# طوس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طوس

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**س ط و**، **س و ط**، **ط و س**، **و س ط**، **ط س ي**، **ط ي س**، **ط س أ** مستعملات

**سطو**:
**السَّطو**: insanların üzerine, onların üstünden onları kahrederek yayılmadır; denilir: **سَطَوْتُ** عليه وبه. Aziz ve celil Allah dedi: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
**والسُّطو**: yakalamanın şiddetidir. Ancak at **ساطياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer bütün atların üzerine **يَسْطُو** eder; böylece iki ayağı üzerinde doğrulur ve iki eliyle **يَسْطُو** eder.
Ve aygır, **طَروقته** üzerine **يَسْطُو** eder.
**والسَّطْو**: çobanın **يَسْطُوَ** etmesi; böylece elini dişi devenin rahmine sokması, sonra yavrusunu parçalanmış olarak çıkarmasıdır; bazen yavru onun karnında takılır da çıkarılır; ve kendisinden korkulursa kadınla da yapılır.
Atların koştuğu zaman **سَطْوُ**’su: hiçbir şeyi bırakmamasıdır; nalları nasıl düştüyse aldırmaz.
Ve bazen çoban, üzerine aşağılık bir aygır sıçradığında kısrağa **سطا** eder; böylece rahmine eliyle dokunur da **الوَثْر**’i çıkarır; o, aygırın suyudur; ki gebe kalmasın. Rü’be dedi:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
Ve denilir: **اتّقِ سَطْوتَهُ**; yani onu yakaladı.

**سوط**:
**السَّوْط**: bilinen (şey). Ve **السَّوْط**: senin bir şeyi bir şeyle karıştırmandır. Dedi: **مَسُوطٌ** لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
Ve **المِسْوَطُ**: onunla **يُساطُ** edilendir. Ve **السَّوّاطُ**; ve **سَوّط** أَمرَه **تَسْويطاً**: yani onda karıştırdı. Dedi:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على **تَسويطها** بمُعـانِ
Ve **السُّوَيْطاء**: hurması ve suyu çok olan bir çorbadır.

**وسط**:
**الوَسْط**; hafifletilmiş olarak, bir şey için bir yer olur; dersin: Zeyd evin **وَسْطَ**’ındadır. Sîn’i nasb edersen, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
Ve falan, insanların bir topluluğunu **وَسَطَ** etti; o, onların **يَسِطُهُمْ**’udur; onların **وَسط**’unda olduğunda.
Ve eyerin **واسط**’ı **واسِطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, **الآخرة** ile **القادمة** arasında bir **وَسَطٌ**tur. Onun çoğulu: **أواسط**. Ve gerdanlığın **واسطة**’sı: dizilmiş **الكِرْس**’in **وَسَط**’ında bulunan bir cevherdir.
Ve falan, kavminde soyu bakımından **وَسِيطُ**tur; ve **وَسُطَ** **وَساطة** ve **سِطَةً** ve **وسّطة** **توسيطا**.
Dedi:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
Ve falan, evin **وسيطُ**’idir; ve bir kadın **وسيطةٌ**. Ve **الواسط**: bitkidir; Hüzeyliyye (lehçesi). Ve **واسط**: bir bölgedir. Ve insanlardan ve her şeyden **الوَسَطُ**: onun en adili ve en faziletlisidir; ne aşırı pahalıdır ne de eksik bırakan.

**طوس**:
**الطّاوُوس**: güzel bir kuştur. Ve güzel şeye denilir: o, elbette **لَمُطَوَّسٌ**tur. Rü’be dedi:
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ **المُطَوَّسِ**

**طسي**:

**طسأ**:
**طَسِيَتْ** nefsi; böylece o **طاسية**’dir; yani yağlıyı yemekten değişti de onu tiksinir görürsün; hemze yapılabilir.
İsim: **الطُّسْأَةُ**. Ve bu şey beni **أطسَأني**.

**طيس**:
**الطَّيْسُ**: çok sayı(lar)dır. Rü’be dedi:
عَدَدْتُ قومي كعَديد **الطَّيْسِ**
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي
