# طوع (ط-و-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir

- Harfler: ط - و - ع
- Kur'an'da: 129 geçiş · 118 ayet · 47 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (47)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْتَطِيعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَسْتَفْعِلُونَ | Güç yetirirler | 15 | 15 | [2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:273.md) |
| [وَأَطِيعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعِلُوا | Ve itaat edin; İitaat edin; İtaat edin | 14 | 12 | [3:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:132.md) |
| [وَأَطِيعُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | وَأَفْعِلُونِ | Ve bana itaat edin | 11 | 11 | [3:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:50.md) |
| [وَأَطَعْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve itaat ettik | 6 | 6 | [2:285](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:285.md) |
| [يُطِعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%90.md) | يُفْعِلِ | İtaat eder | 6 | 6 | [4:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:13.md) |
| [أَطِيعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أَفْعِلُوا | İtaat edin | 5 | 5 | [3:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:32.md) |
| [اسْتَطَعْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | اسْتَفْعَلْتُمْ | Güç yetirdiniz | 5 | 5 | [8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/8:60.md) |
| [تُطِيعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | İtaat edersiniz; İtaat etme | 5 | 5 | [3:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:100.md) |
| [اسْتَطَاعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | اسْتَفْعَلُوا | Güç yetirdiler | 4 | 4 | [2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:217.md) |
| [تَسْتَطِيعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8E.md) | تَسْتَفْعِلَ | Güç yetirirsin | 4 | 4 | [18:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:41.md) |
| [تُطِعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%90.md) | تُفْعِلِ | İtaat etme | 4 | 4 | [25:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/25:52.md) |
| [تُطِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | تُفْعِلْ | İtaat etme; İtaat edersin | 4 | 4 | [6:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/6:116.md) |
| [طَوْعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%B7%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Gönüllü olmak | 4 | 4 | [3:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:83.md) |
| [طَاعَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَعَلَةٌ | İtaat | 3 | 3 | [4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:81.md) |
| [أَطَعْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | İtaat ettik | 2 | 2 | [33:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:66.md) |
| [اسْتَطَعْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | اسْتَفْعَلْتَ | Güç yetirdin | 2 | 2 | [6:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/6:35.md) |
| [تَطَوَّعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%8E.md) | تَفَعَّلَ | Fazladan yaptı | 2 | 2 | [2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:158.md) |
| [تُطِعْهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | تُفْعِلْهُمَا | İkisine itaat etme | 2 | 2 | [29:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/29:8.md) |
| [يَسْتَطِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | يَسْتَفْعِلْ | Güç yetirir | 2 | 2 | [4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:25.md) |
| [يَسْتَطِيعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F.md) | يَسْتَفْعِلُ | Güç yetirir | 2 | 2 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:282.md) |
| [أَطَاعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | İtaat etti | 1 | 1 | [4:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:80.md) |
| [أَطَاعُونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلُونَا | Bize itaat ettiler | 1 | 1 | [3:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:168.md) |
| [أَطَعْتُمُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمُوهُمْ | Onlara itaat ettiniz | 1 | 1 | [6:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/6:121.md) |
| [أَطَعْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمْ | İtaat ettiniz | 1 | 1 | [23:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/23:34.md) |
| [أَطَعْنَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْنَكُمْ | Size itaat ettiler | 1 | 1 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:34.md) |
| [اسْتَطَاعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E.md) | اسْتَفْعَلَ | Güç yetirdi | 1 | 1 | [3:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:97.md) |
| [اسْتَطَعْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | اسْتَفْعَلْتُ | Güç yetirdim | 1 | 1 | [11:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/11:88.md) |
| [اسْتَطَعْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | اسْتَفْعَلْنَا | Güç yetirdik | 1 | 1 | [9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:42.md) |
| [اسْطَاعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | اسْتَفْعَلُوا | Güç yetirdiler | 1 | 1 | [18:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:97.md) |
| [الْمُطَّوِّعِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%90%D9%91%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُتَفَعِّلِينَ | Fazladan yapanlar | 1 | 1 | [9:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:79.md) |
| [تَسْتَطِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | تَسْتَفْعِلْ | Güç yetirirsin | 1 | 1 | [18:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:78.md) |
| [تَسْتَطِيعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَسْتَفْعِلُوا | Güç yetirirsiniz | 1 | 1 | [4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:129.md) |
| [تَسْتَطِيعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَسْتَفْعِلُونَ | Güç yetirirsiniz | 1 | 1 | [25:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/25:19.md) |
| [تَسْطِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | تَسْتَفْعِلْ | Güç yetirirsin | 1 | 1 | [18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:82.md) |
| [تُطِعْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | تُفْعِلْهُ | Ona itaat etme | 1 | 1 | [96:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/96:19.md) |
| [تُطِيعُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | تُفْعِلُوهُ | Ona itaat edersiniz | 1 | 1 | [24:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:54.md) |
| [سَنُطِيعُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | سَنُفْعِلُكُمْ | Size itaat edeceğiz | 1 | 1 | [47:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/47:26.md) |
| [طَائِعِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Gönüllü olanlar | 1 | 1 | [41:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/41:11.md) |
| [فَأَطَاعُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَأَفْعَلُوهُ | Hemen ona itaat ettiler | 1 | 1 | [43:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/43:54.md) |
| [فَطَوَّعَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَّلَتْ | İtaat ettirdi | 1 | 1 | [5:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/5:30.md) |
| [لِيُطَاعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E.md) | لِيُفْعَلَ | İtaat edilmesi için | 1 | 1 | [4:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:64.md) |
| [مُطَاعٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8D.md) | مُفْعَلٍ | İtaat edilen | 1 | 1 | [81:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/81:21.md) |
| [نُطِيعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F.md) | نُفْعِلُ | İtaat ederiz | 1 | 1 | [59:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/59:11.md) |
| [وَأَطِعْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B7%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | وَأَفْعِلْنَ | Ve itaat edin | 1 | 1 | [33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:33.md) |
| [وَيُطِيعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيُفْعِلُونَ | Ve itaat ederler | 1 | 1 | [9:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:71.md) |
| [يُطَاعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | İtaat edilir | 1 | 1 | [40:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/40:18.md) |
| [يُطِيعُكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8F%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفْعِلُكُمْ | Size itaat eder | 1 | 1 | [49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/49:7.md) |

## Mücavir kökler — 142 mücavir (389 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 72 ortak ayet · G² 49 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
2. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 28 ortak ayet · G² 34 · Saçak demektir
3. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 19 ortak ayet · G² 29 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
4. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 9 ortak ayet · G² 17 · İki yüzlüler
5. [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) — 6 ortak ayet · G² 17 · Hoşlanmadı
6. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 16 · Granit taş demektir
7. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 13 ortak ayet · G² 15 · Veli arka demektir
8. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 13 · Biribirini kesen yoldur
9. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Cehd düz, sert yer demektir
10. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Tanınan ile
11. [عنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sıkıntıya düştünüz
12. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
13. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
14. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
15. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 8 ortak ayet · G² 7 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
16. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Heyl (hı) : At demektir
17. [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
18. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Beraber
19. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 6 · Murar acı bir ağacın adıdır
20. [فوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B2.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Fevz Gölgeliktir
21. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sume” damga demektir
22. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · İşiten
23. [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Hilye süs demektir
24. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sufur” süpürgedir
25. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
26. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
27. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
28. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Dane, inek yavrusuna denir
29. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
30. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Hayr : At sürüsü demektir
31. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
32. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Yaşlı adamdır
33. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
34. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
35. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
36. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Rical ayak demektir
37. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
38. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
39. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hadid demir demektir
40. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Gerilmiş yay demektir
41. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
42. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
43. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
44. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
45. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · İş ayakkabısı
46. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
47. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Katlanmış deri demektir
48. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
49. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 14 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
50. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Bürde” gocuk demektir
51. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 20 ortak ayet · G² 3 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
52. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Denk tutuyorlar
53. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
54. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
55. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
56. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · İsa
57. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hacebe kaş demektir
58. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “On” demektir
59. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Kadınlar
60. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%B9/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طوع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md), [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md), [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md), [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yönlendiriciye direnç göstermeksizin uyum sağlama, yulaf veya sevke kendiliğinden boyun eğme, esneklik ve kolaylaşma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi emre ve yaratılış yasalarına içsel rıza, gönüllülük ve tam bir teslimiyetle yönelme; yapabilirlik (istitaat) imkânını hayra seferber etme |
| Çekirdek Özet 3 | İtaatin zorlama (kerh) olmaksızın içsel kabulle gerçekleştiği, meşru iradenin sisteme dirençsiz entegrasyonu ve gönüllü sorumluluk üstlenme (tetavvu) |
| Kritik Hata Riski | İtaati körü körüne ve baskı altında boyun eğme zannederek kökün özündeki gönüllülük, rıza ve uyum (tav‘) boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طو | Kuşatma, uzama, bükülme, çevreleme ve bir eksen etrafında yön alma hareketi; bu hareket [طود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AF.md) (yükselip kuşatma), [طور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B1.md) (sınır ve çevre çekme), [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) (çevresinde dönme), [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) (boyna sarma/kuşatma), [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) (mesafece uzama) ve [طوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) (katlama/bükme) köklerinde somutlaşır. | ع | Boğazın derinliklerinden çıkan kaynak ve derinlik bildiren harfin eklenmesiyle soyut/fiziksel esneklik, sevk edilene içten boyun eğme, yulara uyum sağlama ve emre dirençsiz yönelme anlamına daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir alanı, yörüngeyi veya sınırı belirleme, kuşatıcı bir çerçeve içine girme hareketini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki unsuru birbirine eklemleme, kopmayacak biçimde bağ kurma ve bağımlı kılma işlevini yüklenir. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Bilinçli yöneliş, algı, içsel kaynak ve rızanın kaynaklandığı derin idraki simgeler. |
| طوع | Kuşatıcı bir eksene bağlanarak bilinçli ve dirençsizce akma | Dışsal bir zorlama olmadan, belirlenmiş bir ilahi veya ontolojik yörüngeye (ط) rabıta kurup (و) basiretle ve içtenlikle (ع) uyum sağlama hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanın (özellikle at veya devenin) gemine, dizginine veya yularına direnç göstermeden başını eğip sürücüsünün istediği yöne akması; olgunlaşan meyvenin kendiliğinden dala asılmadan kolayca koparılmaya gelmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-Mütenahhil el-Hüzelî şiirinde itaatkâr, söz dinleyen ve idareye kolayca gelen niteliği şu mısralarla tasvir etmiştir: إذا سدته سدت مطواعة / ومهما وكلت إليه كفاه |
| Erken Arapça kullanım | Su kuyusundan kova çekerken ipin ve kovanın zorluk çıkarmadan gelmesini ifade eden bedevi deyişlerinde ve er-Rakkâs el-Kelbî'nin kuyu devesi ve kovayı tasvirinde geçer: أحلف بالله لتخرجنّه / كارهة أو لتطاوعنّه |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde طوع kökü, merkezi ve güneybatı kollarında özellikle «boyun eğme», «yumuşama», «rıza gösterme» ve «uyumlu hareket etme» semantik ekseninde yer alır. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren birincil kökler sınırlı olmakla birlikte, emre amade olma ve itaat etme kavramları genellikle שמע üzerinden kurulurken, Arapça kökün gösterdiği esneklik ve sevk edilebilirlik katmanı güney Sami dillerinde (Arapça ve Güney Arapçası kitabelerinde) belirgin bir biçimde öne çıkar. Kökün türevlerinden olan «istitaat» (güç yetirme) formu da bir işin fail için dirençsiz hale gelmesi, tabiatın ve şartların o fiile «itaat etmesi» ve fiilin kolayca vuku bulabilmesi zeminine dayanır. Bu bağlamda Sami dillerindeki sert buyruk-köle ilişkisinden ziyade, Arapçada kök; içsel rıza, yuların yönüne dirençsiz akış ve tabiatın fıtrata muvafakati biçiminde özgün bir anlam genişlemesi yaşamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طوع kökünden türeyen طاع, أطاع, استطاع, تطوع | Temel fiziksel eylem olan yumuşaklık ve sevk edilene uyum, ahlaki ve hukuki itaate, imkân bulmaya (istitaat) ve gönüllü fazladan iyilik yapmaya (tetavvu) evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanı | Emre direnç göstermeme, rıza ile takip etme; boyun eğmenin zorlama (kerh) zıddı olarak bir tür esneklik ve kabulleniş bildirmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanları | İlksel bükülme, uyarlanma ve akışkan hareket bildiren iki konsonlu köklerle uzaktan semantik örtüşme. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طوع | Anlamlı | Uymak, itaat etmek, boyun eğmek | Bir emre, yönlendirmeye veya fıtrata içtenlikle, direnç göstermeksizin uyum sağlama. | Hedef kök; Kur'an'da 129 kez geçer. |
| [طعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| وطع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [وعط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B7.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde terkip edilmemiş biçimdir; Kur'an'da geçmez. |
| [عطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B7%D9%88.md) | Anlamlı | Vermek, uzatmak, bahşetmek | Bir şeyi elden ele geçirmek, boyun eğip bir şeyi teslim etmek veya ihsanda bulunmak. | Kur'an'da geçer; yöneliş ve teslimiyet yönüyle hedef kökle semantik akrabalık taşır. |
| [عوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B7.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişiyle müstakil kök oluşturmaz; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طوع | Merkez | İtaat, uyum, gönüllülük | Dışsal zorlama olmaksızın, içsel rıza ve esneklikle emre veya fıtrata tabi olma. | Zıddı zorlama (kerh) olan, failin iradesini ve kolaylığını içeren teslimiyet. |
| [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | Tabi olma, izleme | Birinin ardından gitmek, ayak izini takip etmek; fiziksel veya düşünsel peşisıra gidiş. | طوع içsel kabule ve emre boyun eğmeye odaklanırken, [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) zamansal ve mekânsal ardışıklığı öne çıkarır. |
| [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) | Komşu | Sürekli ve huşu ile itaat | Bir buyruğa kesintisiz, sükûnet, saygı ve ibadet ciddiyetiyle boyun eğme. | طوع genel uyumu ve gönüllülüğü, [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) ise bu itaatin ibadet eksenindeki derin ve sürekli halini anlatır. |
| [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Komşu | Alçalma, boyun bükme | Güç veya heybet karşısında baş eğmek, fiziksel ve psikolojik olarak küçülmek. | [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) dış baskı veya mutlak azamet karşısında kırılmayı içerirken, طوع gönüllü ve rahat bir akışı ifade eder. |
| [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Dinleme, icabet etme | Mesajı algılayıp gereğini yerine getirme, söze kulak verip boyun eğme. | طوع dinlemenin neticesinde oluşan fiili uyum ve teslimiyeti simgelerken, [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) anlama ve kulak verme başlangıcıdır. |
| [كره](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%87.md) | Zıt | Zorlanma, hoşnutsuzluk, baskı | İstemeyerek, nefret ederek, cebir veya içsel bir dirençle bir işe maruz kalma. | طوع kökünün doğrudan Kur'anî ve lügavî zıddıdır; rızasız ve zoraki durumu anlatır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طوع | İtaat etmek, boyun eğmek, gönüllü olmak | İradeyi yönlendiriciye uyumlu kılmak, dirençsiz teslimiyet ve yapabilirlik göstermek. | Kesin |
| Latince | oboedire, voluntas | İtaat etmek, gönüllü irade | Oboedire söz dinlemeyi (işitip uymayı) öne çıkarır; kökün rıza ve kolaylık boyutunu voluntas tamamlar. | Güçlü |
| İngilizce | obedience, compliance, volition | İtaat, gönüllü uyum, güç yetirme | Compliance dirençsiz uyumu, volition içsel iradeyi ifade eder; tek başına obedience kökün gönüllülük ve 'istitaat' yönünü eksik bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Gehorsam, Freiwilligkeit | İtaat, gönüllülük | Gehorsam emre uymayı verirken, Freiwilligkeit kökün 'tetavvu' (gönüllü katkı) boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | obéissance, consentement | İtaat, rıza ve uyum | Consentement karşılığın içsel kabul boyutunu, obéissance ise emir karşısındaki amadeliği karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أطاع / يطيع / أطيعوا | Hukuki ve ahlaki itaat; vahye ve peygambere boyun eğme | Resule, Allah'a ve meşru otoriteye uymayı emreden ayetler (Âl-i İmrân [3:132](https://lisan.digital/tr/ayet/3:132.md), Nisâ [4:59](https://lisan.digital/tr/ayet/4:59.md), Enfâl [8:46](https://lisan.digital/tr/ayet/8:46.md)). |
| استطاع / يستطيع | Güç yetirme, imkân bulma, yapabilirlik (istitaat) | Şartların fiile elverişli olması, fiziki/maddi kapasite bağlamı (Bakara [2:273](https://lisan.digital/tr/ayet/2:273.md), Kehf [18:97](https://lisan.digital/tr/ayet/18:97.md), Kâfırûn/Tegâbün [64:16](https://lisan.digital/tr/ayet/64:16.md)). |
| طوعا | Ontolojik teslimiyet, fıtri ve kozmik uyum | Evrenin ve içindekilerin Allah'ın yasalarına dirençsizce ram olması (Âl-i İmrân [3:83](https://lisan.digital/tr/ayet/3:83.md), Ra'd [13:15](https://lisan.digital/tr/ayet/13:15.md), Fussilet [41:11](https://lisan.digital/tr/ayet/41:11.md)). |
| تطوع / مطوعين | Farz olmayan bir iyiliği gönülden gelerek fazladan yapma | Sadaka, hac ve oruç gibi ibadetlerde nafile ve teselefe dönük hayırlar (Bakara [2:158](https://lisan.digital/tr/ayet/2:158.md), Bakara [2:184](https://lisan.digital/tr/ayet/2:184.md), Tevbe [9:79](https://lisan.digital/tr/ayet/9:79.md)). |
| طوعت | Nefsin bir şeyi kolay, çekici ve meşru göstermesi | Kabil'in nefsine kardeşini öldürmeyi kolaylaştırması ve boyun eğdirmesi bağlamı (Mâide [5:30](https://lisan.digital/tr/ayet/5:30.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstitaat (استطاعة) ve irade teorisi | Kula ait fiillerin meydana gelmesinde güç yetirmenin (istitaat) fiilden önce mi yoksa fiille beraber mi var olduğu; cebir-ihtiyar tartışması. | Gücün fiile elverişli hale gelmesi ve iradenin dirençsiz yönelimi. |
| Fıkıh | Taat ve tetavvu (تطوع) ahkâmı | Farz/vacip olan itaat ile mükellefin kendi rızasıyla fazladan üstlendiği nafile ibadetlerin hükümleri; veliye ve lidere itaat sınırları. | Hukuken bağlayıcı buyruğa uyum ve bağlayıcı olmayan gönüllü taahhüt. |
| Tefsir | Kozmik ve ahlaki teslimiyet ayrımı | Evrenin «tav'an ve kerhen» boyun eğmesi ile insanın iradi itaati arasındaki farklar ve peygambere itaatin Allah'a itaat oluşunun mahiyeti. | Yaratılışın fıtri kanunlara uyumu ile insanın hür iradeyle teslimiyeti. |
| Hadis | Otoriteye itaat ve maruf şartı | «Yaratıcıya isyanın olduğu yerde yaratılana itaat yoktur» ilkesiyle itaatin meşruiyet alanının (maruf) çerçevelenmesi. | Körükörüne teslimiyetin reddi, itaatin hakka ve marufa tabi kılınması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uluhiyete muhataplık | Fıtri ve iradi teslimiyet | İbadet ve emirlere dirençsiz yönelme | Dini hayatta itaat, şekilsel bir zorlama değil; kalbin ve aklın hakikate gönüllü intibakıdır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ontolojik yasalar | Doğal nedensellik ve yasaya uyum | Sistemin sürtünmesiz işlemesi | Kozmostaki varlıkların yaratılış formlarına tam muvafakati; bilimin keşfettiği düzenlilik. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | Hukuki riayet ve toplumsal sözleşme | Sosyal nizamın tesisi ve anarşinin önlenmesi | Yöneticinin maruf dairesindeki kararlarına toplumun rıza ile uyması; meşruiyet bittiğinde itaatin kalkması. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve kamu yararı | Gönüllü fedakârlık ve infak (tetavvu) | Servet dolaşımını ve refahı tabana yayma | Bireyin sadece yasal vergilerle yetinmeyip gönüllü olarak kaynaklarını toplum yararına seferber etmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz akış, minimum direnç prensibi ve sistemik kondüktans (iletkenlik) | Fizikte bir akışkanın kanala veya elektrik yükünün iletkene dirençle karşılaşmadan akması; bir sistemin uygulanan kuvvete gösterdiği rezonans ve uyum. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif entegrasyon ve içselleştirilmiş meşruiyet (içsel uyum) | Sosyolojide bireyin toplumsal kuralları bir dış baskı veya ceza korkusuyla değil, meşruiyetine inanarak kendiliğinden benimsemesi ve uygulaması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İtaat (طاعة) kelimesini sadece otoriter rejimlerdeki sorgulanmayan, iradesiz, mekanik ve baskıya dayalı «kula kulluk» veya «kölece boyun eğme» seviyesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; evrenin kozmik düzeninden (tav'an), insanın fiil yapabilme kapasitesine (istitaat) ve hiçbir zorlama olmaksızın sırf aşk ve hayır için fazladan amel etmeye (tetavvu) kadar geniş bir gönüllülük ve imkân matrisini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'daki itaat anlayışının akıl ve iradeyi iptal eden bir kölelik rejimi olduğu sanılır; maruf şartı göz ardı edilerek zalim otoritelere mutlak boyun eğmeye kapı aralanır veya ibadetlerdeki samimi gönüllülük boyutu silinir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik tasavvurunda varlığın Allah karşısındaki konumunu ve insanın hür iradesiyle kuracağı ahlaki irtibatı özetler. Cebir ile hürriyet arasındaki ayrımı göstererek ibadetin ancak rıza ve gönüllülükle kıymet kazanacağını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kainatın yaratılış ve boyun eğişini bildiren kozmolojik ayetlerde ([3:83](https://lisan.digital/tr/ayet/3:83.md), [41:11](https://lisan.digital/tr/ayet/41:11.md)); peygamberin tebliğ ve otorite sınırlarını çizen ayetlerde ([4:59](https://lisan.digital/tr/ayet/4:59.md), [4:80](https://lisan.digital/tr/ayet/4:80.md)); sorumluluk ve güç sınırını gösteren hüküm ayetlerinde ([64:16](https://lisan.digital/tr/ayet/64:16.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî yükümlülüklerin (teklif) insanı ezen bir yük olduğu zannını yıkar; mükellefiyetin ancak güç yetirme (istitaat) sınırları içinde geçerli olduğunu ve asıl faziletin içsel bir arzuyla hayra koşmak (tetavvu) olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dizgin ve yulara direnç göstermeyen bir binek gibi, sevk edenin iradesine yumuşaklıkla, pürüzsüzce ve kolaylıkla boyun eğme; olgun meyvenin çekilmeye ihtiyaç duymaksızın ele gelmesi.
- Soyut anlam: Dış bir zorlama ve baskı (kerh) bulunmaksızın, bir emre, hakikate veya ontolojik yasaya içsel rıza, iradi kabul ve tam bir ahenkle uyum sağlama durumu.
- Sistematik karşılık: Sistemin sevk ve idare edici ilkesi ile sistemin unsurları arasındaki direnç katsayısının sıfıra yaklaşması; potansiyel yapabilirlik gücünün (istitaat) gönüllü eyleme (tetavvu) dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$T = \frac{C \cdot V}{R + \epsilon} \cdot \Theta(E)$$
- LaTeX açıklaması:

Burada $T$, yönelinen itaatin ve eylemin saflık derecesini (tav‘/tâat); $C$, meşru emir ve yönlendirici ilkeden doğan kapasiteyi; $V$, eylemi yapan failin içsel gönüllülük ve hür iradesini (volition/tetavvu); $R$, dışsal baskı veya içsel direnç katsayısını (kerh faktörü); $\epsilon$, paydanın sıfır olmasını engelleyen sınır değerini; $\Theta(E)$ ise fiilin failin güç yetirebilirlik alanında (istitaat) olup olmadığını belirleyen Heaviside eşik fonksiyonunu temsil eder. Direnç ($R$) sıfıra yaklaşıp irade ($V$) ve imkân ($\Theta$) tam olduğunda hakiki itaat ($T$) azami değerine ulaşır.

## Geçtiği ayetler (118 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:158.md) — تَطَوَّعَ

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

### [Bakara 2:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:184.md) — تَطَوَّعَ

أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için

### [Bakara 2:217](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:217.md) — اسْتَطَاعُوا

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Sana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

### [Bakara 2:273](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:273.md) — يَسْتَطِيعُونَ

لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ

Meal (IK): Sadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:282.md) — يَسْتَطِيعُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Bakara 2:285](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/2:285.md) — وَأَطَعْنَا

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Peygamber de, iman edenler de O’na indirilene inandı. Hepsi de Allah’a, meleklerine, kitablarına, peygamberlerine iman etti. O’nun peygamberlerinden hiçbirinin arasını tefrik etmeyiz. İşittik ve itaat ettik. Affını dileriz, ey Rabbımız. Dönüş Sana’dır, dediler.

### [Ali İmran 3:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:32.md) — أَطِيعُوا

قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a ve peygamberlere itaat edin, de. Şayet yüz çevirirlerse şüphesiz ki Allah, kafirleri sevmez.

### [Ali İmran 3:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:50.md) — وَأَطِيعُونِ

وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Benden önce gelen Tevrat’ı tasdik etmek ve size haram kılınanların bir kısmını helal kılmak üzere Rabbınızdan size bir ayet getirdim. Artık Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

### [Ali İmran 3:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:83.md) — طَوْعًا

أَفَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَلَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَإِلَيْهِ يُرْجَعُونَ

Meal (IK): Yoksa Allah’ın dininden başkasını mı arıyorlar? Oysa göklerde ve yerde kim varsa; ister istemez O’na teslim olmuştur. Ve O’na döndürüleceklerdir.

### [Ali İmran 3:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:97.md) — اسْتَطَاعَ

فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Orada apaçık alametlerle, İbrahim’in makamı vardır. Kim, oraya girerse emin olur. Ona yol bulabilen herkesin, Ka’be’yi haccetmesi insanlar üzerinde Allah’ın bir hakkıdır. Kim inkar ederse; bilsin ki doğrusu Allah, alemlerden müstağni’dir.

### [Ali İmran 3:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:100.md) — تُطِيعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا فَرِيقًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ يَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ كَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; eğer kendilerine kitab verilenlerden herhangi bir zümreye uyarsanız, imanınızdan sonra sizi çevirirler de kafir yaparlar.

### [Ali İmran 3:132](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:132.md) — وَأَطِيعُوا

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Allah’a ve Peygamber’e itaat edin ki rahmete erdirilesiniz.

### [Ali İmran 3:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:149.md) — تُطِيعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; küfredenlere uyarsanız ökçelerinizin üstünden sizi geri çevirirler de hüsrana uğrayanlardan olursunuz.

### [Ali İmran 3:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/3:168.md) — أَطَاعُونَا

الَّذِينَ قَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ وَقَعَدُوا لَوْ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُوا قُلْ فَادْرَءُوا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Kendileri oturarak kardeşleri için: Bize uysalardı öldürülmezlerdi, diyenlere, de ki: Şayet sadıklardan iseniz, kendi nefislerinizden ölümü geri çevirin.

### [Nisa 4:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:13.md) — يُطِعِ

تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): İşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

### [Nisa 4:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:25.md) — يَسْتَطِعْ

وَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلًا أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَنَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ فَمِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ فَتَيَاتِكُمُ الْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى الْمُحْصَنَاتِ مِنَ الْعَذَابِ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Sizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:34.md) — أَطَعْنَكُمْ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nisa 4:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:46.md) — وَأَطَعْنَا

مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Yahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

### [Nisa 4:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:59.md) — أَطِيعُوا · وَأَطِيعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a itaat edin. Rasule ve sizden olan emir sahiblerine itaat edin. Eğer bir şeyde çekişirseniz; Allah’a ve ahiret gününe inanmışsanız onun hallini Allah’a ve Rasulüne bırakın. Bu; hem hayırlı hem de netice itibariyle daha güzeldir.

### [Nisa 4:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:64.md) — لِيُطَاعَ

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِيمًا

Meal (IK): Biz, hiçbir peygamberi Allah’ın izniyle itaat edilmekten başka bir gaye ile göndermedik. Onlar kendilerine yazık ettikleri zaman, sana gelip Allah’tan mağfiret dileseler ve peygamberleri de onlara mağfiret dileseydi elbette Allah’ı Tevvab vd Rahim olarak bulacaklardı.

### [Nisa 4:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:69.md) — يُطِعِ

وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا

Meal (IK): Kim, Allah’a ve peygambere itaat ederse; işte onlar, şehidler ve salihlerle birliktedirler. Ne iyi arkadaştır onlar.

### [Nisa 4:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:80.md) — يُطِعِ · أَطَاعَ

مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ وَمَنْ تَوَلَّى فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا

Meal (IK): Rasüle itaat eden; Allah’a itaat etmiş olur. Kim de yüz çevirirse; Biz, seni onlara koruyucu göndermedik.

### [Nisa 4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:81.md) — طَاعَةٌ

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Sana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

### [Nisa 4:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:98.md) — يَسْتَطِيعُونَ

إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Ancak erkek, kadın ve çocuklardan çaresiz kalarak bir yol bulamayan zavallılar müstesnadır.

### [Nisa 4:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/4:129.md) — تَسْتَطِيعُوا

وَلَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّسَاءِ وَلَوْ حَرَصْتُمْ فَلَا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوهَا كَالْمُعَلَّقَةِ وَإِنْ تُصْلِحُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Ne kadar isteseniz; yine de kadınlar arasında adalet yapamazsınız. Bari bir tarafa tamamen meyletmeyin ki; öbürünü askıdaymış gibi bırakmayasınız. Eğer arayı düzeltir ve haksızlıktan sakınırsanız; şüphesiz ki Allah; Gafur, Rahim olandır.

### [Maide 5:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/5:7.md) — وَأَطَعْنَا

وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Ve Allah’ın üzerinizdeki nimetini; işittik, itaat ettik, dediğinizde sizi onunla bağlamış olduğu misakını anın. Allah’tan sakının. Muhakkak ki Allah; kalblerdekini bilir.

### [Maide 5:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/5:30.md) — فَطَوَّعَتْ

فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kardeşini öldürmekte nefsine uydu ve onu öldürdü de hüsrana uğrayanlardan oldu.

### [Maide 5:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/5:92.md) — وَأَطِيعُوا

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ

Meal (IK): Allah’a itaat edin, Rasule itaat edin ve sakının. Yüz çevirecek olursanız, bilinki; peygamberimize düşen, yalnız açıkça tebliğ etmektir.

### [Maide 5:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/5:112.md) — يَسْتَطِيعُ

إِذْ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَاءِ قَالَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Hani Havariler: Ey Meryem oğlu İsa; Rabbın bize gökten bir sofra indiribilir mi? demişlerdi de, O; eğer inanmışlarsanız Allah’tan korkun, demişti.

### [En'am 6:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/6:35.md) — اسْتَطَعْتَ

وَإِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْرَاضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقًا فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّمًا فِي السَّمَاءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدَى فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْجَاهِلِينَ

Meal (IK): Eğer onların yüz çevirmeleri sana ağır geliyorsa; yeri delmeğe ve göğe merdiven dayamaya gücün yetmiş olsaydı; onlara bir ayet gösterirdin. Şayet Allah dileseydi; onları hidayet üzerinde birleştirirdi. Sakın bilgisizlerden olma.

### [En'am 6:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/6:116.md) — تُطِعْ

وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

Meal (IK): Eğer sen, yeryüzünde bulunanların çoğunluğuna uyarsan; seni Allah’ın yolundan saptırırlar. Onlar, ancak zanna uyarlar ve yalnız yalan söyleyip dururlar.

### [En'am 6:121](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/6:121.md) — أَطَعْتُمُوهُمْ

وَلَا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنَّهُ لَفِسْقٌ وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ

Meal (IK): Üzerine Allah’ın adı anılmayanlardan yemeyin. Çünkü bu; bir fısktır. Doğrusu, şeytanlar sizinle mücadele etmeleri için kendi dostlarına telkinde bulunurlar. Şayet onlara itaat ederseniz; şüphesiz ki siz de müşrikler olursunuz.

### [Araf 7:192](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/7:192.md) — يَسْتَطِيعُونَ

وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

Meal (IK): Halbuki bunlar; ne onlara yardım edebilir, ne de kendilerine bir yardımları olabilir.

### [Araf 7:197](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/7:197.md) — يَسْتَطِيعُونَ

وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ

Meal (IK): O’nu bırakıp taptıklarınız ise; size yardım edemedikleri gibi; kendilerine de yardım edemezler.

### [Enfal 8:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/8:1.md) — وَأَطِيعُوا

يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Sana ganimetlerden sorarlar. De ki: Ganimetler; Allah’ın ve Rasulünündür. Şu halde eğer mü’minler iseniz Allah’tan korkun, aranızı düzeltin, Allah’a ve peygamberlerine itaat edin.

### [Enfal 8:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/8:20.md) — أَطِيعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Dinleyip dururken ondan yüzçevirmeyin.

### [Enfal 8:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/8:46.md) — وَأَطِيعُوا

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Birbirinizle çekişmeyin. Sonra korkuya kapılırsınız da zaafa düşerseniz ve rüzgarınız gider. Sabredin, muhakkak ki Allah; sabredenlerle beraberdir.

### [Enfal 8:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/8:60.md) — اسْتَطَعْتُمْ

وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ

Meal (IK): Siz de onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen atlar hazırlayın ki bununla Allah’ın düşmanı, sizin düşmanınız ve bunlardan başka sizin bilmeyip te Allah’ın bildiği diğerlerini korkutasınız. Allah yolunda ne harcarsanız, size ödenir ve siz asla zulmolunmazsınız.

### [Tevbe 9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:42.md) — اسْتَطَعْنَا

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Eğer kolay bir kazanç ve orta bir sefer olsaydı; elbette senin arkana düşerlerdi. Fakat zorluk onlara uzak geldi. Gücümüz yetseydi; herhalde biz de sizinle beraber çıkardık, diye yemin edeceklerdir. Kendilerini helak ederler. Allah biliyor ki; onlar muhakkak yalancılardır.

### [Tevbe 9:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:53.md) — طَوْعًا

قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Gerek istekli, gerek isteksiz olarak infak edin, nasıl olsa kabul edilmeyecektir. Çünkü siz, gerçekten fasıklık eden bir kavim oldunuz.

### [Tevbe 9:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:71.md) — وَيُطِيعُونَ

وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar; birbirlerinin velileridirler. Ma’rufu emreder, münkerden nehyederler. Namaz kılarlar, zekat verirler, Allah’a ve Rasulüne itaat ederler. İşte Allah, bunlara rahmet edecektir. Muhakkak ki Allah; Aziz’dir, Hakim’dir.

### [Tevbe 9:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/9:79.md) — الْمُطَّوِّعِينَ

الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Sadaka vermekte gönülden davranan mü’minlere dil uzatan ve güçlerinin yetebildiğinden başkasını bulamayanlarla eğlenenleri Allah maskaraya çevirir. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Yunus 10:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/10:38.md) — اسْتَطَعْتُمْ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Yoksa: Onu uydurdu mu? diyorlar. De ki: Sadıklardan iseniz, onun benzeri bir sure getirin. Ve Allah’tan başka çağırabileceklerinizi de çağırın.

### [Hud 11:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/11:13.md) — اسْتَطَعْتُمْ

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Yoksa: Onu kendisi uydurdu mu? diyorlar. De ki: Eğer doğru söylüyorsanız; haydi onun surelerine benzer uydurma on sure meydana getirin. Allah’tan başka çağırabileceklerinizi de çağırın.

### [Hud 11:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/11:20.md) — يَسْتَطِيعُونَ

أُولَئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Bunlar, yeryüzünde aciz bırakacak olanlar değillerdir. Allah’a karşı duracak yardımcıları da yoktur. Onların azabı kat kat olacaktır. Onlar, işitmeye tahammül edemez ve göremezlerdi de.

### [Hud 11:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/11:88.md) — اسْتَطَعْتُ

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; ben Rabbımdan apaçık bir delil üzere iken O, bana kendisinden güzel bir rızık ihsan etmişse; ne dersiniz? Size yasakladığım şeylere aykırı hareket etmek istemem. Gücümün yettiği kadar islah etmekten başka bir isteğim yoktur. Başarım; ancak Allah’tadır. O’na tevekkül ettim ve O’na yöneliyorum.

### [Rad 13:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/13:15.md) — طَوْعًا

وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ طَوْعًا وَكَرْهًا وَظِلَالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ

Meal (IK): Göklerde ve yerdekiler de, gölgeleri de sabah akşam, ister istemez Allah’a secde ederler.

### [Nahl 16:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/16:73.md) — يَسْتَطِيعُونَ

وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَهُمْ رِزْقًا مِنَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ شَيْئًا وَلَا يَسْتَطِيعُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah’ı bırakarak, göklerden ve yerden kendilerine verecek rızıkları olmayan, olsa bile veremeyen şeylere mi tapınıyorlar?

### [İsra 17:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/17:48.md) — يَسْتَطِيعُونَ

انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Bak, sana nasıl misaller veriyorlar. Bunun için dalalete düşmüşlerdir. Ve bir daha yol bulamamaktadırlar.

### [İsra 17:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/17:64.md) — اسْتَطَعْتَ

وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا

Meal (IK): Sesinle onlardan gücünün yettiğini yerinden oynat. Atlılarınla ve yayalarınla onlara karşı haykırarak yürü. Mallarda ve çocuklarda onlara ortak ol. Ve vaadde bulun kendilerine. Şeytan ancak aldatmak için vaad eder onlara.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:28.md) — تُطِعْ

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:41.md) — تَسْتَطِيعَ

أَوْ يُصْبِحَ مَاؤُهَا غَوْرًا فَلَنْ تَسْتَطِيعَ لَهُ طَلَبًا

Meal (IK): Yahut suyu çekilir de bir daha bulamazsın.

### [Kehf 18:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:67.md) — تَسْتَطِيعَ

قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا

Meal (IK): O da dedi ki: Doğrusu sen, benim yaptıklarıma asla dayanamazsın.

### [Kehf 18:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:72.md) — تَسْتَطِيعَ

قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا

Meal (IK): Ben, sana; yaptığım şeylere dayanamazsın, demedim mi? dedi.

### [Kehf 18:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:75.md) — تَسْتَطِيعَ

قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا

Meal (IK): O: Ben, sana; yaptığım işlere dayanamazsın, demedim mi? dedi.

### [Kehf 18:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:78.md) — تَسْتَطِعْ

قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا

Meal (IK): O dedi ki: İşte bu; seninle benim ayrılışımızdır. Dayanamadığın işlerin içyüzünü sana anlatacağım.

### [Kehf 18:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:82.md) — تَسْطِعْ

وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌ لَهُمَا وَكَانَ أَبُوهُمَا صَالِحًا فَأَرَادَ رَبُّكَ أَنْ يَبْلُغَا أَشُدَّهُمَا وَيَسْتَخْرِجَا كَنْزَهُمَا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَمَا فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا

Meal (IK): Duvar ise; o şehirdeki iki yetim erkek çocuğa aitti. Altında da onlara ait bir define vardı. Babaları iyi bir kimseydi. Rabbın; onların erginlik çağına ulaşmasını ve Rabbından bir rahmet olarak deefinelerini çıkar malarını istedi. Ben, bunları kendiliğimden yapmadım. İşte dayanamadığın şeylerin tevili budur.

### [Kehf 18:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:97.md) — اسْطَاعُوا · اسْتَطَاعُوا

فَمَا اسْطَاعُوا أَنْ يَظْهَرُوهُ وَمَا اسْتَطَاعُوا لَهُ نَقْبًا

Meal (IK): Onlar; artık onu, ne aşabildiler, ne de delip geçebildiler.

### [Kehf 18:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/18:101.md) — يَسْتَطِيعُونَ

الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا

Meal (IK): Onların gözleri Bizim öğüdümüze karşı kapalıdır ve öfkelerinden onu dinlemeye tahammül edemezler.

### [Taha 20:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/20:90.md) — وَأَطِيعُوا

وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِنْ قَبْلُ يَاقَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Harun da onlara: Ey kavmim; siz, bununla sınanıyorsunuz. Sizin gerçek Rabbınız Rahman’dır. Bana uyun ve emrime itaat edin, demişti.

### [Enbiya 21:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/21:40.md) — يَسْتَطِيعُونَ

بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Doğrusu o aniden gelecek ve onları şaşırtacaktır. Artık onu geri çevirmeye güçleri yetmeyecektir. Ve onlara mühlet de verilmeyecektir.

### [Enbiya 21:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/21:43.md) — يَسْتَطِيعُونَ

أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنَا لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ وَلَا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ

Meal (IK): Yoksa kendilerini Bize karşı savunacak tanrıları mı var? Oysa bunlar kendilerine bile yardım edemezler. Bizden yakınlık da görmezler.

### [Müminun 23:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/23:34.md) — أَطَعْتُمْ

وَلَئِنْ أَطَعْتُمْ بَشَرًا مِثْلَكُمْ إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ

Meal (IK): Eğer kendiniz gibi bir insana boyun eğecek olursanız; hüsrana uğrayacağınızda hiç şüphe yoktur.

### [Nur 24:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:47.md) — وَأَطَعْنَا

وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Allah’a da Peygambere de inandık ve itaat ettik, derler. Sonra da bunun ardından bir takımı yüz çevirir. Bunlar inanmış kimseler değillerdir.

### [Nur 24:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:51.md) — وَأَطَعْنَا

إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Aralarında hükmetmesi için Allah’a ve Rasulüne çağrıldıkları zaman; mü’minlerin sözü, sadece: İşittik ve itaat ettik, demekten ibarettir. Ve işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Nur 24:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:52.md) — يُطِعِ

وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَخْشَ اللَّهَ وَيَتَّقْهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Kim, Allah’a ve Rasulüne itaat eder, Allah’tan korkar ve sakınırsa; işte onlar, kurtuluşa erenlerin kendileridir.

### [Nur 24:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:53.md) — طَاعَةٌ

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُلْ لَا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Var güçleriyle Allah’a yemin ettiler ki; eğer kendilerine emredersen çıkacaklardır. De ki: Yemin etmeyin. Makul bir itaat. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nur 24:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:54.md) — أَطِيعُوا · وَأَطِيعُوا · تُطِيعُوهُ

قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ

Meal (IK): De ki: Allah’a itaat edin, Peygambere itaat edin. Şayet yüz çevirirseniz bilin ki; o, kendisine yükletilenden, siz de kendinize yükletilenden sorumlusunuz. Eğer ona itaat ederseniz; doğru yolu bulursunuz. Peygambere düşen, apaçık tebliğden başkası değildir.

### [Nur 24:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/24:56.md) — وَأَطِيعُوا

وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Namaz kılın, zekat verin ve peygambere itaat edin ki rahmete kavuşturulasınız.

### [Furkan 25:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/25:9.md) — يَسْتَطِيعُونَ

انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Bir bak; sana nasıl misaller getirip saptılar. Bir daha yol bulamazlar.

### [Furkan 25:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/25:19.md) — تَسْتَطِيعُونَ

فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِمَا تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا وَلَا نَصْرًا وَمَنْ يَظْلِمْ مِنْكُمْ نُذِقْهُ عَذَابًا كَبِيرًا

Meal (IK): İşte sizi söylediklerinizde yalancı çıkardılar. Artık üzerinizden azabı çeviremez ve yardım göremezsiniz. Sizden zulmedenlere büyük bir azab tattıracağız, denir.

### [Furkan 25:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/25:52.md) — تُطِعِ

فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا

Meal (IK): Öyleyse sen, kafirlere uyma ve onlara karşı olanca gücünle cihad et.

### [Şuara 26:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:108.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Artık Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:110.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): O halde Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:126.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Artık Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:131.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): O halde Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:144.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Artık Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:150.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): O halde Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:151.md) — تُطِيعُوا

وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ

Meal (IK): Müsriflerin emrine itaat etmeyin.

### [Şuara 26:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:163.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Artık Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:179.md) — وَأَطِيعُونِ

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Artık Allah’tan korkun da bana itaat edin.

### [Şuara 26:211](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/26:211.md) — يَسْتَطِيعُونَ

وَمَا يَنْبَغِي لَهُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ

Meal (IK): Bu, onlara düşmez de, buna güçleri de yetmez.

### [Ankebut 29:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/29:8.md) — تُطِعْهُمَا

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Biz, insana; anne ve babasına iyi davranmasını tavsiye ettik. Eğer onlar, hakkında bilgin olmayan şeyi Bana ortak koşman için seni zorlarlarsa, kendilerine itaat etme. Dönüşünüz Bana’dır. Yaptıklarınızı size bildiririm.

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/31:15.md) — تُطِعْهُمَا

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Ahzab 33:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:1.md) — تُطِعِ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Ey peygamber; Allah’tan kork ve kafirlere, münafıklara uyma. Muhakkak ki Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Ahzab 33:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:33.md) — وَأَطِعْنَ

وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا

Meal (IK): Evlerinizde oturun, ilk cahiliyye devrinde olduğu gibi açılıp saçılmayın. Namaz kılın, zekat verin, Allah’ a ve Rasulüne itaat edin. Ey Ehl-i Beyt; Allah, muhakkak ki sizden eksikliği gidermek ve sizi tertemiz temizlemek ister.

### [Ahzab 33:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:48.md) — تُطِعِ

وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ وَدَعْ أَذَاهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Kafirlere ve münafıklara uyma, onların eziyetlerine aldırma. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

### [Ahzab 33:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:66.md) — أَطَعْنَا · وَأَطَعْنَا

يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يَقُولُونَ يَالَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا

Meal (IK): O gün, yüzleri ateşte çevrilirken; ne olurdu keşki Allah’a itaat etseydik, peygambere de itaat etseydik, derler.

### [Ahzab 33:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:67.md) — أَطَعْنَا

وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا

Meal (IK): Ve dediler ki: Rabbımız; biz büyüklerimize ve yöneticilerimize itaat etmiştik. Onlar da bizi yoldan saptırdılar.

### [Ahzab 33:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/33:71.md) — يُطِعِ

يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ki O da işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Rasulüne itaat ederse; gerçekten büyük bir kurtuluşla kurtulmuştur

### [Yasin 36:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/36:50.md) — يَسْتَطِيعُونَ

فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Artık ne vasiyet edebilirler, ne de ailelerine dönebilirler.

### [Yasin 36:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/36:67.md) — اسْتَطَاعُوا

وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا وَلَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Biz isteseydik; onları oldukları yerde dondururduk da ileri geçmeye güçleri yetmezdi. Geri de dönemezlerdi.

### [Yasin 36:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/36:75.md) — يَسْتَطِيعُونَ

لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ

Meal (IK): Halbuki onlar, kendilerine yardım edemezler. Sadece kendileri onlar için hazırlanmış askerlerdir.

### [Mü'min 40:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/40:18.md) — يُطَاعُ

وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ

Meal (IK): Onları yaklaşan gün ile uyar. O zaman ki; yürekler ağızlara gelecek, tasadan yutkunacaklar. Zalimlerin ne dostu, ne de dinlenecek şefaatçısı olur.

### [Fussilet 41:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/41:11.md) — طَوْعًا · طَائِعِينَ

ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

Meal (IK): Sonra göğe yöneldi ki; o, duman halindeydi. Ona ve yere dedi ki: İsteyerek veya istemeyerek ikiniz de gelin. İkisi de dediler ki: İsteyerek geldik.

### [Zuhruf 43:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/43:54.md) — فَأَطَاعُوهُ

فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

Meal (IK): Firavun, kavmini küçümsedi, ama onlar yine de kendisine itaat ettiler. Çünkü onlar, fasık olan bir kavim idi.

### [Zuhruf 43:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/43:63.md) — وَأَطِيعُونِ

وَلَمَّا جَاءَ عِيسَى بِالْبَيِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): İsa huccetlerle gelince; demişti ki: Size hikmetle ve ihtilafa düştüğünüz şeylerin bir kısmını açıklamak için geldim. Öyleyse Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

### [Muhammed 47:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/47:21.md) — طَاعَةٌ

طَاعَةٌ وَقَوْلٌ مَعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ الْأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّهَ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ

Meal (IK): İtaat ve güzel söz. Bunun için iş ciddileşince derhal Allah’a sadakat gösterselerdi; elbette kendileri için daha hayırlı olurdu.

### [Muhammed 47:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/47:26.md) — سَنُطِيعُكُمْ

ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ

Meal (IK): İşte böyle. Zira onlar, Allah’ın indirdiğini çirkin karşılayanlara; bazı işlerde size itaat edeceğiz, demişlerdi. Allah, onların gizlediklerini bilir.

### [Muhammed 47:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/47:33.md) — أَطِيعُوا · وَأَطِيعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَلَا تُبْطِلُوا أَعْمَالَكُمْ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a itaat edin, peygambere itaat edin ve amellerinizi boşa çıkarmayın.

### [Fetih 48:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/48:16.md) — تُطِيعُوا

قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ مِنَ الْأَعْرَابِ سَتُدْعَوْنَ إِلَى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقَاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْرًا حَسَنًا وَإِنْ تَتَوَلَّوْا كَمَا تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Bedevilerden geride bırakılanlara de ki: Siz, yakında zorlu savaşçı olan bir kavme çağrılacaksınız. Onlarla savaşırsınız veya onlar müslüman olurlar. Şayet itaat ederseniz; Allah size güzel bir ecir verir. Ama daha önce döndüğünüz gibi yine dönecek olursanız; sizi, elim bir azabla azablandırır.

### [Fetih 48:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/48:17.md) — يُطِعِ

لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Gözü kör olana vebal yok. Topala da vebal yok, hastaya da vebal yok. Kim, Allah’a ve peygamberine itaat ederse; onu altlarından ırmaklar akan cennetlere sokar. Kim de geri kalırsa; onu elim bir azab ile azablandırır.

### [Hucurat 49:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/49:7.md) — يُطِيعُكُمْ

وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُولَئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ

Meal (IK): Hem bilin ki; içinizde Allah’ın peygamberi vardır. Şayet o, birçok işlerde size uymuş olsaydı; şüphesiz ki sıkıntıya düşerdiniz. Ama Allah; size imanı sevdirmiş ve onu kalblerinize ziynet yapmış; küfrü, fasıklığı ve isyanı da size çirkin göstermiştir. Rüşdünü bulanlar, işte onlardır.

### [Hucurat 49:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/49:14.md) — تُطِيعُوا

قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلَكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ وَإِنْ تُطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا يَلِتْكُمْ مِنْ أَعْمَالِكُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Bedeviler: İman ettik, dediler. De ki: Siz iman etmediniz, ama müslüman olduk, deyin. İman henüz kalblerinize yerleşmedi. Şayet Allah’a ve peygamberine itaat ederseniz; O, amellerinizden hiç bir şey eksiltmez. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Zariyat 51:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/51:45.md) — اسْتَطَاعُوا

فَمَا اسْتَطَاعُوا مِنْ قِيَامٍ وَمَا كَانُوا مُنْتَصِرِينَ

Meal (IK): Ayağa kalkacak güçleri kalmamış, yardım da görmemişlerdi.

### [Rahman 55:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/55:33.md) — اسْتَطَعْتُمْ

يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

Meal (IK): Ey cinnler ve insanlar topluluğu; göklerin ve yerin çevresinden geçip gitmeye gücünüz yetiyorsa geçip gidin. Ama üstün bir güç olmadan geçemezsiniz.

### [Mücadele 58:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/58:4.md) — يَسْتَطِعْ

فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kim de bulamazsa; temas etmezden önce birbiri peşinden iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen altmış yoksulu doyurur. Bu; Allah’a ve peygamberine iman etmekte olduğunuz içindir. Bunlar, Allah’ın hudududur. Ve kafirler için elim bir azab vardır.

### [Mücadele 58:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/58:13.md) — وَأَطِيعُوا

أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Mahrem bir şey konuşmazdan önce, sadaka vermekten korktunuz mu da yerine getirmediniz? Fakat Allah, sizin tevbelerinizi kabul etti. Şu halde namazı kılın, zekatı verin, Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Haşr 59:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/59:11.md) — نُطِيعُ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Münafıklık etmiş olanlara bakmadın mı ki; Ehl-i Kitab’dan küfretmiş olan kardeşlerine: Eğer siz çıkarılırsanız andolsun ki; biz de sizinle beraber çıkarız. Ve sizin aleyhinizde asla kimseler itaat etmeyiz. Eğer savaşa tutuşursanız; muhakkak size yardım ederiz, derler. Allah şehadet eder ki; onlar yalancıdırlar.

### [Tegabün 64:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/64:12.md) — وَأَطِيعُوا

وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ

Meal (IK): Allah’a itaat edin, peygambere itaat edin. Şayet yüz çevirecek olursanız; bilin ki peygamberimize düşen, apaçık tebliğdir.

### [Tegabün 64:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/64:16.md) — اسْتَطَعْتُمْ · وَأَطِيعُوا

فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَأَنْفِقُوا خَيْرًا لِأَنْفُسِكُمْ وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Öyleyse, gücünüz yettiğince Allah’tan korkun. Dinleyin, itaat edin ve kendinizin hayrına olarak infak edin. Kim de nefsinin cimriliğinden korunursa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Kalem 68:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/68:8.md) — تُطِعِ

فَلَا تُطِعِ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Öyleyse sen; yalanlayanlara uyma.

### [Kalem 68:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/68:10.md) — تُطِعْ

وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ

Meal (IK): Sen; yemin edip duran, izzet-i nefsi bulunmayana uyma.

### [Kalem 68:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/68:42.md) — يَسْتَطِيعُونَ

يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ

Meal (IK): O gün; baldırlar açılır ve secdeye çağrılırlar. Ama buna güç yetiremezler.

### [Nuh 71:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/71:3.md) — وَأَطِيعُونِ

أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Allah’a ibadet edesiniz, O’ndan sakınasınız ve bana itaat edin, diye.

### [İnsan 76:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/76:24.md) — تُطِعْ

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا

Meal (IK): Öyleyse Rabbının hükmüne sabret ve onlardan hiç bir günahkara veya inkarcıya itaat etme.

### [Tekvir 81:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/81:21.md) — مُطَاعٍ

مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ

Meal (IK): Kendisine uyulandır, emindir.

### [Alak 96:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/ayet/96:19.md) — تُطِعْهُ

كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ

Meal (IK): Sakın, sen ona uyma. Secde et ve yaklaş.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya olgunlaşmış daldaki meyve demektir. Hayvanı yedmek yani yulara gelmektir. İtaat etmek, dinlemek, uymak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والطّاء وواي معهما
ع ط و، ط و ع، ع ي ط، ي ط ع مستعملات
عطو:
العَطاء: اسمٌ لما يُعْطَى، وإذا سمّيت الشيء بالعطاء من الذّهب والفضّة قلت: أَعْطِيَة، وأَعْطِيَات: جمع الجمع.
والعَطْوُ: التّناوُلُ باليدِ. قال امرؤ القيس:
وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه		أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ
والظّبيُ العاطي: الرافع يديه إلى الشّجرة ليتناول منه الورق. قال:
تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ أراكةٍ		وتَعْطُو بظلْفَيها إذا الغُصْنُ طالَها
يقال: ظبيٌ عاطٍ، وعَطُوٌّ، وجَدْيٌ عطوٌّ، ومنه اشتُقَّ الإعطاءُ. والمُعاطاةُ: المُناوَلَةُ. عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عَمِلَ لهم وناولَ ما أرادوا. والتَّعاطي: تناولُ ما لا يحقّ.
تعاطَى فلان: ظلمك، قال الله عزّ وجلّ: "فتعاطَى فَعَقَرَ"، قالوا: قام الشّقيّ على أطرافِ أصابع رجلَيْه، ثمّ رفع يدَيْه فضربَها فَعَقَرَهَا، ويقال: بل تَعاطيهِ جُرْأتُهُ، كما تقول: تعاطى أمراً لا ينبغي له.. والتَّعاطي أيضاً في القُبَل.
طوع:
طاع يَطُوع طوعاً فهو طائع. والطَّوْعُ: نقيض الكَرْه، تقول: لَتَفْعَلَنَّهُ طوعاً أو كَرْهاً. طائعاً أو كارِهاً، وطاع له إذا انقاد له.
إذا مضَى في أمرِك فقد أطاعك، وافقك فقد طاوعك. قال يصف دلواً:
أحلِفُ بالله لَتُخْرِجِنَّهْ
كارِهةً أو لتطاوِعِنَّهْ
أو لَتَرينَّ بيَ المُرِنَّهْ
أي: الصّائحة.
والطّاعة اسم لما يكون مصدره الإطاعة، وهو الإنقياد، والطّواعِيَةُ اسم لما يكون مصدره المطاوعة. يقال طاوعتِ المرأة زوجَها طَواعيةً حَسَنةً، ولا يقال: للرعيّة ما أحسن طَواعِيَتَهُم للرّاعي، لأنَّ فعلَهم الإطاعة، وكذلك الطّاقة اسم الإِطاقة والجابة اسم الإِجابة، وكذلك ما أشْبَهَهُ، قال:
حَلَفْتُ بالبيتِ وما حَوْلَـهُ		من عائذٍ بالبيت أَوْ طاعي
أراد: أو طائع فقلبه، مثل قِسِيّ، جعل الياء في طائع بعد العين، ويقال: بل طرح الياءَ أصلاً، ولم يُعِدْها بعد العين، إنّما هي: طاع، كما تقول: رجلٌ مالٌ وقال، يراد به: مائل، وقائل، مثل قول أبي ذؤيب:
وسوّد ماءُ المَرْدِ فاها فلـونُـهُ		كلَوْنِ الرَّمادِ وهي أدماءُ سارُها
أي: سائرها. وقال أصحابُ التّصريف: هو مثل الحاجة، أصلها: الحائجة. ألا ترى أنّهم يردّونها إلى الحوائج، ويقولون: اشتُقّت الاستطاعة من الطّوع.
ويقال: تَطاوَعْ لهذا الأمر حتّى تستطيعه. وتطوّع: تكلّف استطاعته، وقد تطوّع لك طوعاً إذا انقاد، والعرب تحذف التّاء من استطاع، فتقول: اسطاع يَسطيع بفتح الياء، ومنهم من يضمّ الياء، فيقول: يُسْطِيعُ، مثل يُهريق.
والتَّطوُّعُ: ما تبرّعت به ممّا لا يلزمك فريضته. والمُطّوِّعة بكسر الواو وتثقيل الحرفين: القوم الذين يتطوّعون بالجهاد يخرجون إلى المُرابَطات. ويقال للإبل وغيرها: أطاعَ لها الكلأ إذا أصابتْ فأكلَتْ منه ما شاءت، قال الطرمّاح:
فما سرحُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرْحِهِ
والفَرَس يكون طوعَ العِنانِ، أي: سَلِس العِنانِ. وتقول: أنا طَوْعُ يدِكَ، أي: منقادٌ لكَ، وإنَّها لطوعُ الضّجيع. والطّوْعُ: مصدرُ الطائعِ. قال:
طَوْعَ الشَّوامِتِ مِنْ خَوْفٍ ومِنْ صَرَدِ
عيط:
جملٌ أَعْيَطُ، وناقةٌ عَيْطاء: طويلُ الرّأسِ والعُنُقِ. وتُوصَفُ به حُمُر الوَحْشِ. قال العجّاج يصفُ الفَرَس بأنّه يعقر عليه:
فهو يكُبُّ العَيْط منها للذّقن
وكذلك القَصْرُ المنيف أَعْيَطُ لطوله، وكذلك الفأرة عَيْطاء. قال:
نحنُ ثقيفٌ عِزُّنا منيعُ
أَعْيَطُ صعْبُ المرتَقَى رفيع
واعتاطت النّاقة إذا لم تَحْمِلْ سنوات من غير عقر، وربّما كان اعتياطها من كثرة شحمها، وقد تعتاط المرأة أيضاً. وناقةٌ عائط، قد عاطت تعيط عياطاً في معنى حائل. ونُوقٌ عِيطٌ وعوائطُ.
والتعيّط: تنبّع الشيء من حجرٍ أو عود يَخْرُجُ منه شِبْهُ ماءٍ فيُصَمَّغُ، أو يَسِيلُ. وذِفْرَى الجَمَل يَتَعَيَّطُ بالعَرَق الأسود. قال:
تعَيَّطُ ذِفراها بـجَـوْنٍ كـأنّـه		كُحَيْلٌ جَرَى من قُنْفُذِ اللّيتِ نابعُ
وقال في العائط بالشحم:
قدّد من ذات المدكّ العائط
وعِيطِ: كلمة يُنادَى بها الأشِرُ عند السُّكر، ويُلْهَجُ بها عند الغلبة، فإذا لم يَزِدْ على واحدة مدّه وقال: عيَّط، وإن رجّع قال: عَطْعَط.
يعط:
يَعاطِ: زجرُك الذّئبَ إذا رأيته قلت: يَعاطِ يَعاطِ، ويقال: يَعَطْتُ به، وأَيْعَطْتُ به، وياعَطْتُه. قال:
صُبَّ على شاءِ أبي رِباطِ
ذُؤالةٌ كالأَقْدُحِ الأمْـراطِ
يدنو إذا قيلَ لـه: يَعـاطِ
وبعض يقول: يِعاط، وهو قبيحٌ، لأنَّ كسر الياء زاده قبحاً، وذلك أنّ الياء خُلِقَتْ من الكسرة، وليس في كلامِ العربِ فَعال في صدرها ياء مكسورة في غير اليِسار بمعنى الشّمال، أرادوا أن يكون حذوهما واحداً، ثم اختلفوا فمنهم من يهمز، فيقول: إسار. ومنهم من يفتح الياء فيقول: يَسار، وهو العالي من كلامهم.

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطّاء** ve onlarla birlikte **واي**

**ع ط و**، **ط و ع**، **ع ي ط**، **ي ط ع** kullanımdadır.

**عطو**:
**العَطاء**: verilen şey için bir isimdir; ve eğer şeyi altın ve gümüşten **العطاء** diye adlandırırsan: **أَعْطِيَة** ve **أَعْطِيَات** dersin: cem‘in cem‘i.
Ve **العَطْوُ**: elle alma. İmru’ul-Kays dedi:
وتَعْطو برَخْصٍ غيرِ شَثْنٍ كأنَّه		أساريعُ ظَبْيٍ أو مَساويكُ إسْحِلِ
Ve **الظّبيُ العاطي**: yapraklardan almak için iki elini ağaca kaldıran (ceylan). Dedi:
تحكُّ بقَـرنَـيْهـا بـريرَ أراكةٍ		وتَعْطُو بظلْفَيها إذا الغُصْنُ طالَها
Denir: **ظبيٌ عاطٍ** ve **عَطُوٌّ** ve **جَدْيٌ عطوٌّ**; ve bundan **الإعطاءُ** türetilmiştir. Ve **المُعاطاةُ**: elden ele verme. Çocuk, ailesine **عاطى** eder; onlara iş yaptığında ve istediklerini verdiğinde. Ve **التَّعاطي**: hakkı olmayanı almak.
Falan **تعاطَى**: sana zulmetti; Aziz ve Celil Allah dedi: "فتعاطَى فَعَقَرَ"; dediler: bedbaht, iki ayağının parmak uçları üzerinde kalktı, sonra iki elini kaldırdı, onu vurdu da onu kesti; ve denir: bilakis onu **تَعاطيهِ** eden onun cüretiydi; senin dediğin gibi: kendisine yaraşmayan bir işi **تعاطى** etti.. Ve **التَّعاطي** öpüşmelerde de (kullanılır).

**طوع**:
**طاع** **يَطُوع** **طوعاً**; o hâlde o **طائع**tir. Ve **الطَّوْعُ**: **الكَرْه**in zıddıdır; dersin: onu **طوعاً** yahut **كَرْهاً** mutlaka yapacaksın; **طائعاً** yahut **كارِهاً**. Ve ona **طاع** etti: ona boyun eğdi.
Eğer senin işinde yürüyüp gittiyse, sana itaat etmiş olur; sana uygun düştüyse, sana **طاوعك** etmiş olur. Bir kovayı vasfederek dedi:
أحلِفُ بالله لَتُخْرِجِنَّهْ
كارِهةً أو لتطاوِعِنَّهْ
أو لَتَرينَّ بيَ المُرِنَّهْ
Yani: bağıran.
Ve **الطّاعة**: masdarı **الإطاعة** olan şeyin ismidir; o da boyun eğmedir. Ve **الطّواعِيَةُ**: masdarı **المطاوعة** olan şeyin ismidir. Denir: kadın, kocasına güzel bir **طَواعيةً** ile **طاوعت**; ve denmez: raiyyeye, çobana karşı **طَواعِيَتَهُم** ne güzeldir; çünkü onların fiili **الإطاعة**dır. Ve yine **الطّاقة** masdarı **الإِطاقة**nın ismidir ve **الجابة** masdarı **الإِجابة**nın ismidir; ve bunun benzerleri de böyledir. Dedi:
حَلَفْتُ بالبيتِ وما حَوْلَـهُ		من عائذٍ بالبيت أَوْ طاعي
Muradı: yahut **طائع**; onu çevirdi; **قِسِيّ** gibi; **طائع**te **الياء**yı **العين**den sonra yaptı. Ve denir: bilakis **الياء**yı aslından attı ve onu **العين**den sonra geri getirmedi; ancak o: **طاع**dır; senin dediğin gibi: **رجلٌ مالٌ** ve **قال**; bununla murad: **مائل** ve **قائل**; Ebû Züeyb’in sözü gibi:
وسوّد ماءُ المَرْدِ فاها فلـونُـهُ		كلَوْنِ الرَّمادِ وهي أدماءُ سارُها
Yani: **سائرها**. Ve tasrif ehli dedi: o, **الحاجة** gibidir; aslı: **الحائجة**. Görmüyor musun, onu **الحوائج**e döndürürler; ve derler: **الاستطاعة** **الطّوع**dan türetilmiştir.
Ve denir: bu iş için **تَطاوَعْ** et, ta ki onu **تستطيعه** edesin. Ve **تطوّع**: onun **استطاعته**sini külfete girdi; ve sana **طوعاً** **تطوّع** etti: boyun eğdiğinde. Ve Araplar **استطاع**dan **التّاء**yı düşürür; derler: **اسطاع** **يَسطيع** ( **الياء**yı fetha ile); ve onlardan kimi **الياء**yı damme eder, der: **يُسْطِيعُ**; **يُهريق** gibi.
Ve **التَّطوُّعُ**: farziyeti sana lazım olmayan şeyden gönüllü olarak verdiğindir. Ve **المُطّوِّعة** ( **الواو**yu kesre ile ve iki harfi şeddeli): cihad ile gönüllü olan, ribatlara çıkan topluluk. Ve develere ve başkalarına denir: otlağı bulup ondan dilediğini yiyince, ona otlak **أطاعَ** etti. Tırimmâh dedi:
فما سرحُ أبكارٍ أطاعَ لِسَرْحِهِ
Ve at, **طوعَ العِنانِ** olur; yani: dizgini yumuşak. Ve dersin: ben senin elinin **طَوْعُ**uyum; yani: sana boyun eğenim; ve o, mutlaka yoldaşın **طوعُ**udur. Ve **الطّوْعُ**: **الطائع**in masdarıdır. Dedi:
طَوْعَ الشَّوامِتِ مِنْ خَوْفٍ ومِنْ صَرَدِ

**عيط**:
**جملٌ أَعْيَطُ** ve **ناقةٌ عَيْطاء**: başı ve boynu uzun. Ve bununla vahşi eşekler vasfedilir. Accâc, üzerine çöküp onu yaralayan (at)ı vasfederek dedi:
فهو يكُبُّ العَيْط منها للذّقن
Ve uzunluğundan dolayı yüksek köşk de **أَعْيَطُ**tur; ve fare de **عَيْطاء**dır. Dedi:
نحنُ ثقيفٌ عِزُّنا منيعُ
أَعْيَطُ صعْبُ المرتَقَى رفيع
Ve deve, yıllarca kesme olmaksızın gebe kalmadığında **اعتاطت** eder; ve bazen onun **اعتياط**ı, yağının çokluğundan olur; kadın da bazen **تعتاط** eder. Ve **ناقةٌ عائط**: **عاطت** eder, **تعيط** **عياطاً**; **حائل** manasında. Ve **نُوقٌ عِيطٌ** ve **عوائطُ**.
Ve **التعيّط**: bir taş yahut ağaçtan bir şeyin fışkırmasıdır; ondan suya benzer bir şey çıkar da zamklaşır yahut akar. Ve devenin **ذِفْرَى**sı, kara ter ile **يَتَعَيَّطُ** eder. Dedi:
تعَيَّطُ ذِفراها بـجَـوْنٍ كـأنّـه		كُحَيْلٌ جَرَى من قُنْفُذِ اللّيتِ نابعُ
Ve yağlı **العائط** hakkında dedi:
قدّد من ذات المدكّ العائط
Ve **عِيطِ**: sarhoşlukta azgın olana seslenilen bir kelimedir; ve galebe anında onunla ağız alışkanlığı edilir. Eğer bir taneden fazla artırmazsa onu uzatır ve **عيَّط** der; eğer tekrar ederse **عَطْعَط** der.

**يعط**:
**يَعاطِ**: kurdu gördüğünde onu kovmandır; dersin: **يَعاطِ يَعاطِ**. Ve denir: onunla **يَعَطْتُ** ettim, ve onunla **أَيْعَطْتُ** ettim, ve onu **ياعَطْتُه**. Dedi:
صُبَّ على شاءِ أبي رِباطِ
ذُؤالةٌ كالأَقْدُحِ الأمْـراطِ
يدنو إذا قيلَ لـه: يَعـاطِ
Ve bazısı **يِعاط** der; o çirkindir; çünkü **الياء**nın kesresi onun çirkinliğini artırdı. Bu, **الياء**nın kesreden yaratılmış olmasındandır. Arapların كلامında, başında kesreli **ياء** bulunan **فَعال** yoktur; **اليِسار** (sol manasında) hariç. İstediler ki ikisinin kıyası bir olsun; sonra ihtilaf ettiler: onlardan kimi hemze yapar, der: **إسار**. Ve onlardan kimi **الياء**yı fetha eder, der: **يَسار**; o, onların كلامının en yükseğidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

فلانٌ طَوْعُ يديك، أي منقادٌ لك. وفرسٌ طَوْعُ العنان، إذا كانَ سلساً. والاستِطاعة: الإطاقَة، وربَّما قالوا اسْطاعَ يَسْطيعُ، يحذفون التاء استثقالاً لها مع الطاء. ويقال: تطاوَعْ لهذا الأمر حتَّى تَسْتَطيعَهُ، وتَطَوَّعَ، أي تكلَّف اسْتِطاعتَهُ. والتَطَوُّعُ بالشيء: التبرُّعُ به. وقوله تعالى: "فَطَوَّعَتْ له نفسُهُ قتلَ أخيهِ" قال الأخفش: هو مثل طَوَّقَتْ له، ومعناه رخَّصت وسهَّلت. والمُطَّوِّعَةُ: الذين يَتَطَوَّعونَ بالجهاد، ومنه قوله تعالى: "الذين يلْمِزونَ المَطَّوِّعينَ"، وأصله المُتَطَوِّعينَ فأدغم. والمُطاوعةُ: الموافقَةُ. والنحويون ربَّما سمَّوا الفعل اللازم مُطاوِعاً. ورجلٌ مِطْواعٌ، أي مُطيعٌ. وفلانٌ حسنُ الطواعِيةِ لك، أي حسن الطاعةِ لك. وطاعَ له يطوعُ، إذا انقاد. ولسانُه لا يَطوعُ بكذا، أي لا يتابعه. ويقال: جاء فلان طائِعاً غير مُكْرَهٍ والجمع طُوَّعٌ. قال أبو يوسف: يقال إذا أطاعَ النخلُ والشجرُ، إذا أدرك ثمرُه وأمكن أن يُجْتَنى. وقد أطاعَ له المرتعُ، أي اتَّسعَ له وأمكنه من الرعي. وقد يقال في هذا المعنى: طاعَ له المرتعُ. ويقال: أمَرَه فأطاعه، بالألف لا غير. وانطاعَ له، أي انقاد. ورجلٌ طَيِّعٌ، أي طائِعٌ.

##### Türkçe

Falan kimse **طَوْعُ يديك**’tir; yani sana boyun eğendir. Ve bir at **طَوْعُ العنان**’dır; eğer yumuşak (kolay) ise. Ve **الاستِطاعة**: **الإطاقَة**’dır; ve belki derler ki **اسْطاعَ يَسْطيعُ**; **الطاء** ile birlikte **التاء**’yı ağır bulduklarından onu düşürürler. Ve denilir: Bu iş için **تطاوَعْ** ki onu **تَسْتَطيعَهُ**; ve **تَطَوَّعَ**; yani onun **اسْتِطاعتَهُ**’unu külfetlenip üstlendi. Ve bir şeyle **التَطَوُّعُ**: onunla **التبرُّعُ** etmektir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**فَطَوَّعَتْ له نفسُهُ قتلَ أخيهِ**”; **الأخفش** dedi: O, ona **طَوَّقَتْ** gibidir; ve manası: ruhsat verdi ve kolaylaştırdı. Ve **المُطَّوِّعَةُ**: cihad ile **يَتَطَوَّعونَ** olan kimselerdir; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**الذين يلْمِزونَ المَطَّوِّعينَ**”; aslı **المُتَطَوِّعينَ** idi de idğam edildi. Ve **المُطاوعةُ**: **الموافقَةُ**’dır. Ve nahivciler belki lâzım fiile **مُطاوِعاً** adını verirler. Ve bir adam **مِطْواعٌ**dur; yani **مُطيعٌ**dur. Ve falan kimse senin için **حسنُ الطواعِيةِ**’dir; yani sana itaatin güzeldir. Ve **طاعَ له يطوعُ**; boyun eğdiği zaman. Ve dili şu şeye **لا يَطوعُ**; yani ona uymaz. Ve denilir: Falan kimse **طائِعاً** olarak, **غير مُكْرَهٍ** geldi; cem‘i **طُوَّعٌ**dur. **أبو يوسف** dedi: Hurma ve ağaç **أطاعَ** ettiği zaman denilir; meyvesi olgunlaşıp toplanması mümkün olduğunda. Ve otlak ona **أطاعَ** etti; yani ona genişledi ve ona otlatmayı mümkün kıldı. Ve bu manada denilir: Otlak ona **طاعَ** etti. Ve denilir: Ona emretti de o ona itaat etti; yalnız **بالألف** ile. Ve ona **انطاعَ** etti; yani boyun eğdi. Ve bir adam **طَيِّعٌ**dir; yani **طائِعٌ**dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والطاء
عطا ، عوط ، طعا ، طوع ، عيط ، يعط .
عطا : أبو عبيد العَطْو : التناول . يقال منه : عَطَوت أعطو . وقال بشر بن أبي خازم :
أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي
بأيديهن من سَلَم النِعاف
يعني الظباء وهي تتطالل إذا رفعت أيديها لتتناول ورق الشجر . والإعطاء مأخوذ من هذا . والمعاطاة : المناولة . وقال الليث : عاطى الصبيُّ أهلَه إذا عمِل وناولهم ما أرادوا . والعطاء : اسم لما يعطَى . ويقال : إنه لجزيل العطاء . وهو اسم جامع . فإذا أفرد قيل : العطيّة ، وجمعها العطايا . وأمّا الأعْطِية فهي جمع العطاء . يقال ثلاثة أعطية ، ثم أعطيات جمع الجمع . والتعاطي : تناول ما لا يجوز تناوله . يقال : تعاطى فلان ظلمك . وفي القرآن : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) أي فتعاطى الشقيُّ عَقْر الناقة فبلغ ما أراد .
وقال الليث : ويقال بل تعاطيه : جُرْأته . ويقال للمرأة : هي تعاطي خِلْمها أي تناوله قُبَلها ورِيقها . وقال ذو الرمة :
تعاطيه أحياناً إذا جِيد جَودة
رُضَاباً كطعم الزنجبيل المعسَّل
وقال غيره : يقال : عطَّيته وعاطيته أي خدمته وقمت بأمره ؛ كقولك : نعّمته وناعمته . تقول : من يُعَطِّيك أي من يتولّى خدمتك . وقوس مُعْطِية : ليّنة ليست بكزّة ولاممتنعة على من يمدّ وترها . وقال أبو النجم :
وهَتَفى مُعطية طروحاً
أراد بالهَتَفى قوساً لوترها رنين . وقوس عَطْوى بمعنى المعطية . ويقال : هي التي عُطفت فلم تنكسر ، وقال ذو الرمة :
له نبعة عَطْوى كأن رنينها
بألوى تعاطته الأكفّ المواسح
أراد بالألوى : الوتر . والنسبة إلى عطيّة عَطَوِيّ ، وإلى عطاء عطائيّ . وسمعت غير واحد من العرب يقول لراحلته إذا انفسخ خَطْمه عن مَخْطِمه : أعطِ فيعوج رأسه إلى راكبه فيعيد الخطم على مَخطِمه . وقال أبو زيد : يقال هو يتعاطى معالَي الأمور ورفيعها ، ويتعاطى أمراً قبيحاً . قال : وقال رجل من قيس يكنى أبا قُوَّة أقول هو يتعاطى الرفعة من الأمر ، ويتعطّى القبيحَ تعطّياً . ويقال هو يستعطي الناس بكفّه ، وفي كفّه ، استعطاءً إذا سألهم وطلب إليهم .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : قال : الأعطاء : المناولات . والمعاطاة أن يستقبل رجل رجلاً ومعه سيف فيقول : أرِني سيفك فيعطيه فيهزّه هذا ساعة وهذا ساعة وهما في سُوق أو مسجد ، وقد نُهي عنه . ومن أمثال العرب عاطٍ بغير أنواط ، يضرب مثلاً لمن انتحل عِلْماً لا يقوم به .
طوع : الحرّاني عن ابن السكيت : يقال : قد أطاع له المَرْتع إذا اتّسع له المرتع ، وأمكنه من الرَعْي . وقد يقال في هذا الموضع : طَاع . وقال أوس بن زُهَير :
كأن جيادهن بَرْعن زُمَ
جرادٌ قد أطاع له الوَرَاقُ
أنشده أبو عبيد . وقال : الوراق : خضرة الأرض من الحشيش ، وليس من الورق .
وقال ابن السكيت : يقال أمره بأمر فأطاعه ، بالألف لا غير . والعرب تقول : له عليّ أمره مطاعة . قال : وقد طاع له إذا انقاد له بغير ألف .
وقال الليث : الطَّوع : نقيض الكَرْه ، لتفعلنّه طَوْعاً أو كرهاً ، وطائعاً أو كارهاً . وطاع له إذا انقاد له ، فإذا مضى لأمره فقد أطاعه ، وإذا وافقه فقد طاوعه . قال والطاعة : اسم من أطاعه إطاعة . والطواعية : اسم لما يكون مصدر المطاوَعةِ . يقال : طاوعت المرأةُ زوجها طواعِية . قال : ويقال للطائع : طاعٍ ، وهو مقلوب ومنه قول الشاعر :
حلفت بالبيت ومَن حوله
من عائذ بالبيت أو طاع
وهذا كقولهم : عاقني عائقٌ وعاقٍ . ويقال : تطاوعْ لهذا الأمر حتى تستطيعه . وإذا قلت : تطوَّع فمعناه تكلّف استطاعته . قال : والعرب تحذف التاء فتقول اسْطاع يَسْطيع . قال والتطوّع : ما تبرّعت به من ذات نفسك فيما لا يلزمك فرضُه . وفرس طَوْع العِنان إذا كان سَلِساً . وقول الله جلّ وعزّ : ( ومن يَطَّوَّعْ خيراً ) ( البَقَرَة : 158 )
الأصل فيه ومن يَتَطوّع ، فأدغمت التاء في الطاء وكل حرف أدغمته في حرف نقلته إلى لفظ المدغم فيه . ومن قرأ ) على لفظ المضيّ فمعناه الاستقبال ؛ لأن الكلام شرط وجزاء ، فلفظ الماضي فيه يئول إلى معنى الاستقبال ، وهذا قول حُذّاق النحويّين . وأما قول الله جلّ وعزّ : ( ) ( الكهف : 97 ) فإن أصله استطاعوا بالتاء ، ولكن التاء والطاء من مخرج واحد ، فحذفت التاء ليخفّ اللفظ . ومن العرب من يقول : استاعوا بغير طاء ، ولا يجوز في القراءة . ومنهم من يقول : فما أَسطاعوا بألف مقطوعة ، المعنى : فما أطاعوا فزادوا السين قال ذلك الخليل وسيبويه عوضاً عن ذهاب حركة الواو ؛ لأن الأصل في أطاع أَطْوَع . ومن كانت هذه لغته قال في المستقبل يُسطِع بضمّ الياء .
وأخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : ما أَستطيع وما اسطيع وما أَسْطيع وما أستيع ، وكان حمزة الزيّات يقرأ ( مما اسْطَّاعوا ) بإدغام الطاء والجمع بين ساكنين .
وقال أبو إسحاق الزجّاج : من قرأ بهذه القراءة فهو لاحِنٌ مخطىء . زعم ذلك الخليل يونس وسيبويه ، وجميع مَن يقول بقولهم . وحجَّتهم في ذلك أن السين ساكنة ، وإذا أدغمت التاء في الطاء صارت طاء ساكنة ، ولا يجمع بين ساكنين . قال : ومن قال : أطرحُ حركة التاء على السين فأقرأ ( فما اسَطَّاعوا ) فخطأ أيضاً لأن سين استفعل لم تحرّك قطّ .
والمطّوّعة : قوم يتطوَّعون بالجهاد ، أدغمت التاء في الطاء ، كما قلنا في قوله : ( وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا ( . وأمّا قوله جلّ وعزّ : ( فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ ) ( المَائدة : 30 ) فإن الفراء قال : معناه فتابعته نفسه . وقال المبرد ؛ ) فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ ( فعَّلت من الطَوْع . وقال أبو عبيد : حدّثنا يزيد عن ورقاء عن ابن أبي نَجيح عن مجاهد ؛ ) فطوعت له نفسه قال شجَّعته . قال أبو عبيد عن مجاهد : إنها أعانته على ذلك وأجابته إليه . ولا أرى أصله إلاّ من الطواعية .
قلت : والأشبه عندي أن يكون معنى ( طوّعت ) سمَّحت وسهَّلت له نفسهُ قتلَ أخيه أي جعلت نفسه بهواها المُردي قتلَ أخيه سهلاً وهوَّنته . وأمَّا على قول الفراء والمبرد فانتصاب قوله قتل أخيه على إفضاء الفعل إليه ؛ كأنه قال : فطوعت له نفسه أي انقادت في قتل أخيه ولقتل أخيه فحذف الخافض وأفضى الفعلُ إليه فنصبه .
ويقال : فلان طَوْع المكاره إذا كان معتاداً لها ، ملقىً إيّاها . وقال النابغة :
فارتاع من صوت كَلاّب فبات له
طوعُ الشوامت من خوف ومن صَرَد
ويروى : طوعَ الشوامت . فمن رفع : أراد بات له ما أطاع شامته من البرد والخوف أي بات له ما اشتهى شامته ، وهو طَوْعه ، ومن ذلك تقول : اللَّهم لا تطيعنّ بي شامتاً أي لا تفعل بي ما يشتهيه ويحبّه .
وقال ابن السكيت : يقال طاع له وأطاع ، سواءً . فمن قال : طاع قال يطاع ، ومن قال : أطاع قال يُطيع ، فإذا جئت إلى الأمر فليس إلاّ أطاعه ؛ كما ذكرناه في أوّل الباب .
ومن روى بيت الذبياني : فبات له طوعَ الشوامت بالنصب أراد بالشوامت قوائمه واحدها شامتة يقول : فبات الثَوْر طوع قوائمه أي بات قائماً .
قلت : ومن العرب من يقول : طاع له يَطُوع طَوْعاً فهو طائع بمعنى أطاع أيضاً ، وطاع يطاع لغة جيّدة .
اللحياني : يقال : أطعت له وأطعته . ويقال : طِعْت له وأنا أطِيع له طاعة ، ويقال : طُعْت له وأنا أطوع له طوعاً أي انقدت ، وفرس طَوْع العِنان وطوعة العنان . وبعير طيّع : سلِس القياد .
عوط : أبو عبيد عن الكسائيّ : إذا لم تحمل الناقةُ أوّل سنة يَطرُقها الفحل فهي عائط ، فإذا لم تحمل السنةَ المقبِلة أيضاً فهي عائطُ عُوطٍ وعُوطَطٍ .
قال : وقال العَدَبَّس الكنانيّ : يقال تعوَّطَت إذا حُمِلَ عليها الفحل فلم تحمل .
وقال ابن بُزُرْجَ : بَكْرة عائط ، وجمعها عِيطٌ ، وهي تَعِيط . قال : فأمَّا التي تعطاط أرحامُها نعائطُ عُوطٍ وهي مِنْ تَعُوطُ . وأنشد :
يَرُعْنَ إلى صوتي إذا ما سمعته
كما ترعوى عِيط إلى صوت أعيسا
وقال آخر :
نجائب أبكار لقِحْن لعِيطط
ونعم فهنّ المهجِرات الخيائر
وقال الليث : يقال للناقة التي لم تحمل سنوات من غير عُقْر : قد اعتاطت . قال : وربما كان اعتياطها من كثرة شحمها ، أي اعتاصت . قال : وقد تعتاط المرأة . وناقة عائط . وقد عاطت تعِيط عِياطا ، ونُوق عِيط وعُوط من غير أن يقال : عاطت تعوط . قال : وجمع العائط عوائِط .
وقال غيره : العِيط : خيار الإبل ، وأفتاؤها ما بين الحِفّة إلى الرباعِية .
عيط : أبو عبيد عن الأصمعي : امرأة عَيْطاء : طويلة العنق . ورجل أعيط ، وقَارة عَيْطاء : مشرفة . والمصدر العَيَط . وفرس عيطاء ، وخيل عِيط : طوال .
وقال الليث : الأعيط : الطويل الرأس والعنق . والعيطاء : الناقة الطويلة العنق ، والذكر أعيط والجمع عِيط . قال وعِيطِ : كلمة ينادَى بها الأَشِرُ عند السكر ، ويُلهج بها عند الغلبة ، فإن لم يزد على واحدة قالوا عيّط ، وإن رجَّع قالوا : عطعط .
غيره التعيط : غضب الرجل واحْتلاطه وتكبره . وقال رؤبة :
والبغي من تعيّط العيّاط
ويقال : التعيّط هاهنا : الجلبة ، وصياح الأَشِر بقوله عِيطِ
وقال الليث : التعيّط تنبّع الشيء من حجر أو شجر يخرج منه شيء فيصمِّغ أو يسيل . وذفرى الجمل تتعيّط بالعَرَق الأسود وأنشد :
تَعَيّطُ ذفراها بجَوْن كأنه
كُحَيْل جرى من قنفذ اللِّيت نابع
ويقال عيَّط فلان بفلان إذا قال له : عِيط عِيط .
يعط : قال الليث : يَعَاط : زجرك للذئب إذا رأيته قلت : يَعَاطِ . يعاط وتقول : يعَطت به ويا عطت به وأنشد :
صُبَّ على شاء أبي رِباط
ذؤالةٌ كالأقُدح الأمراط
يدنو إذا قيل له يَعَاطِ
قال : وبعض يقول : يِعاط بكسر الياء . قال : وهو قبيح ؛ لأن كسر الياء زادَها قبحاً . وذلك لأن الياء خُلِقَت من الكسرة ، وليس في كلام العرب كلمة على فِعَال في صدرها ياء مكسورة .
وقال غيره : يِسَار لغة في اليَسَار . وبعض يقول : إسار بقلب الياء همزة إذا كُسرت .
قلت : وهو بشع قبيح ، أعنى يِسَار وإسار .
طعا : ثعلب عن ابن الأعرابي : طعا إذا تباعد . عمرو عن أبيه : الطاعي بمعنى الطائع إذا ذلَّ .
قال ابن الأعرابي : الأطعاء : الطاعة .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الطاء**
**عطا** , **عوط** , **طعا** , **طوع** , **عيط** , **يعط** .

**عطا** : Ebû Ubeyd: **العَطْو**: alma/elin uzanıp almasıdır. Ondan şöyle denir: **عَطَوت** **أعطو**. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
أو الأُدْم الموشَّحةِ العواطي
بأيديهن من سَلَم النِعاف
Yani: ceylanlar; ağaç yaprağını almak için ellerini kaldırdıklarında uzanıp alırlar. **الإعطاء** bundan alınmıştır. **المعاطاة**: elden ele verme/uzatıp verme. Leys dedi: çocuk, bir iş yapıp onlara istediklerini uzatıp verdiğinde, **عاطى** çocuk ailesine (böyle yapmış olur). **العطاء**: verilen şeye isimdir. Ve denir: onun **العطاء**’sı gerçekten boldur. O, toplayıcı bir isimdir. Tekil yapıldığında **العطيّة** denir; çoğulu **العطايا**’dır. **الأعْطِية** ise **العطاء**’nın çoğuludur. “Üç **أعطية**” denir; sonra **أعطيات** çoğulun çoğuludur. **التعاطي**: alınması câiz olmayan şeyi almaktır. Denir: falan senin zulmünü **تعاطى** etti. Kur’ân’da: ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( **القَمَر** : 29 ) yani: bedbaht, deveyi boğazlamayı **تعاطى** etti de istediğine ulaştı.

Leys dedi: ve denir: onun **تعاطيه**’si: onun cüreti. Kadına denir: o, **خِلْمها**’sını **تعاطي** eder; yani onun öpücüğünü ve tükürüğünü alır. Zû’r-Rumme dedi:
تعاطيه أحياناً إذا جِيد جَودة
رُضَاباً كطعم الزنجبيل المعسَّل
Başkası dedi: denir: **عطَّيته** ve **عاطيته**; yani ona hizmet ettim ve işini üstlendim; senin “**نعّمته** ve **ناعمته**” demen gibi. Dersin: “kim sana **يُعَطِّيك**?” yani kim senin hizmetini üstlenir. **قوس مُعْطِية**: yumuşak; ne serttir ne de kirişi geren kimseye karşı dirençlidir. Ebû’n-Necm dedi:
وهَتَفى مُعطية طروحاً
**الهَتَفى** ile, kirişi için bir çınlama olan bir yayı kastetti. **قوس عَطْوى**: **المعطية** anlamındadır. Ve denir: o, büküldü de kırılmadı. Zû’r-Rumme dedi:
له نبعة عَطْوى كأن رنينها
بألوى تعاطته الأكفّ المواسح
**الألوى** ile kirişi kastetti. **عطيّة**’ye nisbet: **عَطَوِيّ**; **عطاء**’ya nisbet: **عطائيّ**. Araplardan birden fazlasını, bineğinin **خَطْمه**’i **مَخْطِمه**’inden sıyrıldığında ona şöyle derken işittim: **أعطِ**; bunun üzerine başını binicisine doğru eğer; o da **الخطم**’u **مَخطِمه**’ine geri koyar. Ebû Zeyd dedi: denir: o, işlerin yükseklerine ve yücelerine **يتعاطى** eder; ve çirkin bir işi **يتعاطى** eder. Dedi: Kays’tan künyesi Ebû Kuvve olan bir adam dedi ki: “Ben derim ki: o, işten yüceliği **يتعاطى** eder; ve çirkini **يتعطّى** eder, **تعطّياً**.” Ve denir: o, insanlardan eliyle ve avucuyla **يستعطي** eder, **استعطاءً**; yani onlardan ister ve onlara talepte bulunur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الأعطاء**: elden ele vermelerdir. **المعاطاة**: bir adamın bir adamı karşılaması ve yanında kılıç bulunmasıdır; sonra “kılıcını bana göster” der; o da ona verir; bu, bir süre bunu sallar, bu da bir süre; ikisi bir çarşıda veya mescitte iken; ve bundan nehyedilmiştir. Arapların darb-ı mesellerindendir: **عاطٍ بغير أنواط**; kendisinde duramayacağı bir ilmi üstlenen kimseye misal olarak vurulur.

**طوع** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir: otlak ona genişlediğinde ve otlamaya imkân verdiğinde, otlak ona **أطاع** etti. Ve bu yerde denebilir: **طَاع**. Evs b. Züheyr dedi:
كأن جيادهن بَرْعن زُمَ
جرادٌ قد أطاع له الوَرَاقُ
Bunu Ebû Ubeyd rivayet etti. Ve dedi: **الوراق**: yerin otlardan olan yeşilliğidir; yapraktan değildir.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: ona bir iş emretti de o da ona **أطاعه** etti; yalnız **الألف** ile. Araplar der: “onun emri bana **مطاعة**.” Dedi: ve ona **طاع** etti; **ألف** olmaksızın, ona boyun eğdiğinde.

Leys dedi: **الطَّوع**: **الكَرْه**’in zıddıdır; onu mutlaka **طَوْعاً** veya kerhen yapacaksın; ve **طائعاً** veya **كارهاً**. Ve ona **طاع** etti: ona boyun eğdiğinde; emrine gidip geçtiğinde ona **أطاعه** etmiş olur; ona uygun davrandığında ona **طاوعه** etmiş olur. Dedi: **الطاعة**: ona **أطاعه** etmenin ismi; **إطاعة**. **الطواعية**: **المطاوَعةِ** masdarı olan şeyin ismidir. Denir: kadın kocasına **طاوعت** etti, **طواعِية**. Dedi: ve **الطائع**’a denir: **طاعٍ**; o ters çevrilmiştir; şairin sözü bundandır:
حلفت بالبيت ومَن حوله
من عائذ بالبيت أو طاع
Bu, onların “**عاقني** bir **عائقٌ** ve **عاقٍ**” demeleri gibidir. Ve denir: bu iş için **تطاوعْ** et ki onu yapabilesin. “**تطوَّع**” dediğinde, manası: onu yapabilmeyi külfetle üstlenmesidir. Dedi: Araplar **التاء**’yı düşürür de **اسْطاع يَسْطيع** der. Dedi: **التطوّع**: nefsinden, farzı sana lâzım olmayan şeyde, kendiliğinden bağışladığın şeydir. **فرس طَوْع العِنان**: eğer yumuşak/kolay ise. Allah’ın sözü (azze ve celle): ( ومن يَطَّوَّعْ خيراً ) ( **البَقَرَة** : 158 )

Aslı “**ومن يَتَطوّع**”tır; sonra **التاء** **الطاء**’a idğam edildi; ve idğam ettiğin her harfi bir harfe, onu idğam olunanın lafzına naklettin. “ ) ”yi geçmiş lafzıyla okuyan kimseye gelince: manası istikbaldir; çünkü söz şart ve cezadır; onda geçmiş lafzı istikbal manasına döner; bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür. Allah’ın sözü (azze ve celle): ( ) ( **الكهف** : 97 ) ise, aslı **استطاعوا**’dur, **التاء** ile; fakat **التاء** ve **الطاء** tek bir mahreçtendir; lafız hafiflesin diye **التاء** düşürüldü. Araplardan kimi: **استاعوا** der, **طاء**sız; kıraatte câiz değildir. Onlardan kimi: “**فما أَسطاعوا**” der, kesik **ألف** ile; mana: “**فما أطاعوا**”; sonra **السين**’i artırdılar; bunu Halîl ve Sîbeveyh, **الواو**’nun harekesinin gitmesine bedel olarak söyledi; çünkü **أطاع**’ın aslı **أَطْوَع**’tır. Dili bu olan kimse, istikbalde **يُسطِع** der, **الياء**’yı damme ile.

Münzirî bana, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: dedi: denir: **ما أَستطيع** ve **ما اسطيع** ve **ما أَسْطيع** ve **ما أستيع**. Hamza ez-Zeyyât, ( مما اسْطَّاعوا )’yu **الطاء**’ı idğam ederek ve iki sâkini bir araya getirerek okurdu.

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: bu kıraatle okuyan kimse **لاحِنٌ** (dil hatası yapan) ve hatalıdır. Bunu Halîl, Yûnus ve Sîbeveyh ve onların sözüyle söyleyenlerin hepsi ileri sürdü. Delilleri şudur: **السين** sâkindir; **التاء**’yı **الطاء**’a idğam ettiğinde **طاء** sâkin olur; iki sâkin bir araya getirilmez. Dedi: “**التاء**’nın harekesini **السين**’in üzerine atarım da ( فما اسَطَّاعوا ) okurum” diyen kimse de hatalıdır; çünkü **استفعل**’in **سين**’i asla harekelenmemiştir.

**والمطّوّعة**: cihada **يتطوَّعون** eden bir kavimdir; **التاء** **الطاء**’a idğam edildi; bizim ( وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا ( sözünde dediğimiz gibi. Allah’ın sözü (azze ve celle): ( فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ ) ( **المَائدة** : 30 ) ise, Ferrâ dedi: manası: nefsi ona tâbi oldu. Müberred dedi: ( **فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ** ) **الطَوْع**’dan **فعَّلت** kalıbıdır. Ebû Ubeyd dedi: bize Yezîd, Varkâ’dan, İbn Ebî Necîh’ten, Mücâhid’den rivayet etti: ) **فطوعت له نفسه** dedi: onu cesaretlendirdi. Ebû Ubeyd, Mücâhid’den: dedi: ona bu hususta yardım etti ve ona icabet etti. Ben onun aslını ancak **الطواعية**’den görürüm.

Ben dedim: bana daha benzer olan, ( **طوّعت** )’ın manasının “kolaylaştırdı ve yumuşattı” olmasıdır: nefsi ona kardeşini öldürmeyi kolay kıldı; yani helâk edici hevasıyla kardeşini öldürmeyi kolay yaptı ve onu hafifletti. Ferrâ ve Müberred’in sözüne göre ise, “**قتل أخيه**” sözünün nasbı, fiilin ona ulaşması sebebiyledir; sanki şöyle dedi: “nefsi ona **فطوعت** etti” yani kardeşini öldürmede boyun eğdi; ve “kardeşini öldürmeye” (lam/harf-i cer) için; sonra harf-i cer’i hazfetti; fiil ona ulaştı da onu nasb etti.

Ve denir: falan **طَوْع المكاره**’dir; eğer ona alışmış, onu üzerine atmış ise. Nâbiga dedi:
فارتاع من صوت كَلاّب فبات له
طوعُ الشوامت من خوف ومن صَرَد
Şöyle de rivayet edilir: **طوعَ الشوامت**. Ref eden kimse: “ona, soğuktan ve korkudan, onu ayıplayanın istediği şey itaat etti” demek istedi; yani ona, onu ayıplayanın arzuladığı şey oldu; o da onun **طَوْعه**’udur. Bundan dolayı dersin: “Allah’ım, benim hakkımda bir ayıplayanı **تطيعنّ** etme”; yani benim hakkımda onun arzuladığı ve sevdiği şeyi yapma.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: ona **طاع** etti ve **أطاع** etti; eşittir. **طاع** diyen, **يطاع** der; **أطاع** diyen, **يُطيع** der. Emre gelince, ancak “ona **أطاعه** etti” vardır; bu, babın başında zikrettiğimiz gibidir.

Zebyânî’nin beytini “**فبات له طوعَ الشوامت**” nasb ile rivayet eden kimse, **الشوامت** ile ayaklarını kastetti; tekili **شامتة**’dir. Der ki: öküz, ayaklarının **طوع**u olarak geceledi; yani ayakta geceledi.

Ben dedim: Araplardan kimi: ona **طاع** etti, **يَطُوع** **طَوْعاً**; o da **طائع**tır; **أطاع** manasında da. Ve **طاع يطاع** iyi bir lehçedir.

Lihyânî: denir: ona **أطعت** ettim ve onu **أطعته** ettim. Ve denir: ona **طِعْت** ettim; ben ona **أطِيع** ederim, **طاعة**. Ve denir: ona **طُعْت** ettim; ben ona **أطوع** ederim, **طوعاً**; yani boyun eğdim. **فرس طَوْع العِنان** ve **طوعة العنان**. **بعير طيّع**: yulara yumuşak/kolay.

**عوط** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: dişi deve, erkeğin onu ilk yıl aşmasına rağmen gebe kalmazsa o **عائط**tır; gelecek yıl da gebe kalmazsa o **عائطُ عُوطٍ** ve **عُوطَطٍ**tur.
Dedi: ve Adebbes el-Kinânî dedi: denir: **تعوَّطَت**; eğer erkek üzerine çekildi de gebe kalmadıysa.

İbn Büzurc dedi: **بَكْرة عائط**; çoğulu **عِيطٌ**; ve o **تَعِيط** eder. Dedi: rahimleri **تعطاط** edenlere gelince, onlar **نعائطُ عُوطٍ**tur; ve o, **مِنْ تَعُوطُ**’tandır. Şu beyit okundu:
يَرُعْنَ إلى صوتي إذا ما سمعته
كما ترعوى عِيط إلى صوت أعيسا
Bir başkası dedi:
نجائب أبكار لقِحْن لعِيطط
ونعم فهنّ المهجِرات الخيائر
Leys dedi: yıllarca, kısır olmaksızın gebe kalmayan deveye denir: **قد اعتاطت**. Dedi: bazen onun **اعتياط**ı, yağının çokluğundandır; yani **اعتاصت**. Dedi: kadın da **تعتاط** eder. Ve **ناقة عائط**. Ve **عاطت تعِيط عِياطا**. Ve **نُوق عِيط** ve **عُوط**; “**عاطت تعوط**” denmeksizin. Dedi: **العائط**’ın çoğulu **عوائِط**tir.

Başkası dedi: **العِيط**: develerin seçkinleri ve gençleri; **الحِفّة** ile **الرباعِية** arası olanlarıdır.

**عيط** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **امرأة عَيْطاء**: uzun boyunlu. **رجل أعيط**. **قَارة عَيْطاء**: yüksekçe. Masdar: **العَيَط**. **فرس عيطاء**; ve **خيل عِيط**: uzunlar.

Leys dedi: **الأعيط**: uzun başlı ve boyunlu. **العيطاء**: uzun boyunlu dişi deve; erkek: **أعيط**; çoğul: **عِيط**. Dedi: **عِيطِ**: sarhoşlukta azgın kimsenin seslendiği bir kelimedir; galebe anında onunla ağız alışkanlığı edinilir. Birden fazla artırmazsa “**عيّط**” dediler; tekrar ederse “**عطعط**” dediler.

Başkası: **التعيط**: adamın öfkesi, karışması ve kibirlenmesidir. Rü’be dedi:
والبغي من تعيّط العيّاط
Ve denir: buradaki **التعيّط**: gürültü ve azgının “**عِيطِ**” demesiyle bağırmasıdır.

Leys dedi: **التعيّط**: bir şeyin bir taştan veya ağaçtan fışkırmasıdır; ondan bir şey çıkar da zamklaşır veya akar. Devenin **ذفرى**’sı kara terle **تتعيّط** eder. Şu beyit okundu:
تَعَيّطُ ذفراها بجَوْن كأنه
كُحَيْل جرى من قنفذ اللِّيت نابع
Ve denir: falan, falana **عيَّط** etti; ona “**عِيط عِيط**” dediğinde.

**يعط** : Leys dedi: **يَعَاط**: kurdu gördüğünde ona bağırıp kovmandır; “**يَعَاطِ**” dersin. **يعاط**. Ve dersin: onunla **يعَطت** ve onunla “**يا عطت**”. Şu beyit okundu:
صُبَّ على شاء أبي رِباط
ذؤالةٌ كالأقُدح الأمراط
يدنو إذا قيل له يَعَاطِ
Dedi: bazısı **يِعاط** der, **الياء**’yı kesre ile. Dedi: o çirkindir; çünkü **الياء**’yı kesrelemek onun çirkinliğini artırdı. Bu, şundandır: **الياء** kesreden yaratılmıştır; Arapların sözünde, başında kesreli **ياء** bulunan **فِعَال** vezninde bir kelime yoktur.

Başkası: **يِسَار** , **اليَسَار**’da bir lehçedir. Bazısı: kesrelendiğinde **الياء**’yı hemzeye çevirerek **إسار** der.

Ben dedim: o, çirkin, kötü; yani **يِسَار** ve **إسار**.

**طعا** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **طعا**: uzaklaştı. Amr, babasından: **الطاعي**: **الطائع** manasındadır; eğer zelil olduysa.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الأطعاء**: **الطاعة**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والواو وما يثلثهما)
(طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال:
فقالت له: هذا الطَّوِيُّ  وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد:
وصاحبٍ لي طوى كشحاً فقلتُ لـه *** إنَّ انطواءَكَ عنِّي سوف يَطْوِيني([2])وهذا هو القِياس؛ لأنَّه إذا مضى وغاب عنه فكأنه أُدرج.
ومن الباب أطواء النّاقة، وهي طرائقُ شحم جنبيْها. والطَّيَّانُ: الطَّاوِي البطن. ويقال طوِيَ؛ وذلك أنَّه إذا جاع وضَمُر صار كالشَّيءِ الذي لو ابتُغِيَ طيُّه لأمكن. فإنْ تعمَّدَ للجوُع قال: طَوَى يَطْوِي طَيَّاً، وذلك في القياس صحيح، لأنَّه أدرج الأوقاتَ فلم يأكلْ فيها، قال الشاعر([3]) في الطَّوَى:
ولقد أبيتُ على الطَّوَى وأظلُّهُ *** حتَّى أنالَ به كريمَ المأكلِ
ثم غَيَّرُوا هذا البناءَ أدنى تغييرٍ فزال المعنى إلى غيرهِ فقالوا: الطَّاية([4])؛ وهي كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على استواءٍ في مكان. قال قوم: الطَّاية: السَّطْح. وقال آخرون: هي مِرْبَد التَّمر. وقال قوم: هي صخرةٌ عظيمة في أرضٍ ذات رمل.
(طوب) الطاء والواو والباء ليس بأصل؛ لأنَّ الطوب فيما أحسب هذا الذي يسمى الآجُرّ، وما أَظُنُّ العربَ تعرفه. وأمَّا طُوبَى فليس من هذا، وأصله الياء، كأنها فعلى من الطِّيب، فقلبت الياء واواً للضمَّة.
(طوح) الطاء والواو والحاء ليس بأصل، وكأنه من باب الإِبدال. يقال طاحَ يَطيح. ثم يقولون: طاحَ يَطُوح، أي هَلَكَ.
(طود) الطاء والواو والدال أصلٌ صحيح، وفيه كلمةٌ واحدةٌ. فالطَّود: الجَبَل العظيم. قال الله سبحانه: ﴿فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيْمِ﴾ [الشعراء 63]. ويقولون: "طَوَّدَ في الجبل، إذا طَوَّف، كأنه فعل مشتقٌّ من الطود.
(طور) الطاء والواو والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنىً واحد، وهو الامتداد في شيءٍ من مكانٍ أو زمان. من ذلك طَوَار الدَّار، وهو الذي يمتدُّ معها من فِنائِها. ولذلك [يقال] عدا طَوْره، أي جاز الحدَّ الذي هو له من دارِهِ. ثم استعير ذلك في كل شيء يُتعدَّى. والطُّور: جبلٌ، فيجوز أن يكون اسماً عَلَمَاً موضوعاً، ويجوز أن يكون سمِّي بذلك لما فيه من امتدادٍ طولاً وعَرضاً. ومن الباب قولهم: فعل ذلك طَوْراً بعد طَوْر. فهذا هو الذي ذكرناه من الزَّمان، كأنَّه فَعَلَه مَدَّةً بعد مدة. وقولهم للوحشيِّ من الطَّير وغيرها طُورِيّ وطُورانيٌّ، فهو من هذا، كأنَّه توحَّشَ فعدا الطَّورَ، أي تباعد عن حدِّ الأنيس.
(طوس) الطاء والواو والسين ليس بأصل، إنّما فيه الذي يقال لـه الطَّاوُوس. ثم يشتقّ منه فيقال للشَّيء الحسن: مُطوَّس. وحُكيَ عن الأصمعيّ: تطوَّست المرأةُ: تزينَت. وذكر في الباب أيضاً أنَّ الطَّوْس: تغطيةُ الشّيء. يقال طُسْته طَوْساً، أي غطَّيته. قالوا: وَطَوَاس([5]): ليلةٌ من ليالي المَُِحَاق.
(طوع) الطاء والواو والعين أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على الإصحابِ والانقيادِ. يقال طاعَه يَطُوعه،  إذا انقاد معه ومضى لأمره. وأطاعه بمعنى طاعَ له. ويقال لمن وافَقَ غيرَه: قد طاوعه.
والاستطاعة مشتّقةٌ من الطَّوع، كأنها كانت في الأصل الاستطواع، فلما أسقطت الواو جعلت الهاء بدلاً منها، مثل قياس الاستعانة والاستعاذة.
والعرب تقول: تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه. ثم يقولون: تطوَّعَ، أي تكلَّف استطاعتَه، وأمَّا قولهم في التبرُّع بالشيء: قد تطوَّعَ بهِ، فهو من الباب لكنَّه لم يلزمه، لكنَّه انقاد مع خيرٍ أحبَّ أن يفعله. ولا يقال هذا إلاَّ في باب الخير والبِرّ. ويقال للمجاهِدَةِ الذين يتطوَّعون بالجِهاد: المُطَّوِّعة، بتشديد الطاء والواو، وأصله المتطوّعة، ثم أدغمت التاء في الطاء. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾  [التوبة 79]، أراد ـ والله أعلم ـ المتطوِّعين.
(طوف) الطاء والواو والفاء أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوَران الشيء على الشيء، وأن يُحفَّ به. ثم يُحمل عليه، يقال طاف * به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً، واطَّاف به، واستطاف. ثم يقال لما يدور بالأشياء ويُغَشِّيها من الماء طُوفان. قال الخليل: وشبَّه العجّاج ظلامَ الليلِ بذلك، فقال:
* وعمَّ طُوفانُ الظَّلاَمِ الأثْأَبَا([6]) *
و"غَمَّ" أيضاً. ومن الباب: الطَّائف، وهو العاسُّ. والطَّيْفُ والطَّائف: ما أَطافَ بالإنسان من الجِنَّان. يقال طاف واطَّاف. قال الله تعالى: ﴿إِذا مَسَّهُمْ طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ﴾ ([7]) [الأعراف 200]، و(طائِفٌ) أيضاً. قال الأعشى:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما *** ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ([8])ويقولون في الخيال: طافَ وأطافَ. ويُرْوَى:
أنَّى أَلَمَّ بكَ الخيالُ يُطيف *** وطوافه بك ذِكرةٌ وشُعوف([9])ويروى: "ومطافه لك ذِكرة وشُغوف". فأمَّا الطائفة من النّاس فكأنَّها جماعةٌ تُطِيفُ بالواحد أو بالشيء. ولا تكاد العرب تحدُّها بعدَدٍ معلومٍ، إلاَّ أن الفقهاء والمفسِّرين يقولون فيها مرّة: إنَّها أربعةٌ فما فوقها، ومرَّة إنَّ الواحد طائفةٌ([10])، ويقولون: هي الثَّلاثة، ولهم في ذلك كلامٌ كثير، والعربُ فيه على ما أعلمتك، أنّ كلَّ جماعةٍ يمكن أن تحُفَّ بشيء فهي عندهم طائفة، ولا يكاد هذا يكون إلاَّ في اليسير هذا في اللغة والله أعلم. ثم يتوسَّعون في ذلك من طريق المجاز فيقولون: أخَذْتُ طائفةً من الثَّوبِ، أي قطعة منه، وهذا على معنى المجاز، لأنَّ الطَّائفة من النَّاس كالفِرقة والقِطعة منْهم. فأمَّا طائفُ القوسِ [فهو] ما يلي أَبْهَرها.
(طوق) الطاء والواو والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبلَه. فكلُّ ما استدار بشيء فهو طوق. وسمِّي البِناءُ طاقاً لاستدارته إذا عُقِدَ. والطَّيلَسان طاقٌ، لأنَّه يدور على لابِسه. فأمَّا قولهم أطاق هذا الأمر إِطاقةً، وهو في طَوقه، وطوَّقْتُكَ الشَّيءَ، إذا كَلَّفْتُكَه([11]) فكلُّه من الباب وقياسِه؛ لأنَّه إِذا أطاقَه فكأنَّه قد أحاط به ودار به من جوانبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل قولُهم: طاقةٌ من خيط أو بَقْل، وهي الواحدة الفَردةُ منه، وقد يمكن أن يتمحَّل فيقاس على الأوَّل، لكنَّه يبعُد.
(طول) الطاء والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَضْلٍ وامتداد في الشيء. من ذلك: طالَ الشَّيءُ يطُولُ طُولاً. قال أحمد بن يحيى ثعلبٌ: الطُّول: خلاف العَرض. ويقال طاوَلْت فلاناً فطُلْتُه، إذا كنتَ أطوَلَ منه. وطال فلاناً فلانٌ، أي إنه أطول منه. قال:
إنَّ الفرزدقَ صخرةٌ ملمومةٌ *** طالت فليس تنالها الأوعالا([12])وهذا قياسٌ مطَّرد في كلِّ ما أشبه ذلك، فيقال للحبل الطِّوَل؛ لطوله وامتداده. قال طرفة:
لعمرُكَ إنَّ الموتَ ما أخطأ الفتى *** لكالطِّوَل المُرخَى وثِنياهُ في اليدِ([13])ويقولون: لا أكلِّمه طَوَالَ الدَّهر. ويقال جملٌ أطوَلُ، إذا طالت شفتُهُ العليا. وطاولَني فلانٌ فطُلْتُه، أي كنت أطولَ منه. والطُّوَال: الطَّويل. والطِّوَال: جمع الطَّويل. وحكى بعضهم: قَلانِسُ طِيال([14])، بالياء. وأمرٌ غير طائلٍ، إذا لم يكن فيه غَناء. يقال ذلك في المذكَّر والمؤنث. قال:
* وقد كلَّفُوني خُطَّةً غيرَ طائِلِ([15]) *
وتطاولتُ في قِيامي، إذا مددتَ رِجليكَ لتنظر. وطوِّلْ فرسَك، أي أَرْخِ طويلتَه في مرعاه([16]). واستطالُوا عليهم، إذا قتلوا منهم أكثر ممَّا قتلوا.
(طوط) الطاء والواو والطاء كلمتان إن صحَّتا. يقولون: إنَّ الطَّوطَ القطْن. والطوط: الرَّجلُ الطَّوِيل.
---------------------ـ
([1]) البيت لمزرد بن ضرار، من مقطوعة في الحيوان (2: 18-19).
([2]) في اللسان (طوي): "هذا عنك يطويني".
([3]) هو عنترة. وفي ديوانه 181، أن النبي صلى الله عليه وسلم أنشد هذا البيت، فقال: "ما وصف لي أعرابيٌّ قط، فأحببت أن أراه إلا عنترة".
([4]) جعلت في اللسان في مادة (طي)، وفي القاموس في (طوى).
([5]) كذا ضبط في المجمل، ومثله في القاموس، إذ ضبطه كسحاب. وفي اللسان ضبط بالضم ضبط قلم.
([6]) للعجاج، في ديوانه 74 واللسان (طوف).
([7]) هي قراءة ابن كثير وأبي عمرو والكسائي ويعقوب. وقراءة الباقين: "طائف". إتحاف فضلاء البشر 234، وهي الآية 200 من سورة الأعراف.
([8]) ديوان الأعشى  147، واللسان (طوف، ولق).
([9]) نسب في اللسان (طيف) إلى كعب بن زهير، وهو في ديوانه 113 طبع دار الكتاب.
([10]) في الأصل: "طائفة فما فوقها". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان.
([11]) في الأصل: "كلفته"، صوابه في المجمل.
([12]) البيت لسنيح بن رياح الزنجي، كما في اللسان (طول). وانظر حواشي الحيوان: (7: 205).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) في اللسان: "ابن جني: لم تقلب إلا في بيت شاذ، وهو قوله:
تبين لي أن القماءة ذلة  *** وأن أعزاء الرجال طيالها".
 ([15]) أنشد هذا العجز في اللسان (طول). والطائل يقال للذكر والأنثى.
([16]) وهذا أيضاً نص الجوهري في الصحاح. قال أبو منصور: "ولم أسمع الطويلة بهذا المعنى من العرب، ورأيتهم يسمونه الطول".

ـ

##### Türkçe

(طاء, واو ve bunları üçleyenlerin babı)

(**طوي**) **الطاء** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin, bir kısmı bir kısmının içine girinceye kadar içeri sokulmasına delâlet eder; sonra benzetme yoluyla bunun üzerine taşınır. Denir: **طويت الثوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه**. Ve denir: **طَوَى الله عُمر الميّت**. Ve **الطَّوِيّ**: sarılmış kuyu. Dedi ki:
“Bununla ona dedi: Bu **الطَّوِيُّ** ve suyu *** ve kuru, çorak deriden yanmış (kimse)”

Ve bu bab üzerine taşınandan, onların şu sözüdür: yüzü üzere (yoluna) giden kimse için: **طوى كَشْحَه**. Ve inşad etti:
“Ve benim bir arkadaşım **طوى كشحاً**; ona dedim ki *** ‘Şüphesiz senin benden **انطواءَكَ**’ın beni mutlaka **يَطْوِيني**’dir’”

Ve bu, kıyastır; çünkü o gidip ondan kaybolunca sanki içeri sokulmuş olur.

Ve babdandır: devenin **أطواء**’ı; o, iki yanının yağ yollarıdır. Ve **الطَّيَّانُ**: karnı içeri çekilmiş olan. Ve denir: **طوِيَ**; bu, şudur: o acıkıp zayıflayınca, eğer onun katlanması istense mümkün olacak şey gibi olur. Eğer açlığa kasdederse denir: **طَوَى يَطْوِي طَيَّاً**; bu kıyasta sahihtir, çünkü vakitleri içeri sokmuştur da onlarda yememiştir. Şair([3]) **الطَّوَى** hakkında dedi:
“Ve andolsun **الطَّوَى** üzere geceledim ve onu gölgelendiririm *** ta ki onunla kerim yemeğe erişeyim”

Sonra bu binayı en yakın bir değişiklikle değiştirdiler de mânâ ondan başkasına kaydı; şöyle dediler: **الطَّاية**([4]); o, bir yerde düzlüğe delâlet eden sahih bir kelimedir. Bir kavim dedi: **الطَّاية**: **السَّطْح**. Başkaları dedi: o, hurmanın kurutma yeri. Bir kavim dedi: o, kumlu bir yerde büyük bir kaya.

(**طوب**) **الطاء** ve **الواو** ve **الباء** asıl değildir; çünkü **الطوب** zannımca şu ki **الآجُرّ** diye adlandırılan şeydir; ve Arapların onu bildiğini sanmıyorum. Amma **طُوبَى** bundan değildir; aslı **الياء**’dır; sanki **الطِّيب**’den **فعلى** gibidir; **الضمَّة** sebebiyle **الياء** **واو**’ya çevrilmiştir.

(**طوح**) **الطاء** ve **الواو** ve **الحاء** asıl değildir; sanki **الإِبدال** babındandır. Denir: **طاحَ يَطيح**. Sonra derler: **طاحَ يَطُوح**; yani helâk oldu.

(**طود**) **الطاء** ve **الواو** ve **الدال** sahih bir asıldır; onda bir tek kelime vardır. **الطَّود**: büyük dağ. Allah سبحانه dedi: ﴿فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيْمِ﴾ [الشعراء 63]. Ve derler: “**طَوَّدَ في الجبل**”, **طَوَّف** ettiği vakit; sanki **الطود**’dan türemiş bir fiildir.

(**طور**) **الطاء** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; tek bir mânâya delâlet eder; o da, bir mekândan veya zamandan bir şey içinde uzamadır. Bundan: **طَوَار الدَّار**; o, onun avlusundan onunla birlikte uzayan şeydir. Bunun için [denir]: **عدا طَوْره**; yani evinden kendisine ait olan sınırı geçti. Sonra bu, her aşılan şeyde ödünç alınmıştır. Ve **الطُّور**: bir dağdır; bir vaz‘ edilmiş özel isim olması câizdir; ve onda uzunluk ve genişlikçe uzama bulunduğu için bununla adlandırılmış olması da câizdir. Ve babdandır onların sözü: **فعل ذلك طَوْراً بعد طَوْر**. Bu, zamandan zikrettiğimiz şeydir; sanki onu bir müddet ardından bir müddet yapmıştır. Ve onların, kuş ve başkasından vahşî olana **طُورِيّ** ve **طُورانيٌّ** demeleri de bundandır; sanki vahşîleşmiş de **الطَّور**’u aşmıştır; yani ünsînin sınırından uzaklaşmıştır.

(**طوس**) **الطاء** ve **الواو** ve **السين** asıl değildir; ancak onda **الطَّاوُوس** denilene vardır. Sonra ondan türetilir de güzel şeye **مُطوَّس** denir. **الأصمعيّ**’den hikâye edildi: **تطوَّست المرأةُ**: süslendi. Ve babda ayrıca zikretti ki **الطَّوْس**: şeyin örtülmesidir. Denir: **طُسْته طَوْساً**; yani onu örttüm. Dediler: **وَطَوَاس**([5]): **المَُِحَاق** gecelerinden bir gecedir.

(**طوع**) **الطاء** ve **الواو** ve **العين** tek bir sahih asıldır; **الإصحابِ** ve **الانقيادِ**’a delâlet eder. Denir: **طاعَه يَطُوعه**; onunla birlikte boyun eğdiği ve emrine yürüdüğü vakit. Ve **أطاعه** mânâca **طاعَ له** gibidir. Ve başkasına uygun düşen kimseye denir: **قد طاوعه**.

Ve **الاستطاعة** **الطَّوع**’dan türemiştir; sanki aslında **الاستطواع** idi; **الواو** düşürülünce onun yerine **الهاء** bedel kılındı; **الاستعانة** ve **الاستعاذة** kıyası gibi.

Ve Araplar der: **تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه**. Sonra derler: **تطوَّعَ**; yani onun **استطاعتَه**’ını tekellüf etti. Amma onların bir şeyle teberru‘ hakkında sözleri: **قد تطوَّعَ بهِ**; o babdandır, lâkin ona lâzım olmadı; fakat yapmak istediği bir hayırla birlikte boyun eğdi. Bu, ancak hayır ve **البِرّ** babında söylenir. Ve cihada gönüllü olan mücâhidler için denir: **المُطَّوِّعة**; **الطاء** ve **الواو**’yu şeddeli (söyleyerek); aslı **المتطوّعة** idi; sonra **التاء** **الطاء**’a idğam edildi. Allah تعالى dedi: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾ [التوبة 79]; murad etti — Allah daha iyi bilir — **المتطوِّعين**’i.

(**طوف**) **الطاء** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine ve onunla çevrelenmesine delâlet eder. Sonra bunun üzerine taşınır; denir: **طاف به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً**; ve **اطَّاف به**; ve **استطاف**. Sonra, eşyaların etrafında dönen ve onları kaplayan sudan olana **طُوفان** denir. **الخليل** dedi: ve **العجّاج** gece karanlığını buna benzetti; şöyle dedi:
“Ve **طُوفانُ الظَّلاَمِ** **الأثْأَبَا**’yı kapladı”
Ve “**غَمَّ**” da (böyledir). Ve babdandır: **الطَّائف**; o, gece dolaşan gözcüdür. Ve **الطَّيْفُ** ve **الطَّائف**: cinlerden insanın etrafında dolaşan şey. Denir: **طاف** ve **اطَّاف**. Allah تعالى dedi: ﴿إِذا مَسَّهُمْ طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ﴾ ([7]) [الأعراف 200]; ve (**طائِفٌ**) da. **الأعشى** dedi:
“Ve gece yürüyüşünün ardından sabahlarsın; sanki *** ona cinlerin **طائف**’inden bir delilik dokunmuş”

Ve hayal hakkında derler: **طافَ** ve **أطافَ**. Ve rivayet olunur:
“Nasıl oldu da hayal sana dokundu, **يُطيف** *** ve onun sana **طوافه**’u bir hatırlama ve bir tutku”
Ve rivayet olunur: “ve onun sana **مطافه**’u bir hatırlama ve bir şiddetli sevgi”. Amma insanlardan **الطائفة** ise, sanki bir tek kişinin veya bir şeyin etrafını saran bir topluluktur. Araplar onu bilinen bir sayıyla sınırlandırmaya pek yanaşmaz; ancak fakihler ve müfessirler onda bir kere derler: o, dörttür ve üstüdür; bir kere de: bir tek kişi **طائفة**’dır([10]); ve derler: o, üçtür; onların bunda çok sözü vardır. Araplar ise — sana bildirdiğim üzere — her topluluk ki bir şeyle çevrelenmesi mümkünse, onların yanında **طائفة**’dır; ve bu, dilde ancak azda olur; bu, dilde böyledir; Allah daha iyi bilir. Sonra mecaz yoluyla bunda genişlerler de derler: **أخَذْتُ طائفةً من الثَّوبِ**; yani ondan bir parça; bu, mecaz mânâsınadır; çünkü insanlardan **الطَّائفة** onlardan bir **الفِرقة** ve bir **القِطعة** gibidir. Amma yayın **طائفُ**’i ise, onun **أَبْهَر**’ine bitişik olandır.

(**طوق**) **الطاء** ve **الواو** ve **القاف** sahih bir asıldır; bir önceki babın delâlet ettiğine benzer şeye delâlet eder. Bir şeyle yuvarlaklaşan her şey **طوق**’tur. Ve bina, bağlandığı vakit yuvarlaklaştığı için **طاق** diye adlandırıldı. Ve **الطَّيلَسان** bir **طاق**’tır; çünkü giyeninin üzerinde döner. Amma onların sözü: **أطاق هذا الأمر إِطاقةً**; ve o, onun **طَوق**’undadır; ve **طوَّقْتُكَ الشَّيءَ**; onu sana yüklediğim vakit([11]); hepsi babdandır ve onun kıyasındandır; çünkü onu **أطاقَه** edince sanki onu kuşatmış ve onunla yanlarından dönmüş olur.

Ve bu asıldan şâz olan şey: onların sözü **طاقةٌ**; ipten veya ottan; o, ondan tek bir ferd olandır; ve ilkine kıyasla bir çareyle ölçülebilir, lâkin uzak olur.

(**طول**) **الطاء** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; şeyde fazlalığa ve uzamaya delâlet eder. Bundan: **طالَ الشَّيءُ يطُولُ طُولاً**. **أحمد بن يحيى ثعلبٌ** dedi: **الطُّول**: **العَرض**’ın zıddıdır. Ve denir: **طاوَلْت فلاناً فطُلْتُه**; ondan daha uzun olduğun vakit. Ve **طال فلاناً فلانٌ**; yani o, ondan daha uzundur. Dedi ki:
“Şüphesiz **الفرزدق** bir birleştirilmiş kayadır *** uzadı da artık ona dağ keçileri erişemez”

Ve bu, bunun benzeri olan her şeyde yürüyen bir kıyastır; böylece ipe, uzunluğu ve uzaması sebebiyle **الطِّوَل** denir. **طرفة** dedi:
“Ömrüne yemin olsun ki ölüm, delikanlıyı ıskaladığı şey değildir *** elin içinde iki ucu bulunan salıverilmiş **الطِّوَل** gibidir”

Ve derler: **لا أكلِّمه طَوَالَ الدَّهر**. Ve denir: **جملٌ أطوَلُ**; üst dudağı uzadığı vakit. Ve **طاولَني فلانٌ فطُلْتُه**; yani ondan daha uzun oldum. Ve **الطُّوَال**: **الطَّويل**. Ve **الطِّوَال**: **الطَّويل**’in çoğuludur. Bazısı hikâye etti: **قَلانِسُ طِيال**([14]); **الياء** ile. Ve **أمرٌ غير طائلٍ**; onda fayda olmadığı vakit. Bu, müzekker ve müennes için söylenir. Dedi ki:
“Ve bana **غيرَ طائِلِ** bir plan yüklediler”

Ve **تطاولتُ في قِيامي**; ayakta duruşunda bacaklarını uzattığın vakit, bakmak için. Ve **طوِّلْ فرسَك**; yani otlağında onun **طويلتَه**’ini salıver([16]). Ve **استطالُوا عليهم**; onlardan, öldürdüklerinden daha çoğunu öldürdükleri vakit.

(**طوط**) **الطاء** ve **الواو** ve **الطاء** iki kelimedir; eğer sahih iseler. Derler: **الطَّوطَ** pamuktur. Ve **الطوط**: uzun adamdır.

---------------------ـ
([1]) Beyit, Müzerrid b. Dırâr’ındır; hayvan hakkında bir parçadandır (2: 18-19).
([2]) Lisân’da (**طوي**): “**هذا عنك يطويني**”.
([3]) O, Antara’dır. Divanında 181; Nebî صلى الله عليه وسلم bu beyti inşad etti; sonra dedi: “Bana hiçbir bedevî tasvir edilmedi ki onu görmeyi seveyim; Antara müstesna”.
([4]) Lisân’da (**طي**) maddesinde, Kâmûs’ta (**طوى**)’da kılındı.
([5]) Mücmel’de böyle ضبط edildi; Kâmûs’ta da benzeri; zira onu **كسحاب** gibi ضبط etti. Lisân’da **بالضم** ile, **ضبط قلم** ضبط edildi.
([6]) A‘câc’ındır; divanında 74 ve Lisân (**طوف**).
([7]) Bu, İbn Kesîr, Ebû Amr, Kisâî ve Ya‘kûb’un kıraatidir. Geri kalanların kıraati: “**طائف**”. İthâf Fuḍalâʾi’l-Beşer 234; ve o, A‘râf sûresinin 200. âyetidir.
([8]) A‘şâ divanı 147; ve Lisân (**طوف** ve **ولق**).
([9]) Lisân’da (**طيف**) Ka‘b b. Züheyr’e nisbet edildi; ve divanında 113, Dâru’l-Kitâb baskısı.
([10]) Asılda: “**طائفة فما فوقها**”. Son iki kelime sokulmuştur.
([11]) Asılda: “**كلفته**”; doğrusu Mücmel’dedir.
([12]) Beyit, Lisân (**طول**)’da olduğu üzere Senîh b. Riyâh ez-Zencî’nindir. Hayvan hâşiyelerine bak: (7: 205).
([13]) Meşhur muallakasındandır.
([14]) Lisân’da: “İbn Cinnî: ancak şâz bir beyitte çevrilmiştir; o da onun sözüdür:
‘Bana belli oldu ki alçaklık zilletmiş *** ve erkeklerin azizleri onun **طيالها**’sıdır’”.
([15]) Bu yarım mısra Lisân (**طول**)’da inşad edildi. **الطائل** erkek ve kadın için söylenir.
([16]) Bu da Cevherî’nin Sıhâh’ındaki lafızdır. Ebû Mansûr dedi: “Bu mânâ ile **الطويلة**’yi Araplardan işitmedim; onları onu **الطول** diye adlandırırken gördüm.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطوع: الانقياد، ويضاده الكره قال عز وجل: ﴿ائتيا طوعا أو كرها﴾ [فصلت/11]، ﴿وله أسلم من في السموات والأرض طوعا وكرها﴾ [آل عمران/83]، والطاعة مثله لكن أكثر ما تقال في الائتمار لما أمر، والارتسام فيما رسم. قال تعالى: ﴿ويقولون طاعة﴾ [النساء/81]، ﴿طاعة وقول معروف﴾ [محمد/21]، أي: أطيعوا، وقد طاع له يطوع، وأطاعه يطيعه (راجع: الأفعال 3/249، 3/283). قال تعالى: ﴿وأطيعوا الرسول﴾ [التغابن/12]، ﴿من يطع الرسول فقد أطاع الله﴾ [النساء/80]، ﴿ولا تطع الكافرين﴾ [الأحزاب/48]، وقوله في صفة جبريل عليه السلام: ﴿مطاع ثم أمين﴾ [التكوير/21]، والتطوع في الأصل: تكلف الطاعة، وهو في التعارف التبرع بما لا يلزم كالتنقل، قال: ﴿فمن تطوع خيرا فهو خير له﴾ [البقرة/ 184]، وقرئ: (ومن يطوع خيرا) (وهي قراءة شاذة). والاستطاعة: استفالة من الطوع، وذلك وجود ما يصير به الفعل متأتيا، وهي عند المحققين اسم للمعاني التي بها يتمكن الإنسان مما يريده من إحداث الفعل، وهي أربعة أشياء: بنية مخصوصة للفاعل. وتصور للفعل، ومادة قابلة لتأثيره، وآلة إن كان الفعل آليا كاكتابة، وكذلك يقال: فلان غير مستطيع للكتابة: إذا فقد واحدا من هذه الأربعة فصاعدا، ويضاده العجز، وهو أن لا يجد أحد هذه الأربعة فصاعدا ومتى وجد هذه الأربعة كلهم فمستطيع مطلقا، ومتى فقدها فعاجز مطلقا، ومتى وجد بعضها دون بعض فمستطيع من وجه عاجز من وجه، ولأن يوصف بالعجز أولى. والاستطاعة أخص من القدرة. قال تعالى: ﴿لا يستطيعون نصر أنفسهم﴾ [الأنبياء/43]، ﴿فما استطاعوا من قيام﴾ [الذاريات/45]، ﴿من استطاع إليه سبيلا﴾ [آل عمران/ 97]، فإنه يحتاج إلى هذه لأربعة، وقوله عليه السلام: (الاستطاعة الزاد والراحلة) (أخرج الدارقطني والحاكم وصححه عن أنس أن رسول الله صلى الله عليه وسلم سئل عن قول الله: ﴿من استطاع إليه سبيلا﴾ فقيل: ما السبيل؟ قال: (الزاد والراحلة}. انظر: الدر المنثور 2/273،
وسنن الدارقطني 2/216؛ قال إسحق: وطرقه كلها ضعيفة. انظر المستدرك 1/442.
وأخرجه الترمذي عن ابن عمر ثم قال: هذا حديث حسن، والعمل عليه عند أهل العلم وضعفه ابن العربي.
انظر: عارضة الأحوذي 4/28) فإنه بيان ما يحتاج إليه من الآلة، وخصه بالذكر دون الآخر إذ كان معلوما من حيث العقل ومقتضى الشرع أن التكليف من دون تلك الأخر لا يصح، وقوله: ﴿لو استطعنا لخرجنا معكم﴾ [التوبة/42]، فإشارة بالاستطاعة ههنا إلى عدم الآلة من المال، والظهر، والنحو، وكذلك قوله: ﴿ومن لم يستطع منكم طولا﴾ [النساء/25]، وقوله: ﴿لا يستطيعون حيلة﴾ [النساء/98]، وقد يقال: فلان لا يستطيع كذا: لما يصعب عليه فعله لعدم الرياضة، وذلك يرجع إلى افتقاد الآلة، أو عدم التصور، وقد يصح معه التكليف ولا يصير الإنسان به معذورا، وعلى هذا الوجه قال تعالى: ﴿لن تستطيع معي صبرا﴾ [الكهف/67]، ﴿ما كانوا يستطيعون السمع وما كانوا يبصرون﴾ [هود/20]، وقال: ﴿وكانوا لا يستطيعون سمعا﴾ [الكهف /101]، وقد حمل على ذلك قوله: ﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا﴾ [النساء/129]، وقوله تعالى: ﴿هل يستطيع ربك أن ينزل علينا﴾ [المائدة/112]، فقيل: إنهم قالوا ذلك قبل أن قويت معرفتهم بالله. وقيل: إنهم لم يقصدوا قصد القدرة (قال عائشة: كان الحواريون أعلم بالله من أن يقولوا: هل يستطيع ربك، إنما قالوا: هل تستطيع أنت؟ ربك هل تستطيع أن تدعوه؟ انظر: الدر المنثور 3/231)، وإنما قصدوا أنه هل تقتضي الحكمة أن يفعل ذلك؟ وقيل: يستطيع ويطيع بمعنى واحد (وهذا قول الشعبي. انظر: الدر المنثور 3/231)، ومعناه: هل يجيب؟ كقوله: ﴿ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع﴾ [غافر/18]، أي: يجاب، وقرئ: ﴿هل تستطيع ربك﴾ (وبها قرأ الكسائي. انظر: الإتحاف ص 204) أي: سؤال ربك، كقولك هل يستطيع الأمير أن يفعل كذا، وقوله: ﴿فطوعت له نفسه﴾ [المائدة/30]، نحو: أسمحت له قرينته، وانقادت له، وسولت، وطوعت أبلغ من أطاعت، وطوعت له نفسه بإزاء قولهم: تأبت عن كذا نفسه، وتطوع كذا: تحمله طوعا. قال تعالى: ﴿ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم﴾ [البقرة/158]، ﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين﴾ [التوبة/79]،
وقيل: طاعت وتطوعت بمعنى، ويقال: استطاع واسطاع بمعنى، قال تعالى: ﴿فما اسطاعوا أن يظهروه، وما استطاعوا له نقبا﴾ [الكهف/97].

##### Türkçe

- **الطوع**: boyun eğme; ve onun zıddı **الكره**’tir. Aziz ve celil dedi ki: ﴿ائتيا **طوعا** أو **كرها**﴾ [Fussılet/11]، ﴿وله أسلم من في السموات والأرض **طوعا** و**كرها**﴾ [Âl-i İmrân/83]. Ve **الطاعة** onun gibidir; lâkin daha çok, emredilene uymada ve çizilene (belirlenene) intisap etmede söylenir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ويقولون **طاعة**﴾ [en-Nisâ/81]، ﴿**طاعة** وقول معروف﴾ [Muhammed/21]، yani: itaat edin. Ve “ona itaat etti” **طاع له يطوع**; ve “ona itaat etti” **أطاعه يطيعه** (bak: el-Ef‘âl 3/249، 3/283). Yüce Allah dedi ki: ﴿وأطيعوا الرسول﴾ [et-Teğâbün/12]، ﴿من يطع الرسول فقد أطاع الله﴾ [en-Nisâ/80]، ﴿ولا تطع الكافرين﴾ [el-Ahzâb/48]. Ve onun, Cebrâil عليه السلام’in sıfatında olan sözü: ﴿مطاع ثم أمين﴾ [et-Tekvîr/21]. Ve **التطوع** aslında: itaati yüklenmektir; ve örfte, gerekli olmayanı bağışlamak (gönüllü vermek)tir; **كالتنقل** gibi. Dedi ki: ﴿فمن تطوع خيرا فهو خير له﴾ [el-Bakara/184]. Ve şöyle okunmuştur: (ومن يطوع خيرا) (ve o şâz bir kıraattir). Ve **الاستطاعة**: **الطوع**’dan “istif‘âle” babıdır; ve bu, fiilin onunla mümkün hâle geldiği şeyin bulunmasıdır. Ve muhakkiklere göre o, insanın fiili meydana getirmeyi istemesinden, onunla mümkün kılındığı mânâların adıdır; ve o dört şeydir: fail için özel bir yapı. Ve fiilin tasavvuru; ve onun tesirini kabul eden bir madde; ve fiil âletli ise bir âlet, yazmak gibi. Yine denir ki: “Falanca yazmaya **غير مستطيع**tır”: bu dördün birini ve daha fazlasını kaybettiği zaman. Ve onun zıddı **العجز**’dir; ve o, bu dördün birini ve daha fazlasını bulmamasıdır. Ve ne zaman bu dördünün hepsini bulursa, mutlak olarak **مستطيع**tır; ve ne zaman onları kaybederse, mutlak olarak **عاجز**dir; ve ne zaman bazısını bulup bazısını bulmazsa, bir yönden **مستطيع** bir yönden **عاجز**dir; ve **العجز** ile vasfedilmesi daha evlâdır. Ve **الاستطاعة** **القدرة**’den daha özeldir. Yüce Allah dedi ki: ﴿لا يستطيعون نصر أنفسهم﴾ [el-Enbiyâ/43]، ﴿فما استطاعوا من قيام﴾ [ez-Zâriyât/45]، ﴿من استطاع إليه سبيلا﴾ [Âl-i İmrân/97]. Çünkü o, bu dörde ihtiyaç duyar. Ve onun, عليه السلام’in sözü: (**الاستطاعة الزاد والراحلة**) (Dârakutnî ve Hâkim, Enes’ten çıkardı ve sahih saydı: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’e Allah’ın sözü ﴿من استطاع إليه سبيلا﴾ hakkında soruldu; “yol” nedir? denildi; dedi ki: (**الزاد والراحلة**). Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 2/273، ve Sünenü’d-Dârakutnî 2/216; İshak dedi ki: onun yollarının hepsi zayıftır. Bak: el-Müstedrek 1/442. Ve Tirmizî onu İbn Ömer’den çıkardı, sonra dedi ki: bu hadis hasendir; ve amel, ilim ehli katında onun üzerinedir; ve İbnü’l-Arabî onu zayıf saydı. Bak: Âridatü’l-Ahvezî 4/28) çünkü o, âletten ihtiyaç duyulana bir beyandır; ve diğerini zikretmeksizin onu zikre tahsis etti; zira akıl bakımından ve şeriatın gereği olarak, o diğerleri olmaksızın teklifin sahih olmayacağı bilinen bir şey idi. Ve onun sözü: ﴿لو استطعنا لخرجنا معكم﴾ [et-Tevbe/42]; burada **الاستطاعة** ile, maldan, binekten ve benzerinden âletin bulunmayışına işarettir. Ve yine onun sözü: ﴿ومن لم يستطع منكم طولا﴾ [en-Nisâ/25]، ve onun sözü: ﴿لا يستطيعون حيلة﴾ [en-Nisâ/98]. Ve denebilir: “Falanca şunu **لا يستطيع**”: alıştırma yokluğundan onu yapması zor olduğu için; ve bu, âletin yitirilmesine yahut tasavvurun yokluğuna döner. Ve onunla birlikte teklif sahih olabilir ve insan onunla mazur olmaz. Ve bu yönden Yüce Allah dedi ki: ﴿لن تستطيع معي صبرا﴾ [el-Kehf/67]، ﴿ما كانوا يستطيعون السمع وما كانوا يبصرون﴾ [Hûd/20]. Ve dedi ki: ﴿وكانوا لا يستطيعون سمعا﴾ [el-Kehf/101]. Ve bunun üzerine, onun sözü taşınmıştır: ﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا﴾ [en-Nisâ/129]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿هل يستطيع ربك أن ينزل علينا﴾ [el-Mâide/112]. Denildi ki: bunu, Allah’ı tanımaları güçlenmeden önce söylediler. Ve denildi ki: onlar, kudret kastını kastetmediler (Âişe dedi ki: havârîler, “هل يستطيع ربك” diyecek kadar Allah’ı bilmez değillerdi; ancak şunu dediler: “هل تستطيع أنت؟ ربك هل تستطيع أن تدعوه؟” Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 3/231); ancak kastettikleri, hikmetin bunu yapmayı gerektirip gerektirmediğidir. Ve denildi ki: **يستطيع** ve **يطيع** bir mânâdadır (ve bu, Şa‘bî’nin sözüdür. Bak: ed-Dürrü’l-Mensûr 3/231); ve mânâsı: “icabet eder mi?”dir; onun sözü gibi: ﴿ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع﴾ [Ğâfir/18]، yani: icabet olunur. Ve şöyle okunmuştur: ﴿هل تستطيع ربك﴾ (ve onunla Kisâî okumuştur. Bak: el-İthâf s. 204) yani: Rabbine sorman; “Emîr şunu yapabilir mi?” demen gibi. Ve onun sözü: ﴿فطوعت له نفسه﴾ [el-Mâide/30]، “ona yoldaşı yumuşak davrandı, ona boyun eğdi, vesvese verdi” gibi. Ve **طوعت** “**أطاعت**”tan daha beliğdir. Ve “**طوعت له نفسه**”, onların “nefsi şundan **تأبت** etti” sözünün karşısındadır. Ve “**تطوع** şöyle”: onu **طوعا** olarak yüklenmek. Yüce Allah dedi ki: ﴿ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم﴾ [el-Bakara/158]، ﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين﴾ [et-Tevbe/79].
Ve denildi ki: **طاعت** ve **تطوعت** bir mânâdadır. Ve denir: **استطاع** ve **اسطاع** bir mânâdadır. Yüce Allah dedi ki: ﴿فما اسطاعوا أن يظهروه، وما استطاعوا له نقبا﴾ [el-Kehf/97].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط و ع
أقر طائعاً وفعل ذلك طوعاً وطواعية وهو لي طائع وطيع وهو يطوع لي وطاوعته على كذا‏.‏
وإنها لطوع الضجيع‏.‏
وأطاع الله طاعة وهو مطيع ومطواع ومطواعة‏.‏
قال إذا سدته سدت مطواعة ومهما وكلت إليه كفاه وهو من ناس مطاويع‏.‏
وهو متطوع بذلك‏:‏ متبرع‏.‏
وهو من المطوعة‏:‏ من الذين يتطوّعون بالجهاد‏.‏
وفيه استطاعة ذلك‏.‏
وتطاوع لهذا الأمر وتطوع له‏:‏ تكلف استطاعته حتى يستطيعه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أنا طوع يدك‏.‏
وفرس طيع العنان‏.‏
وقال ابن مقبل‏:‏ عانقتها فانثنت طوع العنان كما مالت بشاربها صهباء خرطوم ومرنوا على هذه اللغة حتى لا تطوع ألسنتهم بغيرها ورجل طيع اللسان‏:‏ فصيح‏.‏
وطاع له المراد‏:‏ أتاه طائعاً سهلاً‏.‏
وطوعت له نفسه كذا‏:‏ سهلته له‏.‏
وطاع لها الكلأ وأطاع‏:‏ اتسع وأمكن رعيه حيث شاءت‏.‏
وتقول العرب‏:‏ اللهم لا تطيعن بي حاسداً أي لا تفعل بي ما يحب‏.‏
قال سويد‏:‏ رُبَّ من أنضجت غيظاً صدره قد تمنى لي موتاً لم يطع أي لم يجب ولم يفعل محبوبه ومنه‏:‏ ‏"‏ ولا شفيع يطاع ‏"‏‏.‏
وفيه شح مطاع‏.‏
وقال الطرماح‏:‏ وقفت بها فهيض جوًى أطاعت له زفرات مغترب حزين أي ساعدته وزادته والمغترب الطرماح‏.‏

##### Türkçe

ط و ع
**أقر طائعاً**: gönüllü olarak ikrar etti; ve onu **طوعاً** ve **طواعية** olarak yaptı; ve o benim için **طائع** ve **طيع**dır; ve o benim için **يطوع**dur; ve onu şu şeye **طاوعته**.

Ve şüphesiz o, **طوع الضجيع**dır.

Ve Allah’a **أطاع**: **طاعة** ile; ve o **مطيع** ve **مطواع** ve **مطواعة**dır.

Dedi: Onu efendi edindiğinde, **مطواعة** olarak efendi edinmiş olursun; ve her neyi ona havale etsen ona yeter; ve o, **مطاويع** insanlardandır.

Ve o, bununla **متطوع**dur: gönüllü bağışlayıcıdır.

Ve o, **المطوعة**dendir: cihad ile gönüllü olan kimselerdendir.

Ve onda, bunun **استطاعة**sı vardır.

Ve bu iş için **تطاوع** etti ve ona **تطوع** etti: onu yapabilir oluncaya kadar, onun **استطاعة**sını külfetle üstlendi.

Mecazdan: Ben senin elinin **طوع**uyum.

Ve dizgini **طيع** bir at.

İbn Mukbil dedi:
عانقتها فانثنت طوع العنان كما مالت بشاربها صهباء خرطوم
Ve bu lugat üzere alıştırdılar ki dilleri onun dışındakine **تطوع** etmesin; ve dili **طيع** bir adam: fasih.

**وطاع له المراد**: murad ona, gönüllü ve kolay olarak geldi.

**وطوعت له نفسه كذا**: nefsi ona şunu kolaylaştırdı.

**وطاع لها الكلأ وأطاع**: otlak genişledi ve onun otlatılması, dilediği yerde mümkün oldu.

Araplar derler: Allah’ım, benim hakkımda bir hasede **تطيعن** etme; yani benim hakkımda onun sevdiği şeyi yapma.

Süveyd dedi:
رُبَّ من أنضجت غيظاً صدره قد تمنى لي موتاً لم يطع
Yani: icabet etmedi ve sevdiği şeyi yapmadı. Ve ondandır: “Ve itaat olunan bir şefaatçi yoktur.”

Ve onda, **شح مطاع** vardır.

Tırmâh dedi:
وقفت بها فهيض جوًى أطاعت له زفرات مغترب حزين
Yani: ona yardım etti ve onu artırdı; ve **المغترب** Tırmâh’tır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّوْعُ: نَقِيضُ الكَرْهِ. طاعَه يَطُوعُه وطاوَعَه، والاسم الطَّواعةُ والطَّواعِيةُ. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. ورجل طائِعٌ وطاعٍ مقلوب، كلاهما: مُطِيعٌ كقولهم عاقَني عائِقٌ وعاقٍ، ولا فِعْل لطاعٍ؛ قال:حَلَفْتُ بالبَيْتِ، وما حَوْلَه
من عائِذٍ بالبَيْتِ أَوْ طاعِ
وكذلك مِطْواعٌ ومِطْواعةٌ؛ قال المتنخل الهذلي:
إِذا سُدْتَه سُدْت مِطْواعةً،
ومَهْما وكَلْتَ إِليه كَفاه
الليحاني: أَطَعْتُه وأَطَعْتُ له. ويقال أَيضاً: طِعْتُ له وأَنا أَطِيعُ طاعةً. ولَتَفْعَلَنَّه طَوْعاً أَو كَرْهاً، وطائِعاً أَو كارِهاً. وجاء فلان طائعاً غير مُكْرَهٍ، والجمع طُوَّعٌ. قال الأَزهري: من العرب من يقول طاعَ له يَطُوعُ طَوْعاً، فهو طائعٌ، بمعنى أَطاعَ، وطاعَ يَطاعُ لغة جيدة. قال ابن سيده: وطاعَ يَطاعُ وأَطاعَ لانَ وانْقادَ، وأَطاعَه إِطاعةً وانْطاعَ له كذلك. وفي التهذيب: وقد طاع له يَطُوعُ إِذا انقاد له، بغير أَلِف، فإِذا مضَى لأَمره فقد أَطاعَه، فإِذا وافقه فقد طاوعه؛ وأَنشد ابن بري للرَّقّاصِ الكلبي:
سِنانُ مَعَدٍّ في الحُرُوبِ أَداتُها،
وقد طاعَ مِنْهُمْ سادةٌ ودَعائِمُ
وأَنشد للأَحوص:
وقد قادَتْ فُؤادي في هَواها،
وطاعَ لها الفُؤادُ وما عَصاها
وفي الحديث: فإِنْ هُمْ طاعُوا لك بذلك. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. قال: والطاعةُ اسم من أَطاعَه طاعةً، والطَّواعِيةُ اسم لما يكون مصدراً لطاوَعَه، وطاوَعَتِ المرأَةُ زوجها طَواعِيةً. قال ابن السكيت: يقال طاعَ له وأَطاعَ سواء، فمن قال طاع يقال يطاع، ومن قال أَطاعَ قال يُطِيعُ، فإِذا جئت إِلى الأَمر فليس إِلاَّ أَطاعَه، يقال أَمَرَه فأَطاعَه، بالأَلف، طاعة لا غير. وفي الحديث: هَوًى مُتَّبَعٌ وشُحٌّ مُطاعٌ؛ هو أَن يُطِيعَه صاحبُه في منع الحقوق التي أَوجبها الله عليه في ماله. وفي الحديث: لا طاعةَ في مَعْصِيةِ الله؛ يريد طاعةَ وُلاةِ الأَمر إِذا أَمرُوا بما فيه معصية كالقتل والقطع أَو نحوه، وقيل: معناه أَن الطاعة لا تسلم لصاحبها ولا تخلُص إِذا كانت مشوبة بالمعصية، وإِنما تصح الطاعة وتخلص مع اجتناب المعاصي، قال: والأَول أَشبه بمعنى الحديث لأَنه قد جاء مقيّداً في غيره كقوله: لا طاعةَ لمخلوق في معصية الله، وفي رواية: في معصية الخالق. والمُطاوَعةُ: الموافقة، والنحويون ربما سموا الفعل اللازم مُطاوِعاً. ورجل مِطْواعٌ أَي مُطِيعٌ. وفلان حسن الطَّواعِيةِ لك مثل الثمانية أَي حسن الطاعة لك. ولسانه لا يَطُوعُ بكذا أَي لا يُتابِعُه. وأَطاع النَّبْتُ وغيره: لم يمتنع على آكله. وأَطاعَ له المَرْتَعُ إِذا اتَّسَعَ له المرتع وأَمْكَنَه الرَّعْيُ؛ قال الأَزهري: وقد يقال في هذا الموضع طاعَ؛ قال أَوس بن حجر:كأَنَّ جِيادَهُنَّ، بِرَعْنِ زُمٍّ،
جَرادٌ قد أَطاعَ له الوَراقُ
أَنشده أَبو عبيد وقال: الوَراقُ خُضْرَةُ الأَرض من الحشيش والنبات وليس من الورق. وأَطاعَ له المَرْعَى: اتَّسَعَ وأَمكن الرعْيُ منه؛ قال الجوهري: وقد يقال في هذا المعنى طاعَ له المَرْتَعُ. وأَطاعَ التمرُ (*
قوله«وأطاع التمر إلخ» كذا بالأصل.) حانَ صِرامُه وأَدْرَك ثمره وأَمكن أَن يجتنى. وأَطاع النخلُ والشجرُ إِذا أَدرك.
وأَنا طَوْعُ يَدِكَ أَي مُنْقادٌ لك. وامرأَة طَوْعُ الضَّجِيعِ: مُنْقادةٌ له؛ قال النابغة:
فارْتاعَ مِنْ صَوْتِ كَلاَّبٍ، فَباتَ له
طَوْع الشَّوامِتِ، مِنْ خَوْفٍ ومن صَرَدِ
يعني بالشَّوامِتِ الكِلابَ، وقيل: أَراد بها القوائم، وفي التهذيب: يقال فلان طَوْعُ المكارِه إِذا كان معتاداً لها مُلَقًّى إِيّاها، وأَنشد بيت النابغة، وقال: طوع الشوامت بنصب العين ورفعها، فمن رفع أَراد بات له ما أَطاعَ شامِتُه من البرْدِ والخَوْف أَي بات له ما اشتَهى شامِتُه وهو طَوْعُه ومن ذلك تقول: اللهم لا تُطِيعَنَّ بنا شامِتاً أَي لا تفعلْ بي ما يَشْتَهِيه ويُحِبُّه، ومن نصب أَراد بالشَّوامِتِ قوائمه، واحدتها شامِتةٌ؛ تقول: فبات الثوْرُ طَوْعَ قَوائِمِه أَي بات قائماً. وفرس طَوْعُ العِنانِ: سَلِسُه. وناقة طَوْعةُ القِيادِ وطَوْعُ القِيادِ وطَيِّعةُ القِيادِ: ليِّنة لا تُنازِعُ قائِدَها.
وتَطَوَّعَ للشيءِ وتَطَوَّعه، كلاهما: حاوَله، والعرب تقول: عَليَّ أَمْرةٌ مُطاعةٌ. وطَوَّعَتْ له نفسُه قَتْلَ أَخِيه؛ قال الأَخفش: مثل طَوَّقَتْ له ومعناه رخّصت وسهّلت، حكى الأَزهري عن الفراء: معناه فَتابَعَتْ نفسُه، وقال المبرد: فطوَّعت له نفسه فَعَّلَتْ من الطوْع، وروي عن مجاهد قال: فطوَّعت له نفسه شَجَّعَتْه؛ قال أَبو عبيد: عنى مجاهد أَنها أَعانته على ذلك وأَجابته إِليه، قال: ولا أَدْرِي أَصله إِلاَّ من الطَّواعِيةِ؛ قال الأَزهري: والأَشبه عندي أَن يكون معنى طَوَّعَتْ سَمَحَتّْ وسهَّلت له نفسه قتل أَخيه أَي جعلت نفسُه بهواها المُرْدي قَتلَ أَخيه سهلاً وهَوِيَتْه، قال: وأَما على قول الفراء والمبرد فانتصاب قوله قتلَ أَخيه على إِفضاء الفعل إِليه كأَنه قال فطوَّعت له نفسه أَي انقادت في قتل أَخيه ولقتل أَخيه فحذف الخافض وأَفْضَى الفعلُ إِليه فنصبه. قال الجوهري: والاسْتِطاعةُ الطَّاقةُ؛ قال ابن بري: هو كما ذكر إِلاَّ أَنّ الاستطاعة للإِنسان خاصّة والإِطاقة عامة، تقول: الجمل مطيق لحِمْله ولا تقل مستطيع فهذا الفرق ما بينهما، قال: ويقال الفَرسُ صَبور على الحُضْر. والاستطاعةُ: القدرة على الشيء، وقيل: هي استفعال من الطاعة؛ قال الأَزهري: والعرب تحذف التاء فتقول اسْطاعَ يَسْطِيعُ؛ قال: وأَما قوله تعالى: فما اسْطاعُوا أَن يظهروه، فإِن أَصله استطاعوا بالتاء، ولكن التاء والطاء من مخرج واحد فحذفت التاء ليخف اللفظ، ومن العرب من يقول اسْتاعوا، بغير طاء، قال: ولا يجوز في القراءة، ومنهم من يقول أَسْطاعُوا بأَلف مقطوعة، المعنى فما أَطاعُوا فزادوا السين؛ قال: قال ذلك الخليل وسيبويه عوضاً من ذهاب حركة الواو لأَن الأَصل في أَطاعَ أَطْوَعَ، ومن كانت هذه لغته قال في المستقبل يُسْطِيعُ، بضم الياء؛ وحكي عن ابن السكيت قال: يقال ما أَسطِيعُ وما أُسْطِيعُ وما أَسْتِيعُ، وكان حمزة الزيات يقرأُ: فما اسْطّاعوا، بإِدغام الطاء والجمع بين ساكنين، وقال أَبو إِسحق الزجاج: من قرأَ بهذه القراءة فهو لاحن مخطئ، زعم ذلك الخليل ويونس وسيبويه وجميع من يقول بقولهم، وحجتهم في ذلك أَن السين ساكنة، وإِذا أُدغمت التاء في الطاء صارت طاء ساكنة ولا يجمع بين ساكنين، قال: ومن قال أَطْرَحُ حركة التاء على السين فأَقرأُ فما أَسَطاعوا فخطأ أَيضاً لأَن سين استفعل لم تحرك قط. قال ابن سيده: واسْتَطاعَه واسْطاعَه وأَسْطاعَه واسْتاعَه وأَسْتاعَه أَطاقَه فاسْتَطاعَ، على قياس التصريف، وأَما اسْطاعَ موصولةً فعلى حذف التاء لمقارنتها الطاء في المخرج فاسْتُخِفَّ بِحذفها كما استخف بحذف أَحد اللامين في ظَلْتُ، وأَما أَسْطاعَ مقطوعة فعلى أَنهم أَنابُوا السين منَابَ حركة العين في أَطاعَ التي أَصلها أَطْوَعَ، وهي مع ذلك زائدة، فإِن قال قائل: إِنّ السين عوض ليست بزائدة، قيل: إِنها وإِن كانت عوضاً من حركة الواو فهي زائدة لأَنها لم تكن عوضاً من حرف قد ذهب كما تكون الهمزة في عَطاءٍ ونحوه؛ قال ابن جني: وتعقب أَبو العباس على سيبويه هذا القول فقال: إِنما يُعَوَّضُ من الشيء إِذا فُقِدَ وذهب، فأَما إِذا كان موجوداً في اللفظ فلا وجه للتعويض منه، وحركة العين التي كانت في الواو قد نقلت إِلى الطاء التي هي الفاء، ولم تعدم وإِنما نقلت فلا وجه للتعويض من شيء موجود غير مفقود، قال: وذهب عن أَبي العباس ما في قول سيبويه هذا من الصحة، فإِمّا غالَطَ وهي من عادته معه، وإِمّا زلّ في رأْيه هذا، والذي يدل على صحة قول سيبويه في هذا وأَن السين عوض من حركة عين الفعل أَن الحركة التي هي الفتحة، وإِن كانت كما قال أَبو العباس موجودة منقولة إِلى الفاء، إِما فقدتها العين فسكنت بعدما كانت متحركة فوهنت بسكونها، ولما دخلها من التَّهيُّؤ للحذف عند سكون اللام، وذلك لم يُطِعْ وأَطِعْ، ففي كل هذا قد حذف العين لالتقاء الساكنين، ولو كانت العين متحركة لما حذفت لأَنه لم يك هناك التقاء ساكنين، أَلا ترى أَنك لو قلت أَطْوَعَ يُطْوِعُ ولم يُطْوِعْ وأَطْوِعْ زيداً لصحت العين ولم تحذف؟ فلما نقلت عنها الحركة وسكنت سقطت لاجتماع الساكنين فكان هذا توهيناً وضعفاً لحق العين، فجعلت السين عوضاً من سكون العين الموهن لها المسبب لقلبها وحذفها، وحركةُ الفاء بعد سكونها لا تدفع عن العين ما لحقها من الضعف بالسكون والتَّهيُّؤ للحذف عند سكون اللام،ويؤكد ما قال سيبويه من أَن السين عوض من ذهاب حركة العين أَنهم قد عوضوا من ذهاب حركة هذه العين حرفاً آخر غير السين، وهو الهاء في قول من قال أَهْرَقْتُ، فسكن الهاء وجمع بينها وبين الهمزة، فالهاء هنا عوض من ذهاب فتحة العين لأَن الأَصل أَرْوَقْتُ أَو أَرْيَقْتُ، والواو عندي أَقيس لأَمرين: أَحدهما أَن كون عين الفعل واواً أَكثر من كونها ياء فيما اعتلت عينه، والآخر أَن الماء إِذا هريق ظهر جوهره وصفا فَراق رائيه، فهذا أَيضاً يقوّي كون العين منه واواً، على أَن الكسائي قد حكى راقَ الماءُ يَرِيقُ إِذا انْصَبّ، وهذا قاطع بكون العين ياء، ثم إِنهم جعلوا الهاء عوضاً من نقل فتحة العين عنها إِلى الفاء كما فعلوا ذلك في أَسطاع، فكما لا يكون أَصل أَهرقت استفعلت كذلك ينبغي أَن لا يكون أَصل أَسْطَعْتُ اسْتَفْعَلْتُ، وأَما من قال اسْتَعْتُ فإِنه قلب الطاء تاء ليشاكل بها السين لأَنها أُختها في الهمس، وأَما ما حكاه سيبويه من قولهم يستيع، فإِما أَن يكونوا أَرادوا يستطيع فحذفوا الطاء كما حذفوا لام ظَلْتُ وتركوا الزيادة كما تركوها في يبقى، وإِما أَن يكونوا أَبدلوا التاء مكان الطاء ليكون ما بعد السين مهموساً مثلها؛ وحكى سيبويه ما أَستتيع، بتاءين، وما أَسْتِيعُ وعدّ ذلك في البدل؛ وحكى ابن جني استاع يستيع، فالتاء بدل من الطاء لا محالة، قال سيبويه: زادوا السين عوضاً من ذهاب حركة العين من أَفْعَلَ. وتَطاوَعَ للأَمر وتَطَوَّعَ به وتَطَوَّعَه: تَكَلَّفَ اسْتِطاعَتَه. وفي التنزيل: فمن تَطَوَّعَ خيراً فهو خير له؛ قال الأَزهري: ومن يَطَّوَّعْ خيراً، الأَصل فيه يتطوع فأُدغمت التاء في الطاء، وكل حرف أَدغمته في حرف نقلته إِلى لفظ المدغم فيه، ومن قرأَ: ومن تطوّع خيراً، على لفظ الماضي، فمعناه للاستقبال، قال: وهذا قول حذاق النحويين. ويقال: تَطاوَعْ لهذا الأَمر حتى نَسْتَطِيعَه. والتَّطَوُّعُ: ما تَبَرَّعَ به من ذات نفسه مما لا يلزمه فرضه كأَنهم جعلوا التَّفَعُّلَ هنا اسماً كالتَّنَوُّطِ. والمُطَّوِّعةُ: الذين يَتَطَوَّعُون بالجهاد، أُدغمت التاء في الطاء كما قلناه في قوله: ومن يَطَّوَّعْ خيراً، ومنه قوله تعالى: والذين يلمزون المطَّوّعين من المؤمنين، وأَصله المتطوعين فأُدغم. وحكى أَحمد بن يحيى المطوِّعة، بتخفيف الطاء وشد الواو، وردّ عليه أَبو إِسحق ذلك. وفي حديث أَبي مسعود البدري في ذكر المُطَّوِّعِينَ من المؤمنين: قال ابن الأَثير: أَصل المُطَّوِّعُ المُتَطَوِّعُ فأُدغمت التاء في الطاء وهو الذي يفعل الشيء تبرعاً من نفسه، وهو تَفَعُّلٌ من الطّاعةِ.
وطَوْعةُ: اسم.

##### Türkçe

**الطَّوْعُ**: **الكَرْهِ**’in zıddı. **طاعَه يَطُوعُه** ve **طاوَعَه**; isim: **الطَّواعةُ** ve **الطَّواعِيةُ**. Ve **طَيِّعٌ** adam, yani **طائِعٌ**. Ve **طائِعٌ** adam ve **طاعٍ** (kalb edilmiş); ikisi de: **مُطِيعٌ**; onların “**عاقَني**: **عائِقٌ** ve **عاقٍ**” demeleri gibi. Ve **طاعٍ** için fiil yoktur; dedi ki:

بeyt’e ve onun çevresindekilere yemin ettim:
beyt’e sığınan bir **عائِذٍ**’den yahut bir **طاعِ**’den (başka) yoktur.

Ve bunun gibi **مِطْواعٌ** ve **مِطْواعةٌ**; **المتنخل الهذلي** dedi:

Onu efendi kılarsan, bir **مِطْواعةً**’yı efendi kılarsın,
ve her neyi ona havale etsen, ona yeter.

**الليحاني**: **أَطَعْتُه** ve **أَطَعْتُ له**. Ve ayrıca denir: **طِعْتُ له** ve ben **أَطِيعُ** bir **طاعةً** (ile). Ve mutlaka onu **طَوْعاً** yahut **كَرْهاً**, ve **طائِعاً** yahut **كارِهاً** yapacaksın. Ve falan kimse **طائعاً** (olarak), **مُكْرَهٍ** olmaksızın geldi; cem‘i **طُوَّعٌ**’dur. **الأَزهري** dedi: Araplardan, **طاعَ له يَطُوعُ طَوْعاً** der olan vardır; o hâlde o **طائعٌ**dır; **أَطاعَ** manasında. Ve **طاعَ يَطاعُ** iyi bir lugattır. **ابن سيده** dedi: **طاعَ يَطاعُ** ve **أَطاعَ**: yumuşadı ve boyun eğdi; ve **أَطاعَه إِطاعةً** ve **انْطاعَ له** da böyledir. **التهذيب**’de: Ve **طاعَ له يَطُوعُ** (olur), ona boyun eğdiği zaman; elifsiz. Artık emrine geçtiği zaman, ona **أَطاعَه** olmuştur; ona muvafakat ettiği zaman da ona **طاوعه** olmuştur. Ve **ابن بري** **الرَّقّاصِ الكلبي** için inşad etti:

**مَعَدٍّ**’in mızrağı, savaşlarda onun âletidir;
ve onlardan efendiler ve direkler (ona) **طاعَ** etmiştir.

Ve **الأَحوص** için inşad etti:

Ve onun hevasında kalbimi sevk etti,
ve kalb ona **طاعَ** etti, ona isyan etmedi.

Ve hadiste: “Şayet onlar sana bununla **طاعُوا** ederlerse.” Ve **طَيِّعٌ** adam, yani **طائِعٌ**. Dedi ki: **الطاعةُ**, ona bir **طاعةً** ile **أَطاعَه**’dan bir isimdir; **الطَّواعِيةُ** ise, **طاوَعَه** için masdar olan şeyin ismidir. Ve kadın, kocasına **طَواعِيةً** olarak **طاوَعَتْ**. **ابن السكيت** dedi: **طاعَ له** ve **أَطاعَ** eşittir; kim **طاع** derse **يطاع** denir; kim **أَطاعَ** derse **يُطِيعُ** der. Artık emre geldiğin zaman, ancak **أَطاعَه** vardır; “Ona emretti de ona **أَطاعَه** etti” denir; elif ile; yalnız **طاعة**. Ve hadiste: “Uyulan bir heva ve **مُطاعٌ** bir cimrilik”; o, sahibinin, Allah’ın malında kendisine vacip kıldığı hakları vermemekte ona itaat etmesidir. Ve hadiste: “Allah’a isyanda **طاعةَ** yoktur”; emir sahiplerine, öldürme ve kesme yahut benzeri gibi içinde isyan olan şeyi emrettikleri zaman itaat etmeyi kasteder. Ve denildi: Manası, itaat, isyanla karışık olduğu zaman sahibine selametle ulaşmaz ve hâlis olmaz; itaat ancak günahlardan kaçınmakla sahih olur ve hâlisleşir. Dedi ki: Birincisi, hadisin manasına daha benzer; çünkü başkasında kayıtlı olarak gelmiştir; onun “Allah’a isyanda mahlûka **طاعةَ** yoktur” sözü gibi; bir rivayette: “Yaratıcıya isyanda.” Ve **المُطاوَعةُ**: muvafakat. Ve nahivciler, bazen lâzım fiile **مُطاوِعاً** adını verirler. Ve **مِطْواعٌ** adam, yani **مُطِيعٌ**. Ve falan kimse, sana karşı **الطَّواعِيةِ**’si güzeldir; sekizli (kalıbı) gibi; yani sana itaatı güzeldir. Ve dili, şöyle şöyle (şeyi) **يَطُوعُ** etmez; yani onu takip etmez. Ve **أَطاعَ** bitki ve başkası: yiyene karşı direnmedi. Ve **أَطاعَ له المَرْتَعُ**: otlak ona genişlediği ve otlamayı ona mümkün kıldığı zaman; **الأَزهري** dedi: Bu yerde **طاعَ** da denir. **أَوس بن حجر** dedi:

Sanki onların atları, **زُمٍّ**’ün burun çıkıntısında,
**الوَراقُ**’a **أَطاعَ** etmiş bir çekirgedir.

Bunu **أَبو عبيد** inşad etti ve dedi: **الوَراقُ**, ot ve bitkiden yerin yeşilliğidir; yapraktan değildir. Ve **أَطاعَ له المَرْعَى**: genişledi ve ondan otlama mümkün oldu. **الجوهري** dedi: Bu manada **طاعَ له المَرْتَعُ** da denir. Ve **أَطاعَ التمرُ** (— “**وأطاع التمر إلخ**” sözü: asılda böyle) koparılma vakti geldi, meyvesi olgunlaştı ve toplanması mümkün oldu. Ve hurma ve ağaç **أَطاعَ** eder: olgunlaştığı zaman.

Ve ben senin elinin **طَوْعُ**’uyum; yani sana boyun eğenim. Ve kadın, **طَوْعُ الضَّجِيعِ**: ona boyun eğen. **النابغة** dedi:

Bir köpeğin sesinden ürktü; derken ona,
korkudan ve soğuktan, **طَوْع الشَّوامِتِ** olarak geceledi.

**الشَّوامِتِ** ile köpekleri kasteder; ve denildi: onunla ayakları kastetti. **التهذيب**’de: “Falan, **طَوْعُ المكارِه**’dir” denir; mekârihe alışmış, ona atılmış (kimse) olduğu zaman. Ve **النابغة**’nin beytini inşad etti ve dedi: **طوع الشوامت**; ayn’ın nasbı ile ve ref‘i ile. Kim ref‘ ederse, “ona, onun **شامِتُه**’sinin soğuktan ve korkudan **أَطاعَ** ettiği şey geceledi”yi kasteder; yani ona, **شامِتُه**’sinin iştah ettiği şey geceledi; o da onun **طَوْعُ**’udur. Bundan dolayı şöyle dersin: “Allah’ım, bizimle bir **شامِتاً**’ı **تُطِيعَنَّ** etme”; yani benimle, onun iştah ettiği ve sevdiği şeyi yapma. Kim nasb ederse, **الشَّوامِتِ** ile ayaklarını kasteder; onun teki **شامِتةٌ**’dir; “Öküz, ayaklarının **طَوْعَ**’u olarak geceledi” dersin; yani ayakta olarak geceledi. Ve at, **طَوْعُ العِنانِ**: onun yumuşağıdır. Ve dişi deve: **طَوْعةُ القِيادِ** ve **طَوْعُ القِيادِ** ve **طَيِّعةُ القِيادِ**: yumuşak; onu çekenle çekişmez.

Ve **تَطَوَّعَ للشيءِ** ve **تَطَوَّعه**; ikisi de: onu denedi/ona yöneldi. Ve Araplar der: “Benim üzerime, **أَمْرةٌ مُطاعةٌ** (vardır).” Ve “Kardeşini öldürmeyi nefsi ona **طَوَّعَتْ**”; **الأَخفش** dedi: **طَوَّقَتْ** gibi; manası: ruhsat verdi ve kolaylaştırdı. **الأَزهري**, **الفراء**’dan nakletti: manası, nefsi onu takip etti. **المبرد** dedi: “Nefsi ona **طوَّعت**”; **الطوْع**’dan **فَعَّلَتْ** (babıdır). **مجاهد**’den rivayet edildi; dedi: “Nefsi ona **طوَّعت**”: onu cesaretlendirdi. **أَبو عبيد** dedi: **مجاهد** şunu kastetti: ona bunun üzerinde yardım etti ve ona icabet etti. Dedi ki: Aslı, ancak **الطَّواعِيةِ**’dendir, bilmiyorum. **الأَزهري** dedi: Bana daha benzer olan, **طَوَّعَتْ**’ın manasının “nefsinin ona kardeşini öldürmeyi bağışlaması ve kolaylaştırması” olmasıdır; yani nefsinin, öldürücü hevasıyla kardeşini öldürmeyi ona kolay kılması ve onu istemesidir. Dedi ki: **الفراء** ve **المبرد**’in sözüne göre ise, “kardeşini öldürme” sözünün nasbı, fiilin ona ulaşması üzerinedir; sanki “Nefsi ona **طوَّعت**” dedi; yani kardeşini öldürmede ve kardeşini öldürmek için boyun eğdi; cer edatını hazfetti ve fiil ona ulaştı da onu nasb etti.

**الجوهري** dedi: **الاسْتِطاعةُ**: **الطَّاقةُ**’dır. **ابن بري** dedi: O, dediği gibidir; ancak **الاستطاعة** insana mahsustur, **الإِطاقة** geneldir. “Deve, yüküne **مطيق**’tir” dersin; “**مستطيع**” demezsin; ikisi arasındaki fark budur. Dedi ki: “At, **الحُضْر**’a karşı **صَبور**’dur” denir. Ve **الاستطاعةُ**: şeye güç yetirme. Ve denildi: o, **الطاعة**’dan **استفعال**’dır. **الأَزهري** dedi: Araplar **التاء**’yı hazfeder de **اسْطاعَ يَسْطِيعُ** der. Dedi ki: Yüce Allah’ın “**فما اسْطاعُوا**” sözüne gelince: aslı **استطاعوا**’dur, **التاء** ile; fakat **التاء** ve **الطاء** bir mahreçtendir; lafız hafiflesin diye **التاء** hazfedildi. Ve Araplardan, **الطاء** olmaksızın **اسْتاعوا** diyen vardır; dedi: Kıraatte caiz değildir. Ve onlardan, kesik elif ile **أَسْطاعُوا** diyen vardır; mana: “**أَطاعُوا** edemediler”dir; sonra **السين**’i ziyade ettiler. Dedi ki: Bunu **الخليل** ve **سيبويه**, **أَطاعَ**’daki **الواو**’nun harekesinin gitmesine bedel olarak (söylediler); çünkü **أَطاعَ**’ın aslı **أَطْوَعَ**’dır. Ve lugatı bu olan, muzari‘de **يُسْطِيعُ** der; **الياء**’yı damme ile. Ve **ابن السكيت**’ten nakledildi: “**ما أَسطِيعُ** ve **ما أُسْطِيعُ** ve **ما أَسْتِيعُ**” denir. Ve **حمزة الزيات** şöyle okurdu: “**فما اسْطّاعوا**”; **الطاء**’yı idgam ederek ve iki sâkini bir araya getirerek. **أَبو إِسحق الزجاج** dedi: Bu kıraatle okuyan, lahn yapan hatalıdır; bunu **الخليل** ve **يونس** ve **سيبويه** ve onların sözüyle söyleyenlerin hepsi iddia etti. Delilleri şudur: **السين** sâkindir; **التاء** **الطاء**’ya idgam edilince sâkin bir **طاء** olur; iki sâkin bir araya getirilmez. Dedi ki: “**التاء**’nın harekesini **السين** üzerine atarım da ‘**فما أَسَطاعوا**’ okurum” diyen de hatadır; çünkü **استفعل**’in **سين**’i hiç hareketlendirilmemiştir.

**ابن سيده** dedi: **واسْتَطاعَه** ve **واسْطاعَه** ve **وأَسْطاعَه** ve **واسْتاعَه** ve **وأَسْتاعَه**: ona güç yetirdi; böylece **اسْتَطاعَ**; tasrif kıyasına göre. **اسْطاعَ**’ın bitişik (yazılışı) ise, mahreçte **الطاء**’ya yakınlığından dolayı **التاء**’nın hazfi üzerinedir; **ظَلْتُ**’te iki **لام**’dan birinin hazfiyle hafifletildiği gibi, onun hazfiyle hafifletildi. Kesik **أَسْطاعَ** ise, onların, aslı **أَطْوَعَ** olan **أَطاعَ**’daki **العين**’in harekesinin yerine **السين**’i ikame etmeleri üzerinedir; bununla beraber o ziyadedir. Eğer bir söyleyen: “**السين** bedeldir, zâid değildir” derse, denir ki: O, her ne kadar **الواو**’nun harekesinden bedel ise de zâiddir; çünkü **عَطاءٍ** ve benzerinde olduğu gibi, gitmiş bir harften bedel olmamıştır. **ابن جني** dedi: **أَبو العباس**, **سيبويه**’ye bu sözde itiraz etti ve dedi: “Bir şeyden ancak kaybolup gittiği zaman bedel yapılır; lafızda mevcut olduğu zaman ondan bedel yapmaya yüz yoktur.” Ve **الواو**’da olan **العين**’in harekesi, **الطاء**’ya—ki o **الفاء**’dır—nakledilmiştir; yok olmamıştır; mevcut, kaybolmamış bir şeyden bedel yapmaya yüz yoktur. Dedi ki: **أَبو العباس**’a, **سيبويه**’nin bu sözündeki sıhhatin (yönü) gizli kaldı; ya—onun onunla âdeti olduğu üzere—galat etti, yahut bu görüşünde sürçtü. Ve **سيبويه**’nin bu hususta sözünün sıhhatine ve **السين**’in fiilin **عين**’inin harekesinden bedel olduğuna delil şudur: Hareke—ki fetha’dır—**أَبو العباس**’ın dediği gibi **الفاء**’ya nakledilmiş mevcut olsa da, **العين** onu kaybetti; hareketli iken sâkin oldu; sükûnu ile zayıfladı; ve **اللام**’ın sükûnunda hazfe hazırlanma ona girdi; bu, “**لم يُطِعْ**” ve “**أَطِعْ**”dedir. Bütün bunlarda, iki sâkinin buluşması sebebiyle **العين** hazfedilmiştir. Eğer **العين** hareketli olsaydı, hazfedilmezdi; çünkü orada iki sâkinin buluşması olmazdı. Görmez misin: “**أَطْوَعَ يُطْوِعُ**” deseydin ve “**لم يُطْوِعْ**” ve “**أَطْوِعْ** زيداً” deseydin, **العين** sahih olur ve hazfedilmezdi. Hareke ondan nakledilip sâkin olunca, sâkinlerin toplanmasıyla düştü; bu, **العين**’e arız olan bir zayıflatma ve güçsüzlüktür. Böylece **السين**, **العين**’in onu zayıflatan sükûnuna—onu kalbe ve hazfe sebep olan (sükûna)—bedel kılındı. **الفاء**’nın, sükûnundan sonra harekesi, **العين**’den sükûnla ve **اللام**’ın sükûnunda hazfe hazırlanmayla ona arız olan zayıflığı gidermez. Ve **سيبويه**’nin dediğini, yani **السين**’in **العين**’in harekesinin gitmesine bedel olduğunu teyit eden şey şudur: Onlar, bu **العين**’in harekesinin gitmesine, **السين**’den başka bir harfi de bedel kıldılar; o da, “**أَهْرَقْتُ**” diyenin sözündeki **الهاء**’dır. **الهاء**’yı sâkin kıldı ve onu **الهمزة** ile bir araya getirdi. Buradaki **الهاء**, **العين**’in fethasının gitmesine bedeldir; çünkü asıl **أَرْوَقْتُ** yahut **أَرْيَقْتُ**’tur. Bana göre **الواو** iki sebepten daha kıyasîdir: birincisi, fiilin **عين**’inin vav oluşu, **عين**’i illetli olanlarda yâ oluşundan daha çoktur; ikincisi, su döküldüğü zaman cevheri ortaya çıkar ve saflaşır; onu görenin bakışı incelir. Bu da, onun **عين**’inin vav oluşunu güçlendirir. Şu var ki **الكسائي**, “**راقَ الماءُ يَرِيقُ**”u nakletmiştir; döküldüğü zaman; bu, **العين**’in yâ oluşuna kesin delildir. Sonra onlar, **العين**’in fethasının ondan **الفاء**’ya nakline bedel olarak **الهاء**’yı kıldılar; bunu **أَسطاع**’da yaptıkları gibi. Öyleyse, **أَهرقت**’ın aslı **استفعلت** olmadığı gibi, **أَسْطَعْتُ**’un aslı da **اسْتَفْعَلْتُ** olmamalıdır. **اسْتَعْتُ** diyen ise, **الطاء**’yı **تاء**’ya çevirmiştir; **السين** ile benzeşsin diye; çünkü o, hemste onun kız kardeşidir. **سيبويه**’nin “**يستيع**” sözünü nakletmesine gelince: ya **يستطيع**’ı kastettiler de **الطاء**’yı hazfettiler; **ظَلْتُ**’ün **لام**’ını hazfettikleri gibi; ve ziyadeyi, **يبقى**’da bıraktıkları gibi bıraktılar. Yahut **التاء**’yı **الطاء** yerine bedel yaptılar; **السين**’den sonra gelen, onun gibi hemssiz/hemssli (mahreç) olsun diye. **سيبويه**, “**ما أَستتيع**”ı—iki **تاء** ile—ve “**ما أَسْتِيعُ**”u nakletti ve bunu bedelde saydı. **ابن جني** “**استاع يستيع**”ı nakletti; böylece **التاء**, zorunlu olarak **الطاء**’dan bedeldir. **سيبويه** dedi: **أَفْعَلَ**’dan **العين**’in harekesinin gitmesine bedel olarak **السين**’i ziyade ettiler. Ve **تَطاوَعَ للأَمر** ve **تَطَوَّعَ به** ve **تَطَوَّعَه**: onun **اسْتِطاعَتَه**’ini külfetlendi. Ve tenzilde: “Kim **تَطَوَّعَ** bir hayır (yaparsa), o onun için hayırdır.” **الأَزهري** dedi: “Kim **يَطَّوَّعْ** bir hayır (yaparsa)”; aslı **يتطوع**’dur; **التاء**, **الطاء**’ya idgam edildi. Ve bir harfi bir harfe idgam ettiğin zaman, onu, idgam olunanın lafzına nakledersin. “Ve kim **تطوّع** bir hayır (yaparsa)”yı, mazi lafzı üzere okuyan kimseye gelince: manası istikbal içindir. Dedi ki: Bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür. Ve denir: “Bu işe **تَطاوَعْ** et, ta ki onu **نَسْتَطِيعَه**.” Ve **التَّطَوُّعُ**: kendi nefsinden, farzı kendisine lâzım olmayan şeyden teberru ettiği şeydir; sanki burada **التَّفَعُّل**’ü, **التَّنَوُّطِ** gibi bir isim kıldılar.

Ve **المُطَّوِّعةُ**: cihada **يَتَطَوَّعُون** edenlerdir; “Kim **يَطَّوَّعْ** bir hayır (yaparsa)” sözünde dediğimiz gibi **التاء**, **الطاء**’ya idgam edildi. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “Müminlerden **المطَّوّعين**’i ayıplayanlar”; aslı **المتطوعين**’dir; sonra idgam edildi. **أَحمد بن يحيى**, **المطوِّعة**’yı—**الطاء**’yı hafifletip **الواو**’yu şeddeli kılarak—nakletti; **أَبو إِسحق** ona bunu reddetti. **أَبي مسعود البدري**’nin, müminlerden **المُطَّوِّعِينَ**’i zikretmesi hakkındaki hadisinde: **ابن الأَثير** dedi: **المُطَّوِّعُ**’un aslı **المُتَطَوِّعُ**’dur; **التاء**, **الطاء**’ya idgam edildi. O, kendi nefsinden teberru olarak bir şeyi yapan kimsedir; ve o, **الطّاعةِ**’dan bir **تَفَعُّلٌ**dür.

Ve **طَوْعةُ**: isim.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط و ع * هو * طَوْعُ * يديه أي منقاد له و * الاسْتِطَاعةُ * الإطاقة وربما قالوا * اسْتَطاعَ * يستطيع يحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء وبعض العرب يقول * اسْتَاعَ * يستيع فيحذف الطاء وبعض العرب * أَسْطَاعَ * يُسطيع بقطع الهمزة و * التَّطَوُع * بالشيء التبرع به و * طَوَّعَتْ * له نفسه فقتل أخيه رخَّصت وسلَّت و * المُطَّوِّعَةُ * الذين يتطوعون بالجهاد ومنه قوله تعالى ﴿الذين يلمزون المُطَّوَعين﴾ وأصله المُتَطَّوعين فأُدغم و * المُطَاوَعَةُ * الموافقة والنحويون ربما سمَّوا الفعل اللازم * مُطَاوِعاً

##### Türkçe

* ط و ع * o, **طَوْعُ** onun iki elinin (yani) ona boyun eğenidir; ve **الاسْتِطَاعةُ** güç yetirme(=takat)tir. Bazen derler: **اسْتَطاعَ** **يستطيع**; **الطاء** ile birlikte onu ağır bulduklarından **التاء**’yı hazfederler. Bazı Araplar der: **اسْتَاعَ** **يستيع**; böylece **الطاء**’yı hazfeder. Bazı Araplar (da): **أَسْطَاعَ** **يُسطيع**; hemzeyi keserek. Ve **التَّطَوُع** bir şey ile: onu bağış olarak vermektir. Ve “**طَوَّعَتْ** ona nefsi, böylece kardeşini öldürdü”: (yani) ruhsat verdi ve kolaylaştırdı. Ve **المُطَّوِّعَةُ**: cihada gönüllü olan kimselerdir; ondan (da) Yüce Allah’ın sözü: ﴿الذين يلمزون المُطَّوَعين﴾; aslı **المُتَطَّوعين** idi; sonra idğam edildi. Ve **المُطَاوَعَةُ**: uygunluk/muvafakattir; nahivciler bazen lâzım fiile **مُطَاوِعاً** adını verirler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طاع له يطوع طوعا: أطاع، فهو طائع، نقله الأزهري عن بعض العرب، قال: طاع يطاع لغة جيدة. وقال ابن سيده: طاع يطاع وأطاع: لان وانقاد، وأنشد ابن بري للرقاص الكلبي:
  سنان معد في الحروب أداتها                      وقد طاع منهم سادة ودعائم وأنشد للأحوص:
  وقد قادت فؤادي في هواهـا                      وطاع لها الفؤاد وما عصاها

  كانطاع له. عن أبي عبيدة. من المجاز: طاع له المرتع: اتسع وأمكنه رعيه حيث شاء، نقله الجوهري، كأطاعه إطاعة. وأطاع له: لم يمتنع، ويقال: أمره فأطاعه، بالألف، طاعة لا غير، وفي التهذيب: طاع له يطوع، إذا انقاد، بغير ألف، فإذا مضى لأمره فقد أطاعه، فإذا وافقه فقد طاوعه. وفي المفردات: الطوع: الانقياد، ويضاده الكره، قال الله عز وجل:  ائتيا طوعا أو كرها  والطاعة مثله، لكن أكثر ما يقال في الائتمار لما أمر، والارتسام فيما رسم. يقال: هو طوع يديك، أي منقاد لك، وهو مجاز. وفرس طوع العنان: سلس، وهو مجاز أيضا. والمطواع: المطيع. والطاع: الطائع مقلوب منه، كما تقول: عائق وعاق، ولا فعل لطاع، قال الشاعر:
  حلفت بالبيت وما حوله                      من عائذ بالبيت أو طاع

  كالطيع، ككيس، يقال: جاء فلان طيعا: غير مكره، ج: طوع: كركع، وطوعة، وطاعة: من أعلامهن. وحميد بن طاعة السكوني: شاعر، قال الصاغاني: لم أقف على اسم أبيه. وابن طوعة الفزاري، والشيباني: شاعران، فالفزاري اسمه: نصر بن عاصم، والآخر لم أقف على اسمه، قاله الصاغاني. والطواعية، مخففة: الطاعة، يقال: فلان حسن الطواعية لك، أي حسن الطاعة لك، وقيل: الطاعة: اسم من أطاعه يطيعه طاعة، والطواعية: اسم لما يكون مصدرا لطاوعه. وطاوعت المرأة زوجها طواعية. في الحديث:  ثلاث مهلكات، وثلاث منجيات، فالثلاث المهلكات: شح مطاع، وهوى متبع، وإعجاب المرء بنفسه  ، الشح المطاع، هو: أن يطيعه صاحبه في منع الحقوق التي أوجبها الله تعالى عليه في ماله. يقال: أطاع النخل والشجر، إذا أدرك ثمره، وأمكن أن يجتنى، نقله الجوهري عن أبي يوسف، وهو مجاز. وقوله تعالى:  فطوعت له نفسه قتل أخيه  اختلف في تأويله، فقيل: أي تابعته، نقله الأزهري عن الفراء. قيل: طاوعته. وقال الأخفش: هو مثل طوقت له، ومعناه رخصت وسهلت له نفسه، وهو على هذا مجاز. وقال المبرد: هو فعلت من الطوع، أو شجعته، روي ذلك عن مجاهد. قال أبو عبيد: عنى مجاهد أنها أعانته وأجابته إليه، قال: ولا أدري أصله إلا من الطواعية. قال الأزهري: والأشبه عندي قول الأخفش. قال: وأما على قول الفراء والمبرد فانتصاب قوله: قتل أخيه، على إفضاء الفعل إليه، كأنه قال: فطوعت له نفسه، أي انقادت في قتل أخيه، ولقتل أخيه، فحذف الخافض، وأفضى الفعل إليه، فنصبه. واستطاع: أطاق، نقله الجوهري. قال ابن بري: هو كما ذكر، إلا أن الاستطاعة للإنسان خاصة، والإطاقة عامة، تقول: الجمل مطيق لحمله، ولا تقل: مستطيع، فهذا الفرق ما بينهما. قال: ويقال للفرس: صبور على الحضر. والاستطاعة: القدرة على الشيء، وقيل: هي استفعال من الطاعة. وفي البصائر للمصنف: الاستطاعة، أصله الاستطواع، فلما أسقطت الواو جعلت الهاء بدلا عنها. وقال الراغب: الاستطاعة عند المحققين: اسم للمعاني التي بها يتمكن الإنسان مما يريده من إحداث الفعل، وهي أربعة أشياء: بنية مخصوصة للفاعل، وتصور للفعل، ومادة قابلة لتأثيره، وآلة إن كان الفعل آليا، كالكتابة، فإن الكاتب يحتاج إلى هذه الأربعة في إيجاده للكتابة، ولذلك يقال: فلان غير مستطيع للكتابة: إذا فقد واحدا من هذه الأربعة فصاعدا، ويضاده العجز، وهو أن لا يجد أحد هذه الأربعة فصاعدا، ومتى وجد هذه الأربعة كلها، فمستطيع مطلقا، ومتى فقدها فعاجز مطلقا، ومتى وجد بعضها دون بعض، فمستطيع من وجه، عاجز من وجه، ولأن يوصف بالعجز أولى. والاستطاعة أخص من القدرة، وقوله تعالى:  ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا  فإنه يحتاج إلى هذه الأربعة، وقوله صلى الله عليه وسلم:  الاستطاعة الزاد والراحلة  فإنه بيان لما يحتاج إليه من الآلة، وخصه بالذكر دون الآخر إذ كان معلوما من حيث العقل، مقتضى الشرع، أن التكليف من دون تلك الأخر لا يصح. وقوله تعالى:  لو استطعنا لخرجنا معكم  فالإشارة بالاستطاعة ههنا إلى عدم الآلة من المال والظهر ونحوه، وكذا قوله عز وجل:  ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات  وقد يقال: فلان لا يستطيع كذا، لما يصعب عليه فعله، لعدم الرياضة، وذلك يرجع إلى

  افتقاد الآلة، وعدم التصور، وقد يصح معه التكليف، ولا يصير الإنسان به معذورا، وعلى هذا الوجه قال الله تعالى:  إنك لن تستطيع معي صبرا  وقوله عز وجل:  هل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء  فقد قيل: إنهم قالوا ذلك قبل أن قويت معرفتهم بالله عز وجل، وقيل: يستطيع ويطيع بمعنى واحد، ومعناه: هل يجيب. انتهى. قلت: وقرأ الكسائي:  هل تستطيع ربك  بالتاء ونصب الباء، أي هل تستدعي إجابته في أن ينزل علينا مائدة من السماء. وفي الصحاح: وربما قالوا: اسطاع يسطيع، ويحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء، ويكرهون إدغام التاء فيها، فتحرك السين، وهي لا تحرك أبدا. وقرأ حمزة، كما في الصحاح، وهو الزيات، زاد الصاغاني: غير خلاد: فما اسطاعوا بالإدغام، فجمع بين الساكنين، قال الأزهري: قال الزجاج: من قرأ هذه القراءة فهو لاحن مخطئ، زعم ذلك الخليل ويونس وسيبويه، وجميع من يقول بقولهم، وحجتهم في ذلك أن السين ساكنة، وإذا أدغمت التاء في الطاء صارت طاء ساكنة، ولا يجمع بين ساكنين. قلت: وقرأت في كتاب الإتحاف لشيخ مشايخنا أبي العباس أحمد بن محمد بن عبد الغني الدمياطي المتوفى سنة ألف ومائة وستة عشر ما نصه: وطعن الزجاج وأبي علي في هذه القراءة من حيث الجمع بين الساكنين مردود بأنها متواترة، والجمع بينهما في مثل ذلك سائغ جائز مسموع في مثله. وقرأت في كتاب النشر لابن الجزري ما نصه: واختلفوا في:  فما استطاعوا  فقرأ حمزة بتشديد الطاء، يريد، فما استطاعوا، فأدغم التاء في الطاء، وجمع بين ساكنين وصلا، والجمع بينهما في مثل ذلك جائز مسموع، قال الحافظ أبو عمرو: ومما يقوي ذلك ويسوغه أن الساكن الثاني لما كان اللسان عنده يرتفع عنه وعن المدغم ارتفاعة واحدة صار بمنزلة حرف متحرك، فكأن الساكن الأول قد ولي متحركا، فلا يجوز إنكاره. ثم قال الجوهري: قال الأخفش: الآلة، وعدم التصور، وقد يصح معه التكليف، ولا يصير الإنسان به معذورا، وعلى هذا الوجه قال الله تعالى:  إنك لن تستطيع معي صبرا  وقوله عز وجل:  هل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء  فقد قيل: إنهم قالوا ذلك قبل أن قويت معرفتهم بالله عز وجل، وقيل: يستطيع ويطيع بمعنى واحد، ومعناه: هل يجيب. انتهى. قلت: وقرأ الكسائي:  هل تستطيع ربك  بالتاء ونصب الباء، أي هل تستدعي إجابته في أن ينزل علينا مائدة من السماء. وفي الصحاح: وربما قالوا: اسطاع يسطيع، ويحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء، ويكرهون إدغام التاء فيها، فتحرك السين، وهي لا تحرك أبدا. وقرأ حمزة، كما في الصحاح، وهو الزيات، زاد الصاغاني: غير خلاد: فما اسطاعوا بالإدغام، فجمع بين الساكنين، قال الأزهري: قال الزجاج: من قرأ هذه القراءة فهو لاحن مخطئ، زعم ذلك الخليل ويونس وسيبويه، وجميع من يقول بقولهم، وحجتهم في ذلك أن السين ساكنة، وإذا أدغمت التاء في الطاء صارت طاء ساكنة، ولا يجمع بين ساكنين. قلت: وقرأت في كتاب الإتحاف لشيخ مشايخنا أبي العباس أحمد بن محمد بن عبد الغني الدمياطي المتوفى سنة ألف ومائة وستة عشر ما نصه: وطعن الزجاج وأبي علي في هذه القراءة من حيث الجمع بين الساكنين مردود بأنها متواترة، والجمع بينهما في مثل ذلك سائغ جائز مسموع في مثله. وقرأت في كتاب النشر لابن الجزري ما نصه: واختلفوا في:  فما استطاعوا  فقرأ حمزة بتشديد الطاء، يريد، فما استطاعوا، فأدغم التاء في الطاء، وجمع بين ساكنين وصلا، والجمع بينهما في مثل ذلك جائز مسموع، قال الحافظ أبو عمرو: ومما يقوي ذلك ويسوغه أن الساكن الثاني لما كان اللسان عنده يرتفع عنه وعن المدغم ارتفاعة واحدة صار بمنزلة حرف متحرك، فكأن الساكن الأول قد ولي متحركا، فلا يجوز إنكاره. ثم قال الجوهري: قال الأخفش:

  إن بعض العرب يقول: استاع يستيع، فيحذف الطاء استثقالا، وهو يريد استطاع يستطيع. قال الزجاج: ولا يجوز في القراءة، قال الأخفش: وبعض العرب يقول: أسطاع يسطيع، بقطع الهمزة، بمعنى أطاع يطيع، ويجعل السين عوضا من ذهاب حركة عين الفعل. وفي التهذيب: قل ذلك الخليل وسيبويه، عوضا من ذهاب حركة الواو، لأن الأصل في أطاع أطوع، ومن كانت هذه لغته قال في المستقبل يسطيع، بضم الياء. قال الزجاج: ومن قال: أطرح حركة التاء على السين، فأقرأ: فما أسطاعوا، فخطأ أيضا، لأن سين استفعل لم تحرك قط. وفي المحكم: واستطاعه، واسطاعه، وأسطاعه، واستاعه، وأستاعه: أطاقه، فاستطاع، على قياس التصريف، وأما اسطاع، موصولة، فعلى حذف التاء لمقارنتها الطاء في المخرج، فاستخف بحذفها، كما استخف بحذف أحد اللامين في ظلت. وأما أسطاع مقطوعة فعلى أنهم أنابوا السين مناب حركة العين في أطاع التي أصلها أطوع، وهي مع ذلك زائدة. ويقال: تطاوع لهذا الأمر حتى يستطيعه، أي تكلف استطاعته، كما في الصحاح، قال الصاغاني: وهو معنى قول عمرو بن معديكرب، رضي الله عنه:
  إذا لم تستطع أمرا فدعه                      وجاوزه إلى ما تستطيع وصلاة التطوع: النافلة، وكل متنفل خير تبرعا: متطوع، قال الله تعالى:  فمن تطوع خيرا فهو خير له  قال الأزهري: ومن يطوع خيرا، الأصل فيه يتطوع، فأدغمت التاء في الطاء، وكل حرف أدغمته في حرف نقلته إلى لفظ المدغم فيه، ومن قرأه على لفظ الماضي فمعناه الاستقبال، قال: وهذا قول حذاق النحويين. قال: والتطوع: ما تبرع به من ذات نفسه مما لا يلزمه فرضه، كأنهم جعلوا التفعل هنا اسما، كالتنوط. وطاوع مطاوعة: وافق، يقال: طاوعت المرأة زوجها طواعية، وقد تقدم الفرق بينه وبين أطاع وطاع في أول الحرف. ومما يستدرك عليه: الطواعة: اسم من طاوعه، كالطواعية. ورجل مطواعة، كمطواع، قال المتنخل الهذلي:
  إذا سدته سدت مطواعة                      ومهما وكلت إليه كفاه والنحويون ربما سموا الفعل اللازم مطاوعا، نقله الجوهري، وهو مجاز. ويقال: لسانه لا يطوع بكذا، أي لا يتابعه. نقله الجوهري، وأنشد لأوس بن حجر:
  كأن جيادنا في رعـن زم                      جراد قد أطاع له الوراق أنشده أبو عبيد، وقال الوراق: خضرة الأرض من الحشيش والنبات، وهو مجاز. وأطاع التمر: حان صرامه، وامرأة طوع الضجيع، منقادة له، وقال النابغة:
  فارتاع من صوت كلاب فبـات لـه                      طوع الشوامت من خوف ومن صرد

  يعني بالشوامت الكلاب، وقيل: أراد بها القوائم. وفي التهذيب يقال: : فلان طوع المكاره، إذا كان معتادا لها، ملقى إياها، وأنشد بيت النابغة، وقال : طوع الشوامت، بنصب العين ورفعها، فمن رفع أراد: بات له ما أطاع شامته من البرد والخوف، أي بات له ما اشتهى شامته وهو طوعه، ومن ذلك تقول: اللهم لا تطيعن بنا شامتا ، أي لا تفعل بي ما يشتهيه ويحبه، ومن نصب أراد بالشوامت قوائمه، واحدها شامتة، يقول: فبات الثور طوع قوائمه، أي بات قائما، وقد مر تحقيقه في ش-م-ت فراجعه. وناقة طوعة القياد، وطوع القياد وطيعة القياد: لينة لا تنازع قائدها. وتطوع للشيء، وتطوعه، كلاهما: حاوله. وقيل: تكلفه، وقيل: تحمله طوعا. ومن أسمائه صلى الله عليه وسلم: المطاع، أي المجاب المشفع في أمته. وحكى سيبويه: ما أستتيع، بتاءين، وعد ذلك في البدل، والمطوعة بتشديد الطاء والواو: الذين يتطوعون بالجهاد، أدغمت التاء في الطاء، وحكاه أحمد بن يحيى، بتخفيف الطاء وشد الواو، ورد عليه الزجاج ذلك. واستطاع كأطاع، بمعنى أجاب. وقيل: طاعت، وطوعت بمعنى. واستطاعه: استدعى طاعته وإجابته. ويقال: هو من قوم مطاويع، ورجل طيع اللسان: فصيح، وهو مجاز. وأبو مطيع: من كناهم. ومطيع بن أبي الطاعة القشيري: جد خامس لابن دقيق العيد. وطويع، كزبير: ماء لبني العجلان ابن كعب بن ربيعة.

##### Türkçe

**طاع** ona, **يطوع** **طوعا**: itaat etti; o hâlde o **طائع**tir. Bunu el-Ezherî bazı Araplardan nakletti; dedi ki: **طاع يطاع** iyi bir dildir. İbn Sîde dedi ki: **طاع يطاع** ve **أطاع**: yumuşadı ve boyun eğdi. İbn Berrî, er-Rakkâs el-Kelbî’den şu beyti okudu:
  Ma‘add’ın mızrağı savaşlarda onun aletidir                      ve onlardan efendiler ve dayanaklar itaat etti
Ve el-Ahvas’tan şu beyti okudu:
  Ve onun hevasında kalbimi sevk etti                      ve kalp ona itaat etti, ona isyan etmedi

  **كانطاع له**. Ebû Ubeyde’den. Mecazdandır: **طاع له المرتع**: genişledi ve dilediği yerde otlatması ona mümkün oldu; bunu el-Cevherî nakletti; **كأطاعه إطاعة** gibi. Ve **أطاع له**: imtina etmedi. Ve denilir: ona emretti de o da ona itaat etti; elif ile; yalnızca **طاعة**. Ve **التهذيب**’de: **طاع له يطوع**: boyun eğdiği zaman; elifsiz; artık onun emrine gidip geçtiği zaman ona **أطاعه** etmiş olur; ona muvafakat ettiği zaman ona **طاوعه** etmiş olur. Ve **المفردات**’te: **الطوع**: boyun eğme; ve onun zıddı **الكره**tir. Aziz ve celil Allah dedi ki:  **ائتيا طوعا أو كرها**  ve **الطاعة** da onun gibidir; fakat daha çok, emredilene uymada (**الائتمار**) ve çizilene göre hareket etmede (**الارتسام**) söylenir. Denilir: o, senin elinin **طوع**udur; yani sana boyun eğendir; bu mecazdır. Ve **فرس طوع العنان**: yumuşak huylu/kolay idare edilir; bu da mecazdır. Ve **المطواع**: itaat eden. Ve **الطاع**: **الطائع** (itaat eden)dir; ondan çevrilmiştir; nitekim **عائق** ve **عاق** dersin; **طاع** için fiil yoktur. Şair dedi ki:
  Eve ve onun çevresine yemin ettim                      evde sığınan yahut **طاع** olan(ın hakkı için)

  **كالطيع**; **ككيس** gibi. Denilir: falan **طيعا** geldi: zorlanmış olmaksızın. Çoğulu: **طوع**: **كركع** gibi; ve **وطوعة** ve **وطاعة**: onların (kadınların) özel adlarındandır. Ve **حميد بن طاعة السكوني**: şairdir. es-Sâğânî dedi ki: babasının adına rastlamadım. Ve **ابن طوعة الفزاري** ve eş-Şeybânî: iki şairdir; Fezârî’nin adı: Nasr b. Âsım’dır; ötekisinin adına rastlamadım; bunu es-Sâğânî söyledi. Ve **الطواعية** (hafifletilmiş): **الطاعة**. Denilir: falan sana karşı **حسن الطواعية**dir; yani sana karşı **حسن الطاعة**dır. Ve denildi ki: **الطاعة**: **أطاعه يطيعه طاعة**’dan bir isimdir; **الطواعية** ise **طاوعه**’dan masdar olan şeye isimdir. Ve kadın kocasına **طواعية** ile **طاوعت**. Hadiste:  **ثلاث مهلكات، وثلاث منجيات، فالثلاث المهلكات: شح مطاع، وهوى متبع، وإعجاب المرء بنفسه**  ; **الشح المطاع**: sahibinin, Allah Teâlâ’nın malında ona vacip kıldığı hakları vermemede ona itaat etmesidir. Denilir: **أطاع النخل والشجر**: meyvesi olgunlaştığı ve toplanması mümkün olduğu zaman; bunu el-Cevherî Ebû Yûsuf’tan nakletti; bu mecazdır. Ve Yüce Allah’ın sözü:  **فطوعت له نفسه قتل أخيه**  onun te’vilinde ihtilaf edildi; denildi ki: yani ona tâbi oldu; bunu el-Ezherî el-Ferrâ’dan nakletti. Denildi ki: ona **طاوعته**. el-Ahfeş dedi ki: bu, **طوقت له** gibidir; manası: nefsi ona ruhsat verdi ve kolaylaştırdı; bu hâl üzere mecazdır. el-Müberred dedi ki: bu, **الطوع**dan yapılmış bir fiildir; yahut onu cesaretlendirdi; bu Mücâhid’den rivayet edilmiştir. Ebû Ubeyd dedi ki: Mücâhid, onun ona yardım ettiğini ve ona cevap verdiğini kastetti; dedi ki: aslını ancak **الطواعية**’den biliyorum. el-Ezherî dedi ki: bana göre el-Ahfeş’in sözü daha benzer/uygundur. Dedi ki: el-Ferrâ ve el-Müberred’in sözüne göre ise, **قتل أخيه** sözünün nasbı, fiilin ona geçmesi sebebiyledir; sanki şöyle dedi: **فطوعت له نفسه**; yani kardeşini öldürmede ona boyun eğdi; ve kardeşini öldürmek için; böylece harf-i cerri hazfetti, fiili ona geçirdi, onu nasb etti. Ve **استطاع**: güç yetirdi; bunu el-Cevherî nakletti. İbn Berrî dedi ki: dediği gibidir; ancak **الاستطاعة** insana mahsustur, **الإطاقة** ise geneldir; dersin ki: deve yüküne **مطيق**tir; **مستطيع** demezsin; işte ikisi arasındaki fark budur. Dedi ki: ata denilir: yerleşik hayata (**الحضر**) karşı sabırlı. Ve **الاستطاعة**: şeye güç yetirme. Ve denildi ki: o, **الطاعة**’dan **استفعال**dır. Müellifin **البصائر**’inde: **الاستطاعة**’nın aslı **الاستطواع**dır; vav düşürülünce onun yerine hâ getirildi. Râgıb dedi ki: tahkik ehline göre **الاستطاعة**: insanın fiili meydana getirmeyi istemesinden, fiili ihdas etmesine imkân veren manalara isimdir; ve o dört şeydir: fail için özel bir yapı; fiilin tasavvuru; onun tesirini kabul eden bir madde; ve fiil aletli ise bir alet; yazı gibi; çünkü yazan kimse yazıyı var etmesinde bu dörde muhtaçtır; bu yüzden denilir: falan yazmaya **غير مستطيع**tır: bu dörtten birini ve daha fazlasını kaybettiği zaman. Ve onun zıddı **العجز**dir; o da bu dörtten birini ve daha fazlasını bulmamasıdır. Ne zaman bu dördünün hepsini bulursa, mutlak olarak **مستطيع**tir; ne zaman onları kaybederse, mutlak olarak **عاجز**dir; ne zaman bazısını bulup bazısını bulmazsa, bir yönden **مستطيع**, bir yönden **عاجز**dir; ve **العجز** ile vasfedilmesi daha evlâdır. Ve **الاستطاعة** **القدرة**’den daha özeldir. Ve Yüce Allah’ın sözü:  **ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا**  ; çünkü bu dörde muhtaçtır. Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü:  **الاستطاعة الزاد والراحلة**  ; bu, alet bakımından muhtaç olunanın beyanıdır; ve diğerini anmadan onu zikretmekle tahsis etti; çünkü akıl bakımından bilinen, şeriatın gereği olarak, o diğerleri olmaksızın teklif sahih olmaz. Ve Yüce Allah’ın sözü:  **لو استطعنا لخرجنا معكم**  ; burada **الاستطاعة** ile işaret, mal ve binek ve benzeri aletin bulunmamasınadır. Ve Aziz ve celil Allah’ın sözü:  **ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات**  ; ve denilebilir: falan şunu yapmaya **لا يستطيع**: onu yapması zor geldiği için; riyazetin yokluğundan; bu da

  aletin yokluğuna ve tasavvurun yokluğuna döner; bununla birlikte teklif sahih olabilir ve insan onunla mazur olmaz. Bu vecih üzere Allah Teâlâ dedi ki:  **إنك لن تستطيع معي صبرا**  . Ve Aziz ve celil Allah’ın sözü:  **هل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء**  ; denildi ki: bunu, Allah Teâlâ’yı tanımaları kuvvetlenmeden önce söylediler. Ve denildi ki: **يستطيع** ve **يطيع** bir manadadır; manası: cevap verir mi? Bitti. Dedim ki: el-Kisâî okudu:  **هل تستطيع ربك**  tâ ile ve bâ’yı nasb ederek; yani gökten bize bir sofra indirmesinde onun icabetini ister misin? Ve **الصحاح**’ta: bazen derler: **اسطاع يسطيع**; tâ’yı, tâ ile طاء birlikte ağır geldiği için hazfederler; ve tâ’yı ona idgam etmeyi kerih görürler; böylece sîn harekelenir; hâlbuki o asla harekelenmez. Ve Hamza okudu—**الصحاح**’ta olduğu üzere—ve o ez-Zeyyât’tır; es-Sâğânî ekledi: Hallâd hariç:  **فما اسطاعوا**  idgam ile; böylece iki sâkini bir araya getirdi. el-Ezherî dedi ki: ez-Zeccâc dedi ki: bu kıraati okuyan lahn yapan hatalıdır; bunu Halîl, Yûnus, Sîbeveyh ve onların sözünü söyleyenlerin hepsi iddia etti; bunun delilleri şudur: sîn sâkindir; tâ, طاء’ya idgam edilince sâkin bir طاء olur; iki sâkin bir araya getirilmez. Dedim ki: şeyh şeyhlerimizden Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Abdilğanî ed-Dimyâtî’nin (sene 1116’da vefat eden) **الإتحاف** kitabında şu metni okudum: ez-Zeccâc ve Ebû Ali’nin, iki sâkini bir araya getirme yönünden bu kıraate ta’nı, onun mütevâtir olmasıyla reddedilmiştir; ve bunun gibi yerde ikisini bir araya getirmek câiz, mümkün, işitilmiş bir şeydir. Ve İbnü’l-Cezerî’nin **النشر** kitabında şu metni okudum:  **فما استطاعوا**  hakkında ihtilaf ettiler; Hamza, طاء’yı şeddeli okudu; yani **فما استطاعوا**; böylece tâ’yı طاء’ya idgam etti; ve vasl hâlinde iki sâkini bir araya getirdi; bunun gibi yerde ikisini bir araya getirmek câiz, işitilmiş bir şeydir. Hâfız Ebû Amr dedi ki: bunu kuvvetlendiren ve câiz kılan şeylerdendir: ikinci sâkin, dil onun yanında ve idgam edilende tek bir yükselişle yükseldiği için, harekeli bir harf menzilesine geçti; sanki birinci sâkin, harekeli bir harfin yanına gelmiş oldu; bu yüzden inkârı câiz değildir. Sonra el-Cevherî dedi ki: el-Ahfeş dedi ki: aletin yokluğu ve tasavvurun yokluğu; bununla birlikte teklif sahih olabilir ve insan onunla mazur olmaz; bu vecih üzere Allah Teâlâ dedi ki:  **إنك لن تستطيع معي صبرا**  ve Aziz ve celil Allah’ın sözü:  **هل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء**  ; denildi ki: bunu, Allah Teâlâ’yı tanımaları kuvvetlenmeden önce söylediler; ve denildi ki: **يستطيع** ve **يطيع** bir manadadır; manası: cevap verir mi? Bitti. Dedim ki: el-Kisâî okudu:  **هل تستطيع ربك**  tâ ile ve bâ’yı nasb ederek; yani gökten bize bir sofra indirmesinde onun icabetini ister misin? Ve **الصحاح**’ta: bazen derler: **اسطاع يسطيع**; tâ’yı, tâ ile طاء birlikte ağır geldiği için hazfederler; ve tâ’yı ona idgam etmeyi kerih görürler; böylece sîn harekelenir; hâlbuki o asla harekelenmez. Ve Hamza okudu—**الصحاح**’ta olduğu üzere—ve o ez-Zeyyât’tır; es-Sâğânî ekledi: Hallâd hariç:  **فما اسطاعوا**  idgam ile; böylece iki sâkini bir araya getirdi. el-Ezherî dedi ki: ez-Zeccâc dedi ki: bu kıraati okuyan lahn yapan hatalıdır; bunu Halîl, Yûnus, Sîbeveyh ve onların sözünü söyleyenlerin hepsi iddia etti; bunun delilleri şudur: sîn sâkindir; tâ, طاء’ya idgam edilince sâkin bir طاء olur; iki sâkin bir araya getirilmez. Dedim ki: şeyh şeyhlerimizden Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Abdilğanî ed-Dimyâtî’nin (sene 1116’da vefat eden) **الإتحاف** kitabında şu metni okudum: ez-Zeccâc ve Ebû Ali’nin, iki sâkini bir araya getirme yönünden bu kıraate ta’nı, onun mütevâtir olmasıyla reddedilmiştir; ve bunun gibi yerde ikisini bir araya getirmek câiz, mümkün, işitilmiş bir şeydir. Ve İbnü’l-Cezerî’nin **النشر** kitabında şu metni okudum:  **فما استطاعوا**  hakkında ihtilaf ettiler; Hamza, طاء’yı şeddeli okudu; yani **فما استطاعوا**; böylece tâ’yı طاء’ya idgam etti; ve vasl hâlinde iki sâkini bir araya getirdi; bunun gibi yerde ikisini bir araya getirmek câiz, işitilmiş bir şeydir. Hâfız Ebû Amr dedi ki: bunu kuvvetlendiren ve câiz kılan şeylerdendir: ikinci sâkin, dil onun yanında ve idgam edilende tek bir yükselişle yükseldiği için, harekeli bir harf menzilesine geçti; sanki birinci sâkin, harekeli bir harfin yanına gelmiş oldu; bu yüzden inkârı câiz değildir. Sonra el-Cevherî dedi ki: el-Ahfeş dedi ki:

  bazı Araplar der: **استاع يستيع**; طاء’yı, ağırlık sebebiyle hazfeder; o ise **استطاع يستطيع** ister. ez-Zeccâc dedi ki: kıraatte câiz değildir. el-Ahfeş dedi ki: bazı Araplar der: **أسطاع يسطيع**; hemzeyi keserek; **أطاع يطيع** manasında; ve fiilin عين’inin harekesinin gitmesine bedel olarak sîn’i kılar. Ve **التهذيب**’de: bunu Halîl ve Sîbeveyh söyledi: vavın harekesinin gitmesine bedel olarak; çünkü **أطاع**’ın aslı **أطوع**tur; dili bu olan kimse muzârîde **يسطيع** der; yâ’yı damme ile. ez-Zeccâc dedi ki: kim tâ’nın harekesini sîn üzerine atarım da  **فما أسطاعوا**  diye okurum derse, o da hatadır; çünkü **استفعل**’in sîn’i asla harekelenmemiştir. Ve **المحكم**’de: **واستطاعه** ve **واسطاعه** ve **وأسطاعه** ve **واستاعه** ve **وأستاعه**: ona güç yetirdi. Artık **فاستطاع** tasrif kıyasına göredir. Ama **اسطاع** (bitişik) ise, tâ’nın, mahreçte طاء’ya yakınlığından dolayı hazfı üzerinedir; onu hazfetmekle hafifletildi; nitekim **ظلت**’te iki lâm’dan birini hazfetmekle hafifletildi. Ama **أسطاع** (kesik) ise, **أطاع**’ın aslı **أطوع** olan fiilinde عين’in harekesinin yerine sîn’i ikame etmeleri üzerinedir; bununla birlikte o zâiddir. Ve denilir: bu iş için **تطاوع** et ki onu **يستطيعه**; yani onun **استطاعة**sını tekellüf etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. es-Sâğânî dedi ki: bu, Amr b. Ma‘dîkerib’in—Allah ondan razı olsun—sözünün manasıdır:
  Eğer bir işi yapmaya güç yetiremezsen onu bırak                      ve onu, güç yetireceğine geç
Ve **صلاة التطوع**: nâfiledir. Ve her hayırda teberru‘ ile nafile yapan: **متطوع**tur. Allah Teâlâ dedi ki:  **فمن تطوع خيرا فهو خير له**  . el-Ezherî dedi ki: **ومن يطوع خيرا**’da asıl **يتطوع**tur; tâ, طاء’ya idgam edildi; ve bir harfi bir harfe idgam ettiğinde onu, idgam edilene nakledersin. Onu mâzî lafzı üzere okuyan kimse için manası istikbâldir. Dedi ki: bu, nahivcilerin mahirlerinin sözüdür. Dedi ki: **التطوع**: kişinin kendi nefsinden, farzı kendisine lâzım olmayan şeyden teberru‘ ettiği şeydir; sanki burada **التفعل**’i isim kıldılar; **التنوط** gibi. Ve **طاوع مطاوعة**: muvafakat etti. Denilir: kadın kocasına **طواعية** ile **طاوعت**; onunla **أطاع** ve **طاع** arasındaki fark, harfin başında geçti. Ve buna ilâve edilip tamamlananlardandır: **الطواعة**: **طاوعه**’dan bir isimdir; **كالطواعية** gibi. Ve **رجل مطواعة**: **كمطواع** gibi. el-Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
  Onu efendi edersen, itaatkâr olarak efendi olur                      ve her neyi ona havale etsen ona yeter
Ve nahivciler bazen lâzım fiile **مطاوع** adını verirler; bunu el-Cevherî nakletti; bu mecazdır. Ve denilir: dili şuna **لا يطوع**; yani ona tâbi olmaz. Bunu el-Cevherî nakletti. Ve Evs b. Hacer’den şu beyti okudu:
  Sanki atlarımız, bir çıkıntıda                      yeşilliğin kendisine itaat ettiği çekirge(ler)dir
Bunu Ebû Ubeyd okudu. Ve **الوراق** dedi ki: **خضرة الأرض**: ottan ve bitkiden yerin yeşilliğidir; bu mecazdır. Ve **أطاع التمر**: devşirme zamanı geldi. Ve **امرأة طوع الضجيع**: ona boyun eğen. Nâbiga dedi ki:
  Köpeklerin sesinden ürktü de geceyi onun için geçirdi                      korkudan ve soğuktan, uğursuzlukların **طوع**u olarak

**الشوامت** ile köpekler kastedilir; ve denildi: onunla ayakları kastetti. Ve **التهذيب**’de denir: “Falan **طوع المكاره**’dir”; eğer ona alışmış ise, onu üzerine atmış (kendini ona bırakmış) ise. Ve **النابغة**’nin beytini şahit getirdi ve dedi: **طوع الشوامت**; **العين**’in nasbı ve ref‘i ile. Artık kim ref‘ ederse, kasteder: soğuk ve korkudan, onun **شامت**’inin itaat ettiği şey ona geceledi; yani onun **شامت**’inin arzuladığı şey ona geceledi ve o onun **طوع**’udur. Ve bundan dolayı sen dersin: “Allah’ım, bizim hakkımızda bir **شامتا**’yı itaat ettirme”; yani onun arzuladığı ve sevdiği şeyi benim hakkımda yapma. Ve kim nasb ederse, **الشوامت** ile onun ayaklarını kasteder; onun teki **شامتة**’dir. Der ki: “Öküz, ayaklarının **طوع**’u olarak geceledi”; yani ayakta olarak geceledi. Ve onun tahkiki **ش-م-ت**’te geçti; ona müracaat et.

Ve **ناقة طوعة القياد**; ve **طوع القياد** ve **طيعة القياد**: yumuşak; onu sevk edenle çekişmez.

Ve **تطوع للشيء** ve **تطوعه**: ikisi de, onu denedi (ona teşebbüs etti). Ve denildi: onu zorla üstlendi. Ve denildi: onu gönüllü olarak yüklendi.

Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) isimlerindendir: **المطاع**; yani ümmeti içinde kendisine cevap verilen, şefaati kabul edilen.

Ve **سيبويه** nakletti: “**ما أستتيع**”, iki **تاء** ile; ve bunu bedel içinde saydı.

Ve **المطوعة** ( **الطاء** ve **الواو**’nun şeddelenmesiyle): cihada gönüllü olanlar; **التاء**, **الطاء**’a idgam edildi. Ve bunu **أحمد بن يحيى** ( **الطاء**’ın tahfifi ve **الواو**’nun teşdidiyle) nakletti; **الزجاج** buna onu reddetti.

Ve **استطاع** , **أطاع** gibi, “cevap verdi” manasınadır. Ve denildi: **طاعت** ve **طوعت** bir manadadır.

Ve **استطاعه**: onun itaatini ve icabetini istedi.

Ve denir: o, **مطاويع** bir kavimdendir. Ve **رجل طيع اللسان**: fasih; ve bu mecazdır.

Ve **أبو مطيع**: künyelerindendir.

Ve **مطيع بن أبي الطاعة القشيري**: İbn Dakîk el-Îd’in beşinci dedesi.

Ve **طويع** ( **زبير** gibi): Benî el-‘Aclân b. Ka‘b b. Rabî‘a’ya ait bir sudur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَاعَ لَهُ
1 طَاعَ لَهُ ذ , (T, S, O, Msb, K,) and طَاعَهُ, (Msb,) first pers. طُعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطُوعُ, (T, S, O, Msb, K,) inf. n. طَوْعٌ; (T, Msb, TA;) and, first pers. طِعْتُ, (Zj, O, Msb, *) aor. يَطَاعُ, (T, O, Msb, K,) a good dial. var., (T, TA,) and يَطِيعُ, (Msb, and K in art. طيع,) inf. n. طَيْعٌ; (TA in art. طيع;) three dial. vars., coordinate to قَالَ and خَافَ and بَاعَ; (Msb;) He was, or became, submissive to him; (S, O, Msb, K;) as also له ↓ انطاع; (AO, S, O, Msb;) and ↓ اطاعهُ, inf. n. اـِطَاعَةٌ, and subst. [i. e. quasi-inf. n.] ↓ طَاعَةٌ: (Msb:) or i. q. ↓ اطاع; (T, TA;) which is expl. by ISd as meaning he was, or became, gentle, and submissive; as also طَاعَ, aor. يَطَاعُ: (TA:) [or each of these two verbs may be rendered he was, or became, obedient; or he obeyed; when by this is meant compliance with another's will or wish, not with a command: but] one says, ↓ أَمَرَهُ فَأطَاعَهُ [He commanded him and he obeyed him], with ا, not otherwise; (S;) or أَمَرَهُ قَأَطَاعَ [he commanded him and he obeyed]; for it is said that ↓ الطَّاعَةُ is never otherwise than a consequence of a command; and IF says that when one goes by command of another you say of him اطاعهُ: (Msb:) Er-Rلghib says that ↓ الطَّاعَةُ is like الطَّوْعُ; but is mostly used as meaning obedience to a command [or the like; whence the saying, اَللَّهُمَّ لَا تُطِيعَنَّ لِى شَامِتًا, expl. in art. شمت]: (TA:) and ↓ طاوعهُ, also, signifies he obeyed him; like ↓ اطاعهُ: you say, عَلَى أَمْرِ ↓ طاوعهُ كَذَا he obeyed him in respect of such an affair. (MA. [But see 3 below.]) ― -b2- [Hence,] لِسَانُهُ لَا يَطُوعُ بِكَذَا (assumed tropical:) His tongue will not aid, or assist, him with such a thing. (S, O.) See also 2. [And see 3.] ― -b3- And sometimes (S) one says, طَاعَ لَهُ المَرْتَعُ, (S, O, K,) like له ↓ اطاع, (ISk, S, O,) or like اطاعهُ, (K,) meaning (tropical:) The pasturage enabled him to pasture his cattle upon it (S, O, K, * TA) wheresoever he would, (TA,) and was ample to him; (O, TA;) and it was not inaccessible to him. (TA.)

تَطْوِيعٌ
2 تَطْوِيعٌ ذ [primarily] signifies The making obedient; or the causing to obey. (KL.) ― -b2- فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ, (S, O, Msb, * K, *) in the Kur [v. 33], means (tropical:) And his soul, or mind, facilitated to him [the slaying of his brother]; (Akh, S, O, Msb, TA;) like طَوَّقَتْهُ; (Akh, S, O, TA;) and like ↓ طَاوَعَتْهُ, [which is one of the explanations in the O and K, and] which means the same; (Msb;) and accord. to this explanation it is tropical: Mbr says that it is an instance of فَعَّلَتْ from الطَّوْعُ; and ↓ طَاعَتْ and طَوَّعَتْ are said to signify alike: (TA:) or the meaning is, aided him, or assisted him; (Fr, O, K;) accord. to which explanation, and that of Mbr, فِى is said by Az to be suppressed; the meaning being, فِى قَتْلِ أَخِيهِ; or لِقَتْلِ أَخِيهِ; and he prefers the explanation of Akh: (TA:) or the meaning is, (O, K,) accord. to Mujلhid, (O,) encouraged him, and (O, K) A 'Obeyd says that by this Mujلhid meant (TA) aided him, and complied with his wish. (O, K, TA,)

طاوعهُ
3 طاوعهُ ذ , (IF, Msb, K, TA,) inf. n. مُطَاوَعَةٌ, (S, O, TA,) and quasi-inf. n. طَوَاعِيَةٌ, (TA,) i. q. وَافَقَهُ [as meaning He complied with him]. (IF, S, * O, * Msb, K, * TA.) You say, طاوعت المَرْأَةُ زَوْجَهَا, quasi-inf. n. طَوَاعِيَةٌ, The woman complied with her husband. (TA.) It is said that طاوعهُ differs from أَطَاعَهُ. (Msb, TA.) But see 1, latter half, in two places. ― -b2- See also 2. ― -b3- One says also, طاوع لَهُ المُرَادُ (tropical:) The thing wished, or desired, or sought after, [was, or became, easy of attainment to him; or] came to him easily. (TA.)

اطاع
4 اطاع ذ , inf. n. اـِطَاعَةٌ, and quasi-inf. n. طَاعَةٌ: see 1, in four places. It also signifies He consented; or complied with what was desired of him; and so ↓ استطاع. (TA.) ― -b2- [Hence,] اطاع لَهُ المَرْتَعُ: see 1, last sentence. One says also, اطاع النَّخْلُ, (S, O,) and الشَّجَرُ, (S, O, K,) (tropical:) The palm-trees, (S, O, TA,) and the trees, (S, O, K, TA,) had ripe fruit, that might be gathered. (S, O, K, TA.) And اطاع التَّمْرُ (assumed tropical:) The dates attained, or were near, to the time, or season, for their being cut off. (TA.)

٥
5 تطوّع لِلشَّىْءِ ذ and تطوّعهُ He desired the thing; or sought it; or sought it by artful, or skilful, management: or he constrained himself to do it: or he took it, or imposed it, upon himself submissively. (TA.) You say, تَطَوَّعْ لِهٰذَا الأَمْرِ حَتَّى تَسْتَطِيعَهُ, (S,) and ↓ تَطَاوَعْ, (S, K, *) Constrain thyself to acquire ability to perform this affair until thou shalt be able to perform it. (S.) And تطوّع بِالشَّىْءِ He did the thing without its being incumbent, or obligatory, on him; syn. تَبَرَّعَ بِهِ. (S, O, * Msb.) مَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا, in the Kur ii. 153 [and 180], means Whoso does good that is not obligatory on him: (Jel:) or does good in obedience, whether obligatory or supererogatory: or does good beyond what is obligatory on him: (Bd:) خَيْرًا being for بِخَيْرٍ: (Bd, * Jel:) or it is an epithet qualifying an inf. n. suppressed: or the verb is made trans. as implying the meaning of أَتَى or فَعَلَى: (Bd:) and the Koofees, except 'ءsim, read يَطَّوَّعْ, for يَتَطَوَّعْ. (Az, * O, TA. *) [Hence,] طَلَاةُ التَّطَوُّعِ The supererogatory prayer; syn. النَّافِلَةُ. (O, K.) And Az says that تَطَوُّعٌ signifies A thing that one does spontaneously, not made obligatory on him by an ordinance of God; as though it were made a subst. (TA.)

6 تَطَاْوَعَ see the next preceding paragraph.

7 اـِنْطَوَعَ see 1, first sentence.

استطاع
10 استطاع ذ , (S, O, Msb, K,) inf. n. اِسْتِطَاعَةٌ, (S, O, Msb,) originally اِسْتِطْوَاعٌ, (O, B, TA,) i. q. أَطَاقَ [meaning He was able; and he was able to do, or accomplish, a thing, and to acquire or obtain it, and to have it, &c.]; (K, TA; [in the CK, erroneously, أَطَاعَ, which, however, correctly explains one meaning of استطاع, as will be seen by what follows;]) the inf. n. being syn. with اـِطَاقَةٌ, (S, O, TA,) or طَاقَةٌ, (Msb,) and قُدْرَةٌ: (Msb, TA:) but it is said peculiarly of a human being [or a rational creature], whereas اطاق is used in a general manner: (IB, TA:) and the application of the former requires a peculiar constitution of the agent, and the conception of the act, and the fitness of the object to be acted upon or effected, and the possession of an instrument when the action is instrumental as in the case of writing: (Er-Rلghib, TA:) and one says also, (K,) or sometimes they said, (S, O, Msb,) اِسْطَاعَ (S, O, Msb, K,) aor. يَسْطِيعُ, (S, O, Msb,) with fet-h [to the first letter]; (Msb;) rejecting the ت, deeming it difficult of utterance with the ط, and disliking to incorporate it into the ط because the س would then become movent, which it never is: Hamzeh (i. e. Ez-Zeiyلt, TA, not Khallلd, O, K, TA) read, [in the Kur xviii. 96,] فَمَا اسْطَّاعُوا, with idghلm, combining two quiescent letters: (S, O, K:) this reading is said by Zj, as on the authority of Kh and Yoo and Sb and others, to be incorrect; but Abu-l-'Abbلs Ahmad Ibn Mohammad Ibn-'Abd-El-Ghanee Ed-Dimyلtee, who died in the year [of the Flight] 1116, and Ibn-El-Jezeree, and El-Hلfidh Aboo-'Amr, contradict him, affirming it to be allowable: (TA:) and Akh says, (S, O,) and some of the Arabs say اِسْتَاعَ, aor. يَسْتِيعُ, (S, O, K,) rejecting the ط; (S, O;) which Zj holds to be not allowable in reading [the Kur-لn]: (TA:) and some of the Arabs say أَسْطَاعَ, aor. يُسْطِيعُ, [in the CK, erroneously, يَسْطِيعُ,] with the disjunctive ا [in the former], meaning أَطَاعَ, aor. يُطِيعُ, (Akh, S, O, K,) making the س to be a substitute for the suppressed vowel of the medial radical letter of the verb [اطاع], (Akh, S, O,) for, as is said by Kh and Sb, أَطَاعَ is originally أَطْوَعَ; (TA;) or, as AZ says, the verb in this case, with damm to the aor., is likened to أَفْعَلَ, aor. يُفْعِلُ, inf. n. اـِفْعَالٌ: (Msb:) but Zj says that he who reads فَمَا اسَطَّاعُوا errs; for the س of اِسْتَفْعَلَ is never movent: and Sb mentions مَا أَسْتَتِيعُ; holding it to be an instance of substitution. (TA.) ― -b2- See also 4. Some say that هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَآءِ, in the Kur [v. 112], means هَلْ يُجِيبُ [i. e. Will thy Lord consent, or comply with the desire, that He should send down to us a table with food upon it from Heaven?]: (Er-Rلghib, TA:) ― -b3- and Ks read هَلْ تَسْتَطِيعُ رَبَّكَ, meaning Wilt thou demand of thy Lord that He consent, or comply with the desire? (O, TA:) for استطاعهُ signifies also He demanded his obedience, and his consent, or compliance with what he desired of him. (TA.)

طَاعٌ
طَاعٌ ذ accord. to the copies of the O and K; but some say طَاعٍ accord. to the O: see طَائِعٌ, in three places.

طَوْعٌ
طَوْعٌ ذ : see طَائِعٌ, in seven places.

طَاعَةٌ
طَاعَةٌ ذ [quasi-inf. n. of 4: as a simple subst., sometimes meaning Submission, or submissiveness: but mostly, obedience to a command]: see 1, in three places; and see also طَوَاعِيَةٌ. -A2- [See also طَائِعٌ, of which it is a pl.]

طَوَاعَةٌ
طَوَاعَةٌ ذ : see what next follows.

طَوَاعِيَةٌ
طَوَاعِيَةٌ ذ i. q. ↓ طَاعَةٌ: (S, O, K:) so in the say- ing فُلَانٌ حَسَنُ الطَّوَاعِيَةِ لَكَ [Such a one is good in obedience to thee]: (S, O, TA:) or it is a subst. from 3 [q. v.]; and so ↓ طوَاعَة [app. طَوَاعَةٌ]. (L, TA.)

طَائِعٌ
طَائِعٌ ذ (S, O, Msb, K) and ↓ طَاعٌ, (O, K,) and some say ↓ طَاعٍ, formed from طَائِعٌ by transposition, (O,) and ↓ طَيِّعٌ, signify the same, (S, O, Msb, K,) i. e. Being, or becoming, submissive; [or, simply, submissive; and obeying; or obedient;] (Msb;) and ↓ طَوْعٌ, originally an inf. n., is likewise used as syn. with طَائِعٌ: (Ham p. 408:) the pl. is طُوَّعٌ, (S, O, K,) i. e. pl. of طَائِعٌ, (S, O,) and طَاعَةٌ is [also a pl. of طَائِعٌ, like as بَاعَةٌ is of بَائِعٌ; or] syn. with مُطِيعُونَ: (TA in art. سوع:) [whence one says, دَخَلَ فِى طَاعَتِهِ, and خَرَجَ مِنْ طَاعَتِهِ, He entered among, and he quitted, his obeyers, or those who obeyed him; i. e. he became obedient, and he became disobedient, to him:] and ↓ مِطْوَاعٌ, (S, O, K,) pl. مَطَاوِيعُ, (TA,) is [app., agreeably with analogy, an intensive epithet, meaning very submissive or obedient, but is said to be, in like manner,] syn. with مُطِيعٌ, (S, O, K,) applied to a man: (S, O:) and ↓ مِطْوَاعَةٌ, applied to a man, [is app. a doubly intensive epithet; or] is syn. with مِطْوَاعٌ: (TA:) and is applied to a pl. number, as meaning compliant and submissive. (Har p. 237.) One says, جَآءَ فُلَانٌ طَائِعًا Such a one came [submissively, or obediently, or willingly,] not being compelled against his will. (S, O.) And a poet says,
حَلَفْتُ بِالبَيْتِ وَمَا حَوْلَهُ
↓ مِنْ عَائِذٍ بِالبَيْتِ أَوْطَاعِ
[I swore, or have sworn, by the House of God (i. e. the Kaabeh), and what are around it, of such as betakes himself for refuge to the House or of such as renders obedience by visiting it]. (O.) And one says also, ↓ جَآءَ طَيِّعًا [He came of his own accord, or willingly]. (M and TA voce ذُو.) And اللِّسَانِ ↓ طَيِّعُ (tropical:) A man chaste, or eloquent, in speech. (TA.) And القِيَادِ ↓ نَاقَةٌ طَيِّعَةُ and القِيَادِ ↓ طَوْعُ (assumed tropical:) A she-camel that is gentle; [or tractable;] that does not contend with her leader. (TA.) And العِنَانِ ↓ فَرَسٌ طَوْعُ (tropical:) A traciable horse. (S, O, K, TA.) And يَدِكَ ↓ فُلَانٌ طَوْعُ (tropical:) Such a one is submissive to thy hand. (S, O, K, TA.) And الضَّجِيعِ ↓ اِمْرَأَةٌ طَوْعُ A woman submissive to the bedfellow. (TA.) And فُلَانٌ المَكَارِهِ ↓ طَوْعُ (assumed tropical:) Such a one is submissive to misfortunes, [being] subject thereto. (T, TA.) [See also an ex. of ↓ طَوْع in a verse cited in art. شمت voce شَامِتَةٌ.] السِّنَانِ ↓ هُوَ أَطْوَعُ means (assumed tropical:) He is one to whom the spear-head is subservient, howsoever he will. (K in art. سن.)

طَيِّعٌ
طَيِّعٌ ذ : see the next preceding paragraph, in four places.

أَطْوَعُ
أَطْوَعُ ذ [as signifying More, and most, submissive or obedient is regularly formed from طَاعَ; or] is from الطَّاعَةُ [i. e. from أَطَاعَ], and similar to أَجْوَبُ [from أَجَابَ, and therefore anomalous]. (M and L in art. جوب.) أَطْوَعُ مِنْ فَرَسٍ, and مِنْ كَلْبٍ, [More submissive, or obedient, that a horse, and than a dog,] are provs. (Meyd.) ― -b2- [It app. signifies also Very submissive or obedient: see an ex. in a verse cited voce تَبَدَّعَ. ― -b3- And it is also a simple epithet, like أَهْوَنُ &c.:] see طَائِعٌ, last sentence.

شُحٌّ مُطَاعٌ
شُحٌّ مُطَاعٌ ذ means A niggardliness that is obeyed by him who is characterized thereby, by the refusing rights, or dues, (O, K,) which God has rendered obligatory on him, in respect of his property: occurring in a trad. of the Prophet. (O.) And المُطَاعُ, as a name of the Prophet, means He whose prayer is answered; whose intercession for his people is accepted. (TA.)

مِطْوَاعٌ
مِطْوَاعٌ ذ : see طَائِعٌ, first sentence.

مِطْوَاعَةٌ
مِطْوَاعَةٌ ذ [an epithet of a very rare form, like مِعْزَابَةٌ, q. v.]: see طَائِعٌ.

مُطَاوِعٌ
مُطَاوِعٌ ذ an epithet applied by the grammarians to (tropical:) A verb that is intransitive [such as I term quasi-passive; expl. as meaning a verb whose (grammatical) agent receives the effect of the action of the agent of another verb (فِعْلٌ يَقْبَلُ فَاعِلُهُ أَثَرَ فِعْلِ فَاعِلِ فِعْلٍ آخَرَ)]. (S, O, TA.)

المُطَّوِّعَةُ
المُطَّوِّعَةُ ذ and المُطَّوِّعِينَ: see what follows.

مُتَطَوِّعٌ
مُتَطَوِّعٌ ذ A supererogator in any good act. (O, K.) One says, فَعَلَهُ مُتَطَوِّعًا [He did it without its being incumbent, or obligatory, on him; supererogatorily: or gratuitously, unasked, or unbidden: or disinterestedly; not seeking, or desiring, a compensation: syn. مُتَبَرِّعًا]. (S and K in art. برع.) And ↓ المُطَّوِّعَةُ means Those who exceed what is obligatory on them in fighting, or warring, against unbelievers or the like; (S, O, Msb;) originally المُتَطَوِّعَةُ: (Msb:) hence ↓ المُطَّوِّعِينَ in the Kur ix. 80; originally المُتَطَوِّعِينَ. (S, O.)

##### Türkçe

**طَاعَ لَهُ**
1 **طَاعَ لَهُ** ذ, ve **طَاعَهُ**, birinci şahıs **طُعْتُ**, muzâri‘ **يَطُوعُ**, mastar **طَوْعٌ**; ve, birinci şahıs **طِعْتُ**, muzâri‘ **يَطَاعُ**, iyi bir lehçe varyantı, ve **يَطِيعُ**, mastar **طَيْعٌ**; (**طيع** maddesinde;) **قَالَ** ve **خَافَ** ve **بَاعَ**’a denk üç lehçe varyantı; O, ona boyun eğdi; yahut ona boyun eğici oldu; ve yine **انطاع** له; ve **اطاعهُ**, mastarı **اـِطَاعَةٌ**, ve isim [yani mastar-vari isim] **طَاعَةٌ**: yahut **اطاع** ile aynı; ki bu, ISd tarafından “yumuşak oldu ve boyun eğici oldu” diye açıklanır; ve yine **طَاعَ**, muzâri‘ **يَطَاعُ**: [yahut bu iki fiilden her biri “itaatkâr oldu; yahut itaat etti” diye çevrilebilir; bununla başka birinin iradesine yahut arzusuna uyma kastedildiğinde, bir emre uyma değil: fakat] şöyle denir: **أَمَرَهُ فَأطَاعَهُ** [Ona emretti de o da ona itaat etti], **ا** ile, başka türlü değil; yahut **أَمَرَهُ قَأَطَاعَ** [ona emretti de o da itaat etti]; çünkü denilmiştir ki **الطَّاعَةُ** asla bir emrin sonucu olmaktan başka türlü değildir; ve IF der ki bir kimse başkasının emriyle gittiğinde onun hakkında **اطاعهُ** dersin: Er-Râghib der ki **الطَّاعَةُ** **الطَّوْعُ** gibidir; fakat çoğunlukla bir emre itaat manasında kullanılır [yahut benzeri; buradan şu söz: اَللَّهُمَّ لَا تُطِيعَنَّ لِى شَامِتًا, **شمت** maddesinde açıklanmıştır]: ve **طاوعهُ** dahi, ona itaat etti manasına gelir; **اطاعهُ** gibi: şöyle dersin: عَلَى أَمْرِ **طاوعهُ** كَذَا, şu iş hususunda ona itaat etti. (MA. [Fakat aşağıda 3’e bak.]) — -b2- [Bundan dolayı,] **لِسَانُهُ لَا يَطُوعُ بِكَذَا** (mecaz kabul edilen:) Dili, böyle bir şeyle ona yardım etmez yahut destek olmaz. (S, O.) 2’ye de bak. [Ve 3’e bak.] — -b3- Ve bazen (S) şöyle denir: **طَاعَ لَهُ المَرْتَعُ**, **اطاع** له gibi, yahut **اطاعهُ** gibi, manası (mecaz:) Otlağın, onun hayvanlarını üzerinde dilediği yerde otlatmasına imkân vermesi, ve ona geniş olması; ve ona erişilmez olmaması.

**تَطْوِيعٌ**
2 **تَطْوِيعٌ** ذ [aslen] “itaatkâr kılma”; yahut “itaat ettirme” manasına gelir. (KL.) — -b2- **فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ**, Kur’ân’da [33. âyet], manası (mecaz:) Nefsi yahut zihni ona [kardeşini öldürmeyi] kolaylaştırdı; **طَوَّقَتْهُ** gibi; ve **طَاوَعَتْهُ** gibi; ki aynı manaya gelir; ve bu açıklamaya göre mecazdır: Mbr der ki bu, **الطَّوْعُ**’dan **فَعَّلَتْ** babından bir örnektir; ve **طَاعَتْ** ile **طَوَّعَتْ** aynı manaya gelir denilmiştir: yahut manası, ona yardım etti yahut destek oldu; bu açıklamaya ve Mbr’nin açıklamasına göre, Az tarafından **فِى**’nin hazfedildiği söylenir; mana **فِى قَتْلِ أَخِيهِ**; yahut **لِقَتْلِ أَخِيهِ**; ve o, Akh’nin açıklamasını tercih eder: yahut mana, (O, K) Mujâhid’e göre, onu teşvik etti; ve (O, K) A ‘Obeyd der ki Mujâhid bununla (TA) “ona yardım etti ve onun arzusuna uydu” demek istemiştir. (O, K, TA,)

**طاوعهُ**
3 **طاوعهُ** ذ, mastarı **مُطَاوَعَةٌ**, ve mastar-vari isim **طَوَاعِيَةٌ**, **وَافَقَهُ** ile aynı [“ona uydu” manasında]. Şöyle dersin: **طاوعت المَرْأَةُ زَوْجَهَا**, mastar-vari isim **طَوَاعِيَةٌ**, Kadın kocasına uydu. Denilmiştir ki **طاوعهُ**, **أَطَاعَهُ**’dan farklıdır. Fakat 1’in ikinci yarısına, iki yerde, bak. — -b2- 2’ye de bak. — -b3- Yine şöyle denir: **طاوع لَهُ المُرَادُ** (mecaz:) İstenen yahut arzulanan yahut peşine düşülen şey, ona elde edilmesi kolay oldu; yahut ona kolayca geldi.

**اطاع**
4 **اطاع** ذ, mastarı **اـِطَاعَةٌ**, ve mastar-vari isim **طَاعَةٌ**: 1’e, dört yerde, bak. Yine “razı oldu”; yahut kendisinden istenene uydu; ve yine **استطاع** da böyledir. — -b2- [Bundan dolayı,] **اطاع لَهُ المَرْتَعُ**: 1’in son cümlesine bak. Yine şöyle denir: **اطاع النَّخْلُ**, ve **الشَّجَرُ**, (mecaz:) Hurma ağaçları ve ağaçlar, toplanabilecek olgun meyve verdi. Ve **اطاع التَّمْرُ** (mecaz kabul edilen:) Hurma, kesilip koparılma vaktine erişti yahut ona yaklaştı.

٥
5 **تطوّع لِلشَّىْءِ** ذ ve **تطوّعهُ**: Şeyi istedi; yahut onu aradı; yahut onu hileli yahut maharetli bir idare ile aradı: yahut kendini onu yapmaya zorladı: yahut onu boyun eğerek kendi üzerine aldı yahut kendi üzerine yükledi. Şöyle dersin: **تَطَوَّعْ لِهٰذَا الأَمْرِ حَتَّى تَسْتَطِيعَهُ**, ve **تَطَاوَعْ**, Bu işi yapmaya güç yetirinceye kadar kendini zorla ki onu yapmaya güç yetiresin. Ve **تطوّع بِالشَّىْءِ**: Şeyi, kendisine gerekli yahut zorunlu olmaksızın yaptı; eş anlamlısı **تَبَرَّعَ بِهِ**. **مَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا**, Kur’ân’da ii. 153 [ve 180], manası: Kendisine zorunlu olmayan bir hayrı kim yaparsa: yahut farz olsun nafile olsun itaatte hayır yaparsa: yahut kendisine farz olandan fazla hayır yaparsa: **خَيْرًا**, **بِخَيْرٍ** yerinedir: yahut hazfedilmiş bir mastarı niteleyen bir sıfattır: yahut fiil, **أَتَى** yahut **فَعَلَى** manasını içerdiği için geçişli kılınmıştır: ve Kûfeliler, ‘ءsim hariç, **يَطَّوَّعْ** okurlar, **يَتَطَوَّعْ** yerine. (Az, O, TA.) [Bundan dolayı,] **طَلَاةُ التَّطَوُّعِ**: Nafile namaz; eş anlamlısı **النَّافِلَةُ**. Ve Az der ki **تَطَوُّعٌ**, Allah’ın bir hükmüyle kendisine farz kılınmamış olarak kişinin kendiliğinden yaptığı şey manasına gelir; sanki isim yapılmıştır.

6 **تَطَاْوَعَ**: bir önceki paragrafın sonrasına bak.

7 **اـِنْطَوَعَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**استطاع**
10 **استطاع** ذ, mastarı **اِسْتِطَاعَةٌ**, aslı **اِسْتِطْوَاعٌ**, **أَطَاقَ** ile aynı [“gücü yetti; ve bir şeyi yapmaya yahut gerçekleştirmeye, ve onu elde etmeye yahut edinmeye, ve ona sahip olmaya, vb. gücü yetti” manasında]; mastar, **اـِطَاقَةٌ** ile, yahut **طَاقَةٌ** ile, ve **قُدْرَةٌ** ile eş anlamlıdır: fakat bunun özellikle insana [yahut akıllı varlığa] söylendiği, **اطاق**’ın ise genel tarzda kullanıldığı söylenir: ve birincisinin kullanımı, failin özel bir yapısını, fiilin tasavvurunu, üzerinde fiil icra edilecek yahut gerçekleştirilecek şeyin elverişliliğini, ve fiil aletli olduğunda (yazma örneğinde olduğu gibi) bir aletin bulunmasını gerektirir: ve yine denir, yahut bazen şöyle dediler: **اِسْطَاعَ**, muzâri‘ **يَسْطِيعُ**, ilk harfte fetha ile; **ت**’yi atarak, onu **ط** ile birlikte söylemeyi zor buldukları için, ve onu **ط**’ya idgam etmeyi hoş görmedikleri için; çünkü o zaman **س** harekeli olurdu, hâlbuki o asla harekeli olmaz: Hamzeh (yani Ez-Zeiyât, TA, Khallâd değil) [Kur’ân xviii. 96’da] **فَمَا اسْطَّاعُوا** okudu, idgâm ile, iki sâkini birleştirerek: bu kıraat, Zj tarafından, Kh ve Yoo ve Sb ve başkalarının rivayetine dayanarak, yanlış sayılır; fakat hicretin 1116 yılında ölen Abu-l-‘Abbâs Ahmad Ibn Mohammad Ibn-‘Abd-El-Ghanee Ed-Dimyâtee, ve Ibn-El-Jezeree, ve El-Hâfidh Aboo-‘Amr, ona muhalefet eder, bunun caiz olduğunu teyit ederler: ve Akh der ki, ve Arapların bazısı **اِسْتَاعَ** der, muzâri‘ **يَسْتِيعُ**, **ط**’yı atarak; ki Zj bunu [Kur’ân] kıraatinde caiz görmez: ve Arapların bazısı **أَسْطَاعَ** der, muzâri‘ **يُسْطِيعُ**, ayrık **ا** ile, manası **أَطَاعَ**, muzâri‘ **يُطِيعُ**, **س**’yi fiilin orta kök harfinin [**اطاع**’daki] hazfedilmiş harekesine bedel kılarak; çünkü Kh ve Sb’nin dediği üzere **أَطَاعَ**’ın aslı **أَطْوَعَ**’dır; yahut AZ’nin dediği üzere, bu durumda fiil, muzâri‘de damme ile, **أَفْعَلَ**’a, muzâri‘ **يُفْعِلُ**, mastar **اـِفْعَالٌ**’a benzetilmiştir: fakat Zj der ki **فَمَا اسَطَّاعُوا** okuyan hata eder; çünkü **اِسْتَفْعَلَ**’ın **س**’si asla harekeli olmaz: ve Sb **مَا أَسْتَتِيعُ**’u zikreder; bunu bir bedel kılma örneği sayarak. — -b2- 4’e de bak. Bazıları der ki Kur’ân’da **هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً مِنَ السَّمَآءِ**, manası **هَلْ يُجِيبُ** [yani: Rabbin, gökten bize üzerinde yiyecek bulunan bir sofra indirmesi arzusuna razı olur mu yahut buna uyar mı?]: — -b3- ve Ks **هَلْ تَسْتَطِيعُ رَبَّكَ** okudu, manası: Rabbinin razı olmasını yahut arzuya uymasını Rabbin’den talep eder misin? çünkü **استطاعهُ** dahi, onun itaatini, ve kendisinden istediği şeye razı olmasını yahut uymasını talep etti manasına gelir.

**طَاعٌ**
**طَاعٌ** ذ, O ve K nüshalarına göre; fakat bazıları O’ya göre **طَاعٍ** der: **طَائِعٌ**’a bak, üç yerde.

**طَوْعٌ**
**طَوْعٌ** ذ: **طَائِعٌ**’a bak, yedi yerde.

**طَاعَةٌ**
**طَاعَةٌ** ذ [4’ün mastar-vari ismi: yalın bir isim olarak bazen “boyun eğme, boyun eğicilik” manasında; fakat çoğunlukla “bir emre itaat”]: 1’e bak, üç yerde; ve **طَوَاعِيَةٌ**’ya da bak. -A2- [Ayrıca **طَائِعٌ**’a da bak; onun bir çoğuludur.]

**طَوَاعَةٌ**
**طَوَاعَةٌ** ذ: aşağıda gelen şeye bak.

**طَوَاعِيَةٌ**
**طَوَاعِيَةٌ** ذ, **طَاعَةٌ** ile aynı: şöyle denilişte: **فُلَانٌ حَسَنُ الطَّوَاعِيَةِ لَكَ** [Falanca sana itaatte iyidir]: yahut 3’ten bir isimdir; ve yine **طوَاعَة** [görünüşe göre **طَوَاعَةٌ**].

**طَائِعٌ**
**طَائِعٌ** ذ ve **طَاعٌ**, ve bazıları **طَاعٍ** der, **طَائِعٌ**’dan yer değiştirme ile yapılmış olarak, ve **طَيِّعٌ**, aynı manaya gelir; yani: boyun eğici olmak; [yahut sadece boyun eğici; ve itaat eden; yahut itaatkâr;]; ve aslen bir mastar olan **طَوْعٌ** da **طَائِعٌ** ile eş anlamlı olarak kullanılır: çoğulu **طُوَّعٌ**’dur, yani **طَائِعٌ**’ın çoğulu; ve **طَاعَةٌ** dahi [**بَاعَةٌ**’nin **بَائِعٌ**’ın çoğulu olması gibi **طَائِعٌ**’ın bir çoğuludur; yahut] **مُطِيعُونَ** ile eş anlamlıdır: [buradan şöyle denir: **دَخَلَ فِى طَاعَتِهِ**, ve **خَرَجَ مِنْ طَاعَتِهِ**, Onun itaat edenleri arasına girdi, ve onun itaat edenlerinden çıktı; yani ona itaatkâr oldu, ve ona asi oldu:] ve **مِطْوَاعٌ**, çoğulu **مَطَاوِيعُ**, [görünüşe göre kıyasa uygun olarak mübalağa sıfatı, “çok boyun eğici yahut çok itaatkâr” manasında; fakat aynı şekilde] **مُطِيعٌ** ile eş anlamlıdır, bir erkeğe söylenir: ve **مِطْوَاعَةٌ**, bir erkeğe söylenerek, [görünüşe göre iki kat mübalağa sıfatıdır; yahut] **مِطْوَاعٌ** ile eş anlamlıdır: ve çoğul bir topluluğa, “uyucu ve boyun eğici” manasında uygulanır. Şöyle denir: **جَآءَ فُلَانٌ طَائِعًا**: Falanca, [boyun eğerek, yahut itaat ederek, yahut isteyerek,] iradesine karşı zorlanmış olmaksızın geldi. Ve bir şair der ki,
حَلَفْتُ بِالبَيْتِ وَمَا حَوْلَهُ
**مِنْ عَائِذٍ بِالبَيْتِ أَوْطَاعِ**
[Allah’ın Evi’ne (yani Kâbe’ye) ve onun çevresinde bulunanlara, Evi sığınak edinen yahut onu ziyaret ederek itaat gösteren kimselere yemin ettim]. Ve yine şöyle denir: **جَآءَ طَيِّعًا** [kendi isteğiyle yahut gönüllü olarak geldi]. Ve **اللِّسَانِ طَيِّعُ** (mecaz:) Sözü iffetli yahut fasih bir adam. Ve **القِيَادِ نَاقَةٌ طَيِّعَةُ** ve **القِيَادِ طَوْعُ** (mecaz kabul edilen:) Yumuşak huylu; [yahut uysal;] yedeğini tutana çekişmeyen bir dişi deve. Ve **العِنَانِ فَرَسٌ طَوْعُ** (mecaz:) Uysal bir at. Ve **يَدِكَ فُلَانٌ طَوْعُ** (mecaz:) Falanca senin eline boyun eğicidir. Ve **الضَّجِيعِ اِمْرَأَةٌ طَوْعُ**: Yatak arkadaşı için boyun eğici bir kadın. Ve **فُلَانٌ المَكَارِهِ طَوْعُ** (mecaz kabul edilen:) Falanca musibetlere boyun eğicidir, onlara tâbidir. [Ayrıca **شمت** maddesinde **شَامِتَةٌ** lafzı altında zikredilen bir beyitte **طَوْع** örneğine de bak.] **السِّنَانِ هُوَ أَطْوَعُ** demek (mecaz kabul edilen:) Mızrak ucu, nasıl isterse ona tâbidir.

**طَيِّعٌ**
**طَيِّعٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak, dört yerde.

**أَطْوَعُ**
**أَطْوَعُ** ذ [“daha çok, ve en çok, boyun eğici yahut itaatkâr” manasında **طَاعَ**’dan düzenli olarak yapılmıştır; yahut] **الطَّاعَةُ**’dandır [yani **أَطَاعَ**’dan], ve **أَجْوَبُ** gibidir [**أَجَابَ**’dan; bu sebeple kıyas dışıdır]. **أَطْوَعُ مِنْ فَرَسٍ**, ve **مِنْ كَلْبٍ**, [attan daha boyun eğici, ve köpekten daha boyun eğici] darb-ı meseldir. — -b2- [Görünüşe göre “çok boyun eğici yahut çok itaatkâr” manasına da gelir: **تَبَدَّعَ** maddesinde zikredilen bir beyitteki örneğe bak. — -b3- Ve o, **أَهْوَنُ** vb. gibi yalın bir sıfattır:] **طَائِعٌ**’a bak, son cümle.

**شُحٌّ مُطَاعٌ**
**شُحٌّ مُطَاعٌ** ذ: Kendisi bununla nitelenen kimsenin, Allah’ın malı hakkında kendisine farz kıldığı hakları yahut borçları vermeyi reddederek, ona uyduğu bir cimrilik demektir: Peygamber’den bir hadiste geçer. Ve **المُطَاعُ**, Peygamber’in bir adı olarak, duası kabul olunan; ümmeti hakkında şefaati kabul olunan demektir.

**مِطْوَاعٌ**
**مِطْوَاعٌ** ذ: **طَائِعٌ**’ın ilk cümlesine bak.

**مِطْوَاعَةٌ**
**مِطْوَاعَةٌ** ذ [çok nadir bir kalıbın sıfatı; **مِعْزَابَةٌ** gibi]: **طَائِعٌ**’a bak.

**مُطَاوِعٌ**
**مُطَاوِعٌ** ذ: Nahivcilerin (mecaz:) “lâzım fiil”e uyguladıkları bir sıfattır [benim “yarı edilgen” dediğim; “(gramer) faili, başka bir fiilin failinin fiilinin etkisini kabul eden fiil” diye açıklanır: (**فِعْلٌ يَقْبَلُ فَاعِلُهُ أَثَرَ فِعْلِ فَاعِلِ فِعْلٍ آخَرَ**)].

**المُطَّوِّعَةُ**
**المُطَّوِّعَةُ** ذ ve **المُطَّوِّعِينَ**: aşağıda gelen şeye bak.

**مُتَطَوِّعٌ**
**مُتَطَوِّعٌ** ذ: Herhangi bir hayır işinde nafile yapan kimse. Şöyle denir: **فَعَلَهُ مُتَطَوِّعًا** [onu, kendisine gerekli yahut zorunlu olmaksızın yaptı; nafile olarak: yahut karşılıksız, istenmeden yahut emredilmeden: yahut karşılık aramaksızın; bir bedel istemeyerek; eş anlamlısı **مُتَبَرِّعًا**]. Ve **المُطَّوِّعَةُ**: Kâfirlere yahut benzerlerine karşı savaşmada üzerlerine farz olandan fazlasını yapanlar demektir; aslı **المُتَطَوِّعَةُ**: buradan Kur’ân’da ix. 80’deki **المُطَّوِّعِينَ**; aslı **المُتَطَوِّعِينَ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَاعَ
طَاعَ ( w )  U ( n. ac. طَوْع 1 )
a.  [ acc. or La ], Obeyed; was obedient, submissive to.

طَوَّعَ
طَوَّعَ II ,
a.  Made to be obedient, rendered submissive.

b.  [ acc. &  La ], Aided, helped, abetted, encouraged in.

طَاْوَعَ
طَاْوَعَ III
a.  [ acc. &  'Ala or Fī ], Agreed with...in; assented, consented, complied.

أَطْوَعَ
أَطْوَعَ IV ,
a.  see I .

تَطَوَّعَ
تَطَوَّعَ V ,
a.  Obeyed readily; did spontaneously, willingly.

تَطَاْوَعَ
تَطَاْوَعَ VI ,
a.  Obeyed; complied.

b.  [ La ], Applied, devoted himself to.

اِنْطَوَعَ
اِنْطَوَعَ VII ,
a.  see I .

اِسْتَطْوَعَ
اِسْتَطْوَعَ X ,
a.  Was able to do, capable of.

طَوْع
طَوْع [ 1 ],
a.  see 21 .

طَاع
طَاع [ 1A ],
a.  see 21 .

طَاعَة
طَاعَة [ 1tA ],
a.  Obedience; submission, submissiveness, docility.

طَائِع
طَائِع [ 21 ],
a.  Obedient; submissive; docile.

مِطْوَاع
مِطْوَاع [ 45 ],
a.  see 21 .

مُطَاوِع
مُطَاوِع [ N. Ag.
a.  III], Intransitive, quasi-passive.

مُطَاوَعَة
مُطَاوَعَة [ N. Ac. طَاْوَعَ III ( طِوْع 2 )],
a.  Obedience;   compliance.

b.  Concord, harmony.

مُطِيْع
مُطِيْع [ N. Ag.
a.  IV],  see 21 .

مُطَاع
مُطَاع [ N. P.
a.  IV], Obeyed, attended to.

b.  Niggardly, sordid.

مُتَطَوِّع
مُتَطَوِّع [ N. Ag.
a.  V], Volunteer.

b.  Supererogator.

مُطَّوِّع
مُطَّوِّع
a.  see N. Ag. تَطَوَّعَ V .

طَوْعًا
طَوْعًا
a.  Spontaneously, voluntarily; willingly, readily.

طَوَاعِيَة
طَوَاعِيَة
a.  see 1tA .

اِسْتِطَاعَة
اِسْتِطَاعَة
a.  Power, ability.

b.  Permission, authorization.

##### Türkçe

**طَاعَ**
**طَاعَ** ( w )  U ( n. ac. **طَوْع** 1 )
a.  [ acc. veya La ], İtaat etti; itaatkâr, boyun eğici oldu.

**طَوَّعَ**
**طَوَّعَ** II ,
a.  İtaatkâr kıldı, boyun eğdirilmiş hâle getirdi.

b.  [ acc. &  La ], Yardım etti, destekledi, arka çıktı, teşvik etti.

**طَاْوَعَ**
**طَاْوَعَ** III
a.  [ acc. &  'Ala veya Fī ], ... hususunda ... ile uyuştu; onayladı, razı oldu, kabul etti, uydu.

**أَطْوَعَ**
**أَطْوَعَ** IV ,
a.  I’e bak.

**تَطَوَّعَ**
**تَطَوَّعَ** V ,
a.  Kolayca itaat etti; kendiliğinden, isteyerek yaptı.

**تَطَاْوَعَ**
**تَطَاْوَعَ** VI ,
a.  İtaat etti; uydu.

b.  [ La ], Kendini verdi, adadı.

**اِنْطَوَعَ**
**اِنْطَوَعَ** VII ,
a.  I’e bak.

**اِسْتَطْوَعَ**
**اِسْتَطْوَعَ** X ,
a.  Yapabildi, yapmaya muktedir oldu.

**طَوْع**
**طَوْع** [ 1 ],
a.  21’e bak.

**طَاع**
**طَاع** [ 1A ],
a.  21’e bak.

**طَاعَة**
**طَاعَة** [ 1tA ],
a.  İtaat; boyun eğme, boyun eğicilik, uysallık.

**طَائِع**
**طَائِع** [ 21 ],
a.  İtaatkâr; boyun eğici; uysal.

**مِطْوَاع**
**مِطْوَاع** [ 45 ],
a.  21’e bak.

**مُطَاوِع**
**مُطَاوِع** [ N. Ag.
a.  III], Geçişsiz, yarı-edilgen.

**مُطَاوَعَة**
**مُطَاوَعَة** [ N. Ac. **طَاْوَعَ** III ( **طِوْع** 2 )],
a.  İtaat; uyma.

b.  Uyum, ahenk.

**مُطِيْع**
**مُطِيْع** [ N. Ag.
a.  IV],  21’e bak.

**مُطَاع**
**مُطَاع** [ N. P.
a.  IV], İtaat edilen, riayet edilen.

b.  Cimri, bayağı.

**مُتَطَوِّع**
**مُتَطَوِّع** [ N. Ag.
a.  V], Gönüllü.

b.  Nafile yapan.

**مُطَّوِّع**
**مُطَّوِّع**
a.  N. Ag. **تَطَوَّعَ** V’e bak.

**طَوْعًا**
**طَوْعًا**
a.  Kendiliğinden, gönüllü olarak; isteyerek, kolayca.

**طَوَاعِيَة**
**طَوَاعِيَة**
a.  1tA’ya bak.

**اِسْتِطَاعَة**
**اِسْتِطَاعَة**
a.  Güç, kudret.

b.  İzin, yetkilendirme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طوع
طَاعَ - يَطُوْعُ - طَوْع - طَوعَاً - طَائِع - طَائِعِيْن - طَاعَة - أَطَاعَ- يُطِيْعُ- مُطَاع - طَوَّعَ - يُطَوِّعُ - تَطَوَّعَ - يَتَطَوَّعُ - مُتَطَوِّع - مُطَّوِّع - اسْتَطَاعَ - يَسْتَطِيْعُ
طَاعَ - يَطُوْعُ + كائن + لكائن: يرضخ ويُذعِن ويخضع وينقاد لأمر آخر: يرضى ثم يقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليه من الكائن الآخر، بدافع من رضى ذاتي أو خضوعاً وانقياداً
طََوْع: اسم فعل  " طَاعَ - يَطُوْعُ ": الإذعان والانصياع، وهو كذلك ما يكون بفعل " طَاعَ - يَطُوْعُ ": الشيء الطيع
طَوْعَاً: حال من " طَوْع ": بشكل طَوعي
طَائِع: اسم فاعل صفة مشبهة من " طَاعَ - يَطُوْعُ ":  من يرضى ثم يقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليه، بدافع من رضى ذاتي أو خضوعاً وانقياداً
طَائِعِيْن: جمع " طَائِع "
طَاعَة: على وزن " فـَعلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من فعل " طَاعَ - يَطُوْعُ ": " الطوع " لمرة واحدة بطريقة معلومة مرادة دون غيرها
أَطَاعَ - يُطِيْعُ + كائن + كائناً: على وزن " أفعلَ " من " طَاعَ - يَطُوْعُ ": جعله " يَطُوْعُ " أو جعل نفسه "تَطُوْعُ " لكائن آخر: يجعل نفسه ترضى ثم تقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليها بدافع رضى ذاتي أو خضوعاً وانقياداً
مُطَاع: اسم مفعول من " أَطَاعَ - يُطِيْعُ ": مَنْ " يُطاع ": الجهة التي تصدر الأمر والذي يتم تنفيذه برضى ذاتي أو خضوعاً وانقياداً
طَوَّع - يُطَوِّعُ: على وزن " فـَعـَّل: من " طَاعَ - يَطُوْعُ ": جعله " يَطُوْعُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يرضى ثم يقوم بتنفيذ الأمر الصادر إليه، إما برضى ذاتي، عن طريق التبرير والتسويل، أو خضوعاً وانقياداً
تَطَوَّعَ - يَتَطَوَّعُ: على وزن " تَفَعَّل " من  " طَاعَ - يَطُوْعُ ": يقوم بفعل " طَاعَ - يَطُوْعُ " بشكل ذاتي على وجه الشدة: عَرَضَ نفسه، ومن غير أن يُطْلَبَ منه أو يُؤمر أو يُكره، ليقوم بتنفيذ أمر ما برضى ذاتي، أو خضوعاً وانقياداً مُتَطَوِّع: اسم فاعل صفة  مشبهة من " تَطَوَّع - يَتَطَوَّعُ ": من يقوم بفعل " تَطَوَّع - يَتَطَوَّعُ "
مُطَّوِّع: وزن التخفيف من " مُتَطَوِّع "
اسْتَطَاعَ - يَسْتَطِيْعُ: على وزن " استفعل " من فعل " طَاعَ - يَطُوْعُ ": طلب وتمنى وسعى أن " يَطُوْعَ ": طلب وتمنى على نفسه وجسمه أن تطيعه، فينفذ عملاً برضى ذاتي أو خضوعاً وانقياداً: يحاول جهده القيام بتنفيذ عمل ما فيستنفر لذلك كل قدراته
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخضوع والإذعان والطاعة مرغماَ، قهراً ولو لم يقتنع"، وهي:
سَخَرَ - يَسْخَرُ، عَنَا - يَعْنُوْ، خَضَعَ - يَخْضَعُ، دَخَرَ - يَدْخَرُ (دَخِرَ - يَدْخَرُ)، طَاعَ - يَطُوْعُ، ذَعِنَ - يَذْعَنُ
طوعا
 	﴿أفغير دين الله يبغون وله أسلم من في السماوات والأرض طوعا وكرها وإليه يرجعون(83)﴾ آل عمران ﴿قل أنفقوا طوعا أو كرها لن يتقبل منكم إنكم كنتم قوما فاسقين(53)﴾ التوبة ﴿ولله يسجد من في السماوات والأرض طوعا وكرها وظلالهم بالغدو والآصال(15)﴾ الرعد ﴿ثم استوى إلى السماء وهي دخان فقال لها وللأرض ائتيا طوعا أو كرها قالتا أتينا طائعين(11)﴾
طائعين
 ﴿ثم استوى إلى السماء وهي دخان فقال لها وللأرض ائتيا طوعا أو كرها قالتا أتينا طائعين(11)﴾
طاعة
 ﴿ويقولون طاعة فإذا برزوا من عندك بيت طائفة منهم غير الذي تقول والله يكتب ما يبيتون فأعرض عنهم وتوكل على الله وكفى بالله وكيلا(81)﴾ النساء ﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لئن أمرتهم ليخرجن قل لا تقسموا طاعة معروفةإن الله خبير بما تعملون(53)﴾ النور ﴿طاعة وقول معروف فإذا عزم الأمر فلو صدقوا الله لكان خيرا لهم(21)﴾ محمد
أطاع - يُطيْعُ - أطيعوا
﴿فاتقوا الله وأطيعوني(108)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(110)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(126)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(131)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(144)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(150)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(163)﴾ الشعراء ﴿فاتقوا الله وأطيعوني(179)﴾ الشعراء ﴿ومصدقا لما بين يدي من التوراة ولأحل لكم بعض الذي حرم عليكم وجئتكم بآية من ربكم فاتقوا الله وأطيعوني(50)﴾ آل عمران ﴿ولما جاء عيسى بالبينات قال قد جئتكم بالحكمة ولأبين لكم بعض الذي تختلفون فيه فاتقوا الله وأطيعوني(63)﴾ ﴿أن اعبدوا الله واتقوه وأطيعوني(3)﴾ نوح
 	﴿ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري(90)﴾ طه
 	﴿قل أطيعوا الله والرسول فإن تولوا فإن الله لا يحب الكافرين(32)﴾ آل عمران ﴿قل أطيعوا الله وأطيعوا الرسول فإن تولوا فإنما عليه ما حمل وعليكم ما حملتم وإن تطيعوه تهتدوا وما على الرسول إلا البلاغ المبين(54)﴾ النور
 	﴿وأطيعوا الله وأطيعوا الرسول واحذروا فإن توليتم فاعلموا أنما على رسولنا البلاغ المبين (92)﴾  المائدة ﴿وأطيعوا الله وأطيعوا الرسول فإن توليتم فإنما على رسولنا البلاغ المبين(12)﴾ التغابن
 	﴿قل للمخلفين من الأعراب ستدعون إلى قوم أولي بأس شديد تقاتلونهم أو يسلمون فإن تطيعوا يؤتكم الله أجرا حسناوإن تتولوا كما توليتم من قبل يعذبكم عذابا أليما(16)﴾ الفتح
 	﴿وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الرسول لعلكم ترحمون(56)﴾ النور ﴿وأطيعوا الله والرسول لعلكم ترحمون(132)﴾  آل عمران
 	﴿وأطيعوا الله والرسول لعلكم ترحمون(132)﴾  آل عمران ﴿والمؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر ويقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة ويطيعون الله ورسوله أولئك سيرحمهم الله إن الله عزيز حكيم (71)﴾ التوبة
 	﴿تلك حدود الله ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك الفوز العظيم(13)﴾ النساء ﴿ليس على الأعمى حرج ولا على الأعرج حرج ولا على المريض حرج ومن يطع الله ورسوله يدخله جنات تجري من تحتها الأنهار ومن يتول يعذبه عذابا أليما(17)﴾ الفتح
 	﴿ومن يطع الله والرسول فأولئك مع الذين أنعم الله عليهم من النبيين والصديقين والشهداء والصالحين وحسن أولئك رفيقا(69)﴾ النساء
 	﴿ومن يطع الله ورسوله ويخش الله ويتقيه فأولئك هم الفائزون(52)﴾ النور ﴿يصلح لكم أعمالكم ويغفر لكم ذنوبكم ومن يطع الله ورسوله فقد فاز فوزا عظيما(71)﴾ الأحزاب
 	﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول ولا تبطلوا أعمالكم(33)﴾ محمد ﴿قالت الأعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولكن قولوا أسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم وإن تطيعوا الله ورسوله لا يلتكم من أعمالكم شيئا إن الله غفور رحيم(14)﴾ الحجرات
 	﴿وما أرسلنا من رسول إلا ليطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله واستغفر لهم الرسول لوجدوا الله توابا رحيما(64)﴾ النساء ﴿من يطع الرسول فقد أطاع الله ومن تولى فما أرسلناك عليهم حفيظا(80)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله ورسوله ولا تولوا عنه وأنتم تسمعون (20)﴾ الأنفال
 	﴿يسألونك عن الأنفال قل الأنفال لله والرسول فاتقوا الله وأصلحوا ذات بينكم وأطيعوا الله ورسوله إن كنتم مؤمنين(1)﴾ الأنفال ﴿ويقولون آمنا بالله وبالرسول وأطعنا ثم يتولى فريق منهم من بعد ذلك وما أولئك بالمؤمنين (47)﴾ النور
 	﴿ياأيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلا(59)﴾ النساء ﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين(46)﴾ الأنفال
 	﴿أأشفقتم أن تقدموا بين يدي نجواكم صدقات فإذ لم تفعلوا وتاب الله عليكم فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الله ورسوله والله خبير بما تعملون(13)﴾ المجادلة
 	﴿وقرن في بيوتكن ولا تبرجن تبرج الجاهلية الأولى وأقمن الصلاة وآتين الزكاة وأطعن الله ورسوله إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا(33)﴾ الأحزاب
 	﴿يوم تقلب وجوههم في النار يقولون ياليتنا أطعنا الله وأطعنا الرسول(66)﴾ الأحزاب
 	﴿آمن الرسول بما أنزل إليه من ربه والمؤمنون كل آمن بالله وملائكته وكتبه ورسله لا نفرق بين أحد من رسله وقالوا سمعنا وأطعنا غفرانك ربنا وإليك المصير(285)﴾ البقرة ﴿واذكروا نعمة الله عليكم وميثاقه الذي واثقكم به إذ قلتم سمعنا وأطعنا واتقوا الله إن الله عليم بذات الصدور(7)﴾ المائدة
 	﴿من الذين هادوا يحرفون الكلم عن مواضعه ويقولون سمعنا وعصينا واسمع غير مسمع وراعنا ليا بألسنتهم وطعنا في الدين ولو أنهم قالوا سمعنا وأطعنا واسمع وانظرنا لكان خيرا لهم وأقوم ولكن لعنهم الله بكفرهم فلا يؤمنون إلا قليلا(46)﴾ النساء
 	﴿إنما كان قول المؤمنين إذا دعوا إلى الله ورسوله ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا وأطعنا وأولئك هم المفلحون(51)﴾ النور
يطاع	﴿وأنذرهم يوم الآزفة إذ القلوب لدى الحناجر كاظمين ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع(18)﴾ غافر
أطاع	﴿وقالوا ربنا إنا أطعنا سادتنا وكبراءنا فأضلونا السبيل(67)﴾ الأحزاب ﴿فاستخف قومه فأطاعوه إنهم كانوا قوما فاسقين(54)﴾ الزخرف
سيطيع       لن يطيع	﴿ذلك بأنهم قالوا للذين كرهوا ما نزل الله سنطيعكم في بعض الأمر والله يعلم إسرارهم(26)﴾ محمد ﴿ألم ترى إلى الذين نافقوا يقولون لإخوانهم الذين كفروا من أهل الكتاب لئن أخرجتم لنخرجن معكم ولا نطيع فيكم أحدا أبدا وإن قوتلتم لننصرنكم والله يشهد إنهم لكاذبون(11)﴾ الحشر
إن تطيعوا	﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا فريقا من الذين أوتوا الكتاب يردوكم بعد إيمانكم كافرين (100)﴾  آل عمران ﴿ياأيها الذين آمنوا إن تطيعوا الذين كفروا يردوكم على أعقابكم فتنقلبوا خاسرين (149)﴾  آل عمران
 	﴿وإن تطع أكثر من في الأرض يضلوك عن سبيل الله إن يتبعون إلا الظن وإن هم إلا يخرصون(116)﴾ الأنعام
وإن أطعتموهم	﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿ولا تأكلوا مما لم يذكر اسم الله عليه وإنه لفسق وإن الشياطين ليوحون إلى أوليائهم ليجادلوكم وإن أطعتموهم إنكم لمشركون(121)﴾ الأنعام ﴿ولئن أطعتم بشرا مثلكم إنكم إذا لخاسرون(34)﴾ المؤمنون
لو أطاع	﴿واعلموا أن فيكم رسول الله لو يطيعكم في كثير من الأمر لعنتم ولكن الله حبب إليكم الإيمان وزينه في قلوبكم وكره إليكم الكفر والفسوق والعصيان أولئك هم الراشدون(7)﴾ الحجرات ﴿الذين قالوا لإخوانهم وقعدوا لو أطاعونا ما قتلوا قل فادرءوا عن أنفسكم الموت إن كنتم صادقين(168)﴾  آل عمران
لا تطع	﴿ياأيها النبي اتق الله ولا تطع الكافرين والمنافقين إن الله كان عليما حكيما(1)﴾ الأحزاب ﴿ولا تطع الكافرين والمنافقين ودع أذاهم وتوكل على الله وكفى بالله وكيلا(48)﴾ الأحزاب
 	﴿فلا تطع المكذبين(8)﴾ القلم ﴿ولا تطع كل حلاف مهين(10)﴾ القلم
 	﴿فلا تطع الكافرين وجاهدهم به جهادا كبيرا(52)﴾ الفرقان ﴿فاصبر لحكم ربك ولا تطع منهم آثما أو كفورا(24)﴾ الإنسان
 	﴿واصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم بالغداة والعشي يريدون وجهه ولا تعد عيناك عنهم تريد زينة الحياة الدنيا ولا تطع من أغفلنا قلبه عن ذكرنا واتبع هواه وكان أمره فرطا(28)﴾ الكهف ﴿كلا لا تطعه واسجد واقترب(19)﴾ العلق
 	﴿ولا تطيعوا أمر المسرفين(151)﴾ الشعراء
 	﴿ووصينا الإنسان بوالديه حسنا وإن جاهداك لتشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(8)﴾ العنكبوت ﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون﴾ لقمان
مطاع
 ﴿مطاع ثم أمين(21)﴾ التكوير
طَوَّع - فطوعت
 ﴿فطوعت له نفسه قتل أخيه فقتله فأصبح من الخاسرين(30)﴾  المائدة
تطوع
 ﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)﴾ البقرة ﴿أياما معدودات فمن كان منكم مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوع خيرا فهو خير له وأن تصوموا خير لكم إن كنتم تعلمون(184)﴾ البقرة
مطوع - متطوع
﴿الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين في الصدقات والذين لا يجدون إلا جهدهم فيسخرون منهم سخر الله منهم ولهم عذاب أليم(79)﴾ التوبة
استطاع - استطاعوا
 ﴿فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين(97)﴾  آل عمران
ما استطعت
 ﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(60)﴾ الأنفال ﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي ورزقني منه رزقا حسنا وما أريد أن أخالفكم إلى ما أنهاكم عنه إن أريد إلا الإصلاح ما استطعت وما توفيقي إلا بالله عليه توكلت وإليه أنيب(88)﴾ هود ﴿فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(16)﴾ التغابن
من استطعت - من استطعتم
 ﴿أم يقولون افتراه قل فأتوا بسورة مثله وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين(38)﴾ يونس ﴿أم يقولون افتراه قل فأتوا بعشر سور مثله مفتريات وادعوا من استطعتم من دون الله إن كنتم صادقين(13)﴾ يونس
 	﴿واستفزز من استطعت منهم بصوتك وأجلب عليهم بخيلك ورجلك وشاركهم في الأموال والأولاد وعدهم وما يعدهم الشيطان إلا غرورا(64)﴾ الإسراء
من لم يستطع
 ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء ﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ المجادلة
هل يستطيع
 ﴿إذ قال الحواريون ياعيسى ابن مريم هل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء قال اتقوا الله إن كنتم مؤمنين(112)﴾  المائدة
لا يستطيعون
 ﴿الذين كانت أعينهم في غطاء عن ذكري وكانوا لا يستطيعون سمعا(101)﴾ الكهف ﴿أولئك لم يكونوا معجزين في الأرض وما كان لهم من دون الله من أولياء يضاعف لهم العذاب ما كانوا يستطيعون السمع وما كانوا يبصرون(20)﴾ هود
 	﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)﴾ البقرة ﴿إلا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلا(98)﴾ النساء
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾البقرة
 	﴿فلا يستطيعون توصية ولا إلى أهلهم يرجعون(50)﴾ يس ﴿ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم فما استطاعوا مضيا ولا يرجعون(67)﴾ يس
 	﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(9)﴾ الفرقان ﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(48)﴾ الإسراء
 	﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون(40)﴾ الأنبياء ﴿فما استطاعوا من قيام وما كانوا منتصرين(45)﴾ الذاريات
 	﴿ولا يستطيعون لهم نصرا ولا أنفسهم ينصرون(192)﴾ الأعراف ﴿والذين تدعون من دونه لا يستطيعون نصركم ولا أنفسهم ينصرون(197)﴾ الأعراف
 	﴿لا يستطيعون نصرهم وهم لهم جند محضرون(75)﴾ يس ﴿أم لهم آلهة تمنعهم من دوننا لا يستطيعون نصر أنفسهم ولا هم منا يصحبون(43)﴾ الأنبياء
 	﴿ويعبدون من دون الله ما لا يملك لهم رزقا من السماوات والأرض شيئا ولا يستطيعون(73)﴾ النحل
 	﴿يوم يكشف عن ساق ويدعون إلى السجود فلا يستطيعون(42)﴾ القلم
ما يستطيعون - ما استطاعوا
 ﴿وما ينبغي لهم وما يستطيعون(211)﴾ الشعراء ﴿ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم فما استطاعوا مضيا ولا يرجعون(67)﴾ يس
 	﴿فقد كذبوكم بما تقولون فما تستطيعون صرفا ولا نصرا ومن يظلم منكم نذقه عذابا كبيرا(19)﴾ الفرقان
 	﴿فما استطاعوا أن يظهروه وما استطاعوا له نقبا(97)﴾ الكهف
 	﴿قال هذا فراق بيني وبينك سأنبئك بتأويل ما لم تستطع عليه صبرا(78)﴾ الكهف ﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف
لن تستطيع
 ﴿قال إنك لن تستطيع معي صبرا(67)﴾ الكهف ﴿قال ألم أقل إنك لن تستطيع معي صبرا(72)﴾ الكهف ﴿قال ألم أقل لك إنك لن تستطيع معي صبرا(75)﴾ الكهف
 	﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما(129)﴾ النساء ﴿أو يصبح ماؤها غورا فلن تستطيع له طلبا(41)﴾ الكهف
إن استطعت
 ﴿يامعشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان(33)﴾ الرحمن ﴿وإن كان كبر عليك إعراضهم فإن استطعت أن تبتغي نفقا في الأرض أو سلما في السماء فتأتيهم بآية ولو شاء الله لجمعهم على الهدى فلا تكونن من الجاهلين(35)﴾ الأنعام
 	﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة
 	﴿لو كان عرضا قريبا وسفرا قاصدا لاتبعوك ولكن بعدت عليهم الشقة وسيحلفون بالله لو استطعنا لخرجنا معكميهلكون أنفسهم والله يعلم إنهم لكاذبون(42)﴾ التوبة

بحث موضوعي
أنواع الاستطاعة
مالياً
للحج   نكاح المحصنات المؤمنات﴿فيه آيات بينات مقام إبراهيم ومن دخله كان آمنا ولله على الناس حج البيت من استطاع إليه سبيلا ومن كفر فإن الله غني عن العالمين(97)﴾  آل عمران ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء
القدرة العقلية - الجسدية
الإملاء والأهلية المالية﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾البقرة
السمع	﴿الذين كانت أعينهم في غطاء عن ذكري وكانوا لا يستطيعون سمعا(101)﴾ الكهف ﴿أولئك لم يكونوا معجزين في الأرض وما كان لهم من دون الله من أولياء يضاعف لهم العذاب ما كانوا يستطيعون السمع وما كانوا يبصرون(20)﴾ هود
الصبر	﴿قال هذا فراق بيني وبينك سأنبئك بتأويل ما لم تستطع عليه صبرا(78)﴾ الكهف ﴿وأما الجدار فكان لغلامين يتيمين في المدينة وكان تحته كنز لهما وكان أبوهما صالحا فأراد ربك أن يبلغا أشدهما ويستخرجا كنزهما رحمة من ربك وما فعلته عن أمري ذلك تأويل ما لم تستطع عليه صبرا(82)﴾ الكهف ﴿قال إنك لن تستطيع معي صبرا(67)﴾ الكهف ﴿قال ألم أقل إنك لن تستطيع معي صبرا(72)﴾ الكهف ﴿قال ألم أقل لك إنك لن تستطيع معي صبرا(75)﴾ الكهف
الحركة بحرية	﴿فلا يستطيعون توصية ولا إلى أهلهم يرجعون(50)﴾ يس ﴿ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم فما استطاعوا مضيا ولا يرجعون(67)﴾ يس
التحكم برزق الآخرين	﴿ويعبدون من دون الله ما لا يملك لهم رزقا من السماوات والأرض شيئا ولا يستطيعون(73)﴾ النحل
السجود	﴿يوم يكشف عن ساق ويدعون إلى السجود فلا يستطيعون(42)﴾ القلم
 	﴿وما ينبغي لهم وما يستطيعون(211)﴾ الشعراء ﴿ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم فما استطاعوا مضيا ولا يرجعون(67)﴾ يس
 	﴿فما استطاعوا أن يظهروه وما استطاعوا له نقبا(97)﴾ الكهف
 	﴿أو يصبح ماؤها غورا فلن تستطيع له طلبا(41)﴾ الكهف
النفوذ	﴿يامعشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا لا تنفذون إلا بسلطان(33)﴾ الرحمن ﴿وإن كان كبر عليك إعراضهم فإن استطعت أن تبتغي نفقا في الأرض أو سلما في السماء فتأتيهم بآية ولو شاء الله لجمعهم على الهدى فلا تكونن من الجاهلين(35)﴾ الأنعام
الاهتداء	﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(9)﴾ الفرقان ﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(48)﴾ الإسراء
التحرك في الأرض	﴿للفقراء الذين أحصروا في سبيل الله لا يستطيعون ضربا في الأرض يحسبهم الجاهل أغنياء من التعفف تعرفهم بسيماهم لا يسألون الناس إلحافا وما تنفقوا من خير فإن الله به عليم(273)﴾ البقرة
 	﴿إلا المستضعفين من الرجال والنساء والولدان لا يستطيعون حيلة ولا يهتدون سبيلا(98)﴾ النساء
الصيام	﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ المجادلة
العدل بين النساء	﴿ولن تستطيعوا أن تعدلوا بين النساء ولو حرصتم فلا تميلوا كل الميل فتذروها كالمعلقة وإن تصلحوا وتتقوا فإن الله كان غفورا رحيما(129)﴾ النساء
القدرة الحربية والسلطة
 ﴿يسألونك عن الشهر الحرام قتال فيه قل قتال فيه كبير وصد عن سبيل الله وكفر به والمسجد الحرام وإخراج أهله منه أكبر عند الله والفتنة أكبر من القتل ولا يزالون يقاتلونكم حتى يردوكم عن دينكم إن استطاعوا ومن يرتدد منكم عن دينه فيمت وهو كافر فأولئك حبطت أعمالهم في الدنيا والآخرة وأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(217)﴾ البقرة
 	﴿لو كان عرضا قريبا وسفرا قاصدا لاتبعوك ولكن بعدت عليهم الشقة وسيحلفون بالله لو استطعنا لخرجنا معكميهلكون أنفسهم والله يعلم إنهم لكاذبون(42)﴾ التوبة
في الإصلاح	﴿قال ياقوم أرأيتم إن كنت على بينة من ربي ورزقني منه رزقا حسنا وما أريد أن أخالفكم إلى ما أنهاكم عنه إن أريد إلا الإصلاح ما استطعت وما توفيقي إلا بالله عليه توكلت وإليه أنيب(88)﴾ هود
في التقوى	﴿فاتقوا الله ما استطعتم واسمعوا وأطيعوا وأنفقوا خيرا لأنفسكم ومن يوق شح نفسه فأولئك هم المفلحون(16)﴾ التغابن
القوة الحربية	﴿وأعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم وآخرين من دونهم لا تعلمونهم الله يعلمهم وما تنفقوا من شيء في سبيل الله يوف إليكم وأنتم لا تظلمون(60)﴾ الأنفال
النصر	﴿بل تأتيهم بغتة فتبهتهم فلا يستطيعون ردها ولا هم ينظرون(40)﴾ الأنبياء ﴿فما استطاعوا من قيام وما كانوا منتصرين(45)﴾ الذاريات
 	﴿ولا يستطيعون لهم نصرا ولا أنفسهم ينصرون(192)﴾ الأعراف ﴿والذين تدعون من دونه لا يستطيعون نصركم ولا أنفسهم ينصرون(197)﴾ الأعراف
 	﴿لا يستطيعون نصرهم وهم لهم جند محضرون(75)﴾ يس ﴿أم لهم آلهة تمنعهم من دوننا لا يستطيعون نصر أنفسهم ولا هم منا يصحبون(43)﴾ الأنبياء
 	﴿فقد كذبوكم بما تقولون فما تستطيعون صرفا ولا نصرا ومن يظلم منكم نذقه عذابا كبيرا(19)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [طوع] ط و ع: هو طَوْعُ يديه أي منقاد له و الاسْتِطَاعةُ الإطاقة وربما قالوا اسْتَطاعَ يستطيع يحذفون التاء استثقالا لها مع الطاء وبعض العرب يقول اسْتَاعَ يستيع فيحذف الطاء وبعض العرب أَسْطَاعَ يُسطيع بقطع الهمزة و التَّطَوُع بالشيء التبرع به و طَوَّعَتْ له نفسه فقتل أخيه رخَّصت وسلَّت و المُطَّوِّعَةُ الذين يتطوعون بالجهاد ومنه قوله تعالى ﴿الذين يلمزون المُطَّوَعين﴾ وأصله المُتَطَّوعين فأُدغم و المُطَاوَعَةُ الموافقة والنحويون ربما سمَّوا الفعل اللازم مُطَاوِعاً
الراغب
طوع
- الطوع: الانقياد، ويضاده الكره قال عز وجل: }ائتيا طوعا أو كرها﴿[فصلت/11]،﴾وله أسلم من في السموات والأرض طوعا وكرها﴿[آل عمران/83]، والطاعة مثله لكن أكثر ما تقال في الائتمار لما أمر، والارتسام فيما رسم. قال تعالى:﴾ويقولون طاعة﴿[النساء/81]،﴾طاعة وقول معروف﴿[محمد/21]، أي: أطيعوا، وقد طاع له يطوع، وأطاعه يطيعه (راجع: الأفعال 3/249، 3/283). قال تعالى:﴾وأطيعوا الرسول﴿[التغابن/12]،﴾من يطع الرسول فقد أطاع الله﴿[النساء/80]،﴾ولا تطع الكافرين﴿[الأحزاب/48]، وقوله في صفة جبريل عليه السلام:﴾مطاع ثم أمين﴿[التكوير/21]، والتطوع في الأصل: تكلف الطاعة، وهو في التعارف التبرع بما لا يلزم كالتنقل، قال:﴾فمن تطوع خيرا فهو خير له﴿[البقرة/ 184]، وقرئ: (ومن يطوع خيرا) (وهي قراءة شاذة). والاستطاعة: استفالة من الطوع، وذلك وجود ما يصير به الفعل متأتيا، وهي عند المحققين اسم للمعاني التي بها يتمكن الإنسان مما يريده من إحداث الفعل، وهي أربعة أشياء: بنية مخصوصة للفاعل. وتصور للفعل، ومادة قابلة لتأثيره، وآلة إن كان الفعل آليا كاكتابة، وكذلك يقال: فلان غير مستطيع للكتابة: إذا فقد واحدا من هذه الأربعة فصاعدا، ويضاده العجز، وهو أن لا يجد أحد هذه الأربعة فصاعدا ومتى وجد هذه الأربعة كلهم فمستطيع مطلقا، ومتى فقدها فعاجز مطلقا، ومتى وجد بعضها دون بعض فمستطيع من وجه عاجز من وجه، ولأن يوصف بالعجز أولى. والاستطاعة أخص من القدرة. قال تعالى:﴾لا يستطيعون نصر أنفسهم﴿[الأنبياء/43]،﴾فما استطاعوا من قيام﴿[الذاريات/45]،﴾من استطاع إليه سبيلا﴿[آل عمران/ 97]، فإنه يحتاج إلى هذه لأربعة، وقوله عليه السلام: (الاستطاعة الزاد والراحلة) (أخرج الدارقطني والحاكم وصححه عن أنس أن رسول الله صلى الله عليه وسلم سئل عن قول الله:﴾من استطاع إليه سبيلا﴿فقيل: ما السبيل؟ قال: (الزاد والراحلة﴾. انظر: الدر المنثور 2/273، وسنن الدارقطني 2/216؛ قال إسحق: وطرقه كلها ضعيفة. انظر المستدرك 1/442.
وأخرجه الترمذي عن ابن عمر ثم قال: هذا حديث حسن، والعمل عليه عند أهل العلم وضعفه ابن العربي.
انظر: عارضة الأحوذي 4/28) فإنه بيان ما يحتاج إليه من الآلة، وخصه بالذكر دون الآخر إذ كان معلوما من حيث العقل ومقتضى الشرع أن التكليف من دون تلك الأخر لا يصح، وقوله: }لو استطعنا لخرجنا معكم﴿[التوبة/42]، فإشارة بالاستطاعة ههنا إلى عدم الآلة من المال، والظهر، والنحو، وكذلك قوله:﴾ومن لم يستطع منكم طولا﴿[النساء/25]، وقوله:﴾لا يستطيعون حيلة﴿[النساء/98]، وقد يقال: فلان لا يستطيع كذا: لما يصعب عليه فعله لعدم الرياضة، وذلك يرجع إلى افتقاد الآلة، أو عدم التصور، وقد يصح معه التكليف ولا يصير الإنسان به معذورا، وعلى هذا الوجه قال تعالى:﴾لن تستطيع معي صبرا﴿[الكهف/67]،﴾ما كانوا يستطيعون السمع وما كانوا يبصرون﴿[هود/20]، وقال:﴾وكانوا لا يستطيعون سمعا﴿[الكهف /101]، وقد حمل على ذلك قوله:﴾ولن تستطيعوا أن تعدلوا﴿[النساء/129]، وقوله تعالى:﴾هل يستطيع ربك أن ينزل علينا﴿[المائدة/112]، فقيل: إنهم قالوا ذلك قبل أن قويت معرفتهم بالله. وقيل: إنهم لم يقصدوا قصد القدرة (قال عائشة: كان الحواريون أعلم بالله من أن يقولوا: هل يستطيع ربك، إنما قالوا: هل تستطيع أنت؟ ربك هل تستطيع أن تدعوه؟ انظر: الدر المنثور 3/231)، وإنما قصدوا أنه هل تقتضي الحكمة أن يفعل ذلك؟ وقيل: يستطيع ويطيع بمعنى واحد (وهذا قول الشعبي. انظر: الدر المنثور 3/231)، ومعناه: هل يجيب؟ كقوله:﴾ما للظالمين من حميم ولا شفيع يطاع﴿[غافر/18]، أي: يجاب، وقرئ:﴾هل تستطيع ربك﴿(وبها قرأ الكسائي. انظر: الإتحاف ص 204) أي: سؤال ربك، كقولك هل يستطيع الأمير أن يفعل كذا، وقوله:﴾فطوعت له نفسه﴿[المائدة/30]، نحو: أسمحت له قرينته، وانقادت له، وسولت، وطوعت أبلغ من أطاعت، وطوعت له نفسه بإزاء قولهم: تأبت عن كذا نفسه، وتطوع كذا: تحمله طوعا. قال تعالى:﴾ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم﴿[البقرة/158]،﴾الذين يلمزون المطوعين من المؤمنين﴿[التوبة/79]، وقيل: طاعت وتطوعت بمعنى، ويقال: استطاع واسطاع بمعنى، قال تعالى:﴾فما اسطاعوا أن يظهروه، وما استطاعوا له نقبا{ [الكهف/97].
ملخص اللسان:
1.    طاعَ له يَطُوعُ طَوْعاً، فهو طائعٌ، بمعنى أَطاعَ، وطاعَ يَطاعُ لغة جيدة. طوع: الطَّوْعُ: نَقِيضُ الكَرْهِ.
2.    وقد طاع له يَطُوعُ إِذا انقاد له، فإِذا مضَى لأَمره فقد أَطاعَه، فإِذا وافقه فقد طاوعه؛
3.     وأَطاعَ له المَرْعَى: اتَّسَعَ وأَمكن الرعْيُ منه،
4.     وأَطاعَ التمرُ  حانَ صِرامُه وأَدْرَك ثمره وأَمكن أَن  يجتنى.
5.     وفرس  طَوْعُ العِنانِ: سَلِسُه.
6.    وتَطَوَّعَ للشيءِ وتَطَوَّعه، كلاهما: حاوَله،
7.     وطَوَّعَتْ له نفسُه قَتْلَ أَخِيه معناه رخّصت وسهّلت، فطوَّعت له نفسه فَعَّلَتْ من الطوْع،
8.     والاسْتِطاعةُ الطَّاقةُ؛ القدرة على الشيء، وقيل: هي استفعال من الطاعة؛
9.    والتَّطَوُّعُ: ما تَبَرَّعَ به من ذات نفسه مما لا يلزمه  فرضه، أَصل  المُطَّوِّعُ المُتَطَوِّعُ هو الذي يفعل الشيء  تبرعاً من نفسه، وهو تَفَعُّلٌ من الطّاعةِ.
لسان العرب
● - طوع: الطَّوْعُ: نَقِيضُ الكَرْهِ. طاعَه يَطُوعُه وطاوَعَه، والاسم  الطَّواعةُ والطَّواعِيةُ. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. ورجل طائِعٌ وطاعٍ  مقلوب، كلاهما: مُطِيعٌ كقولهم عاقَني عائِقٌ وعاقٍ، ولا فِعْل لطاعٍ؛  قال:حَلَفْتُ بالبَيْتِ، وما حَوْلَه  من عائِذٍ بالبَيْتِ أَوْ طاعِ  وكذلك مِطْواعٌ ومِطْواعةٌ؛ قال المتنخل الهذلي:  إِذا سُدْتَه سُدْت مِطْواعةً،  ومَهْما وكَلْتَ إِليه كَفاه  الليحاني: أَطَعْتُه وأَطَعْتُ له. ويقال أَيضاً: طِعْتُ له وأَنا  أَطِيعُ طاعةً. ولَتَفْعَلَنَّه طَوْعاً أَو كَرْهاً، وطائِعاً أَو كارِهاً.  وجاء فلان طائعاً غير مُكْرَهٍ، والجمع طُوَّعٌ. قال الأَزهري: من العرب  من يقول طاعَ له يَطُوعُ طَوْعاً، فهو طائعٌ، بمعنى أَطاعَ، وطاعَ يَطاعُ  لغة جيدة. قال ابن سيده: وطاعَ يَطاعُ وأَطاعَ لانَ وانْقادَ، وأَطاعَه  إِطاعةً وانْطاعَ له كذلك. وفي التهذيب: وقد طاع له يَطُوعُ إِذا انقاد له،  بغير أَلِف، فإِذا مضَى لأَمره فقد أَطاعَه، فإِذا وافقه فقد طاوعه؛  وأَنشد ابن بري للرَّقّاصِ الكلبي:  سِنانُ مَعَدٍّ في الحُرُوبِ أَداتُها،  وقد طاعَ مِنْهُمْ سادةٌ ودَعائِمُ  وأَنشد للأَحوص:  وقد قادَتْ فُؤادي في هَواها،  وطاعَ لها الفُؤادُ وما عَصاها  وفي الحديث: فإِنْ هُمْ طاعُوا لك بذلك. ورجل طَيِّعٌ أَي طائِعٌ. قال:  والطاعةُ اسم من أَطاعَه طاعةً، والطَّواعِيةُ اسم لما يكون مصدراً  لطاوَعَه، وطاوَعَتِ المرأَةُ زوجها طَواعِيةً. قال ابن السكيت: يقال طاعَ له  وأَطاعَ سواء، فمن قال طاع يقال يطاع، ومن قال أَطاعَ قال يُطِيعُ، فإِذا  جئت إِلى الأَمر فليس إِلاَّ أَطاعَه، يقال أَمَرَه فأَطاعَه، بالأَلف،  طاعة لا غير. وفي الحديث: هَوًى مُتَّبَعٌ وشُحٌّ مُطاعٌ؛ هو أَن يُطِيعَه  صاحبُه في منع الحقوق التي أَوجبها الله عليه في ماله. وفي الحديث: لا طاعةَ في  مَعْصِيةِ الله؛ يريد طاعةَ وُلاةِ الأَمر إِذا أَمرُوا بما فيه معصية  كالقتل والقطع أَو نحوه، وقيل: معناه أَن الطاعة لا تسلم لصاحبها ولا تخلُص  إِذا كانت مشوبة بالمعصية، وإِنما تصح الطاعة وتخلص مع اجتناب المعاصي،  قال: والأَول أَشبه بمعنى الحديث لأَنه قد جاء مقيّداً في غيره كقوله: لا  طاعةَ لمخلوق في معصية الله، وفي رواية: في معصية الخالق. والمُطاوَعةُ:  الموافقة، والنحويون ربما سموا الفعل اللازم مُطاوِعاً. ورجل مِطْواعٌ أَي  مُطِيعٌ. وفلان حسن الطَّواعِيةِ لك مثل الثمانية أَي حسن الطاعة لك. ولسانه  لا يَطُوعُ بكذا أَي لا يُتابِعُه. وأَطاع النَّبْتُ وغيره: لم يمتنع على  آكله. وأَطاعَ له المَرْتَعُ إِذا اتَّسَعَ له المرتع وأَمْكَنَه  الرَّعْيُ؛ قال الأَزهري: وقد يقال في هذا الموضع طاعَ؛ قال أَوس بن  حجر:كأَنَّ جِيادَهُنَّ، بِرَعْنِ زُمٍّ،  جَرادٌ قد أَطاعَ له الوَراقُ  أَنشده أَبو عبيد وقال: الوَراقُ خُضْرَةُ الأَرض من الحشيش والنبات  وليس من الورق. وأَطاعَ له المَرْعَى: اتَّسَعَ وأَمكن الرعْيُ منه؛ قال  الجوهري: وقد يقال في هذا المعنى طاعَ له المَرْتَعُ. وأَطاعَ التمرُ  (*  قوله«وأطاع التمر إلخ» كذا بالأصل.) حانَ صِرامُه وأَدْرَك ثمره وأَمكن أَن  يجتنى. وأَطاع النخلُ والشجرُ إِذا أَدرك.  وأَنا طَوْعُ يَدِكَ أَي مُنْقادٌ لك. وامرأَة طَوْعُ الضَّجِيعِ:  مُنْقادةٌ له؛ قال النابغة:  فارْتاعَ مِنْ صَوْتِ كَلاَّبٍ، فَباتَ له  طَوْع الشَّوامِتِ، مِنْ خَوْفٍ ومن صَرَدِ  يعني بالشَّوامِتِ الكِلابَ، وقيل: أَراد بها القوائم، وفي التهذيب: يقال  فلان طَوْعُ المكارِه إِذا كان معتاداً لها مُلَقًّى إِيّاها، وأَنشد  بيت النابغة، وقال: طوع الشوامت بنصب العين ورفعها، فمن رفع أَراد بات له  ما أَطاعَ شامِتُه من البرْدِ والخَوْف أَي بات له ما اشتَهى شامِتُه وهو  طَوْعُه ومن ذلك تقول: اللهم لا تُطِيعَنَّ بنا شامِتاً أَي لا تفعلْ بي  ما يَشْتَهِيه ويُحِبُّه، ومن نصب أَراد بالشَّوامِتِ قوائمه، واحدتها  شامِتةٌ؛ تقول: فبات الثوْرُ طَوْعَ قَوائِمِه أَي بات قائماً. وفرس  طَوْعُ العِنانِ: سَلِسُه. وناقة طَوْعةُ القِيادِ وطَوْعُ القِيادِ وطَيِّعةُ  القِيادِ: ليِّنة لا تُنازِعُ قائِدَها.  وتَطَوَّعَ للشيءِ وتَطَوَّعه، كلاهما: حاوَله، والعرب تقول: عَليَّ  أَمْرةٌ مُطاعةٌ. وطَوَّعَتْ له نفسُه قَتْلَ أَخِيه؛ قال الأَخفش: مثل  طَوَّقَتْ له ومعناه رخّصت وسهّلت، حكى الأَزهري عن الفراء: معناه فَتابَعَتْ  نفسُه، وقال المبرد: فطوَّعت له نفسه فَعَّلَتْ من الطوْع، وروي عن  مجاهد قال: فطوَّعت له نفسه شَجَّعَتْه؛ قال أَبو عبيد: عنى مجاهد أَنها  أَعانته على ذلك وأَجابته إِليه، قال: ولا أَدْرِي أَصله إِلاَّ من  الطَّواعِيةِ؛ قال الأَزهري: والأَشبه عندي أَن يكون معنى طَوَّعَتْ سَمَحَتّْ  وسهَّلت له نفسه قتل أَخيه أَي جعلت نفسُه بهواها المُرْدي قَتلَ أَخيه  سهلاً وهَوِيَتْه، قال: وأَما على قول الفراء والمبرد فانتصاب قوله قتلَ  أَخيه على إِفضاء الفعل إِليه كأَنه قال فطوَّعت له نفسه أَي انقادت في قتل  أَخيه ولقتل أَخيه فحذف الخافض وأَفْضَى الفعلُ إِليه فنصبه.  قال الجوهري: والاسْتِطاعةُ الطَّاقةُ؛ قال ابن بري: هو كما ذكر إِلاَّ  أَنّ الاستطاعة للإِنسان خاصّة والإِطاقة عامة، تقول: الجمل مطيق لحِمْله  ولا تقل مستطيع فهذا الفرق ما بينهما، قال: ويقال الفَرسُ صَبور على  الحُضْر. والاستطاعةُ: القدرة على الشيء، وقيل: هي استفعال من الطاعة؛ قال  الأَزهري: والعرب تحذف التاء فتقول اسْطاعَ يَسْطِيعُ؛ قال: وأَما قوله  تعالى: فما اسْطاعُوا أَن يظهروه، فإِن أَصله استطاعوا بالتاء، ولكن التاء  والطاء من مخرج واحد فحذفت التاء ليخف اللفظ، ومن العرب من يقول  اسْتاعوا، بغير طاء، قال: ولا يجوز في القراءة، ومنهم من يقول أَسْطاعُوا بأَلف  مقطوعة، المعنى فما أَطاعُوا فزادوا السين؛ قال: قال ذلك الخليل وسيبويه  عوضاً من ذهاب حركة الواو لأَن الأَصل في أَطاعَ أَطْوَعَ، ومن كانت هذه  لغته قال في المستقبل يُسْطِيعُ، بضم الياء؛ وحكي عن ابن السكيت قال: يقال ما  أَسطِيعُ وما أُسْطِيعُ وما أَسْتِيعُ، وكان حمزة الزيات يقرأُ: فما  اسْطّاعوا، بإِدغام الطاء والجمع بين ساكنين، وقال أَبو إِسحق الزجاج: من  قرأَ بهذه القراءة فهو لاحن مخطئ، زعم ذلك الخليل ويونس وسيبويه وجميع من  يقول بقولهم، وحجتهم في ذلك أَن السين ساكنة، وإِذا أُدغمت التاء في الطاء  صارت طاء ساكنة ولا يجمع بين ساكنين، قال: ومن قال أَطْرَحُ حركة التاء  على السين فأَقرأُ فما أَسَطاعوا فخطأ أَيضاً لأَن سين استفعل لم تحرك قط.  قال ابن سيده: واسْتَطاعَه واسْطاعَه وأَسْطاعَه واسْتاعَه وأَسْتاعَه  أَطاقَه فاسْتَطاعَ، على قياس التصريف، وأَما اسْطاعَ موصولةً فعلى حذف  التاء لمقارنتها الطاء في المخرج فاسْتُخِفَّ بِحذفها كما استخف بحذف أَحد  اللامين في ظَلْتُ، وأَما أَسْطاعَ مقطوعة فعلى أَنهم أَنابُوا السين  منَابَ حركة العين في أَطاعَ التي أَصلها أَطْوَعَ، وهي مع ذلك زائدة، فإِن قال  قائل: إِنّ السين عوض ليست بزائدة، قيل: إِنها وإِن كانت عوضاً من حركة  الواو فهي زائدة لأَنها لم تكن عوضاً من حرف قد ذهب كما تكون الهمزة في  عَطاءٍ ونحوه؛ قال ابن جني: وتعقب أَبو العباس على سيبويه هذا القول فقال:  إِنما يُعَوَّضُ من الشيء إِذا فُقِدَ وذهب، فأَما إِذا كان موجوداً في  اللفظ فلا وجه للتعويض منه، وحركة العين التي كانت في الواو قد نقلت إِلى  الطاء التي هي الفاء، ولم تعدم وإِنما نقلت فلا وجه للتعويض من شيء موجود  غير مفقود، قال: وذهب عن أَبي العباس ما في قول سيبويه هذا من الصحة، فإِمّا  غالَطَ وهي من عادته معه، وإِمّا زلّ في رأْيه هذا، والذي يدل على صحة  قول سيبويه في هذا وأَن السين عوض من حركة عين الفعل أَن الحركة التي هي  الفتحة، وإِن كانت كما قال أَبو العباس موجودة منقولة إِلى الفاء، إِما  فقدتها العين فسكنت بعدما كانت متحركة فوهنت بسكونها، ولما دخلها من  التَّهيُّؤ للحذف عند سكون اللام، وذلك لم يُطِعْ وأَطِعْ، ففي كل هذا قد حذف  العين لالتقاء الساكنين، ولو كانت العين متحركة لما حذفت لأَنه لم يك هناك  التقاء ساكنين، أَلا ترى أَنك لو قلت أَطْوَعَ يُطْوِعُ ولم يُطْوِعْ  وأَطْوِعْ زيداً لصحت العين ولم تحذف؟ فلما نقلت عنها الحركة وسكنت سقطت  لاجتماع الساكنين فكان هذا توهيناً وضعفاً لحق العين، فجعلت السين عوضاً من  سكون العين الموهن لها المسبب لقلبها وحذفها، وحركةُ الفاء بعد سكونها لا  تدفع عن العين ما لحقها من الضعف بالسكون والتَّهيُّؤ للحذف عند سكون  اللام،ويؤكد ما قال سيبويه من أَن السين عوض من ذهاب حركة العين أَنهم قد  عوضوا من ذهاب حركة هذه العين حرفاً آخر غير السين، وهو الهاء في قول من قال  أَهْرَقْتُ، فسكن الهاء وجمع بينها وبين الهمزة، فالهاء هنا عوض من ذهاب  فتحة العين لأَن الأَصل أَرْوَقْتُ أَو أَرْيَقْتُ، والواو عندي أَقيس  لأَمرين: أَحدهما أَن كون عين الفعل واواً أَكثر من كونها ياء فيما اعتلت  عينه، والآخر أَن الماء إِذا هريق ظهر جوهره وصفا فَراق رائيه، فهذا  أَيضاً يقوّي كون العين منه واواً، على أَن الكسائي قد حكى راقَ الماءُ  يَرِيقُ إِذا انْصَبّ، وهذا قاطع بكون العين ياء، ثم إِنهم جعلوا الهاء عوضاً  من نقل فتحة العين عنها إِلى الفاء كما فعلوا ذلك في أَسطاع، فكما لا يكون  أَصل أَهرقت استفعلت كذلك ينبغي أَن لا يكون أَصل أَسْطَعْتُ  اسْتَفْعَلْتُ، وأَما من قال اسْتَعْتُ فإِنه قلب الطاء تاء ليشاكل بها السين لأَنها  أُختها في الهمس، وأَما ما حكاه سيبويه من قولهم يستيع، فإِما أَن يكونوا  أَرادوا يستطيع فحذفوا الطاء كما حذفوا لام ظَلْتُ وتركوا الزيادة كما  تركوها في يبقى، وإِما أَن يكونوا أَبدلوا التاء مكان الطاء ليكون ما بعد  السين مهموساً مثلها؛ وحكى سيبويه ما أَستتيع، بتاءين، وما أَسْتِيعُ وعدّ  ذلك في البدل؛ وحكى ابن جني استاع يستيع، فالتاء بدل من الطاء لا محالة،  قال سيبويه: زادوا السين عوضاً من ذهاب حركة العين من أَفْعَلَ. وتَطاوَعَ  للأَمر وتَطَوَّعَ به وتَطَوَّعَه: تَكَلَّفَ اسْتِطاعَتَه. وفي التنزيل:  فمن تَطَوَّعَ خيراً فهو خير له؛ قال الأَزهري: ومن يَطَّوَّعْ خيراً،  الأَصل فيه يتطوع فأُدغمت التاء في الطاء، وكل حرف أَدغمته في حرف نقلته إِلى  لفظ المدغم فيه، ومن قرأَ: ومن تطوّع خيراً، على لفظ الماضي، فمعناه  للاستقبال، قال: وهذا قول حذاق النحويين. ويقال: تَطاوَعْ لهذا الأَمر حتى  نَسْتَطِيعَه. والتَّطَوُّعُ: ما تَبَرَّعَ به من ذات نفسه مما لا يلزمه  فرضه كأَنهم جعلوا التَّفَعُّلَ هنا اسماً كالتَّنَوُّطِ.  والمُطَّوِّعةُ: الذين يَتَطَوَّعُون بالجهاد، أُدغمت التاء في الطاء كما  قلناه في قوله: ومن يَطَّوَّعْ خيراً، ومنه قوله تعالى: والذين يلمزون  المطَّوّعين من المؤمنين، وأَصله المتطوعين فأُدغم. وحكى أَحمد بن يحيى  المطوِّعة، بتخفيف الطاء وشد الواو، وردّ عليه أَبو إِسحق ذلك. وفي حديث أَبي  مسعود البدري في ذكر المُطَّوِّعِينَ من المؤمنين: قال ابن الأَثير: أَصل  المُطَّوِّعُ المُتَطَوِّعُ فأُدغمت التاء في الطاء وهو الذي يفعل الشيء  تبرعاً من نفسه، وهو تَفَعُّلٌ من الطّاعةِ.  وطَوْعةُ: اسم.
مقاييس اللغة:
(طوع) الطاء والواو والعين أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على الإصحابِ والانقيادِ. يقال طاعَه يَطُوعه،  إذا انقاد معه ومضى لأمره. وأطاعه بمعنى طاعَ له. ويقال لمن وافَقَ غيرَه: قد طاوعه.
والاستطاعة مشتّقةٌ من الطَّوع، كأنها كانت في الأصل الاستطواع، فلما أسقطت الواو جعلت الهاء بدلاً منها، مثل قياس الاستعانة والاستعاذة.
والعرب تقول: تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه. ثم يقولون: تطوَّعَ، أي تكلَّف استطاعتَه، وأمَّا قولهم في التبرُّع بالشيء: قد تطوَّعَ بهِ، فهو من الباب لكنَّه لم يلزمه، لكنَّه انقاد مع خيرٍ أحبَّ أن يفعله. ولا يقال هذا إلاَّ في باب الخير والبِرّ. ويقال للمجاهِدَةِ الذين يتطوَّعون بالجِهاد: المُطَّوِّعة، بتشديد الطاء والواو، وأصله المتطوّعة، ثم أدغمت التاء في الطاء. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾  [التوبة 79]، أراد ـ والله أعلم ـ المتطوِّعين.
القاموس المحيط:
طاع له يَطُوعُ ويَطاعُ انْقادَ كانْطاعَ، و له المَرْتَعُ أَمْكَنَهُ، كأَطاعَه. وهو طَوْعُ يَدَيْكَ مُنْقادٌ لكَ. وفرسٌ طَوْعُ العِنانِ سَلِسٌ. والمِطْواعُ المُطيعُ. والطاعُ الطائِعُ، كالطَّيِّعِ، ككَيِّسٍ، ج طُوَّعٌ، كرُكَّعٍ. وطَوْعَةُ، وطاعةُ من أعْلامِهِنَّ، وحَمِيدُ بنُ طاعةَ شاعرٌ، وابنُ طَوْعةَ الفَزارِيُّ، والشَّيْبانيُّ شاعرانِ، والطَّواعِيَةُ الطاعةُ. والشُّحُّ المُطاعُ هو أن يُطِيعَهُ صاحِبُه في مَنْعِ الحُقوقِ. وأطاعَ الشجرُ أدْرَكَ ثَمَرُهُ، وأمْكَنَ أن يُجْتَنَى. وقولهُ تعالى " فَطَوَّعَتْ له نَفْسُه " تابَعَتْه وطاوَعَتْه، أو شَجَّعَتْه وأعانَتْه وأجابَته إليه. واسْتَطاعَ أطاقَ، ويقالُ اسْطاعَ، ويَحْذِفونَ التاءَ اسْتِثْقالاً لها مع الطاءِ، ويَكْرَهونَ إِدْغامَ التاءِ فيها فَتُحَرَّكُ السينُ، وهي لا تُحَرَّكُ أبَداً، وقَرَأ حَمْزَةُ، غيرَ خَلاَّدٍ " فما اسْطَّاعوا " ، بالإِدْغامِ، فَجَمَعَ بين الساكِنَيْنِ، وبعضُ العَرَبِ يقولُ اسْتاعَ يَسْتِيعُ، وبعضٌ يقولُ أسْطاعَ يُسْطِيعُ، بقَطْع الهَمْزَةِ، بمعنى أطاعَ يُطيعُ، ويقالُ تَطاوَعَ لهذا الأمرِ حتى يَسْتَطيعَهُ. وصَلاةُ التَّطَوُّعِ النافِلَةُ، وكلُّ مُتَنَفِّلِ خيرٍ مُتَطَوِّعٌ. وطاوَعَ وافَقَ.
- طاعَ يَطيعُ لغةٌ في يَطُوعُ.
تاج العروس:
طوع
طاع لهُ يَطوعُ طَوعاً : أَطاعَ فهو طائعٌ نقله الأَزْهَرِيُّ عن بعضِ العَرَبِ قال : طاعَ يَطاعُ لُغَةٌ جَيِّدَةٌ . وقال ابنُ سِيدَه : طاعَ يَطاعُ وأَطاعَ : لانَ وانْقادَ وأنشدَ ابنُ برّيّ للرّقّاصِ الكَلبيّ :
سِنانُ مَعَدٍّ في الحُروبِ أَداتُها ... وقد طاعَ منهُم سادَةٌ ودَعائمُ وأَنشدَ لِلأَحوَصِ :
وقد قادَتْ فؤادي في هَواها ... وطاعَ لها الفؤادُ وما عَصاها
كانْطاعَ له . عن أَبي عُبيدَةَ . منَ المَجاز : طاعَ لهُ المَرتَعُ : اتَّسَعَ وأَمكنَه رَعْيُه حيثُ شاءَ نقله الجَوْهَرِيّ كأَطاعَه إطاعَةً . وأَطاعَ له : لَمْ يَمتنِع ويقال : أَمرَه فأَطاعَه بالأَلِفِ طاعةً لا غيرُ وفي التَّهذيبِ : طاعَ له يَطوعُ إذا انقادَ بغيرِ أَلِفٍ فإذا مَضى لأَمرِه فقد أَطاعَهُ فإذا وافقَه فقد طاوَعَهُ . وفي المُفرداتِ : الطَّوْعُ : الانقيادُ ويُضادُّه الكَرْهُ قال الله عزَّ وجَلَّ : " ائْتِيا طَوْعاً أَو كَرْهاً " والطَّاعَةُ مثلُه لكِنْ أَكثَرُ ما يُقال في الائتِمارِ لِما أُمِرَ والارتِسامِ فيما رُسِمَ . يُقال : هو طَوْعُ يديْكَ أَي مُنقادٌ لك وهو مَجازٌ . وفَرَسُ طَوْعُ العِنانِ : سَلِسٌ وهو مَجاز أَيضاً . والمِطْواعُ : المُطِيعُ . والطَّاعُ : الطَّائعُ مَقلوبٌ منه كما تقول : عائقٌ وعاقٍ ولا فِعْلَ لِطاعٍ قال الشَّاعِر :
حَلَفْتُ بالبَيتِ وما حولَهُ ... من عائذٍ بالبيتِ أَو طاعِ
كالطَّيِّعِ ككَيِّسٍ يقال : جاءَ فلانٌ طَيِّعاً : غيرَ مُكرَهٍ ج : طُوَّعٌ : كرُكَّعٍ وطَوْعَةُ وطاعَةُ : من أَعلامِهِنَّ . وحُمَيْدُ بنُ طاعَةَ السَّكُونِيُّ : شاعِرٌ قال الصَّاغانِيّ : لمْ أَقِفْ على اسمِ أَبيه . وابْنُ طَوْعَةَ الفَزارِيُّ والشَّيْبانِيُّ : شاعِرانِ فالفَزارِيُّ اسمُه : نَصْرُ بنُ عاصِمٍ والآخَرُ لم أَقِفْ على اسمِه قاله الصَّاغانِيُّ . والطَّواعِيَة مُخَفَّفَةً : الطَّاعَةُ يُقال : فُلانٌ حَسَنُ الطَّواعِيَةِ لكَ أَي حَسَنُ الطَّاعَةِ لكَ وقيل : الطَّاعَةُ : اسمٌ من أَطاعَه يُطيعُه طاعَةً والطَّواعِيَةُ : اسمُ لِما يَكونُ مَصدراً لِطاوَعَهُ . وطاوَعَتِ المَرأَةُ زوجَها طَواعِيَةً . في الحديث : " ثلاثٌ مُهلِكاتٌ وثلاثٌ مُنجِياتٌ فالثلاث المُهلِكاتُ : شُحٌّ مُطاعٌ وهَوىً مُتَّبَعٌ وإعجابُ المَرءِ بنفسِه " الشُّحُّ المُطاعُ هو : أَنْ يُطيعَهُ صاحبُه في مَنعِ الحُقوقِ التي أَوجَبَها الله تعالى عليه في مالِه . يقال : أَطاعَ النَّخْلُ والشَّجَرُ إذا أَدرَكَ ثَمَرُهُ وأَمكَنَ أَنْ يُجْتَنى نقله الجَوْهَرِيّ عن أَبي يوسُفَ وهو مَجازٌ . وقولُه تعالى : " فَطَوَّعَت له نفسُه قَتْلَ أَخيه " اخْتُلِفَ في تأْويلِه فقيلَ : أَي تابعْتُهُ نقله الأَزْهَرِيُّ عن الفَرَّاءِ . قيل : طاوَعَتْه . وقال الأَخفَشُ : هو مثلُ طَوَّقَتْ لهُ ومَعناهُ رَخَّصَتْ وسَهَّلَتْ له نفسُه وهو على هذا مَجازٌ . وقال المُبَرِّدُ : هو فَعَّلَتْ من الطَّوْعِ أَو شَجَّعَتْه روي ذلك عن مُجاهِدٍ . قال أَبو عُبيدٍ : عَنى مُجاهِدٌ أَنَّها أَعانَتْهُ وأَجابَتْهُ إليه قال : ولا أَدري أَصلَه إلاّ من الطّواعِيَةِ . قال الأَزْهَرِيّ : والأَشبَه عندي قولُ الأَخفشِ . قال : وأَمّا على قول الفَرّاءِ والمُبَرِّدِ فانْتِصابُ قَولِه : قَتْلَ أَخيه على إفضاءِ الفِعْلِ إليه كأَنَّه قال : فطَوَّعَتْ له نفسُه أَي انْقادَتْ في قَتلِ أَخيه ولِقتل أَخيه فحذَفَ الخافِضَ وأَفضى الفعلَ إليه فنصَبَه . واسْتطاعَ : أَطاقَ نقله الجَوْهَرِيّ . قال ابنُ بَرّيّ : هو كما ذَكَرَ إلاّ أَنَّ الاستطاعَةَ للإنسانِ خاصَّةً والإطاقَةَ عامَّةٌ تَقولُ : الجَمَلُ مُطيقٌ لِحِملِه ولا تقلْ : مُستَطيعٌ فهذا الفرقُ ما بينَهُما . قال : ويقال للفرَسِ : صَبورٌ على الحُضْرِ . والاستِطاعَةُ : القُدرَةُ على الشَّيءِ وقيل : هي اسْتِفعالٌ من الطَّاعَةِ . وفي البصائر للمصَنِّفِ : الاستطاعَةُ أَصله الاستِطْواعُ فلمّا أُسْقِطَتْ الواوُ جُعِلَت الهاءُ بدلاً عنها . وقال الرَّاغِبُ : الاستطاعَةُ عندَ المُحَقِّقينَ : اسمٌ للمعاني التي بها يَتَمَكَّنُ الإنسانُ مِمّا يُريدُه من إحداثِ الفعلِ وهي أَربعَةُ أَشياءَ : بِنْيَةٌ مَخصوصَةٌ للفاعِلِ وتَصَوُّرٌ للفِعْلِ ومادَّةٌ قابِلَةٌ لتأْثيرِهِ وآلَةٌ إنْ كانَ الفِعْلُ آلِيّاً كالكِتابَةِ فإنَّ الكاتبَ يحتاجُ إلى هذه الأَربعَةِ في إيجادِه للكِتابَةِ ولذلكَ يُقال : فلانٌ غيرُ مُستَطيعٍ للكتابَةِ : إذا فقدَ واحِداً من هذه الأَربَعَةِ فصاعِداً ويُضادُّهُ العَجْزُ وهو أَن لا يَجِدَ أَحَدَ هذه الأَربعةِ فصاعِداً ومَتى وَجَدَ هذه الأَربعةَ كلَّها فمُستطيعٌ مُطلَقاً ومتى فقدَها فعاجِزٌ مُطلَقاً ومتى وجَدَ بعضَها دونَ بعضٍ فمُستَطيعٌ من وَجهٍ عاجِزٌ من وَجهٍ ولأَنْ يُوصَفَ بالعجزِ أَولَى . والاستِطاعَةُ أَخَصُّ من القُدْرَةِ وقوله تعالى : " ولِلَّه على النّاسِ حِجُّ البَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إليهِ سَبيلاً " فإنَّه يحتاجُ إلى هذه الأَربعة وقولُه صلّى الله عليه وسلَّم : " الاستِطاعَةُ الزَّادُ والرَّاحِلَةُ " فإنَّه بيانٌ لِما يُحتاجُ إليه من الآلةِ وخصَّه بالذِّكْرِ دونَ الآخر إذْ كانَ مَعلوماً من حيثُ العقلُ مُقتَضى الشَّرعِ أَنَّ التَّكليفَ من دونِ تلكَ الأُخَرِ لا يَصِحُّ . وقولُه تعالى : " لَو اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا معَكُمْ " فالإشارَةُ بالاستطاعَةِ ههنا إلى عدَمِ الآلةِ من المالِ والظَّهْرِ ونحوِه وكذا قوله عزَّ وجَلَّ : " ومَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنكُمْ طَوْلاً أَنْ يَنْكِحَ المُحصَناتِ " وقد يُقال : فلانٌ لا يستطيعُ كذا لِما يَصعُبُ عليه فعلُه لِعدَم الرِّياضَةِ وذلكَ يرجِعُ إلى
افتِقادِ الآلَةِ وعدَمِ التَّصَوُّرِ وقد يَصِحُّ معه التَّكليفُ ولا يَصيرُ الإنسانُ به مَعذوراً وعلى هذا الوجه قال الله تعالى : " إنَّكَ لن تَستَطيعَ معِيَ صَبراً " وقولُه عزَّ وجَلَّ : " هلْ يَستَطيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ علينا مائدةً من السَّماءِ " فقد قيل : إنَّهم قالوا ذلكَ قبلَ أَنْ قَوِيَتْ مَعرِفَتُهُم بالله عزّ وجلَّ وقيل : يستطيعُ ويُطِيعُ بمَعنىً واحِدٍ ومَعناهُ : هلَ يُجِيبُ . انتهى . قلت : وقرأَ الكِسائيُّ : " هلْ تَستَطيعُ رَبَّكَ " بالتّاءِ ونَصب الباءِ أَي هل تَستدعي إجابَتَه في أَنْ يُنَزِّلَ علينا مائدةً من السَّماءِ . وفي الصِّحاح : ورُبَّما قالوا : اسْطاعَ يَسْطِيعُ ويَحذِفونَ التّاءَ اسْتِثقالاً لها مع الطّاءِ ويكرهونَ إدغامَ التّاءِ فيها فتُحَرَّكُ السِّينُ وهي لا تُحَرَّكُ أَبداً . وقرأَ حمزةُ كما في الصحاح وهو الزَّيّاتُ زاد الصَّاغانِيُّ : غيْر خَلاّدٍ : فما اسْطاعوا بالإدغامِ فجَمَعَ بينَ السّاكِنين قال الأَزْهَرِيّ : قال الزَّجّاجُ : مَن قرأَ هذه القراءَةَ فهو لاحِنٌ مُخطِئٌ زعَمَ ذلكَ الخليلُ ويونُسُ وسيبويهِ وجَميعُ مَن يَقولُ بقولِهِم وحُجَّتُهُم في ذلكَ أَنَّ السِّينَ ساكِنَةٌ وإذا أُدغِمَتِ التَاءُ في الطّاءِ صارَت طاءً ساكِنَةً ولا يُجمَعُ بينَ ساكِنَينِ . قلتُ : وقرأْتُ في كتاب الإتحافِ لشيخِ مَشايِخِنا أَبي العبّاسِ أَحمدَ بنِ محمّد بنِ عبد الغنيِّ الدِّمياطِيِّ المُتَوفَّى سنة أَلف ومائة وستَّةَ عَشَرَ ما نَصُّه : وطَعْنُ الزَّجَّاجِ وأَبي عليٍّ في هذه القراءة من حيثُ الجمعُ بين السَّاكِنينِ مَردودٌ بأَنَّها مُتواتِرَةٌ والجَمْعُ بينَهُما في مثلِ ذلكَ سائغٌ جائزٌ مَسموعٌ في مثلِه . وقرأْتُ في كتاب النَّشْرِ لابنِ الجَزَرِيِّ ما نَصُّه : واختلفوا في : " فما اسْتطاعوا " فقرأَ حمزةُ بتشديد الطَّاءِ يريدُ فما استطاعوا فأدغَمَ التَّاءَ في الطَّاءِ وجمعَ بين ساكِنين وَصلاً والجَمعُ بينَهما في مثلِ ذلكَ جائزٌ مَسموعٌ قال الحافظُ أَبو عَمروٍ : ومِمّا يُقَوِّي ذلكَ ويَسَوِّغُه أَنَّ السَّاكِنَ الثاني لمّا كان اللسان عندَهُ يَرتفِعُ عنه وعن المُدْغَمِ ارتِفاعَةً واحِدَةً صار بمنزلَةِ حَرْفٍ مُتَحرِّكٍ فكأنَّ السّاكِنَ الأَوَّلَ قد وَلِيَ مُتَحَرِّكاً فلا يَجوزُ إنكارُه . ثمَّ قال الجَوْهَرِيُّ : قال الأَخفَشُ : الآلَةِ وعدَمِ التَّصَوُّرِ وقد يَصِحُّ معه التَّكليفُ ولا يَصيرُ الإنسانُ به مَعذوراً وعلى هذا الوجه قال الله تعالى : " إنَّكَ لن تَستَطيعَ معِيَ صَبراً " وقولُه عزَّ وجَلَّ : " هلْ يَستَطيعُ رَبُّكَ أَنْ يُنَزِّلَ علينا مائدةً من السَّماءِ " فقد قيل : إنَّهم قالوا ذلكَ قبلَ أَنْ قَوِيَتْ مَعرِفَتُهُم بالله عزّ وجلَّ وقيل : يستطيعُ ويُطِيعُ بمَعنىً واحِدٍ ومَعناهُ : هلَ يُجِيبُ . انتهى . قلت : وقرأَ الكِسائيُّ : " هلْ تَستَطيعُ رَبَّكَ " بالتّاءِ ونَصب الباءِ أَي هل تَستدعي إجابَتَه في أَنْ يُنَزِّلَ علينا مائدةً من السَّماءِ . وفي الصِّحاح : ورُبَّما قالوا : اسْطاعَ يَسْطِيعُ ويَحذِفونَ التّاءَ اسْتِثقالاً لها مع الطّاءِ ويكرهونَ إدغامَ التّاءِ فيها فتُحَرَّكُ السِّينُ وهي لا تُحَرَّكُ أَبداً . وقرأَ حمزةُ كما في الصحاح وهو الزَّيّاتُ زاد الصَّاغانِيُّ : غيْر خَلاّدٍ : فما اسْطاعوا بالإدغامِ فجَمَعَ بينَ السّاكِنين قال الأَزْهَرِيّ : قال الزَّجّاجُ : مَن قرأَ هذه القراءَةَ فهو لاحِنٌ مُخطِئٌ زعَمَ ذلكَ الخليلُ ويونُسُ وسيبويهِ وجَميعُ مَن يَقولُ بقولِهِم وحُجَّتُهُم في ذلكَ أَنَّ السِّينَ ساكِنَةٌ وإذا أُدغِمَتِ التَاءُ في الطّاءِ صارَت طاءً ساكِنَةً ولا يُجمَعُ بينَ ساكِنَينِ . قلتُ : وقرأْتُ في كتاب الإتحافِ لشيخِ مَشايِخِنا أَبي العبّاسِ أَحمدَ بنِ محمّد بنِ عبد الغنيِّ الدِّمياطِيِّ المُتَوفَّى سنة أَلف ومائة وستَّةَ عَشَرَ ما نَصُّه : وطَعْنُ الزَّجَّاجِ وأَبي عليٍّ في هذه القراءة من حيثُ الجمعُ بين السَّاكِنينِ مَردودٌ بأَنَّها مُتواتِرَةٌ والجَمْعُ بينَهُما في مثلِ ذلكَ سائغٌ جائزٌ مَسموعٌ في مثلِه . وقرأْتُ في كتاب النَّشْرِ لابنِ الجَزَرِيِّ ما نَصُّه : واختلفوا في : " فما اسْتطاعوا " فقرأَ حمزةُ بتشديد الطَّاءِ يريدُ فما استطاعوا فأدغَمَ التَّاءَ في الطَّاءِ وجمعَ بين ساكِنين وَصلاً والجَمعُ بينَهما في مثلِ ذلكَ جائزٌ مَسموعٌ قال الحافظُ أَبو عَمروٍ : ومِمّا يُقَوِّي ذلكَ ويَسَوِّغُه أَنَّ السَّاكِنَ الثاني لمّا كان اللسان عندَهُ يَرتفِعُ عنه وعن المُدْغَمِ ارتِفاعَةً واحِدَةً صار بمنزلَةِ حَرْفٍ مُتَحرِّكٍ فكأنَّ السّاكِنَ الأَوَّلَ قد وَلِيَ مُتَحَرِّكاً فلا يَجوزُ إنكارُه . ثمَّ قال الجَوْهَرِيُّ : قال الأَخفَشُ :
إنَّ بعضَ العرَبِ يقول : اسْتاعَ يَسْتِيعُ فيَحذِفُ الطَّاءَ اسْتِثْقالاً وهو يريد استطاع يستطيعُ . قال الزَّجّاجُ : ولا يَجوزُ في القراءَةِ قال الأَخفَشُ : وبعضُ العرب يقول : أَسْطاعَ يُسْطِيعُ بقطْعِ الهَمزةِ بمعنى أَطاعَ يُطيعُ ويجعَلُ السينَ عِوَضاً من ذَهابِ حركَةِ عينِ الفِعلِ . وفي التَّهذيب : قل ذلكَ الخليلُ وسيبويه عِوَضاً من ذَهابِ حركَةِ الواوِ لأَنَّ الأَصْلَ في أَطاعَ أَطْوَعَ ومن كانت هذه لغتَه قال في المُستقبَلِ يُسْطِيعُ بضَمِّ الياءِ . قال الزَّجّاجُ : ومن قال : أَطْرَحُ حركَةَ التّاءِ على السّينِ فأَقرأُ : فما أَسَطاعوا فخَطأٌ أَيضاً لأَنَّ سين اسْتَفْعَلَ لم تُحَرَّكْ قَطُّ . وفي المُحكَمِ : واسْتَطاعَهُ واسْطاعَهُ وأَسْطاعَهُ واسْتاعَهُ وأَسْتاعَهُ : أَطاقَهُ فاسْتَطاعَ على قياسِ التَّصريفِ وأَمّا اسْطاعَ مَوصولَةً فعلى حَذْفِ التَّاءِ لِمُقارَنَتِها الطَّاءَ في المَخرَجِ فاسْتُخِفَّ بحَذْفِها كما اسْتُخِفَّ بحذفِ أَحَدِ اللامينِ في ظَلْت . وأَمّا أَسْطاعَ مَقطوعَةً فعلى أَنَّهم أَنابوا السينَ منابَ حركَةِ العَينِ في أَطاعَ التي أَصلُها أَطْوَعَ وهي مع ذلكَ زائدَةٌ . ويقال : تَطاوَعَ لهذا الأَمرِ حتّى يستطيعَهُ أَي تكلَّفَ استِطاعَتَه كما في الصحاحِ قال الصَّاغانِيُّ : وهو معنى قولِ عَمرو بنِ مَعْدِيكَرِبَ رضي الله عنه :
إذا لمْ تَسْتَطِعْ أَمراً فدَعْهُ ... وجاوِزْهُ إلى ما تَستَطيعُ وصلاةُ التَّطَوُّعِ : النّافلةُ وكُلُّ مُتَنَفِّلِ خَيرٍ تَبَرُّعاً : مُتَطَوِّعٌ قال الله تعالى : " فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيراً فهو خَيْرٌ لهُ " قال الأَزْهَرِيّ : ومَنْ يَطَّوَّعْ خَيراً الأَصل فيه يتطَوَّع فأُدغِمَتِ التَّاءُ في الطَّاءِ وكلُّ حَرفٍ أَدغمتَهُ في حَرْفٍ نقلْتَه إلى لفظِ المُدغَمِ فيه ومَن قرأَهُ على لفظِ الماضي فمعناه الاستِقبالُ قال : وهذا قول حُذَّاقِ النَّحْوِيِّين . قال : والتَّطَوُّع : ما تبرَّعَ به من ذاتِ نفسِه مِمّا لا يلزَمُه فَرْضُه كأَنَّهُم جعلوا التَّفَعُّلَ هنا اسماً كالتَّنَوُّطِ . وطاوَعَ مُطاوَعَةً : وافَقَ يُقال : طاوَعَت المَرأَةُ زوجَها طَواعِيَةً وقد تقدَّمَ الفرقُ بينَه وبينَ أَطاعَ وطاعَ في أَوَّل الحَرفِ . ومما يُستدرَكُ عليه : الطَّواعَةُ : اسمٌ مِن طاوَعَهُ كالطَّواعِيَةِ . ورَجُلٌ مِطْواعَةٌ كمِطْواعٍ قال المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيُّ :
إذا سُدْتَهُ سُدْتَ مِطْواعَةً ... ومهما وَكَلْتَ إليه كَفاهْ والنَّحْوِيُّونَ رُبَّما سَمَّوا الفِعْلَ اللازِمَ مُطاوِعاً نقله الجَوْهَرِيّ وهو مَجازٌ . ويقال : لسانُه لا يَطوعُ بكذا أَي لا يُتابعُه . نقله الجَوْهَرِيُّ وأَنشدَ لأَوسِ بنِ حَجَرٍ :
كأَنَّ جِيادَنا في رَعْنِ زُمٍّ ... جَرادٌ قد أَطاعَ لهُ الوَرَاقُ أَنشدَه أَبو عُبيدٍ وقال الوَرَاقَ : خُضْرَةُ الأَرضِ من الحَشيشِ والنَّباتِ وهو مَجازٌ . وأَطاعَ التَّمْرُ : حانَ صِرامُهُ وامرأَةٌ طَوْعُ الضَّجيعِ مُنقادَة له وقال النابغةُ :
فارْتاعَ من صَوْتِ كَلاّبٍ فباتَ لهُ ... طَوْعَ الشَّوامِتِ من خَوْفٍ ومِنْ صَرَدِ
يعني بالشَّوامِتِ الكِلابَ وقيل : أَرادَ بها القوائمَ . وفي التَّهذيب يُقال : : فلانٌ طَوْعُ المَكارِهِ إذا كان مُعتاداً لها مُلَقَّىً إيّاها وأَنشدَ بيتَ النّابغَةِ وقال : طَوْعَ الشَّوامِتِ بنَصبْ العَيْنِ ورَفعِها فمَن رَفعَ أَرادَ : باتَ لهُ ما أَطاعَ شامِتُهُ من البرْدِ والخَوفِ أَي باتَ له ما اشتهى شامِتُهُ وهو طَوْعُهُ ومن ذلكَ تقولُ : اللَّهُمَّ لا تطيعَنَّ بنا شامِتاً أَي لا تَفعَلْ بي ما يشتهيه ويُحِبُّه ومَن نصَبَ أَرادَ بالشَّوامِتِ قوائمه واحِدُها شامِتَةٌ يقول : فباتَ الثَّوْرُ طَوْعَ قوائمِهِ أَي باتَ قائماً وقد مرَّ تحقيقه في شمت فراجِعْهُ . وناقَةٌ طَوْعَةُ القِيادِ وطَوْعُ القِيادِ وطَيِّعَةُ القِيادِ : لَيِّنَةٌ لا تُنازِعُ قائدَها . وتَطَوَّعَ للشيءِ وتَطَوَّعَهُ كلاهما : حاولَهُ . وقيل : تكَلَّفَه وقيل : تحمَّلَه طَوْعاً . ومن أَسمائه صلّى الله عليه وسلَّم : المُطاعُ أَي المُجابُ المُشَفَّعُ في أُمَّتِه . وحَكى سيبويه : ما أَسْتَتيعُ بتاءَيْنِ وعَدَّ ذلكَ في البدَلِ والمُطَوِّعَةُ بتشديدِ الطَّاءِ والواوِ : الذين يَتَطَوَّعونَ بالجِهادِ أُدْغِمَتِ التّاءُ في الطّاءِ وحَكاهُ أَحمد بنُ يَحيى بتخفيف الطَّاءِ وشَدِّ الواوِ ورَدَّ عليه الزَّجّاجُ ذلك . واسْتَطاعَ كأَطاعَ بمعنى أَجابَ . وقيل : طاعَتْ وطَوَّعَتْ بمعنىً . واسْتَطاعَه : استدعى طاعَتَه وإجابَتَه . ويُقال : هو من قَومٍ مَطاويعَ ورَجُلٌ طَيِّعُ اللِّسانِ : فَصيحٌ وهو مَجازٌ . وأَبو مُطيعٍ : من كُناهُم . ومُطيعُ بنُ أَبي الطَّاعَةِ القُشَيْرِيُّ : جَدٌّ خامِسٌ لابنِ دَقيقِ العيدِ . وطُوَيْعٌ كزُبَيْرٍ : ماءٌ لِبني العَجلانِ ابنِ كَعبِ بن ربيعَةَ
طيع
طاعَ يَطيعُ طَيْعاً أَهملَه الجَوْهَرِيّ وقال الزَّجّاجُ : لُغَةٌ في يَطوعُ نقله الصَّاغانِيّ في طوع استطراداً وفي التكملةِ استِدراكاً وزادَ صاحِبُ اللِّسان : الطَّيْعُ : لغَةٌ في الطَّوْعِ مُعاقَبَةٌ وأَشارَ له الزَّمَخشَرِيُّ في الأَساسِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
