# طود — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طود

الطود: الجبل، أو عظيمه، المتطاول في السماء. وفي حديث عائشة رضي الله عنها:  ذاك طود منيف  أي جبل عال. والطود: الهضبة، عن ابن الأعرابي ج: أطواد تقول: ما هو إلا طود من الأطواد، وطودة، بكسر ففتح، وهذه عن الصاغاني. والطود: المشرف من الرمل كالهضبة. ويقال: هو أسرع من ابن الطود، هو الجلمود الذي ينحط ويتدهدى، ويقع من أعلى الطود، قال الشاعر:
  دعوت خليدا دعـوة فـكـأنـمـا                      دعوت به ابن الطود أو هو أسرع وفي الأساس: أو الصدى. وطود: علم رجل، أنشد ابن دريد للاعشى:
  نهار شراحيل بن طود يريبني                      وليل أبي ليلى أمر وأعلـق

  يقال: هذا أمر من هذا وأعلق من هذا، بمعنى، وهذا يدل على زيادة الميم في علقم. وطود: علم جبل مشرف على عرفة، ينقاد إلى صنعاء اليمن. والطود: د. بالصعيد الأعلى فوق قوص دون أسوان، ذكره الإدفوي وغيره. والطاد: الثقيل الثابت، كالطادي ?، يقال هو طاد ما يطاق، أي ثقيل في أمره لا يبرح. والطاد: البعير الهائج. والمطادة: المفازة البعيدة ما بين الطرفين، جمعه المطاود. وقال الفراء: طاد، إذا ثبت وداط، إذا حمق. والمطاود: المتالف، وهي مثل المطاوح، قال ذو الرمة:
  أخو شقة جاب البلاد بنـفـسـه                      على الهول حتى لوحته المطاود وطود فلان بفلان تطويدا، وطوح به تطويحا، وطود بنفسه في المطاود، وطوح بها في المطاوح. وعن ابن الأعرابي: طود إذا طوف بالبلاد لطلب المعاش، كتطود، والتطواد: التطواف. والمطود، كمعظم: البعيد من الطرق، والانطياد: الذهاب في الهواء صعدا، بضمتين، ومن ذلك قولهم: بناء منطاد أي مرتفع ذاهب في الهواء.
 ومما يستدرك عليه: طوده الله تطويدا: طوله. كذا في الأساس.
 ومن المجاز: أنشد ثعلب:
  يا من رأى هامة تزقو على جدث                      تجيبها خـلـفـات ذات أطـواد فسره ابن الأعرابي فقال: الأطواد هنا الأسنمة، شبهها في ارتفاعها بالأطواد التي هي الجبال، يصف إبلا أخذت في الدية، فعير صاحبها بها. وطاد: من قرى أصبهان، منها أبو محمد عبد الله بن علي بن عبد الله، المؤدب الأصبهاني، روى عنه أبو بكر بن مردويه الحافظ.

### Türkçe

**الطود**: dağ; yahut onun büyüğü; göğe doğru uzayıp yükselen. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: **ذاك طود منيف**, yani yüksek bir dağ. Ve **الطود**: tepe-düzlük; İbnü’l-A‘râbî’den; çoğulu: **أطواد**; “O, **الأطواد**dan bir **طود**dan başka bir şey değildir” dersin; ve **طودة**; kesre ile sonra fetha ile; bu da Sâgânî’dendir. Ve **الطود**: kumdan, tepe-düzlük gibi yüksekçe olan. Ve denilir: O, **ابن الطود**’dan daha süratlidir; o, aşağı inip yuvarlanan, ve en yüksek **الطود**dan düşen kaya parçasıdır; şair dedi ki:
  Halîd’i bir çağrıyla çağırdım; sanki ben                      onunla **ابن الطود**’u çağırdım; yahut o daha süratlidir

Ve **الأساس**’ta: yahut yankı. Ve **طود**: bir adamın adı (özel isim); İbn Düreyd, A‘şâ’ya ait olarak okudu:
  **شراحيل بن طود**’un gündüzü beni kuşkulandırır                      ve Ebû Leylâ’nın gecesi daha çetin ve daha yapışıcıdır

  Denilir: “Bu, bundan daha çetin bir iştir; ve bundan daha yapışıcıdır”; anlamı itibarıyla; ve bu, **علقم**’da **الميم**’in ziyadeliğine delâlet eder. Ve **طود**: Arafat’a nazır bir dağın adı; Yemen San‘â’sına doğru uzanır. Ve **الطود**: Yukarı Saîd’de, Kûs’un üstünde, Esvân’ın altında bir belde; onu İdfüvî ve başkaları zikretti. Ve **الطاد**: ağır, sabit; **الطادي** gibi?; “O, **طاد**dır, katlanılmaz” denilir; yani işinde ağırdır, yerinden ayrılmaz. Ve **الطاد**: kızgın-deve. Ve **المطادة**: iki uç arasındaki uzak çöl; çoğulu **المطاود**. Ferrâ dedi ki: **طاد**; sabit olunca; ve **داط**; ahmaklık edince. Ve **المطاود**: helâk yerleri; ve o, **المطاوح** gibidir; Zü’r-Rumme dedi ki:
  Uzaklık kardeşi; kendisiyle beldeleri dolaştı                      dehşet üzerine; nihayet **المطاود** onu esmerleştirip belirgin kıldı

Falan, falanı **تطويدا** ile **طود**ladı; ve onunla **تطويحا** ile **طوح**ladı; ve kendisiyle **المطاود** içinde **طود**ladı; ve onunla **المطاوح** içinde **طوح**ladı. İbnü’l-A‘râbî’den: **طود**; geçim talebi için beldelerde dolaşınca; **تطود** gibi; ve **التطواد**: dolaşma. Ve **المطود**; **معظم** vezninde: yollardan uzak olan. Ve **الانطياد**: havada yukarı doğru gitmek; iki damme ile; ve bundan onların sözü: **بناء منطاد**; yani havada yükselmiş, gidici.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: “Allah onu **تطويدا** ile **طوده**ladı”: onu uzattı. **الأساس**’ta böyledir.

Ve mecazdandır: Sa‘leb okudu:
  Ey bir kabir üzerinde ötüşen bir baş gören                      ona **ذات أطواد** olan artçılar cevap verir

İbnü’l-A‘râbî onu açıkladı ve dedi ki: **الأطواد** burada hörgüçlerdir; yüksekliklerinde onları, dağlar olan **الأطواد**a benzetti; diyet içinde alınmış develeri vasfeder; böylece sahibini onunla ayıpladı. Ve **طاد**: İsfahân köylerindendir; ondan Ebû Muhammed Abdullah b. Ali b. Abdullah, İsfahânî müeddib; ondan Hâfız Ebû Bekr b. Merdûye rivayet etti.
