاف القياس، من الإطاحة بمعنى الإذهاب والإهلاك.  وطوحه: ضربه بالعصا. و  طوحه:  بعثه إلى أرض لا يجيء  ، وفي نسخة: لا يرجع  منها  ، قال:
  ولكن البعوث جرت علينا                      فصرنا بين تطويح وغرم طوحه: أهلكه. وطوح  به ألقاه في الهواء. و  طوح  بزيد: حمله على ركوب مفازة مهلكة  ، أي يخاف فيها هلاكه. قال أبو النجم:
  يطوح الهادي به تطويحا  والمطواح: العصا  ، آلة الطيح وهو الهلاك.  ونية طوح، محركة: بعيدة  . أطاحته  المطاوح  ، أي  المقاذف  . وتطاوحت بهم النوى  ، أي  ترامت  ، وتطاوح: ترامى. قال:
  فأما واحد فكفاك منـي                      فمن ليد تطاوحها أيادي أي ترامي بها، أي أكفيك واحدا فإذا كثرت الأيادي فلا طاقة لي بها.  وأطاح شعره: أسقطه. و  أطاح  الشيء: أفناه وأذهبه  . وعن ابن الأعرابي: أطاح ماله، وطوحه، أي أهلكه.  وطاوحه  مطاوحة:  راماه  . ومما يستدرك عليه: الطائح: الهالك المشرف على الهلاك. والمطوح، كمعظم: الذي طوح به في الأرض، أي ذهب به. وتطوح، إذا ذهب وجاء في الهواء. قال ذو الرمة يصف رجلا على البعير في النوم يتطوح، أي يجيء ويذهب في الهواء:
  ونشوان من كأس النعاس كأنه                      بحبلين في مشطونة يتطوح وطوح بثوبه: رمى به في مهلكة. وطيح به، مثله. وقال الفراء: يقال: طيحته وطوحته، وتضوع ريحه وتضيع، والمياثق والمواثق. وطوح الشيء وطيحه  : ضيعه  وتطاوحوه بالأمر وبالضرب: تنازعوه. والدلو تطوح في البئر: سقط.

##### Türkçe

**طاح** **يطوح** ve **يطيح**; **طوحا**: Helâk oldu; yahut helâke yaklaştı. Ve her şey ki gitti ve yok oldu: “Şüphesiz o, **طاح** **يطيح** **طوحا** ve **طيحا**”; iki lugattır. Denildi: **طاح**: düştü. Ve yine, yerde şaşırıp kaldığı zaman da (böyledir). Ve **طوحه** (onu) o (yaptı); ve **طوح به**; böylece beldelerde **تطوح** etti; yani onu şaşırttı ve onunla gitti; böylece o, kendisini buraya ve buraya attı. Onların sözü: **طوحته الطوائح**; yani atıcılar onu attı; ve bunun benzeri: **أطاحته المطاوح**. Sîbeveyh inşâd etti:

ليبك يزيد، ضارع لخصومة                      ومختبط مما تطيح الطوائح

Ve **المطوحات** denilmez; ve o nâdirdir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وأرسلنا الرياح لواقح** iki te’vilden biri üzere; **الصحاح**’ta böyledir. Şeyhimiz, **العناية**’de **الخفاجي**’den nakletti; Yûnus dedi: **الطوائح**: **مطيحة**’nın cem‘idir; القياس’a muhalif olarak; **الإطاحة**’dan, “giderme ve helâk etme” mânâsıyla. Ve **طوحه**: onu değnekle vurdu. Ve **طوحه**: onu, gelmeyeceği bir yere gönderdi; bir nüshada: ondan dönmeyeceği (bir yere); dedi ki:

ولكن البعوث جرت علينا                      فصرنا بين تطويح وغرم

**طوحه**: onu helâk etti. Ve **طوح به**: onu havaya attı. Ve **طوح بزيد**: onu helâk edici bir çölü binmeye sevk etti; yani onda helâkinden korkulur. Ebû’n-Necm dedi:

يطوح الهادي به تطويحا

Ve **المطواح**: değnek; **الطيح**’in âleti; ve o helâktir. Ve **نية طوح** (harekeli): uzak. **أطاحته المطاوح**: yani atıcılar. Ve **تطاوحت بهم النوى**: yani birbirine atıldı. Ve **تطاوح**: birbirine atılmak. Dedi ki:

فأما واحد فكفاك منـي                      فمن ليد تطاوحها أيادي

Yani onunla birbirine atılır; yani sana birini yeter kılarım; eller çoğalınca artık benim ona gücüm yetmez. Ve **أطاح شعره**: onu düşürdü. Ve **أطاح الشيء**: onu yok etti ve giderdi. İbnü’l-A‘râbî’den: **أطاح ماله** ve **طوحه**; yani onu helâk etti. Ve **طاوحه مطاوحة**: onunla atıştı. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الطائح**: helâk olan, helâke yaklaşan. Ve **المطوح** ( **معظم** gibi): yerde kendisiyle **طوح** olunan; yani kendisiyle gidilen. Ve **تطوح**: havada gidip geldiği zaman. Zü’r-Rumme, uykuda deve üzerinde **يتطوح** eden bir adamı vasfederek dedi; yani havada gelip gider:

ونشوان من كأس النعاس كأنه                      بحبلين في مشطونة يتطوح

Ve **طوح بثوبه**: onu helâk edici bir yere attı. Ve **طيح به**: onun benzeri. Ferrâ dedi: Denilir: **طيحته** ve **طوحته**; ve **تضوع ريحه** ve **تضيع**; ve **المياثق** ve **المواثق**. Ve **طوح الشيء** ve **طيحه**: onu zayi etti. Ve **تطاوحوه بالأمر وبالضرب**: onu (işte ve vuruşta) çekiştiler. Ve kova, kuyuda **تطوح** eder: düştü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَاحَ
1 طَاحَ ذ , (S, A, L, K,) aor. يَطُوحُ and يَطِيحُ, (S, L, K,) inf. n. of the former طَوْحٌ, and of the latter طَيْحٌ, (L,) He, or it, perished, or came to nought; (S, A, K;) as also ↓ تطوّح: (A:) or was, or became, at the point of perishing: (K:) and he, or it, (i. e. anything, TA,) went away; passed away; (K, TA;) came to nought. (TA.) ― -b2- And (as some say, TA) He, or it, fell; (S, A, K;) and so ↓ تطوّح, as in the phrase تطوّح فِى البِئْرِ [It fell into the well], said of a bucket. (TA.) ― -b3- And He lost his way, syn. تَاهَ, (S, A, K,) in the land, (S, K,) or in the desert; as also ↓ تطّوح and ↓ تطيّح. (TA.) And, said of an arrow, It missed its aim. (Har p. 126.) -A2- And أَيْنَ طِيحَ بِكَ Whither hast thou been taken, or carried, away? (A.) And طاح بِهِ فَرَسُهُ His horse went away with him [or carried him away] like an arrow. (A.) And مَا كَانَتْ اـِلَّا مَزْحَةً طَاحَ بِهَا لِسَانِى [It was nought but a jest, or joke, which my tongue hastily uttered, or which my tongue let full]. (A.) ― -b2- See also the next paragraph.

طوّحهُ
2 طوّحهُ ذ He caused him, or it, to perish, or come to nought; as also طوّح بِهِ, (A,) and طيّحهُ; (A, and K in art. طيح;) and ↓ اطاحهُ/ signifies the same, (IAar, K,) said of a thing, (K,) or of property, (IAar, and K in art. طيح,) as is also طوّحهُ, (IAar,) and he made it pass away. (K.) And He sent him to a land from which he should not return. (K.) And طوّح بِثَوْبِهِ He cast his garment [app. meaning himself (see a verse of Esh-Shemmلkh, or of Leylà, cited voce ثوب)] into a place of destruction; as also طيّح به. (L, and K in art. طيح.) And ↓ طَوَّحَتْهُ الطّوَائِحُ i. q. قَذَفَتْهُ القَوَاذِفُ (S, K) i. e. Accidents, or events, that cast into places of perdition [cast him thereinto]: (MF, * TK:) one should not say المُطَوِّحَاتُ: it is an extr. phrase, (S, K,) like the phrase in the Kur [xv. 22], وَأَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ accord. to one of the two interpretations thereof: (S:) and المَطَاوِحُ ↓ أَطَاحَتْهُ and الطَّوَائِحُ signify the same, i. e. قَذَفَتْهُ القَوَاذِفُ; (A;) or [rather] the former of these two phrases has a similar meaning [i. e. the places of perdition caused him to fall thereinto; unless مَطَاوِحُ have a signification which I do not find explained]. (TA.) And طوّح بِهِ He incited him, induced him, or made him, to venture upon a desert in which perdition was to be feared. (K, * TA.) ― -b2- Also He, or it, caused him to lose his way, syn. تَوَّهَهُ, (S, K,) and so بِهِ ↓ طاح, (Har p. 126,) and طيّحهُ, (K in art. طيح,) and carried him away hither and thither, (S,) or so that he cast himself hither and thither, (K, TA,) and so طوّح بِهِ. (TA.) And طوّح نَفْسَهُ He made himself to be, or become, confounded, or perplexed, and unable to see his right course; like تُوَّهَهَا and تَيَّهَهَا. (S in art. تيه.) ― -b3- طوّح بِهِ also signifies He threw it, or cast it, in the air. (K, TA. [For الهَوَآء, Golius and Freytag have read الهَوَى. See 5.]) ― -b4- And طوّحهُ He beat him, or struck him, with a staff, or stick. (K.) -A2- طوّح فِى الجِبَالِ He went round about much, or often, in the mountains; i. q. طَوَّفَ and طَوَّدَ. (S in art. طود.)

طاوحهُ
3 طاوحهُ ذ He contended with him in casting, or shooting. (L, K.) A poet says,
فأَمَّا وَاحِدٌ فَكَفَاكَ مِنِّى
فَمَنْ لِيَدٍ تُطَاوِحُهَا الأَيَادِى
 Now as for one, what would proceed from me would suffice thee: but who will be responsible for a hand with which several hands contend in casting, or shooting? (L.)

4 أَطْوَحَ see 2, in two places. ― -b2- One says also, طاح شَعَرَهُ He, or it, caused his hair to fall off. (K.) [And اطاح قَوَائِمَهُ is said of a horse, or of a man in relation to a horse, app. meaning He made his legs to fall in a particular manner: see مِسْعَرٌ.] ― -b3- مَا أَطْوَحَهُ and مَا أَطْيَحَهُ i. q. مَا أَتْوَهَهُ and ما أَتْيَهَهُ: see 4 in art. توه.

تطوّح
5 تطوّح ذ : see 1, in four places. ― -b2- Also [He lost his way, or was made to lose his way, and] he cast himself hither and thither (S, K) فِى البِلَادِ in the countries. (S.) ― -b3- And He, or it, went and came, or moved to and fro, in the air: and he moved to and fro in sleep, upon the back of a camel. (L.)

تَطَاوُحٌ
6 تَطَاوُحٌ ذ signifies The casting, or throwing, a thing [to and fro,] one with another; or one to, or at, another. (KL.) ― -b2- [Hence,] تَطَاوَحَتْ بِهِمُ النَّوَى i. q. تَرَامَتٌ [i. e. (assumed tropical:) Distance cast them away, one from another]. (S, A, K.) ― -b3- And تَطَاوَحُوهُ بِالضَّرْبِ, and بِالأَمْرِ, They contended with him [in beating, and in the affair]. (A.)

نِيَّةٌ طَوَحٌ
نِيَّةٌ طَوَحٌ ذ i. q. بَعِيدَةٌ [app. meaning A distant, or remote, thing, or place, that is the object of an action or a journey]; (K, and O in art. ضرح;) like طَرَحٌ and طَمَحٌ and ضَرَحٌ. (O.)

طَوَائِحُ
طَوَائِحُ ذ i. q. قَوَاذِفُ, (S, A, K,) i. e. Accidents, or events, that cast into places of perdition: (MF, * TK:) said in the 'Inلyeh to be an anomalous pl. of ↓ مُطِيحَةٌ, from أَطَاحَ meaning “ he, or it, caused to pass away, ” and “ to perish, or come to nought. ” (MF.) See 2.

طَوَّاحٌ
طَوَّاحٌ ذ is expl. by Freytag as signifying Evilaffecting: but he names no authority.]

طُوَّحَةٌ
طُوَّحَةٌ ذ A child's swing, of rope. (TA voce رُجَّاحَةٌ.)

طَائِحٌ
طَائِحٌ ذ [part. n. of 1] Perishing [&c.]. (L.) ― -b2- See also art. طيح.

طايِحَة
[ طايِحَة ذ , correctly طَائِحَةٌ, is expl. by Freytag, on the authority of the Deewلn of the Hudhalees, as meaning An army.]

مُطِيحَةٌ
مُطِيحَةٌ ذ : see طَوَائِحُ.

مِطْوَاحٌ
مِطْوَاحٌ ذ A staff, or stick, (K, TA,) [as being] an instrument of destruction. (TA.)

مَطَاوِحُ
مَطَاوِحُ ذ i. q. مَقَاذِفُ, (S, K,) which means Places of perdition; (TA in art. قذف;) like مَطَاوِدُ [pl. of مَطَادَةٌ]. (S and TA in art. طود.)

مُتَطَاوِحٌ
[ مُتَطَاوِحٌ ذ , app. a mistranscription for مُتَطَاوَحٌ, which lit. means A place of casting, or throwing, to and fro, is expl. by Freytag, on the authority of the Deewلn of Jereer, as meaning the intermediate part between the top and bottom of a well.]

##### Türkçe

طَاحَ
1 **طَاحَ** ذ , (S, A, L, K,) muzâri‘i **يَطُوحُ** ve **يَطِيحُ**, (S, L, K,) birincinin mastarı **طَوْحٌ**, ikincinin mastarı **طَيْحٌ**, (L,) O, yahut o (şey), helâk oldu, yahut hiçliğe vardı; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **تطوّح**: (A:) yahut helâk olmanın eşiğinde oldu, yahut oldu hâle geldi: (K:) ve o, yahut o (şey), (yani herhangi bir şey, TA,) gitti; geçip gitti; (K, TA;) hiçliğe vardı. (TA.) ― -b2- Ve (bazılarının dediğine göre, TA) O, yahut o (şey), düştü; (S, A, K;) ve bunun gibi ↓ **تطوّح**, **تطوّح فِى البِئْرِ** [Kuyuya düştü] ibaresinde olduğu gibi, kova hakkında söylenir. (TA.) ― -b3- Ve yolunu kaybetti, eş anlamlısı **تَاهَ**, (S, A, K,) arazide, (S, K,) yahut çölde; bunun gibi ↓ **تطّوح** ve ↓ **تطيّح**. (TA.) Ve ok hakkında söylenince, hedefini ıskaladı. (Har p. 126.) -A2- Ve **أَيْنَ طِيحَ بِكَ**: Nereye götürüldün, yahut taşındın? (A.) Ve **طاح بِهِ فَرَسُهُ**: Atı onu alıp gitti [yahut onu alıp götürdü] ok gibi. (A.) Ve **مَا كَانَتْ اـِلَّا مَزْحَةً طَاحَ بِهَا لِسَانِى**: [O, dilimin aceleyle söylediği, yahut dilimin salıverdiği] bir şakadan, yahut latifeden başka bir şey değildi. (A.) ― -b2- Sonraki paragrafa da bak.

طوّحهُ
2 **طوّحهُ** ذ O, onu yahut onu (şeyi), helâk etti, yahut hiçliğe vardırdı; bunun gibi **طوّح بِهِ**, (A,) ve **طيّحهُ**; (A, ve K, madde **طيح**’te;) ve ↓ **اطاحهُ** aynı mânaya gelir, (IAar, K,) bir şey hakkında söylenir, (K,) yahut mal hakkında, (IAar, ve K, madde **طيح**’te,) bunun gibi **طوّحهُ**, (IAar,) ve onu geçip gider kıldı. (K.) Ve onu, dönmeyeceği bir memlekete gönderdi. (K.) Ve **طوّح بِثَوْبِهِ**: Elbisesini [görünüşe göre kendisini (bk. **ثوب** maddesinde nakledilen Eş-Şemmلkh’ın yahut Leylâ’nın bir beyti)] helâk yurduna attı; bunun gibi **طيّح به**. (L, ve K, madde **طيح**’te.) Ve ↓ **طَوَّحَتْهُ الطّوَائِحُ** **قَذَفَتْهُ القَوَاذِفُ** ile aynı mânadadır (S, K) yani helâk yerlerine atan kazalar yahut hâdiseler [onu oraya attı]: (MF, * TK:) **المُطَوِّحَاتُ** denmemelidir: bu, nadir bir ibaredir, (S, K,) Kur’ân’daki [xv. 22] ibare gibi: **وَأَرْسَلْنَا الرِّيَاحَ لَوَاقِحَ**, onun iki te’vilinden birine göre: (S:) ve **المَطَاوِحُ** ↓ **أَطَاحَتْهُ** ve **الطَّوَائِحُ** aynı mânaya gelir, yani **قَذَفَتْهُ القَوَاذِفُ**; (A;) yahut [daha doğrusu] bu iki ibareden birincisi benzer bir mânaya sahiptir [yani helâk yerleri onu oraya düşürdü; meğer **مَطَاوِحُ**’un benim açıklanmış bulmadığım bir mânası olsun]. (TA.) Ve **طوّح بِهِ**: Onu, helâkinden korkulan bir çöle atılmaya kışkırttı, sevk etti, yahut ona bunu yaptırdı. (K, * TA.) ― -b2- Keza O, yahut o (şey), onu yolunu kaybeder kıldı, eş anlamlısı **تَوَّهَهُ**, (S, K,) ve bunun gibi بِهِ ↓ **طاح**, (Har p. 126,) ve **طيّحهُ**, (K, madde **طيح**’te,) ve onu oraya buraya sürükledi, (S,) yahut kendisini oraya buraya atacak şekilde, (K, TA,) ve bunun gibi **طوّح بِهِ**. (TA.) Ve **طوّح نَفْسَهُ**: Kendisini şaşkın, yahut mütehayyir, ve doğru yolunu göremez hâle getirdi; **تُوَّهَهَا** ve **تَيَّهَهَا** gibi. (S, madde **تيه**’te.) ― -b3- **طوّح بِهِ** ayrıca: Onu havaya attı, yahut fırlattı, mânasınadır. (K, TA. [**الهَوَآء** için Golius ve Freytag **الهَوَى** okumuştur. 5’e bak.]) ― -b4- Ve **طوّحهُ**: Ona değnekle yahut sopayla vurdu. (K.) -A2- **طوّح فِى الجِبَالِ**: Dağlarda çokça, yahut sıkça dolaştı; **طَوَّفَ** ve **طَوَّدَ** ile aynı mânadadır. (S, madde **طود**’da.)

طاوحهُ
3 **طاوحهُ** ذ Atmada yahut ok atmada onunla çekişti. (L, K.) Bir şair der ki,
فأَمَّا وَاحِدٌ فَكَفَاكَ مِنِّى
فَمَنْ لِيَدٍ تُطَاوِحُهَا الأَيَادِى
“Şu hâlde bir (kişi) ise, benden sana gelecek olan yeter: fakat birçok elin atmada yahut ok atmada çekiştiği bir el için kim (sorumlu) olur?” (L.)

4 **أَطْوَحَ**: 2’ye bak, iki yerde. ― -b2- Şöyle de denir: **طاح شَعَرَهُ**: O, yahut o (şey), onun saçını döktü. (K.) [Ve **اطاح قَوَائِمَهُ** bir at hakkında, yahut bir adamın atla ilgili olarak söylenir; görünüşe göre mânası: Bacaklarını belirli bir tarzda düşürdü: **مِسْعَرٌ**’a bak.] ― -b3- **مَا أَطْوَحَهُ** ve **مَا أَطْيَحَهُ**: **مَا أَتْوَهَهُ** ve **ما أَتْيَهَهُ** ile aynı mânadadır: **توه** maddesinde 4’e bak.

تطوّح
5 **تطوّح** ذ : 1’e bak, dört yerde. ― -b2- Keza [yolunu kaybetti, yahut yolunu kaybettirildi ve] kendisini oraya buraya attı (S, K) **فِى البِلَادِ** memleketlerde. (S.) ― -b3- Ve o, yahut o (şey), havada gidip geldi, yahut ileri geri hareket etti: ve deve sırtında uykuda ileri geri hareket etti. (L.)

تَطَاوُحٌ
6 **تَطَاوُحٌ** ذ Bir şeyi [oraya buraya] birbirine atmak; yahut birini diğerine, yahut diğerine doğru atmak demektir. (KL.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَطَاوَحَتْ بِهِمُ النَّوَى** **تَرَامَتٌ** ile aynı mânadadır [yani (varsayılan mecaz:) uzaklık onları birbirinden uzağa attı]. (S, A, K.) ― -b3- Ve **تَطَاوَحُوهُ بِالضَّرْبِ**, ve **بِالأَمْرِ**: Onunla [dövmekte ve işte] çekiştiler. (A.)

نِيَّةٌ طَوَحٌ
**نِيَّةٌ طَوَحٌ** ذ **بَعِيدَةٌ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre mânası: bir fiilin yahut yolculuğun hedefi olan uzak bir şey yahut yer]; (K, ve O, madde **ضرح**’ta;) **طَرَحٌ** ve **طَمَحٌ** ve **ضَرَحٌ** gibi. (O.)

طَوَائِحُ
**طَوَائِحُ** ذ **قَوَاذِفُ** ile aynı mânadadır, (S, A, K,) yani helâk yerlerine atan kazalar yahut hâdiseler: (MF, * TK:) ‘Inلyeh’te, ↓ **مُطِيحَةٌ**’nin, **أَطَاحَ**’tan, “geçip gider kıldı” ve “helâk etti, yahut hiçliğe vardırdı” mânasında, kural dışı bir çoğulu olduğu söylenir. (MF.) 2’ye bak.

طَوَّاحٌ
**طَوَّاحٌ** ذ Freytag tarafından “kötü etkileyen” mânasında açıklanmıştır: fakat hiçbir kaynak zikretmez.]

طُوَّحَةٌ
**طُوَّحَةٌ** ذ İpten bir çocuğun salıncağı. (TA, **رُجَّاحَةٌ** maddesinde.)

طَائِحٌ
**طَائِحٌ** ذ [1’in ism-i fâili] Helâk olan [&c.]. (L.) ― -b2- **طيح** maddesine de bak.

طايِحَة
[ **طايِحَة** ذ , doğrusu **طَائِحَةٌ**, Hudhaleelilerin Dîvânı’na dayanarak Freytag tarafından “bir ordu” mânasında açıklanmıştır.]

مُطِيحَةٌ
**مُطِيحَةٌ** ذ : **طَوَائِحُ**’a bak.

مِطْوَاحٌ
**مِطْوَاحٌ** ذ Bir değnek yahut sopa, (K, TA,) [helâk aleti olmak bakımından]. (TA.)

مَطَاوِحُ
**مَطَاوِحُ** ذ **مَقَاذِفُ** ile aynı mânadadır, (S, K,) ki bu “helâk yerleri” demektir; (TA, madde **قذف**’te;) **مَطَاوِدُ** gibi [**مَطَادَةٌ**’nin çoğulu]. (S ve TA, madde **طود**’da.)

مُتَطَاوِحٌ
[ **مُتَطَاوِحٌ** ذ , görünüşe göre **مُتَطَاوَحٌ** için yanlış yazımdır; bu, lafzen “oraya buraya atma yeri” demektir; Freytag tarafından, Cerîr’in Dîvânı’na dayanarak, “kuyunun üstü ile altı arasındaki orta kısım” mânasında açıklanmıştır.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَاحَ
طَاحَ ( w )  U ( n. ac. طَوْح 1 ),
a.  Went away; wandered, strayed, went astray.

b.  Missed ( arrow ).

c.  Fell.

d.  Perished, came to nought; was near perishing.

طَوَّحَ
طَوَّحَ II ,
a.  Led astray; made to wander about.

b.  [ Bi ], Led, enticed into a desert; filled with desire, passion.

طَاْوَحَ
طَاْوَحَ III
a.  [ acc. &  Bi ], Threw, cast, shot at.

أَطْوَحَ
أَطْوَحَ IV ,
a.  Destroyed, ruined, made to perish.

تَطَوَّحَ
تَطَوَّحَ V ,
a.  Wandered about, strayed, roved.

تَطَاْوَحَ
تَطَاْوَحَ VI ,
a.  Swung; cast, tossed to & fro.

b.  [ Bi ], Separated from ( distance ).

c.  [ Bi ], Contended with.

طَائِح
طَائِح [ 21 ],
a.  Perishing; led astray, misguided; errant.

طُوَّاحَة
طُوَّاحَة [ 29t ],
a.  Swing ( child's ).

طَوَائِح
طَوَائِح [ 41 ],
a.  Accidents, mishaps, misadventures; changes of fortune.

مَطَاوِح
مَطَاوِح [ 44 ],
a.  Dangerous places.

##### Türkçe

**طَاحَ**
**طَاحَ** ( w ) U ( n. ac. **طَوْح** 1 ),
a. Uzaklaştı; dolaştı, saptı, yoldan çıktı.

b. Iskaladı (ok).

c. Düştü.

d. Helâk oldu, boşa çıktı; helâke yakın oldu.

**طَوَّحَ**
**طَوَّحَ** II ,
a. Saptırdı; dolaştırdı.

b. [ Bi ], Bir çöle sevk etti, ayarttı; arzu, tutku ile doldurdu.

**طَاْوَحَ**
**طَاْوَحَ** III
a. [ acc. & Bi ], Attı, fırlattı, hedef aldı.

**أَطْوَحَ**
**أَطْوَحَ** IV ,
a. Helâk etti, mahvetti, yok etti.

**تَطَوَّحَ**
**تَطَوَّحَ** V ,
a. Dolaştı, saptı, gezindi.

**تَطَاْوَحَ**
**تَطَاْوَحَ** VI ,
a. Sallandı; bir o yana bir bu yana atıldı, savruldu.

b. [ Bi ], -den ayrıldı (mesafe).

c. [ Bi ], -ile çekişti.

**طَائِح**
**طَائِح** [ 21 ],
a. Helâk olan; saptırılmış, sapkın; şaşmış.

**طُوَّاحَة**
**طُوَّاحَة** [ 29t ],
a. Salıncak (çocuğun).

**طَوَائِح**
**طَوَائِح** [ 41 ],
a. Kazalar, aksilikler, talihsizlikler; talihin değişmeleri.

**مَطَاوِح**
**مَطَاوِح** [ 44 ],
a. Tehlikeli yerler.
