# طور — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طور

الطور، بالفتح: التارة، يقال: طورا بعد طور، أي تارة بعد تارة، قال النابغة في وصف السليم:
  فبت كأني ساورتـنـي ضـئيلة                      من الرقش في أنيابها السم ناقع.
  تناذرها الراقون من سوء سمهـا                      تطلقه طورا وطورا تراجـع. ج: أطوار. الطور: ما كان على حد الشيء أو بحذائه، أي مقابلته، وطوله، كالطور، بالضم. والطوار، بالفتح، ويقال: رأيت حبلا بطوار هذا الحائط، أي بطوله، ويقال هذه الدار بطوار هذه الدار، أي حائطها متصل بحائطها على نسق واحد. وقال أبو بكر: وكل شيء ساوي شيئا فهو طوره وطواره. الطور: الحد بين الشيئين. الطور: القدر، وعدا طوره، أي حده وقدره. الطور: الحوم حول الشيء وقد طار حول الشيء طورا، كالطوران، محركة، ومنه: فلان لا يطورني، أي لا يقرب طواري، ويقال: لا تطر حرانا، أي لا تقرب ما حولنا، وفلان يطور بفلان، كأنه يحوم حواليه، ويدنو منه، وفي حديث علي، رضي الله عنه:  والله لا أطور به ما سمر سمير  . أي لا أقربه أبدا. وطورا الدار، ويكسر: ما كان ممتدا معها من الفناء. والطوري: بالضم: الوحشي من الطير والناس، وقال بعض أهل اللغة في قول ذي الرمة:
  أعاريب طوريون عن كل قرية                      حذار المنايا أو حذار المقادر. قال: طوريون، أي وحشيون يحيدون عن القرى حذار الوباء والتلف، كأنهم نسبوا إلى الطور، وهو جبل بالشام. العرب تقول: مابها، أي بالدار، طوري ولا دوري، أي أحد قال العجاج:
  وبلدة ليس بها طوري

  قال الليث: ما بالدار طوراني، أي أحد. وطوران: ة، بهراة وأخرى بناحية المدائن. طوران: ناحية واسعة بالسند. والطور: الجبل، وفي الروض الأنف: الطور: كل جبل ينبت الشجر، فإن لم ينبت شيئا فليس بطور. الطور: فناء الدار، كالطورة. الطور: جبل قرب أيلة، وهو بالسريانية طورى، والنسب إليه طورى وطوراني، ويضاف إلى سيناء، في قوله تعالى  وشجرة تخرج من طور سيناء  ، يضاف أيضا إلى سينين في قوله تعالى  والتين والزيتون. وطور سينين  ، وقيل إن سيناء حجارة، وقيل: إنه اسم المكان. والطور: جبل بالشام ، وقيل: هو المضاف إلى سيناء، وقال الفراء في قوله تعالى  والطور وكتاب مسطور  إنه هو الجبل الذي بمدين الذي كلم الله تعالى موسى عليه السلام عليه تكليما، وقال المصنف في البصائر بعد ذكر هذه الآية: هو جبل محيط بالأرض والسطور هو جبل بالقدس عن يمين المسجد، ويعرف بطور زيتا، وقد صعدته وتبركت به. والطور: جبل آخر عن قبليه، به قبر هارون عليه السلام، وهو يزاز إلى الآن. والطور: جبل برأس العين. والطور: جبل آخر مطل على طبرية الأردن. والطور أيضا: جبل شاهق عند كورة تشتمل على عدة قرى تعرف بهذا الاسم بمصر، من القبلية، وينسب إليه الكمثرى الجيد، وزعمت طائفة من اليهود أنه جبل التجلي، وهو كذب.
 والطور: د، بنواحي نصيبين. وطورين: ة، بالري. وقال ابن دريد: الطورة مثل الطيرة في بعض اللغات. وقال الأصمعي: يقال: لقي منه الأطورين، بكسر الراء، أي الداهية، وكذلك الأقورين والأمرين. وعن أبي زيد، قال: من أمثالهم  بلغ فلان في العلم أطوريه  بفتحها، وقد تكسر، أي حديه، أوله وآخره، أو غاية ما يحاوله، أو أقصاه. وقال شمر: سمعت ابن الأعرابي يقول: بلغ فلان أطوريه، بخفض الراء: غايته وهمته. وقال ابن السكيت: بلغت من فلان أطوريه، أي الجهد والغاية في أمره. وعن الأصمعي: ركب فلان الدهر وأطوريه، أي طرفيه. وطوطرني: رماني مرمى بعد مرمى، وهذا نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: الناس أطوار، أي أخياف على حالات شتى، وقوله تعالى  وقد خلقكم أطوارا  معناه ضروبا وأحوالا مختلفة. وقال ثعلب: أطورا، أي خلقا مختلفة، كل واحد على حدة. وقال الفراء: أي نطفة ثم علقة ثم مضغة ثم عظما. وقال الأخفش: طورا علقة، وطورا مضغة. وقال غيره: أراد اختلاف المناظر والأخلاق. وتعدى طوره: حاله الذي يخصه. وحمام طوراني وطوري: منسوب إلى الطور، جبل وقيل: هذا الجبل يقال له طرآن، نسب شاذ، ويقال: جاء من بلد بعيد. ورجل طوري: غريب.

### Türkçe

**الطور**، fetih ile: **التارة**; denir: **طورا بعد طور**, yani **تارة بعد تارة**. **النابغة** “**السليم**”in vasfında dedi:
  Geceledim, sanki bana saldırmış gibi, küçük bir (yılan)                      benekli (olan)dan; dişlerinde zehir akıcı.
  Kötü zehrinden dolayı onu okuyup üfleyenler ondan sakınır                      onu bir defa salar, bir defa geri çeker. **ج**: **أطوار**. **الطور**: şeyin sınırı üzerinde yahut onun hizasında olan; yani onun karşısı; ve onun uzunluğu; **الطور** gibi, zamme ile. Ve **الطوار** fetih ile; ve denir: Bu duvarın **طوار**ı ile bir ip gördüm; yani onun uzunluğu ile. Ve denir: Bu ev, şu evin **طوار**ı iledir; yani onun duvarı, onun duvarına tek bir düzen üzere bitişiktir. **أبو بكر** dedi: Her şey bir şeye eşit olursa, o onun **طور**u ve **طوار**ıdır. **الطور**: iki şey arasındaki sınır. **الطور**: miktar; ve “onun **طور**unu aştı”, yani onun sınırını ve miktarını. **الطور**: bir şeyin etrafında dönüp dolaşma; “şeyin etrafında **طار** etti, **طورا**”; **الطوران** gibi, harekeli. Ondandır: “Falan beni **يطورني** etmez”; yani **طواري**me yaklaşmaz. Ve denir: “Bizim **حرانا**mıza **تطر** etme”; yani çevremizde olana yaklaşma. Ve falan, falan ile **يطور** eder; sanki onun çevresinde dönüp dolaşır ve ona yaklaşır. **علي**’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun:  “Allah’a yemin olsun, **ما سمر سمير** oldukça onunla **لا أطور** ederim.”  Yani ona asla yaklaşmam. Ve **طورا الدار**, ve kesrelenir: onunla birlikte uzanmış olan avludan olan şey. Ve **الطوري** zamme ile: kuşlardan ve insanlardan vahşi olan. Dil ehlinden bazıları **ذي الرمة**’nin sözü hakkında dedi:
  Her köyden (uzak) **أعاريب** **طوريون**                      ölümlerden sakınarak yahut kaderlerden sakınarak. “**طوريون**” dedi; yani vahşîler; vebadan ve helakten sakınarak köylerden uzaklaşırlar; sanki **الطور**a nisbet edilmişlerdir; o da Şam’da bir dağdır. Araplar der: “Onda, yani evde, ne **طوري** var ne **دوري**”; yani hiç kimse. **العجاج** dedi:
  Ve bir belde ki onda **طوري** yok

**الليث** dedi: Evde **طوراني** yok; yani hiç kimse. **طوران**: bir belde; Herat’ta, ve bir diğeri **المدائن** tarafında. **طوران**: Sind’de geniş bir nahiye. Ve **الطور**: dağ. **الروض الأنف**’te: **الطور**: ağaç bitiren her dağdır; eğer hiçbir şey bitirmezse **طور** değildir. **الطور**: evin avlusu; **الطورة** gibi. **الطور**: **أيلة** yakınında bir dağ; Süryanice’de o **طورى**’dır; ona nisbet **طورى** ve **طوراني**’dir. Ve **سيناء**’ya izafe edilir; Yüce Allah’ın sözü:  “**وشجرة تخرج من طور سيناء**”  içinde. Yine **سينين**’e izafe edilir; Yüce Allah’ın sözü:  “**والتين والزيتون. وطور سينين**”  içinde. Ve denildi ki: **سيناء** taşlardır; ve denildi ki: o yerin adıdır. Ve **الطور**: Şam’da bir dağdır; ve denildi ki: o, **سيناء**’ya izafe edilendir. **الفراء**, Yüce Allah’ın sözü:  “**والطور وكتاب مسطور**”  hakkında dedi: O, Allah Teâlâ’nın Musa’ya, عليه السلام, konuşma ile konuştuğu Medyen’deki dağdır. **المصنف** **البصائر**’de bu âyeti zikrettikten sonra dedi: O, yeri kuşatan bir dağdır; ve **السطور** Kudüs’te mescidin sağında bir dağdır; **طور زيتا** diye bilinir; ben ona çıktım ve onunla bereketlendim. Ve **الطور**: öncekilerden başka bir dağdır; onda Harun’un, عليه السلام, kabri vardır; ve o şimdiye dek **يزاز**’dır. Ve **الطور**: **رأس العين**’de bir dağdır. Ve **الطور**: Ürdün Taberiye’sine bakan başka bir dağdır. Ve **الطور** ayrıca: Mısır’da, **القبلية**’den, bu adla bilinen birkaç köyü içine alan bir **كورة** yanında yüksek bir dağdır; ona iyi armut nisbet edilir. Yahudilerden bir taife onun tecellî dağı olduğunu iddia etti; o yalandır.
 Ve **الطور**: bir belde; **نصيبين** taraflarında. Ve **طورين**: bir belde; Rey’de. **ابن دريد** dedi: **الطورة**, bazı dillerde **الطيرة** gibidir. **الأصمعي** dedi: Denir: Ondan **الأطورين** ile karşılaştı; **الراء**’ın kesresiyle; yani musibet; ve كذلك **الأقورين** ve **الأمرين**. **أبو زيد**’den: Onların mesellerindendir:  “Falan ilimde **أطوريه**’ne ulaştı”; fetih ile; ve bazen kesrelenir; yani onun iki sınırına: evveli ve âhiri; yahut onun giriştiğinin nihayetine; yahut onun en uç noktasına. **شمر** dedi: **ابن الأعرابي**’yi şöyle derken işittim: Falan **أطوريه**’ne ulaştı; **الراء**’ın hafdıyla: onun nihayeti ve himmeti. **ابن السكيت** dedi: Falanda **أطوريه**’ne ulaştım; yani onun işinde gayret ve nihayet. **الأصمعي**’den: Falan zamanı ve **أطوريه**’ni bindi; yani onun iki ucunu. Ve **طوطرني**: beni atıştan sonra atışla attı; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: İnsanlar **أطوار**dır; yani çeşitli hâller üzere farklı tabiatlardır. Ve Yüce Allah’ın sözü:  “**وقد خلقكم أطوارا**”  mânâsı: çeşitler ve farklı hâller. **ثعلب** dedi: **أطوارا**; yani farklı yaratılışlar; her biri ayrı ayrı. **الفراء** dedi: yani nutfe, sonra alaka, sonra mudğa, sonra kemik. **الأخفش** dedi: bir defa alaka, bir defa mudğa. Başkası dedi: görünüşlerin ve ahlâkın farklılığını murad etti. Ve “onun **طور**unu aştı”: ona mahsus olan hâli. Ve **حمام طوراني** ve **طوري**: **الطور**a nisbetlidir; bir dağ. Ve denildi ki: Bu dağa **طرآن** denir; şâz nisbet. Ve denir: Uzak bir beldeden geldi. Ve **رجل طوري**: garip.
