# طوف (ط-و-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Çeper demektir

- Harfler: ط - و - ف
- Kur'an'da: 41 geçiş · 35 ayet · 20 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (20)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [طَائِفَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Takım | 12 | 10 | [3:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:69.md) |
| [طَائِفَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَاعِلَةً | Takım | 3 | 3 | [3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:154.md) |
| [وَطَائِفَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | وَفَاعِلَةٌ | Ve takım | 3 | 3 | [3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:154.md) |
| [طَائِفٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Tavaf eden | 2 | 2 | [7:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/7:201.md) |
| [طَائِفَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَاعِلَةٍ | Takım | 2 | 2 | [9:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/9:66.md) |
| [طَائِفَتَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | فَاعِلَتَانِ | İki takım | 2 | 2 | [3:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:122.md) |
| [لِلطَّائِفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D8%B7%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لِلْفَاعِلِينَ | Tavaf edenler için | 2 | 2 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/2:125.md) |
| [وَيَطُوفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F.md) | وَيَفْعُلُ | Ve tavaf eder | 2 | 2 | [52:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/52:24.md) |
| [يُطَافُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8F.md) | يُفْعَلُ | Tavaf edilir | 2 | 2 | [37:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/37:45.md) |
| [الطَّائِفَتَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | الْفَاعِلَتَيْنِ | İki takım | 1 | 1 | [8:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/8:7.md) |
| [الطُّوفَانَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E.md) | الْفُعْلَانَ | Tufan | 1 | 1 | [7:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/7:133.md) |
| [الطُّوفَانُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F.md) | الْفُعْلَانُ | Tufan | 1 | 1 | [29:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/29:14.md) |
| [طَائِفَتَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | فَاعِلَتَيْنِ | İki takım | 1 | 1 | [6:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/6:156.md) |
| [طَوَّافُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D8%B7%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَعَّالُونَ | Tavaf edenler | 1 | 1 | [24:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/24:58.md) |
| [فَطَافَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | Hemen tavaf etti | 1 | 1 | [68:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/68:19.md) |
| [وَلْيَطَّوَّفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَلْيَتَفَعَّلُوا | Ve çokça tavaf etsinler | 1 | 1 | [22:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/22:29.md) |
| [وَيُطَافُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D9%81%D9%8F.md) | وَيُفْعَلُ | Ve tavaf edilir | 1 | 1 | [76:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/76:15.md) |
| [يَطَّوَّفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%8E%D9%91%D9%81%D9%8E.md) | يَتَفَعَّلَ | Çokça tavaf eder | 1 | 1 | [2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/2:158.md) |
| [يَطُوفُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Tavaf eder | 1 | 1 | [56:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/56:17.md) |
| [يَطُوفُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Tavaf ederler | 1 | 1 | [55:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/55:44.md) |

## Mücavir kökler — 71 mücavir (257 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 7 ortak ayet · G² 33 · Beyt ev demektir
2. [همم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 21 · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
3. [عور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Ölçmek için kullanılan boş kaptır
4. [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir
5. [لؤلؤ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A4%D9%84%D8%A4.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · İnci
6. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
7. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Kanat demektir
8. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Bariz çıkıntı demektir
9. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
10. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Namaz
11. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
12. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
13. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 14 ortak ayet · G² 9 · Kevn, tepe demektir
14. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
15. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Hilal yeni ay demektir
16. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
17. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
18. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sevb dış elbise demektir
19. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Bürde” gocuk demektir
20. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Koyar
21. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Akar temiz sudur
22. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sülle çokluk demektir
23. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
24. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
25. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Uhur ense demektir
26. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
27. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
28. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kulak demektir
29. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
30. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
31. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
32. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Şuurunda olurlar
33. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Arka demektir
34. [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kuşların yumurta bıraktığı yerdir
35. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İbrahim
36. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ayn göz, “evya” göze demektir
37. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Cürame hurma döküntüsü demektir
38. [فرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fırka Kayalıktan kopan parça demektir
39. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
40. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
41. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Beraber
42. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
43. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Yavru” demektir
44. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
45. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Buğa boğa demektir
46. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
47. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
48. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
49. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
50. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
51. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sahip
52. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
53. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
54. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
55. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
56. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
57. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Büyük
58. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 14 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
59. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Oğullar
60. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D9%81/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طوف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md), [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md), [حوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md), [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir merkezin, nesnenin veya alanın çevresinde dönme, çepeçevre sarma ve yüzeyi kaplama |
| Çekirdek Özet 2 | İbadet ve hizmet amacıyla merkezin çevresinde devretme, kuşatıcı afet ve bütünden ayrılan dinamik birim |
| Çekirdek Özet 3 | Merkeze bağlı dinamik çeper, devridaim halindeki koruma halkası ve bütünü temsil eden operasyonel küme |
| Kritik Hata Riski | "Tâife" kavramını statik bir fırka veya mezhep sanmak, "tavaf"ı sadece bedensel yürüyüşe indirgeyerek merkeze bağlılık ve dinamik kuşatma boyutunu yitirmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طو | Yükselme, uzama, çevreleme, sınır çekme ve bir merkez etrafında toplanma (ortak anlam alanı için: [طود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AF.md) yüksek dağ; [طور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B1.md) sınır, dağ; [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) boyun eğerek çevreye uyma; [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) boyuna geçirilen halka; [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) boyuna uzama; [طوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) katlayıp sarma) | ف | Çekirdekteki kuşatma ve sınır çekme hareketine akıcılık, çeper boyunca kesintisiz dolaşma, bir yüzeyi bütünüyle süpürürcesine sarma ve bir kenar/hat boyunca devretme dinamiği kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Bir hacmin veya alanın dış çeperini belirleyip onu çepeçevre kavrama hareketini temsil eder. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dönen veya hareket eden yapının bir merkeze ve birbirine kenetlenerek bağlı kalmasını sağlar. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Çeperin dış kenarını, sınırdaki akışı ve etrafa doğru yayılan açıklığı ifade eder. |
| طوف | Merkeze tutturulmuş bir çeper hattı boyunca (çark ve kenar) kesintisiz ve döngüsel hareket ederek kuşatma | Merkezden kopmadan sınır boyunca daire çizerek dönme, bir alanın dışını çit veya halka gibi sarma, böylece bütünü koruyan veya bütünü bütünüyle kaplayan akıcı döngü. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir merkezin etrafında daire çizerek yürümek; şişirilmiş tulumların birbirine bağlanarak su üzerinde yüzdürülen ve yük taşınan sal haline getirilmesi; suyun yükselerek bütün araziyi çepeçevre kaplaması; geceleyin evlerin etrafını dolaşan muhafızın hareketi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A'şâ divanında geceleyin insanı saran kuruntuyu veya cin çarpmasını şu beyitle dile getirir: وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما / ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ (Burada "tâif", geceleyin insanın etrafını sarıp zihnini bürüyen cin/vesvese anlamında kullanılmıştır). Ayrıca Tâif şehrinin etrafına örülen sur için şair şöyle demiştir: نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا / نقارعُ الأعداءَ عن بنينا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Manzûr ve el-Halîl'in kaydettiği üzere erken dönemde her yeri bürüyen gece karanlığı veya sel "tûfân" kelimesiyle karşılanmıştır; el-Accâc'ın şiirinde gecenin ortalığı kaplaması şöyle anlatılır: وعمَّ طُوفانُ الظَّلاَمِ الأثْأَبَا (Burada tûfân, etrafı çepeçevre kuşatan zifiri karanlık selidir). |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvānü’l-Aʿşâ.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde طوف kökü, özellikle Kuzeybatı Sami dillerinde suyun yüzeyinde durma, taşma, akarak kaplama ve bir sınır boyunca hareket etme semantik alanına dayanır. İbranicede טוּף (ṭûp) ve Aramicede טוּף (ṭup) fiilleri "su üstünde yüzmek, batmadan durmak, taşmak" anlamına gelir; Nuh tufanı veya genel sel taşkınları bu kökle akrabadır. Yine İbranicedeki טוֹטָפוֹת (ṭoṭafot) kelimesi alına bağlanan ve başı çevreleyen bağ/muska anlamıyla kökün dairesel sarma ve çeper oluşturma yönüne işaret eder. Süryanicede ܛܳܦ (ṭāp) "yüzmek, su ile kaplanmak" köküyle fonetik ve semantik bir süreklilik gösterir. Arapçada bu ilksel fiziksel katman (şişirilmiş tulumlarla su üstünde yüzmek/sal yapmak ve tûfân: her yeri bürüyen su) korunmuş; bunun yanı sıra bir nesnenin, yapının veya merkezin etrafında dönme, çeper örme ve bu dairesel hareketten türeyen "gece devriyesi", "hizmet amacıyla dönüp dolaşma" ve "bütünü temsil eden öncü halka (tâife)" anlamlarına doğru zenginleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dairesel hareket, kuşatma ve yüzeyi kaplama | Kök; sal yapmak (طَوْف), her yeri basan su (طُوفان), gece devriyesi (طَائِف), Kâbe etrafında dönme (طَوَاف) ve bir bütünden ayrılan işlevsel grup (طَائِفَة) arasında dairesel hareket bağı kurar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice טוּף (ṭûp), Süryanice ܛܳܦ (ṭāp) | Kuzeybatı Sami dillerinde "su yüzeyinde kalma, taşma, sarmalama" temel anlamı ortaktır; Arapçada dairesel devir ve çeper boyutu çok daha güçlü işlenmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su ve akış kökleri | Bazı Afro-Asyatik dillerde suyun kabarması ve yayılması ile ilişkili arkaik köklerle muhtemel akrabalıklar öne sürülmüştür. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طوف | Anlamlı | Bir merkezin etrafında dönme, kuşatma, taşma | Kâbe'yi tavaf etmek, sal yapmak, tûfân ile kaplamak, tâife oluşturmak. | Hedef kök; Kur'an'da 41 kez geçer. |
| [طفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%88.md) | Anlamlı | Su yüzeyine çıkma, batmama | Suyun üstünde yüzmek, nesnenin dibe batmayıp üstte kalması (طَفَا الشيءُ). | Hedef kökün sal ve yüzme semantiğiyle doğrudan ortak çekirdektir. |
| [وطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D9%81.md) | Anlamlı | Sarkma, yoğunlaşarak yere yaklaşma | Yağmur yüklü bulutun yere doğru sarkması, kaşların göz üstüne düşmesi (سَحَابٌ أَوْطَفُ). | Kuşatıcı ve basıcı kütle hareketi bakımından anlam ilişkisi taşır. |
| [وفط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B7.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kitābü’l-ʿAyn kaydında yer almaz. |
| [فطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B7%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde Arapça kök olarak tespit edilmemiştir. | Mühmel kombinasyon. |
| [فوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B7.md) | Anlamlı | Örtme, sarma, kuşak bağlama | Bedene sarılan peştamal, örtü, havlu (فُوطَة). | Kuşatma ve sarma semantiği üzerinden hedef kökle tematik bağ kurar. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طوف | Merkez | Merkezin etrafında dinamik döngü ve çeper oluşturma | Hareketi sürekli, akıcı ve merkeze bağlı bir devridaim olarak kurar. | Tavaf, hizmet devriyesi, kuşatıcı afet ve öncü grup anlamlarını kapsar. |
| [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) | Komşu | Bir alanı dıştan emniyete alma ve çepeçevre sarma | [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) kökünde merkezden ziyade dış sınırın tahkimi ve koruma kalkanı esastır; dinamik dönüş şart değildir. | Statik veya dinamik biçimde dışarıdan sarıp muhafaza etme vurgusu taşır. |
| [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Süreklilik, devri hareket ve durmaksızın dönme | [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) dönüşün kesintisizliğini ve zaman içindeki devamını hedefler; belirli bir merkez etrafında çeper örme zorunluluğu yoktur. | Dönme ve devamlılık ana eksendir. |
| [حوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Bir nesnenin üzerinde veya çevresinde havada daireler çizme | [حوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md) daha çok kuşların veya avcıların hedef üzerinde süzülerek beklemesini anlatır; intizamlı bir ibadet veya hizmet hattı içermez. | Havada veya kararsızca etrafta dönüp dolaşma. |
| [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Halka oluşturma, dairesel kümeleşme | [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md) biçimsel ve statik daireye işaret eder; طوف ise akışkan, hareketli bir tavafı barındırır. | Halka yapma, yuvarlak biçim verme. |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabit kalma, hareket etmeme, yerinde çakılma | طوف kökünün gerektirdiği dinamizm, devir ve hareketin tam karşıtı olarak mekânda sabitliği bildirir. | Kıpırdamama, yerinden ayrılmama durumu. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طوف | Devretme, çepeçevre sarma, bölük | Merkeze bağlı dairesel hareket, yüzeyi kaplayan akış ve bütünden ayrılan dinamik birim. | Kesin |
| Latince | circumire, lustrare, inundatio | Çevresinde dolaşmak, teftiş etmek, taşmak | Circumire dairesel dolaşmayı, lustrare arınma maksatlı tavaf ve gözlemlemeyi, inundatio ise tufanı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to circumambulate, to patrol, deluge, faction | Çevresinde dönmek, devriye gezmek, tufan, müfreze | Circumambulate ibadet tavafını, patrol bekçi dönüşünü, deluge tûfânı, faction veya detachment ise tâifeyi karşılar; kökün bütüncül birliğini tek kelime vermez. | Güçlü |
| Almanca | umkreisen, umgehen, Sintflut, Gruppe | Çember çizmek, dolaşmak, tufan, grup | Umkreisen yörüngesel dönüşü, umgehen dolaşmayı, Sintflut kuşatıcı su taşkınını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | circuler, faire le tour, déluge, cohorte | Dolaşmak, etrafını tavaf etmek, tufan, birlik | Circuler akıcı dolaşımı, déluge her yeri basan suyu, cohorte ise operasyonel insan grubunu yansıtır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَافَ / يَطُوفُ / لِلطَّائِفِينَ | Beytullah'ı ibadet amacıyla tavaf etmek | Hac ve umre menâsiki, ibadetgâhın arındırılması bağlamı (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md), Hac [22:26](https://lisan.digital/tr/ayet/22:26.md)). |
| يَطَّوَّفَ | İki tepe (Safâ ile Merve) arasında gidip gelmek | Şeâirullâh bağlamında sa'y ibadeti (Bakara [2:158](https://lisan.digital/tr/ayet/2:158.md)). |
| يَطُوفُ عَلَيْهِمْ / يُطَافُ | Cennet nimetlerini sunmak için çevrelerinde dönüp durmak | Uhrevî mükâfat, hizmetkârların (vildân/gılmân) ikram devridaimi (Sâffât [37:45](https://lisan.digital/tr/ayet/37:45.md), Zuhruf [43:71](https://lisan.digital/tr/ayet/43:71.md), Tûr [52:24](https://lisan.digital/tr/ayet/52:24.md), Vâkıa [56:17](https://lisan.digital/tr/ayet/56:17.md), İnsân [76:19](https://lisan.digital/tr/ayet/76:19.md)). |
| طَوَّافُونَ | Ev halkının hizmet ve maişet için serbestçe dolaşması | Aile içi mahremiyet ve izin isteme hükümleri (Nûr [24:58](https://lisan.digital/tr/ayet/24:58.md)). |
| الطُّوفَانَ | Her şeyi bürüyen, helak edici su baskını veya afet | Nuh kavminin helaki ve Firavun hanedanına gönderilen ibret azapları (A'râf [7:133](https://lisan.digital/tr/ayet/7:133.md), Ankebût [29:14](https://lisan.digital/tr/ayet/29:14.md)). |
| طَائِفٌ | Geceleyin ansızın basan afet, yangın veya bela | Bahçe sahiplerinin (ashâb-ı cenne) ürününü helak eden gece azabı (Kalem [68:19](https://lisan.digital/tr/ayet/68:19.md)). |
| طَائِفٌ (طَيْفٌ) | Şeytandan gelen dairesel vesvese, içe çarpan kuruntu | Takva sahiplerinin şeytanın etraflarında dolaşan fısıltısını fark edip basirete ermesi (A'râf [7:201](https://lisan.digital/tr/ayet/7:201.md)). |
| طَائِفَةٌ / طَائِفَتَانِ | İnsan topluluğu, bir bütünden ayrılan grup veya takım | Savaşa katılma, ilim tahsili, hüküm infazı ve inananlar arasındaki fırkalar bağlamı (Âl-i İmrân [3:69](https://lisan.digital/tr/ayet/3:69.md), Nisa [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md), Tevbe [9:122](https://lisan.digital/tr/ayet/9:122.md), Hucurât [49:9](https://lisan.digital/tr/ayet/49:9.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ehl-i Hak ve fırkalar tartışması; şeytani vesvese | Ayetlerde geçen "tâife" kelimesinin tek bir fırkayı değil, bütünü temsil edebilecek dinamik zümreleri ifade etmesi; şeytani etkinin insanı doğrudan ele geçirmeyip dış çeperde kuruntu (طائف/طيف) üretmesi meselesi. | Kuşatıcı harici tesir ve hakikat arayışındaki topluluk ayrışması. |
| Fıkıh | Hac menâsikinde tavaf rüknü; "tâife"nin hukuki asgari sayısı | Kâbe etrafındaki tavafın şartları, tahareti, şavt sayısı; bir hükmün şahitliği veya infazı için gereken "tâife"nin (النور [24:2](https://lisan.digital/tr/ayet/24:2.md)) bir kişiden mi yoksa bir topluluktan mı oluştuğu münazarası. | İbadette belirlenmiş dairesel yörünge; hukukta kamu vicdanını temsil eden asgari heyet. |
| Tefsir | "Tâife" ile "fırka" arasındaki fark; tûfânın mahiyeti | Tâifenin toplumun içinden belirli bir işlevi icra etmek için öne çıkan aktif çekirdek grup (çeper/öncü) olarak tahlili; tûfânın her şeyi kaplayan genel azap karakteri. | Bütünün dinamik parçası ve her alanı kaplayan ilahi müdahale. |
| Hadis | Kedinin ev halkından sayılması; tavaf ibadeti hükümleri | Kedinin necis olmadığını bildiren hadiste geçen "o sizin etrafınızda çokça dolaşanlardandır" (طوافين عليكم) ifadesi; fitnelerin gecenin karanlık parçaları gibi insanları kuşatması tasviri. | İç içe yaşanan hizmet ve dolaşım serbestiyeti; insanı saran fitne dalgaları. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid merkezli ibadet mimarisi | Tavaf ve teslimiyet yörüngesi | Müminin hayatını Beytullah gibi aşkın bir merkezin etrafında yörüngeye sokması | İbadet, merkezden kopmadan onun etrafında sürekli dönerek çeper oluşturma ve istikameti koruma ameliyesidir. | Kesin |
| İlmi | İhtisaslaşma ve ilim tebliği | İlimde derinleşen öncü heyet (طَائِفَةٌ) | Toplumun tamamı yerine bir grubun din ilimlerinde derinleşip dönerek toplumu uyarması | Bilgi üretiminde işbölümü; toplumun güvenliğini sağlayan fikri çeper ve nöbetleşe ilim tahsili (Tevbe [9:122](https://lisan.digital/tr/ayet/9:122.md)). | Kesin |
| Siyasi | Savunma, nöbet ve kamu düzeni | Devriye ve operasyonel askeri müfreze | Tehlike anında bütünü korumak üzere dış çeperde nöbet tutan ve devreden birim | Savaşta bir kısmın namaz kılıp diğer bir kısmın teyakkuzda beklemesi (Nisa [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)); siyasi gövdenin dinamik halkalarla tahkimi. | Kesin |
| İktisadi | Servetin dolaşımı ve piyasa hizmeti | Akışkan mübadele ve hizmet sirkülasyonu | Kaynakların atıl kalmayıp toplum katmanları arasında kesintisiz devridaim etmesi | Hizmetkârların ve ticaret erbabının pazar içinde sürekli dolaşarak ihtiyaçları gidermesi, darlık anında çeperin merkeze akması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yörünge mekaniği, girdap (vorteks) ve kapalı eğri integrali | Fizikte bir çekim merkezinin etrafında dönen cisimlerin yörünge dinamiği; akışkanlar mekaniğinde sıvının bir merkez etrafında dönerek oluşturduğu vorteks ve korunumlu alanlardaki dairesel akı ($\oint \vec{F} \cdot d\vec{r}$). | Kesin |
| Beşeri bilimler | Rotasyonel örgütlenme, çeper koruması ve esnek tim yapılanması | Sosyolojide ve askeri stratejide bütünü korumak amacıyla merkez etrafında nöbetleşe dönen ekipler; hiyerarşik piramit yerine merkeze eşit mesafede devriye gezen otonom çeper ağları. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | "Tâife" kelimesini sadece bölünmüş, parçalanmış hizip, fraksiyon veya mezhep manasına hapsetmek; "tavaf"ı sadece fiziksel bir tur sayıp merkeze olan bağlılık ve devridaim boyutunu dışarıda bırakmak; "tûfân"ı sadece Nuh kıssasına ait yerel bir su taşması sanmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, durağanlığı reddeden her türlü merkezcil ve dairesel hareketi kapsar. Tâife, toplum gövdesinden kopmuş ayrılıkçı bir klik değil, belirli bir misyonu (ilim, cihat, teyakkuz, şahitlik) ifa etmek üzere bütünü temsilen hareket eden dinamik görev gücüdür. Tûfân ve tâif ise insanı veya arazini çepeçevre sarıp etkisiz kılan her türlü kuşatıcı afettir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal işbölümü ayetlerini (Tevbe [9:122](https://lisan.digital/tr/ayet/9:122.md)) mezhepçilik meşruiyeti gibi okumak; Kâbe'deki tavafı metafizik ve kozmik yörüngesinden koparıp ritüelist bir şekle indirgemek; şeytanın "tâif"ini insanın iradesini yok eden kesin bir büyü gibi görüp sorumluluktan kaçmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, toplum ve ibadet tasavvurundaki dinamik dengeyi açıklar. Varlık statik bir yığın değil, bir merkez etrafında dönen (tavaf eden) bir nizamdır. Toplum ise atıl bir kitle değil, nöbetleşe vazife icra eden dinamik birimlerin (tâifelerin) oluşturduğu koruyucu bir çeper örgütlenmesidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac ve Kâbe ibadetini düzenleyen ayetlerde (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md), Hac [22:26](https://lisan.digital/tr/ayet/22:26.md)); toplumsal işbölümü, askeri savunma ve ilim seferberliğini anlatan pasajlarda (Nisa [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md), Tevbe [9:122](https://lisan.digital/tr/ayet/9:122.md)); cennet hayatının ikram ve hizmet tasvirlerinde (Vâkıa [56:17](https://lisan.digital/tr/ayet/56:17.md), İnsân [76:19](https://lisan.digital/tr/ayet/76:19.md)); şeytanın nüfuz etme taktiklerini bildiren ikazlarda (A'râf [7:201](https://lisan.digital/tr/ayet/7:201.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların tek tip, katı ve monolitik bir kitle olması gerektiği yanılgısını düzeltir; toplumsal canlılığın ve dengenin farklı işlevleri üstlenen "tâifeler" aracılığıyla sağlandığını gösterir. Şeytani vesvesenin kişiyi içten işgal etmeden önce dış çeperde dairesel tacizler yaptığını bildirerek müminin teyakkuz bilincini inşa eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir merkezin, alanın veya nesnenin etrafında kesintisiz daire çizerek yürümek, şişirilmiş tulumlarla su üstünde yüzmek, suyun her tarafı bürüyüp kaplaması ve gece bekçisinin koruma amacıyla evlerin çevresini dolaşması.
- Soyut anlam: Bir hakikat merkezine rabıta ile bağlanarak onun etrafında intizamlı bir yörünge kurma, bu hareketle dış sınırları koruma altına alma, tehlikeleri savuşturma ve bütünü temsil eden operasyonel bir dinamizm kazanma.
- Sistematik karşılık: Sosyal ve dini mimaride merkez-çeper ilişkisi; merkezin kutsiyetini/çekimini tavaf ile teyit eden ve dış sınırları nöbetleşe koruyan devriye ve ihtisaslaşma sistemi.
- LaTeX modeli: $$\vec{r}(t) = \vec{r}_0 + R \begin{pmatrix} \cos(\omega t) \\ \sin(\omega t) \end{pmatrix} \quad \implies \quad \oint_{\partial \Omega} \vec{v} \cdot d\vec{\ell} = \Gamma \neq 0$$
- LaTeX açıklaması: Formüldeki birinci ifade, hareketlinin sabit bir merkez etrafında ($\vec{r}_0$), belirli bir yarıçapta ($R$) ve açısal hızla ($\omega$) dairesel bir yörüngede kesintisiz devrettiğini (tavaf ve devriye hareketini) modeller. İkinci ifade ise bu kapalı sınır eğrisi ($\partial \Omega$) boyunca gerçekleşen akışkan çizgisel integralin sıfırdan farklı bir sirkülasyona ($\Gamma$) sahip olduğunu; yani hareketin durağan olmayıp merkezi bütünüyle kuşatan dinamik bir çeper akışı ve girdap (tûfân/tâife dinamiği) ürettiğini matematiksel olarak temsil eder.

## Geçtiği ayetler (35 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/2:125.md) — لِلطَّائِفِينَ

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

### [Bakara 2:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/2:158.md) — يَطَّوَّفَ

إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمَا وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Safa ile Merve Allah’ın nişanelerindendir. Artık kim hacc veya umre niyetiyle Ka’be ’yi ziyaret ederse bu ikisini de tavaf etmesinde bir beis yoktur. Kim gönüllü olarak iyilik yaparsa muhakkak ki Allah; Şakir’dir, Alim’dir.

### [Ali İmran 3:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:69.md) — طَائِفَةٌ

وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يُضِلُّونَكُمْ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’tan bir taife; sizi şaşırtmak istediler. Halbuki onlar; kendilerinden başkasını şaşırtmazlar da farkına varmazlar.

### [Ali İmran 3:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:72.md) — طَائِفَةٌ

وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهَارِ وَاكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’tan bir güruh şöyle dedi: Varın o mü’minlere indirilenlere güpegündüz iman edin. Sonunda da dönüp küfredin. Belki onlar da dönerler.

### [Ali İmran 3:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:122.md) — طَائِفَتَانِ

إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O zaman sizden iki takım bozulmaya yüz tutmuştu. Halbuki onların dostu Allah idi. Mü’minler yalnız Allah’a güvenip, dayansınlar.

### [Ali İmran 3:154](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/3:154.md) — طَائِفَةً · وَطَائِفَةٌ

ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا يَغْشَى طَائِفَةً مِنْكُمْ وَطَائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجَاهِلِيَّةِ يَقُولُونَ هَلْ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ مَا لَا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كَانَ لَنَا مِنَ الْأَمْرِ شَيْءٌ مَا قُتِلْنَا هَاهُنَا قُلْ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلَى مَضَاجِعِهِمْ وَلِيَبْتَلِيَ اللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمْ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Sonra o üzüntünün ardından, üzerinize öyle bir emniyet ve öyle bir uyku indirdi ki; içinizden bir kısmını bürüyordu, bir kısmı da canları sevdasına düşmüştü. Allah’a karşı cahiliyet zannı gibi haksız bir zan besliyorlar. Bu işten bize ne? diyorlardı. De ki: Bütün iş Allah’ındır. İçlerinde sana açmadıkları birşey gizliyorlar. Bu, bize ait birşey olsaydı burada öldürülmezdik, diyorlar. De ki: Evlerinizde olsaydınız üzerlerine ölüm yazılmış olanlar yine mutlaka devrilecekleri yerlere çıkıp gideceklerdi. Bu; göğüslerinizin içindekini yoklamak, kalblerinizdekini temizlemek içindir. Allah, göğüslerdekini bilendir.

### [Nisa 4:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/4:81.md) — طَائِفَةٌ

وَيَقُولُونَ طَاعَةٌ فَإِذَا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذِي تَقُولُ وَاللَّهُ يَكْتُبُ مَا يُبَيِّتُونَ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا

Meal (IK): Sana; peki, derler. Yanından ayrıldıktan sonra da içlerinden bir grup sana söylediklerini hilafına geceleyin plan kurarlar. Allah gece tasarladıklarını yazıyor. Onlara aldırış etme. Allah’a tevekkül et. Vekil olarak Allah yeter.

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/4:102.md) — طَائِفَةٌ

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Nisa 4:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/4:113.md) — طَائِفَةٌ

وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَرَحْمَتُهُ لَهَمَّتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ وَكَانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيمًا

Meal (IK): Eğer Allah’ın lütfu ve rahmeti üzerinde olmasaydı; onlardan bir takımı seni saptırmaya çalışırdı. Halbuki onlar, kendilerinden başkalarını saptıramazlar. Sana da bir zarar veremezler. Allah, sana kitabı ve hikmeti indirmiş, bilmediğini öğretmiştir. Ve Allah’ın senin üzerindeki lütfu çok büyük olmuştur.

### [En'am 6:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/6:156.md) — طَائِفَتَيْنِ

أَنْ تَقُولُوا إِنَّمَا أُنْزِلَ الْكِتَابُ عَلَى طَائِفَتَيْنِ مِنْ قَبْلِنَا وَإِنْ كُنَّا عَنْ دِرَاسَتِهِمْ لَغَافِلِينَ

Meal (IK): Demeyesiniz ki: Bizden önce kitab, yalnız iki topluluğa indi. Bizim ise onlarınkinden hiç haberimiz yok.

### [Araf 7:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/7:87.md) — طَائِفَةٌ · وَطَائِفَةٌ

وَإِنْ كَانَ طَائِفَةٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ وَطَائِفَةٌ لَمْ يُؤْمِنُوا فَاصْبِرُوا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَنَا وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ

Meal (IK): Eğer içinizden bir kısmı benimle gönderilene inanmış, bir kısmı da inanmamışsa; Allah, aranızdaki hükmü verinceye kadar sabredin. O; hüküm verenlerin en hayırlısıdır.

### [Araf 7:133](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/7:133.md) — الطُّوفَانَ

فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ وَالْقُمَّلَ وَالضَّفَادِعَ وَالدَّمَ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ فَاسْتَكْبَرُوا وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine, biz de birbirinden ayrı mucizeler olarak başlarına tufan, çekirge, haşerat, kurbağalar ve kan gönderdik. Yine de büyüklük taslayıp suçlular güruhu oldular.

### [Araf 7:201](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/7:201.md) — طَائِفٌ

إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ

Meal (IK): Muhakkak ki takvaya erenler; onlar şeytan tarafından bir vesveseye uğrayınca iyice düşünürler. Bir de bakarsın ki gördürücüdürler.

### [Enfal 8:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/8:7.md) — الطَّائِفَتَيْنِ

وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Hani Allah; iki taifeden birini size vaadediyordu. Siz ise, kuvvetli bulunmayanın sizin olmasını arzu ediyordunuz. Allah ta istiyordu ki; sözleriyle hakkı gerçekleştirsin ve kafirlerin kökünü kessin.

### [Tevbe 9:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/9:66.md) — طَائِفَةٍ · طَائِفَةً

لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Mazeret beyan etmeyin, gerçekten siz, inanmanızdan sonra küfrettiniz. İçinizden bir topluluğu affetsek bile, mücrimler oldukları için bir topluluğa azab ederiz.

### [Tevbe 9:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/9:83.md) — طَائِفَةٍ

فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِينَ

Meal (IK): Allah, seni onlardan bir topluluğa geri döndürür de; senden savaşa çıkmak için izin isterlerse; de ki: Benimle hiç bir zaman çıkmayacaksınız. Benim yanımda hiç bir düşmanla savaşmayacaksınız. Çünkü siz, baştan oturup kalmaya razı oldunuz. Artık siz, geri kalanlarla birlikte oturun.

### [Tevbe 9:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/9:122.md) — طَائِفَةٌ

وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ

Meal (IK): Mü’minlerin hepsi de seferber olacak değildirler. Her topluluktan bir taifenin dinini iyi öğrenmek ve kendisine döndüklerinde kavmini uyarmak üzere geri kalmaları gerekmez mi? Olur ki kaçınırlar. 9

### [Hac 22:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/22:26.md) — لِلطَّائِفِينَ

وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقَائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani İbrahim’e: Bana hiç bir şeyi ortak koşma, tavaf edenler, kıyama duranlar, rüku edenler ve secdeye varanlar için evimi temiz tut, diye Kabe’ nin yerini hazırlamıştık.

### [Hac 22:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/22:29.md) — وَلْيَطَّوَّفُوا

ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ

Meal (IK): Bilahare kirlerini gidersinler, adaklarını yerine getirsinler ve Beyt el Atik’i tavaf etsinler.

### [Nur 24:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/24:2.md) — طَائِفَةٌ

الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Zina eden kadın ve zina eden erkeğin her birine yüzer değnek vurun. Allah a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dini hususunda bir acıma tutmasın. Mü’minlerden bir grup da bunların azabına şahid olsun.

### [Nur 24:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/24:58.md) — طَوَّافُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Kasas 28:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/28:4.md) — طَائِفَةً

إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءَهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Gerçekten, Firavun, yeryüzünde zorbalığa yöneldi ve halkını sınıflara ayırdı. İçlerinden bir zümreyi güçsüz bularak oğullarını boğazlıyor, kızlarını diri bırakıyordu. Çünkü o, bozgunculardandı.

### [Ankebut 29:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/29:14.md) — الطُّوفَانُ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Nuh’u, kavmine gönderdik. Aralarında elli yılı müstesna olmak üzere bin yıl kaldı. Sonunda onlar, zulme devam edip dururken kendilerini tufan yakalayıverdi.

### [Ahzab 33:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/33:13.md) — طَائِفَةٌ

وَإِذْ قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ يَاأَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا

Meal (IK): Hani onlardan bir grup demişti ki: Ey Medine halkı; sizin için tutunacak bir yer yok. Artık geri dönün. İçlerinden bir grup da peygamberden izin isteyerek diyorlardı ki: Evlerimiz düşmana açıktır. Halbuki evleri açık değildi. Onlar, sadece kaçmak istiyorlardı.

### [Saffat 37:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/37:45.md) — يُطَافُ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ

Meal (IK): Kendilerine kaynaktan doldurulmuş kadehler sunulur,

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/43:71.md) — يُطَافُ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Hucurat 49:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/49:9.md) — طَائِفَتَانِ

وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

Meal (IK): Eğer mü’minlerden iki taife çarpışacak olursa; aralarını düzeltin. Şayet biri diğeri üzerine saldırırsa; saldıranlarla Allah’ın buyruğuna dönünceye kadar savaşın. Eğer dönerlerse; artık adaletle aralarını bulun ve adil davranın. Şüphesiz ki Allah; adil davrananları sever.

### [Tur 52:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/52:24.md) — وَيَطُوفُ

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ غِلْمَانٌ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ لُؤْلُؤٌ مَكْنُونٌ

Meal (IK): Sedefleri içinde gizlenmiş inci gibi civanlar da kendileri için etraflarında döner.

### [Rahman 55:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/55:44.md) — يَطُوفُونَ

يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ

Meal (IK): Onlar bununla kaynar su arasında dolaşır dururlar.

### [Vakıa 56:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/56:17.md) — يَطُوفُ

يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ

Meal (IK): Ölümsüz civanlar etraflarında dolaşırlar.

### [Saff 61:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/61:14.md) — طَائِفَةٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا أَنْصَارَ اللَّهِ كَمَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ لِلْحَوَارِيِّينَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ فَآمَنَتْ طَائِفَةٌ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَكَفَرَتْ طَائِفَةٌ فَأَيَّدْنَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُوا ظَاهِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz Allah’ın yardımcıları olun. Nitekim Meryem oğlu İsa, havarilere: Allah’a giden yolda benim yardımcılarım kimlerdir? deyince, havariler demişlerdi ki: Biziz, Allah’ın yardımcıları. İsrailoğullarının bir takımı böylece inanmış, bir takımı da küfretmişti. Nihayet Biz, o iman edenleri düşmanlarına karşı destekledik de böylece üstün geldiler.

### [Kalem 68:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/68:19.md) — فَطَافَ · طَائِفٌ

فَطَافَ عَلَيْهَا طَائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَهُمْ نَائِمُونَ

Meal (IK): Ama onlar, daha uykuda iken; Rabbının katından gönderilen bir salgın onu sardı da,

### [Müzzemmil 73:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/73:20.md) — وَطَائِفَةٌ

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَى وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki Rabbın; senin, gecenin üçte ikisi, yarısı ve üçte biri içinde kalktığını bilir. Seninle beraber olan bir topluluğun da. Gece ve gündüzü Allah, takdir eder. Sizin onu sayamayacağınızı bildiğinden tevbenizi kabul etmiştir. Öyleyse Kur’an’dan kolayınıza geleni okuyun. İçinizden hasta olacakları, Allah’ın lutfundan aramak üzere yeryüzünde dolaşacak olanları ve Allah yolunda savaşacak olanları şüphesiz ki Allah bilir. O halde ondan kolayınıza geleni okuyun, namazı kılın, zekatı verin ve Allah’a güzel bir ödünç verin. Kendiniz için hayırdan ne takdim ederseniz; Allah katında onu mükafat bakımından daha büyük ve daha hayırlı olarak bulursunuz. Ve Allah’tan mağfiret dileyin. Muhakkak ki Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [İnsan 76:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/76:15.md) — وَيُطَافُ

وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا

Meal (IK): Çevrelerinde gümüş kupalar ve billur kaseler dolaştırılır.

### [İnsan 76:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/ayet/76:19.md) — وَيَطُوفُ

وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا

Meal (IK): Çevrelerinde ölümsüz gençler dolaşır ki; onları gördüğünde saçılmış bir inci sanırsın.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Çeper demektir. Çeper yapmak el ele vererek halka oluşturmaktır. Bir iş yapmak için oluşmu gruba taife denmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والفاء و و ا ي ء معهما
ط ف و، ط ف ي، ط و ف، و ط ف، ف و ط، ط ي ف، ط ف أ، ف ط أ مستعملات
طفو:
طفي:
طفا الشّيءُ فوقَ الماءِ يَطْفُو طَفْواً، وقد يُقالُ للثّور الوْحشيّ إذا علا رملةً: طَفا فَوْقَها. قال العجّاج:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا
وفي الحديث: "اقتُلوا ذا الطُّفْيَتَيْن"، أُراه شَبَّهَ الخَطَّينِ على ظَهره بطُفْيَتَينِ. والطَّفْية من خُوصِ المُقْل، وهي حجازيّة، وجمعُها: طُفَى. والطّفْية: حيّة ليّنة خبيثة، قيل: هي بتراءُ قصيرةُ الذَّنَب.
طوف:
الطَّوْف: قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها، ثمَّ يُشَدُّ بَعْضُها إلى بَعْضٍ كهيئة سَطْحٍ فوق الماء، يُحْمَل عليها المِيرةُ، ويُعْبَرُ عليها.
والطُّوفانُ: الماءُ الذّي يَغْشَى كلَّ مكانٍ، ويُشَبَّهُ به الظَّلامُ، قال العجّاج:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا
الأَثأَبُ: شَجَرٌ مثل الطَّرْفاء، أكبر منه. والطَّوَفان: مَصْدَر طافَ يَطُوفُ. فأمّا طاف بالبيت يطوف فالمصدر: طَوَافٌ. وأطاف بهذا الأمرِ، أي: أحاط به، فهو مُطِيفٌ.
وطائفةٌ من النّاسِ واللَّيْل، أي: قِطعةٌ، والطّائفُ الذي بالغور سُمِّي به الحائط الذّي بَنَوا حولها في الجاهليّة، حصّنُوها به، قال:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا
والطّائف: العاسُّ بالليل. والطّوافون: الممالك.
وطف:
الوَطَفُ: كَثْرةُ شَعَرِ الحاجبين والأشفار، واسترخاؤه.
وسَحابةً وطفاءُ: كأنّما بوَجْهِها حِمْلٌ ثَقيلٌ.
ويقال في الشِّعْر: ظلامٌ أوطف.
فوط:
الفُوَطُ: ثيابٌ تُجْلَبُ من الهِنْد، الواحدةُ: فُوطة، وهي غِلاظٌ قِصارٌ تكونُ مَآزِر.
طيف:
كلُّ شيء يَغشَى البَصَرَ من وَسواس الشّيطان فهو طيف. وما في الأشعار من الطَّيْف، نحو قوله:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا
يعني: أنّه يرى خيالَها في مَنامه، فذلك طَيْفُها.
طفا:
طَفِئَتِ النّارُ تَطفَأُ طُفُوءاً: سكن لَهَبِها وبَرَد جَمْرُها، وأَطفَأْتُها.
فطأ:
الفَطَأُ في سَنامِ البَعير بعيرٌ أَفْطَأُ الظَّهر فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً.
وتَفاطَأً فلانٌ: وهو أَشَدُّ من التّقاعُسِ وتَفاطأَ فلانٌ في مَشْيِه، أي: تمايَلَ من السِّمَنِ، وهو يَتَفاطَأُ تَفاطُوأ.

##### Türkçe

باب **الطاء** و**الفاء** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ط ف و**، **ط ف ي**، **ط و ف**، و **و ط ف**، **ف و ط**، **ط ي ف**، **ط ف أ**، **ف ط أ** مستعملات

**طفو**:
**طفي**:
**طفا** şey suyun üstünde yükseldi; **يَطْفُو** **طَفْواً**. Ve vahşî boğa bir kum tepesine çıktığında ona denilir: onun üstünde **طَفا**. **العجّاج** dedi:
وإن تَلَقَّتْه العَقاقيلُ طَفا

Hadiste: "اقتُلوا ذا **الطُّفْيَتَيْن**"، zannediyorum ki sırtındaki iki çizgiyi iki **طُفْيَتَين**e benzetti. Ve **الطَّفْية** **المُقْل**’ün **خُوص**’undandır; o Hicazîdir; onun çoğulu: **طُفَى**. Ve **الطّفْية**: yumuşak, habis bir yılandır; denildi ki: o, kısa kuyruklu **بتراء**dır.

**طوف**:
**الطَّوْف**: içinde şişirilen kırbalardır; sonra onların bir kısmı bir kısmına, su üstünde bir satıh heyeti gibi bağlanır; onun üzerinde azık taşınır ve onun üzerinden geçilir.

Ve **الطُّوفانُ**: her yeri kaplayan sudur; karanlık da ona benzetilir. **العجّاج** dedi:
وعمَّ طُوفانُ الظَّلام الأَثْأَبا

**الأَثأَبُ**: **الطَّرْفاء** gibi bir ağaçtır; ondan daha büyüktür. Ve **الطَّوَفان**: **طافَ يَطُوفُ**’un mastarıdır. Amma evin etrafında **طاف** eder, **يطوف** ederse mastar: **طَوَافٌ**dur. Ve bu iş ile **أطاف** etti; yani: onu kuşattı; o hâlde o **مُطِيفٌ**tir.

Ve insanlardan ve geceden bir **طائفةٌ**; yani: bir parça. Ve **الغور**’daki **الطّائف** onunla adlandırıldı: cahiliyyede onun etrafına yaptıkları duvar; onunla onu tahkim ettiler. Dedi:
نحن بَنَيْنا طائفاً حَصِينا		نقارعُ الأعداءَ عن بنينا

Ve **الطّائف**: geceleyin dolaşan bekçidir. Ve **الطّوافون**: memleketlerdir.

**وطف**:
**الوَطَفُ**: kaşların ve kirpiklerin kıllarının çokluğu ve onun sarkmasıdır.

Ve **سَحابةً وطفاءُ**: sanki onun yüzünde ağır bir yük varmış gibidir.

Ve şiirde denilir: **ظلامٌ أوطف**.

**فوط**:
**الفُوَطُ**: Hind’den getirilen elbiselerdir; teki: **فُوطة**; ve onlar kalın, kısa olup peştamal olurlar.

**طيف**:
Şeytanın vesvesesinden gözü kaplayan her şey **طيف**tir. Ve şiirlerdeki **الطَّيْف**’ten olan, onun sözü gibi:
أَرَّقَني زائرُ طَيْفٍ أَرَّقا

Yani: uykusunda onun hayalini görür; işte o, onun **طَيْف**idir.

**طفا**:
**طَفِئَتِ** ateş **تَطفَأُ** **طُفُوءاً**: alevi sakinleşti ve koru soğudu; ve ben onu **أَطفَأْتُ**.

**فطأ**:
**الفَطَأُ** deve hörgücündedir; sırtı **أَفْطَأُ** olan deve; **فَطِئَ يَفْطَأُ فَطَأً**.

Ve falan kimse **تَفاطَأً** etti: o, gevşeklikten daha şiddetlidir. Ve falan kimse yürüyüşünde **تَفاطأَ** etti; yani: şişmanlıktan sallandı; ve o, **يَتَفاطَأُ تَفاطُوأ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طافَ حول الشيء يَطوفُ طَوْفاً وطَوَفاناً، وتَطَوَّفَ واسْتَطَافََ، كله بمعنًى. ورجلٌ طافٌ، أي كثير الطَوافِ. والطَوْفُ: قِرَبٌ يُنفخ فيها ثم يُشَدُّ بعضها إلى بعض فتُجْعَل كهيئة السطح يُرْكبُ عليها في الماء ويُحْمَلُ عليها، وهو الرَمَثُ، وربما كانَ من خشب. والطَوْفُ: الغائط. تقول منه: طَافَ يَطوفُ طَوْفاً، واطَّاف اطِّيافاً، إذا ذهب إلى البراز ليتغوَّط. والطائِفُ العسسُ. وطائِفُ القوسِ: ما بين السِيَةِ والأبْهَرِ. والطائِفةُ من الشيء: قطعةٌ منه. وقوله تعالى: "ولْيَشْهَدْ عذابَهُما طائفِةٌ من المؤمنين": الواحد فما فوقه. والطوفانُ: المطرُ الغالبُ والماءُ الغالبُ يَغشى كلَّ شيء، قال تعالى: "فأخذهم الطوفانُ وهُمْ ظالِمُون". قال الأخفش: واحدها في القياس طُوفانَةٌ. وأنشد:
غَيَّرَ الجـدَّةَ مـن آياتـهـا		خُرُقُ الريحِ وطوفانُ المَطَر
قال الخليل بن أحمد: وقد شبه العجاجُ ظلام الليل بذلك، فقال:
حتَّى إذا ما يَوْمُها تَصَبْصَبا
وعَمَّ طوفانُ الظلامِ الأَثأَبا
ويقال: أخذه بطوفِ رقبته وبطَافِ رقبته، مثل صوفِ رقبته. وتَطَوَّفَ الرجل، أي طافَ. وطَوَّفَ، أي أكثر التَطْوافَ. وأطافَ به، أي ألَمَّ به وقاربه. قال بشر:
أبو صِبْيَةٍ شُعْثٍ يُطيفُ بشَخْصِهِ		كَوالِحُ أمثالُ اليعاسيبِ ضُمَّـرُ

##### Türkçe

**طافَ** şeyin etrafında dolaştı; **يَطوفُ** **طَوْفاً** ve **طَوَفاناً** (dolaşmak); **تَطَوَّفَ** ve **اسْتَطَافَ**; hepsi bir mânâdadır. Ve **رجلٌ طافٌ**: yani **الطَوافِ**ı çok olan.

Ve **الطَوْفُ**: içine üflenen sonra bir kısmı bir kısmına bağlanan kırbalardır; su içinde üzerine binilen ve üzerinde taşınılan bir satıh heyeti üzere yapılır; o **الرَمَثُ**tur; bazen de ağaçtan olur.

Ve **الطَوْفُ**: dışkıdır. Ondan şöyle dersin: **طَافَ يَطوفُ طَوْفاً** ve **اطَّاف اطِّيافاً**; büyük abdest için gidip dışkıladığı zaman.

Ve **الطائِفُ**: gece bekçileri/kol gezenlerdir.

Ve **طائِفُ القوسِ**: **السِيَةِ** ile **الأبْهَرِ** arasıdır.

Ve **الطائِفةُ** şeyden: ondan bir parçadır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “ولْيَشْهَدْ عذابَهُما **طائفِةٌ** من المؤمنين”: bir (kişi) ve onun üstü.

Ve **الطوفانُ**: galip yağmur ve galip su; her şeyi kaplar. Yüce Allah dedi: “فأخذهم **الطوفانُ** وهُمْ ظالِمُون”. **الأخفش** dedi: kıyasta onun bir teki **طُوفانَةٌ**dur. Ve şu beyti okudu:
غَيَّرَ الجـدَّةَ مـن آياتـهـا		خُرُقُ الريحِ وطوفانُ المَطَر

**الخليل بن أحمد** dedi: **العجاجُ** gece karanlığını da bununla benzetmiştir; şöyle dedi:
حتَّى إذا ما يَوْمُها تَصَبْصَبا
وعَمَّ طوفانُ الظلامِ الأَثأَبا

Ve denilir: onu boynunun **طوفِ**u ile ve boynunun **طَافِ**ı ile yakaladı; boynunun **صوفِ**u gibi.

Ve **تَطَوَّفَ** adam: yani dolaştı. Ve **طَوَّفَ**: yani **التَطْوافَ**ı çoğalttı. Ve **أطافَ به**: yani ona uğradı ve ona yaklaştı. **بشر** dedi:
أبو صِبْيَةٍ شُعْثٍ يُطيفُ بشَخْصِهِ		كَوالِحُ أمثالُ اليعاسيبِ ضُمَّـرُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ف ( وايء )
طفا ، طفأ ، طوف ، طيف ، وطف ، فطأ ، فوط .
( طفا ) : رُوِيَ عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه ذكَر الدَّجَّالَ فقال : كأن عينَه عِنَبَةٌ طافِيَة .
قال أبو العبَّاس : وسُئل عن تفسيره فقال : الطافِية من العِنَب : الحَبَّة التي قد خَرجتْ عن حَدِّ نِبْتَةِ أَخواتِها من الحَبّ فنتأتْ وظهرتْ . قال : ومنه الطّافي من السَّمَك لأنه يعلو ، ويَظهرُ على رأس الماء .
وقال الليث : طَفَا الشيءُ فوقَ الماءِ يطفو طَفْواً ، وقد يقال للثور الوحشيّ إذا عَلاَ رَمْلَةً : طَفَا فَوْقها .
قال العجّاج :
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
وفي حديث آخر عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : اقْتلُوا الجانّ ذا الطفيَتين والأبتَر .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : الطفْيَةُ : خُوصة المُقْل وجمعها طُفًى . قال : وأراهُ شَبَّه الخَطَّين اللذَين على ظهرِه بخُوصتَين من خُوص المُقْل ، وأنشد بيتَ أبي ذؤيب :
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
وأنشد ابن الأعرابيّ :
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
قال : طَفَا أي نزَا بجَهلِه إذا تَرَزَّنَ الحَليم .
سلمَةُ عن الفرّاء : الطُّفاوِيُّ مأخوذٌ من الطُّفاوَة ، وهي الدارة حولَ الشمس .
وقال أبو حاتم : الطفَاوَة الدَّارة التي حَوْل القمر ، وكذلك طُفَاوَةُ القِدْر ما طفَا عليها من الدّسَم .
قال العجّاج :
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
والجُمّل الذين يُذيبُون الشّحْمَ .
طفأ : قال الله جلّ وعزّ : ( كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ) ( المائدة : 64 ) أي أَهمَدَها حتى تبْرُدَ ، وقد طَفِئَتْ تطفَأ طُفُوءًا ، والنار سَكَن لهبُها وجَمْرُها يتَّقد فهي خامدة ، فإذا سَكَن لهبُها وبرَدَ جمرُها فهي هامدة طافئة .
طوف طيف : قال الله جلّ وعزّ : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ ) ( الأعراف : 133 ) .
قال الفرّاء : أَرسل اللَّهُ عليهم السماءَ سَبْتاً فلَم تُقلِع لَيْلاً ولا نهاراً ، فضاقَتْ بهم الأرضُ ، فسألوا مُوسى أن يُرْفع عنهم ، فرُفع ، فلم يتوبوا .
وأخبرني المنذريّ عن أبي بكر الخطّابي ، عن محمد بن يزيد ، عن يحيى بن يمان عن المنهال بن خليفة ، عن الحجّاج ، عن الحكم بن حَبْناء عن عائشة قالت : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) الطوفان المَوْت .
وأخبرني عن أبي العباس أنه قال : قال الأخفش في قوله : ( فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ( قال : واحدتُه في القياس طُوفَانَةٌ ، وأنشد فقال :
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
قال : وهو من طافَ يطوف .
وقال أبو العباس : الطوفان مصدرٌ مثلُ الرُّجحان والنُّقصان ، فلا حاجة إلى أن نطلبَ له واحداً .
وقال غيره : يقال لِشدّة سوادِ الليل طُوفان .
وقال الرّاجز :
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
وقال الزجّاج : الطوفان من كلّ شيء ، ما كان كثيراً مُحيطاً مُطيفاً بالجماعة كلها كالغَرَق الذي يَشمل المدُن الكثيرَة ، يقال له : طُوفَانٌ ، وكذلك القَتْل الذَّريع طُوفان ، والموت الجارفُ طوفان .
وقال الفرّاء في قوله جلّ وعزّ : ( طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ) ( النور : 58 ) هذا كقولك في الكلام : إنما هُمْ خَدَمُكم ، وطوَّافون عليكم ، قال : ولو كان نَصباً كان صواباً تُخْرِجه مِن عليهم .
وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيْثم قال : الطائف هو الخادم الذي يَخدمُك برفِق وعناية ، وجمعه الطوّافون ، وقول النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) في الهرّة : إنما هي من الطوّافات في البيت ، أراد والله أعلم أنها من خَدَم البيت .
وقال الفراء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( إِذَا
مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ) ( الأعراف : 201 ) وقرىء ) إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ الطائف والطيْف سواء ، وهو ما كان كالخَيال ، والشيءُ يُلمّ بك .
وقال الهذَلي :
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
وروى ابن أبي نجيح عن مجاهد ، إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ ( قال : الغَضَب . رَوَى الحكمُ عن عكرمةَ في قوله : إذا مَسَّهم طَيْفٌ من الشيطان تذكروا ، قال ابن عباس : الطيْفُ الغَضَبُ :
قلتُ : الطَّيْفُ في كلام العَرَب الجُنون ، رواه أبو عبيد عن الأحمر ، وقيل : الغضَبُ طيفٌ لأن عَقْلَ من استفزّه الغَضَبُ يَعزُبُ حتى يَصيرَ في صورة المجنون الذي زال عقلُه ، وينبغي للعاقل إذا أحسَّ من نفسه إفراطاً في الغَضب أن يَذكُر غَضَب الله على المُسْرِفين ، فلا يُقدم على ما يوبِقُه ، ونسألُ الله توفيقَنا للقَصْد في جميع الأحوال إنه الموفق له .
ولا حول ولا قوة إلا به .
وقال غيره : طُفْت أطوفُ طَوْفاً وطَوَافاً ، وطاف الخيالُ يَطيف طَيْفاً .
وقال اللّيث : كلُّ شيءٍ يَغشى البصَر مِن وَسْواسِ الشيطان فهو طَيْف ؛ قال : ويقال أَطافَ فلانٌ بالأمر إذا أَحَاطَ به ، والطائف : العاسُّ باللّيل ، قال : والطائفُ الّتي بالغَوْرِ سُمِّيت طائفاً لحائِطها المبنيِّ حولَها المحدق بها ، والطائفة من كل شيء قِطْعةٌ ، يقال : طائفةٌ من الناس ، وطائفةُ من اللّيل ، ويقال : طاف بالبيت طَوَافاً ، واطَّوَّف اطِّوّافاً ، والأصل تَطَوّفَ تَطَوُّفاً ، وطافَ طَوْفاً وطِوافاً .
أبو عبيد عن الأحمر : يقال لأوّل ما يَخرُج من بطن الصبي : عِقْيٌ ، فإذا رضِعَ فما كان بعد ذلك قيل : طافَ يَطوفُ طَوْفاً .
وقال ابن الأعرابي مِثلَه ، وزاد فقال : أطَّاف يَطاف اطِّيافاً ، إذا أَلقَى ما في جَوفِه ، وأنشد :
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
جابان : اسم جمَل ، والمطاف ، موضعُ الطواف حولَ الكعبة .
وقال الليث : الطوف قِرَبٌ ينفخ فيها ثم يشد بعضها إلى بعض كهيئة سطح فوقَ الماء يُحمل عليها الميرة ، ويُعبَر عليها .
قلتُ : الطَّوْف الّذي يُعبَر عليه في الأنْهار الكبار تُسَوَّى من القَصَب والعِيدان يُشَدّ بعضُها فوقَ بعض ، ثم تُقَمَّطُ بالقمُط حتّى يُؤمَنَ انحلالها ، ثم تُركَبُ ويُعْبَرُ عليها ، وربّما حُمِل عليها الجَمَل على قَدْر قُوّته ، وثَخانته ، وهو الرِّمْثُ أيضاً ، وتَسمَّى العَامَة بتخفيف الميم .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا ) ( القلم : 19 ) لا يكون الطائف إلا لَيْلاً ، ولا يكون نهاراً ، وقد تتكلّم به العرب فيقولون : أطفْتُ به نهاراً ، وليس موضعُه بالنهار ، ولكنه بمنزلة قولِك : لو تُرِك القَطَا لَيْلاً لَنَام ، لأنَّ القطا لا يَسْرِي لَيْلاً ، أنشدني أبو الجرّاح :
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
وقال الليث : الطَّيَاف : سوادُ اللّيل ، وأنشد :
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا
فطأ : أبو زيد في كتاب الهمز : فَطأْتُ الرجَل أفْطَؤُهُ فَطْأً إذا ضرَبْتَه بعَصاً ، أو بظهرِ رِجلِك .
قال : وتَفاطَأَ فلانٌ عن القوم بعدما حَمَل عليهم تَفاطُؤاً ، وذلك إذا انكَسَر عنهم ورَجَع .
قال : ويقال : تَبازَخ عنهم تَبازُخاً في معناها .
وقال الليث : الفَطَأُ في سَنامِ البعير ، بعيرٌ أفطأُ الظَّهْر ، والفعل فَطِىءَ يَفْطَأ فَطَاءً .
أبو عبيد عن الأحمر وأبي عمرو : الأفْطأُ مهموز : الأفطَس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أفَطَأ الرجلُ إذا جامَعَ جماعاً كثيراً ، وأَفْطَأ إذا اتّسعتْ حالُه ، وأَفطَأ إذا ساءَ خُلُقُهُ بعد حُسْن .
وطف : قال الليث : الوَطَفُ كثرةُ شَعَرِ الحاجبَين والأشفار واسترخاؤه .
ويقال : سحابة وَطْفَاء ، كأنما بوجهها حِمْلٌ كثير ، ويقال في الليل : ظلامٌ أوطَفُ .
ومن صفة رَسولِ الله ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه كان بأشْفارِه وَطَف ، المعنى أنّه كان في هُدْب أشفارِ عَيْنيه طولٌ ، يقال : رجلٌ أوطَف ، وامرأة وَطْفاء ، إذا كانا كثيرَيْ شعرِ أهْداب العَيْن .
وفي حديث آخر أنّه كان أهدَبَ الأشفار أي طويلَها .
أبو زيد : الوَطْفاء الدِّيمة السَّحُّ الحَثِيثةُ طال مطرُها أو قَصُر إذا تَدَلَّتْ ذُيولُها ، وقال امرؤ القيس :
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ
فوط : قال الليث : الفُوَطُ : ثيابٌ تُجلَب من السِّند ، الواحدة فُوطَة ، وهي غِلاظٌ قصارٌ تكون مآزِرَ .
قلت : لم أسمعْ في شيء من كلام العرب العاربة الفُوَطَ ، ورأيتُ بالكوفة أُزُراً مخطّطةً يشتريها الجَمّالون والخَدَم فيتَّزرون بها ، الواحدة فوطة ، قال : فلا أدري أعربيّ أم لا .

##### Türkçe

ط ف ( **وايء** )
**طفا** ، **طفأ** ، **طوف** ، **طيف** ، **وطف** ، **فطأ** ، **فوط** .
( **طفا** ) : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildiğine göre, **الدَّجَّال**’ı zikretti de şöyle dedi: “Sanki onun gözü, **طافِيَة** bir üzüm tanesi gibidir.”
Ebû’l-‘Abbâs dedi: Onun tefsiri hakkında soruldu da şöyle dedi: Üzümden **الطافِية**: kardeşleri olan tanelerin bitiş sınırından çıkmış, kabarmış ve belirmiş olan tanedir. Dedi: Bundan (olmak üzere) balıktan **الطّافي** (de vardır); çünkü o yükselir ve suyun yüzünde görünür.
Leys dedi: Bir şey suyun üstünde **طَفَا** eder; **يطفو** (diye) **طَفْواً** (olarak). Ve yaban öküzü bir kum tepesine yükseldiğinde ona da denilir: onun üstünde **طَفَا** etti.
‘Accâc dedi:
إذا تَلَقَّتْه الدِّهاسُ خَطْرَفا
وإن تَلقَّتْه العقاقِيل طَفَا
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) başka bir hadiste: “**الجانّ**’ı, iki çizgili olanı (**ذا الطفيَتين**) ve kuyruğu kesik olanı (**الأبتَر**) öldürün” dediği (rivayet edilmiştir).
Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **الطفْيَةُ**: **المُقْل**’ün bir yaprakçığıdır; çoğulu **طُفًى**’dır. Dedi: Onun sırtındaki iki çizgiyi, **المُقْل** yaprakçıklarından iki yaprakçığa benzetmiş olmalı; Ebû Züeyb’in beytini okudu:
عَفَتْ غيرَ نُؤْيِ الدارِ ما إن تُبِينُه
وأَقْطاعِ طُفْيٍ قد عَفتْ في المَعَاقِلِ
İbnü’l-A‘râbî okudu:
عَبْدٌ إذا مَا رَسَبَ القومُ طَفَا
Dedi: **طَفَا** yani, akıllı kişi ağırbaşlılık gösterdiğinde, o (köle) cehaletiyle sıçradı.
Sleme, Ferrâ’dan: **الطُّفاوِيُّ** **الطُّفاوَة**’den alınmıştır; o da güneşin etrafındaki halkadır.
Ebû Hâtim dedi: **الطفَاوَة** ayın etrafındaki halkadır; aynı şekilde tencerenin **طُفَاوَة**’si de, üzerinde yüzen yağlılıktır.
‘Accâc dedi:
طُفَاوَةُ الأُثْرِ كَحَمِّ الجُمَّلِ
Ve **الجُمّل**: yağı eritenlerdir.
**طفأ** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **كُلَّمَآ أَوْقَدُواْ نَاراً لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ** ) ( المائدة : 64 ) yani onu, soğuyuncaya kadar söndürdü. Ve (ateş) **طَفِئَتْ**; **تطفَأ** (diye) **طُفُوءًا**. Ateş: alevi ve koru sükûn bulur; (koru) tutuşur da o sönüktür; alevi sükûn bulup koru soğuduğunda ise o, sönmüş **طافئة**’dir.
**طوف طيف** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ وَالْجَرَادَ** ) ( الأعراف : 133 ) .
Ferrâ dedi: Allah onlara göğü bir hafta gönderdi; gece de gündüz de dinmedi; yer onlara dar geldi; Mûsâ’dan kendilerinden kaldırmasını istediler; kaldırıldı; fakat tevbe etmediler.
Münzirî bana, Ebû Bekr el-Hattâbî’den, o da Muhammed b. Yezîd’den, o da Yahyâ b. Yemân’dan, o da Minhâl b. Halîfe’den, o da Haccâc’dan, o da Hakem b. Habnâ’dan, o da Âişe’den haber verdi; dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: “**الطوفان** ölümdür.”
Bana Ebû’l-‘Abbâs’tan da haber verdi ki şöyle dedi: Ahfeş, şu sözü hakkında: ( **فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ** ) dedi ki: Kıyasça onun bir teki **طُوفَانَةٌ**’dır. Ve (şu beyti) okudu:
غيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها
خُرُقُ الرِّيح وطوفانُ المطَرْ
Dedi: O, **طافَ يطوف**’tan (gelir).
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **الطوفان** **الرُّجحان** ve **النُّقصان** gibi bir mastardır; onun için bir tek aramaya ihtiyaç yoktur.
Başkası dedi: Gecenin şiddetli karalığına **طُوفان** denir.
Ve recez söyleyen dedi:
وعَمَّ طوفان الظَّلامِ الأثأَبَا
Zeccâc dedi: Her şeyden **الطوفان**: cemaatin hepsini kuşatan, çevreleyen, çok ve ihata edici olan şeydir; birçok şehirleri kapsayan boğulma gibi; ona **طُوفَانٌ** denir. Aynı şekilde yaygın öldürme **طوفان**’dır; sürükleyici ölüm **طوفان**’dır.
Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözü hakkında dedi: ( **طَوَافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ** ) ( النور : 58 ) bu, sözde senin “Onlar ancak sizin hizmetçilerinizdir ve size dolaşıp duranlardır” demen gibidir. Dedi: Eğer nasb olsaydı da doğru olurdu; onu **عليهم**’den çıkarırsın.
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi: **الطائف**: sana yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçidir; çoğulu **الطوّافون**’dur. Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) kedi hakkında sözü: “O ancak evdeki **الطوّافات**’tandır”; Allah daha iyi bilir, evin hizmetçilerinden olduğunu kastetti.
Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözü hakkında dedi: ( **إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ** ) ( الأعراف : 201 ) ve (şöyle) okundu: ( **إِذَا مَسَّهُمْ طَيّفٌ** ). **الطائف** ve **الطيْف** birdir; o, hayal gibi olan şeydir; ve bir şey sana dokunup geçer.
Hüzelî dedi:
فإذا بهَا وأَبِيكَ طَيْفُ جُنونِ
İbn Ebî Necîh, Mücâhid’den rivayet etti: ( **إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ** ) dedi ki: öfke. Hakem, İkrime’den şu sözü hakkında rivayet etti: “Eğer onlara şeytandan bir **طَيْفٌ** dokunursa, hatırlarlar”; İbn Abbâs dedi: **الطيْفُ** öfkedir.
Dedim: Arapların sözünde **الطَّيْفُ** deliliktir; Ebû ‘Ubeyd onu Ahmer’den rivayet etti. Ve denildi: Öfke **طيفٌ**’tir; çünkü öfkenin kışkırttığı kimsenin aklı kaybolur; aklı gitmiş deli suretine dönüşünceye kadar. Ve akıllı kimse, kendisinden öfkede aşırılık hissettiğinde, müsriflere Allah’ın gazabını hatırlamalıdır; onu helâk edecek şeye girişmesin. Ve Allah’tan, bütün hallerde itidal için bize tevfik isteriz; şüphesiz O, ona muvaffak kılandır.
Ve O’ndan başka güç ve kuvvet yoktur.
Başkası dedi: **طُفْت**; **أطوفُ** (diye) **طَوْفاً** ve **طَوَافاً**; ve hayal **طافَ** eder; **يَطيف** (diye) **طَيْفاً**.
Leys dedi: Şeytanın vesvesesinden gözü örten her şey **طَيْف**’tir. Dedi: Bir kimse bir işi kuşattığında “**أَطافَ** فلانٌ بالأمر” denir. Ve **الطائف**: geceleyin dolaşan bekçidir. Dedi: Ve **الطائفُ** (şehri) **الغَوْر**’da, etrafını kuşatan, çevresine yapılmış duvarı sebebiyle **طائفاً** diye adlandırıldı. Ve her şeyden **الطائفة** bir parçadır; “insanlardan bir **طائفة**” ve “geceden bir **طائفة**” denir. Ve “evin etrafında **طَوَافاً** dolaştı” denir; ve **اطَّوَّف** (diye) **اطِّوّافاً**; aslı **تَطَوّفَ** (diye) **تَطَوُّفاً**’dur. Ve **طافَ** (diye) **طَوْفاً** ve **طِوافاً**.
Ebû ‘Ubeyd, Ahmer’den: Çocuğun karnından çıkan ilk şeye **عِقْيٌ** denir; emdiğinde, bundan sonra olan şeye “**طافَ يَطوفُ طَوْفاً**” denir.
İbnü’l-A‘râbî de onun benzerini söyledi; ve artırarak dedi ki: **أطَّاف**; **يَطاف** (diye) **اطِّيافاً**: içindekini attığında. Ve (şu beyti) okudu:
عَشَّيْتُ جابَانَ حتى اشْتدَّ مَغْرِضُه
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أنهُ أطَّافَا
**جابان**: bir devenin adıdır. Ve **المطاف**: Kâbe’nin etrafında tavaf yeri.
Leys dedi: **الطوف**: içine üflenen tulumlardır; sonra bazıları bazılarına bağlanır; su üstünde bir satıh gibi olur; üzerinde azık taşınır ve onunla geçilir.
Dedim: Büyük nehirlerde üzerinde geçilen **الطَّوْف** kamış ve çubuklardan düzlenir; bazıları bazısının üstüne bağlanır; sonra çözülmesinden emin olununcaya kadar bağlarla sıkıca sarılır; sonra ona binilir ve onunla geçilir. Ve o, **الرِّمْثُ** da (denir). Ve avam onu, **الميم**’i hafifleterek adlandırır.
Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözü hakkında dedi: ( **يَسْتَثْنُونَ فَطَافَ عَلَيْهَا** ) ( القلم : 19 ) **الطائف** ancak gece olur; gündüz olmaz. Araplar bununla konuşur da “Gündüz onunla **أطفْتُ**” derler; yeri gündüz değildir; fakat senin “Eğer **القَطَا** gece bırakılmış olsaydı uyurdu” sözün menzilesindedir; çünkü **القطا** gece yol almaz. Ebû’l-Cerrâh bana okudu:
أطفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ
وألْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
Leys dedi: **الطَّيَاف**: gecenin karalığıdır. Ve (şu beyti) okudu:
عِقْبَان دَجْنٍ بادَرَتْ طِيافَا
**فطأ** : Ebû Zeyd, hemze kitabında: “Bir adama **فَطأْتُ**; **أفْطَؤُهُ** (diye) **فَطْأً**” (denir); ona bir değnekle yahut ayağının üstüyle vurduğunda.
Dedi: Bir kimse, onlara saldırdıktan sonra kavimden **تَفاطَأَ** etti; **تَفاطُؤاً**; bu, onlardan kırılıp geri döndüğünde olur.
Dedi: Ve “onlardan **تَبازَخ** etti; **تَبازُخاً**” denir; onun manasında.
Leys dedi: **الفَطَأُ** devenin hörgücündedir; “sırtı **أفطأُ** bir deve” (denir). Fiil: **فَطِىءَ يَفْطَأ فَطَاءً**.
Ebû ‘Ubeyd, Ahmer ve Ebû ‘Amr’dan: **الأفْطأُ** hemzelidir: **الأفطَس**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **أفَطَأ** ettiğinde, çokça cinsel birleşmeyle birleşti. Ve **أَفْطَأ**: hali genişlediğinde. Ve **أَفطَأ**: iyi (iken) sonra ahlâkı kötüleştiğinde.
**وطف** : Leys dedi: **الوَطَفُ** kaşların ve kirpiklerin kıllarının çokluğu ve sarkmasıdır.
Ve “**وَطْفَاء** bir bulut” denir; sanki yüzünde çok yük varmış gibi. Ve gece hakkında: “**أوطَفُ** bir karanlık” denir.
Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatındandır: kirpiklerinde **وَطَف** vardı; mana: gözlerinin kirpik püsküllerinde uzunluk vardı. “**أوطَف** bir erkek” ve “**وَطْفاء** bir kadın” denir; göz kirpikleri kılları çok olduğunda.
Başka bir hadiste: “**أهدَبَ الأشفار** idi” yani onların uzunu.
Ebû Zeyd: **الوَطْفاء**: şiddetli, sık sağan çisenti yağmurudur; yağmuru uzun da sürse kısa da sürse, etekleri sarktığında. İmru’ul-Kays dedi:
دِيمَةٌ هَطْلاءُ فيها وَطَفْ
**فوط** : Leys dedi: **الفُوَطُ**: Sind’den getirilen elbiselerdir; teki **فُوطَة**’dir; kalın, kısa olup peştamal olurlar.
Dedim: Arapların fasih sözünden hiçbir şeyde **الفُوَطَ**’ı işitmedim. Kûfe’de çizgili peştamallar gördüm; deve sahipleri ve hizmetçiler onları satın alır da onlarla peştamal kuşanırlar; teki **فوطة**’dir. Dedi: Arapça mı değil mi bilmiyorum.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والواو وما يثلثهما)
(طوي) الطاء والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إدراج شيءٍ حتَّى يدرَج بعضُه في بعض، ثم يحمل عليه تشبيهاً. يقال طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه. ويقال طَوَى الله عُمر الميّت. والطَّوِيّ: البئر المطوية. قال:
فقالت له: هذا الطَّوِيُّ  وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])ومما حمل على هذا الباب قولهم *لمن مضى على وجهه: طوى كَشْحَه. وأنشد:
وصاحبٍ لي طوى كشحاً فقلتُ لـه *** إنَّ انطواءَكَ عنِّي سوف يَطْوِيني([2])وهذا هو القِياس؛ لأنَّه إذا مضى وغاب عنه فكأنه أُدرج.
ومن الباب أطواء النّاقة، وهي طرائقُ شحم جنبيْها. والطَّيَّانُ: الطَّاوِي البطن. ويقال طوِيَ؛ وذلك أنَّه إذا جاع وضَمُر صار كالشَّيءِ الذي لو ابتُغِيَ طيُّه لأمكن. فإنْ تعمَّدَ للجوُع قال: طَوَى يَطْوِي طَيَّاً، وذلك في القياس صحيح، لأنَّه أدرج الأوقاتَ فلم يأكلْ فيها، قال الشاعر([3]) في الطَّوَى:
ولقد أبيتُ على الطَّوَى وأظلُّهُ *** حتَّى أنالَ به كريمَ المأكلِ
ثم غَيَّرُوا هذا البناءَ أدنى تغييرٍ فزال المعنى إلى غيرهِ فقالوا: الطَّاية([4])؛ وهي كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على استواءٍ في مكان. قال قوم: الطَّاية: السَّطْح. وقال آخرون: هي مِرْبَد التَّمر. وقال قوم: هي صخرةٌ عظيمة في أرضٍ ذات رمل.
(طوب) الطاء والواو والباء ليس بأصل؛ لأنَّ الطوب فيما أحسب هذا الذي يسمى الآجُرّ، وما أَظُنُّ العربَ تعرفه. وأمَّا طُوبَى فليس من هذا، وأصله الياء، كأنها فعلى من الطِّيب، فقلبت الياء واواً للضمَّة.
(طوح) الطاء والواو والحاء ليس بأصل، وكأنه من باب الإِبدال. يقال طاحَ يَطيح. ثم يقولون: طاحَ يَطُوح، أي هَلَكَ.
(طود) الطاء والواو والدال أصلٌ صحيح، وفيه كلمةٌ واحدةٌ. فالطَّود: الجَبَل العظيم. قال الله سبحانه: ﴿فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيْمِ﴾ [الشعراء 63]. ويقولون: "طَوَّدَ في الجبل، إذا طَوَّف، كأنه فعل مشتقٌّ من الطود.
(طور) الطاء والواو والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معنىً واحد، وهو الامتداد في شيءٍ من مكانٍ أو زمان. من ذلك طَوَار الدَّار، وهو الذي يمتدُّ معها من فِنائِها. ولذلك [يقال] عدا طَوْره، أي جاز الحدَّ الذي هو له من دارِهِ. ثم استعير ذلك في كل شيء يُتعدَّى. والطُّور: جبلٌ، فيجوز أن يكون اسماً عَلَمَاً موضوعاً، ويجوز أن يكون سمِّي بذلك لما فيه من امتدادٍ طولاً وعَرضاً. ومن الباب قولهم: فعل ذلك طَوْراً بعد طَوْر. فهذا هو الذي ذكرناه من الزَّمان، كأنَّه فَعَلَه مَدَّةً بعد مدة. وقولهم للوحشيِّ من الطَّير وغيرها طُورِيّ وطُورانيٌّ، فهو من هذا، كأنَّه توحَّشَ فعدا الطَّورَ، أي تباعد عن حدِّ الأنيس.
(طوس) الطاء والواو والسين ليس بأصل، إنّما فيه الذي يقال لـه الطَّاوُوس. ثم يشتقّ منه فيقال للشَّيء الحسن: مُطوَّس. وحُكيَ عن الأصمعيّ: تطوَّست المرأةُ: تزينَت. وذكر في الباب أيضاً أنَّ الطَّوْس: تغطيةُ الشّيء. يقال طُسْته طَوْساً، أي غطَّيته. قالوا: وَطَوَاس([5]): ليلةٌ من ليالي المَُِحَاق.
(طوع) الطاء والواو والعين أصلٌ صحيحٌ واحد يدلُّ على الإصحابِ والانقيادِ. يقال طاعَه يَطُوعه،  إذا انقاد معه ومضى لأمره. وأطاعه بمعنى طاعَ له. ويقال لمن وافَقَ غيرَه: قد طاوعه.
والاستطاعة مشتّقةٌ من الطَّوع، كأنها كانت في الأصل الاستطواع، فلما أسقطت الواو جعلت الهاء بدلاً منها، مثل قياس الاستعانة والاستعاذة.
والعرب تقول: تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه. ثم يقولون: تطوَّعَ، أي تكلَّف استطاعتَه، وأمَّا قولهم في التبرُّع بالشيء: قد تطوَّعَ بهِ، فهو من الباب لكنَّه لم يلزمه، لكنَّه انقاد مع خيرٍ أحبَّ أن يفعله. ولا يقال هذا إلاَّ في باب الخير والبِرّ. ويقال للمجاهِدَةِ الذين يتطوَّعون بالجِهاد: المُطَّوِّعة، بتشديد الطاء والواو، وأصله المتطوّعة، ثم أدغمت التاء في الطاء. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾  [التوبة 79]، أراد ـ والله أعلم ـ المتطوِّعين.
(طوف) الطاء والواو والفاء أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوَران الشيء على الشيء، وأن يُحفَّ به. ثم يُحمل عليه، يقال طاف * به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً، واطَّاف به، واستطاف. ثم يقال لما يدور بالأشياء ويُغَشِّيها من الماء طُوفان. قال الخليل: وشبَّه العجّاج ظلامَ الليلِ بذلك، فقال:
* وعمَّ طُوفانُ الظَّلاَمِ الأثْأَبَا([6]) *
و"غَمَّ" أيضاً. ومن الباب: الطَّائف، وهو العاسُّ. والطَّيْفُ والطَّائف: ما أَطافَ بالإنسان من الجِنَّان. يقال طاف واطَّاف. قال الله تعالى: ﴿إِذا مَسَّهُمْ طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ﴾ ([7]) [الأعراف 200]، و(طائِفٌ) أيضاً. قال الأعشى:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما *** ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ([8])ويقولون في الخيال: طافَ وأطافَ. ويُرْوَى:
أنَّى أَلَمَّ بكَ الخيالُ يُطيف *** وطوافه بك ذِكرةٌ وشُعوف([9])ويروى: "ومطافه لك ذِكرة وشُغوف". فأمَّا الطائفة من النّاس فكأنَّها جماعةٌ تُطِيفُ بالواحد أو بالشيء. ولا تكاد العرب تحدُّها بعدَدٍ معلومٍ، إلاَّ أن الفقهاء والمفسِّرين يقولون فيها مرّة: إنَّها أربعةٌ فما فوقها، ومرَّة إنَّ الواحد طائفةٌ([10])، ويقولون: هي الثَّلاثة، ولهم في ذلك كلامٌ كثير، والعربُ فيه على ما أعلمتك، أنّ كلَّ جماعةٍ يمكن أن تحُفَّ بشيء فهي عندهم طائفة، ولا يكاد هذا يكون إلاَّ في اليسير هذا في اللغة والله أعلم. ثم يتوسَّعون في ذلك من طريق المجاز فيقولون: أخَذْتُ طائفةً من الثَّوبِ، أي قطعة منه، وهذا على معنى المجاز، لأنَّ الطَّائفة من النَّاس كالفِرقة والقِطعة منْهم. فأمَّا طائفُ القوسِ [فهو] ما يلي أَبْهَرها.
(طوق) الطاء والواو والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبلَه. فكلُّ ما استدار بشيء فهو طوق. وسمِّي البِناءُ طاقاً لاستدارته إذا عُقِدَ. والطَّيلَسان طاقٌ، لأنَّه يدور على لابِسه. فأمَّا قولهم أطاق هذا الأمر إِطاقةً، وهو في طَوقه، وطوَّقْتُكَ الشَّيءَ، إذا كَلَّفْتُكَه([11]) فكلُّه من الباب وقياسِه؛ لأنَّه إِذا أطاقَه فكأنَّه قد أحاط به ودار به من جوانبه.
ومما شذَّ عن هذا الأصل قولُهم: طاقةٌ من خيط أو بَقْل، وهي الواحدة الفَردةُ منه، وقد يمكن أن يتمحَّل فيقاس على الأوَّل، لكنَّه يبعُد.
(طول) الطاء والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على فَضْلٍ وامتداد في الشيء. من ذلك: طالَ الشَّيءُ يطُولُ طُولاً. قال أحمد بن يحيى ثعلبٌ: الطُّول: خلاف العَرض. ويقال طاوَلْت فلاناً فطُلْتُه، إذا كنتَ أطوَلَ منه. وطال فلاناً فلانٌ، أي إنه أطول منه. قال:
إنَّ الفرزدقَ صخرةٌ ملمومةٌ *** طالت فليس تنالها الأوعالا([12])وهذا قياسٌ مطَّرد في كلِّ ما أشبه ذلك، فيقال للحبل الطِّوَل؛ لطوله وامتداده. قال طرفة:
لعمرُكَ إنَّ الموتَ ما أخطأ الفتى *** لكالطِّوَل المُرخَى وثِنياهُ في اليدِ([13])ويقولون: لا أكلِّمه طَوَالَ الدَّهر. ويقال جملٌ أطوَلُ، إذا طالت شفتُهُ العليا. وطاولَني فلانٌ فطُلْتُه، أي كنت أطولَ منه. والطُّوَال: الطَّويل. والطِّوَال: جمع الطَّويل. وحكى بعضهم: قَلانِسُ طِيال([14])، بالياء. وأمرٌ غير طائلٍ، إذا لم يكن فيه غَناء. يقال ذلك في المذكَّر والمؤنث. قال:
* وقد كلَّفُوني خُطَّةً غيرَ طائِلِ([15]) *
وتطاولتُ في قِيامي، إذا مددتَ رِجليكَ لتنظر. وطوِّلْ فرسَك، أي أَرْخِ طويلتَه في مرعاه([16]). واستطالُوا عليهم، إذا قتلوا منهم أكثر ممَّا قتلوا.
(طوط) الطاء والواو والطاء كلمتان إن صحَّتا. يقولون: إنَّ الطَّوطَ القطْن. والطوط: الرَّجلُ الطَّوِيل.
---------------------ـ
([1]) البيت لمزرد بن ضرار، من مقطوعة في الحيوان (2: 18-19).
([2]) في اللسان (طوي): "هذا عنك يطويني".
([3]) هو عنترة. وفي ديوانه 181، أن النبي صلى الله عليه وسلم أنشد هذا البيت، فقال: "ما وصف لي أعرابيٌّ قط، فأحببت أن أراه إلا عنترة".
([4]) جعلت في اللسان في مادة (طي)، وفي القاموس في (طوى).
([5]) كذا ضبط في المجمل، ومثله في القاموس، إذ ضبطه كسحاب. وفي اللسان ضبط بالضم ضبط قلم.
([6]) للعجاج، في ديوانه 74 واللسان (طوف).
([7]) هي قراءة ابن كثير وأبي عمرو والكسائي ويعقوب. وقراءة الباقين: "طائف". إتحاف فضلاء البشر 234، وهي الآية 200 من سورة الأعراف.
([8]) ديوان الأعشى  147، واللسان (طوف، ولق).
([9]) نسب في اللسان (طيف) إلى كعب بن زهير، وهو في ديوانه 113 طبع دار الكتاب.
([10]) في الأصل: "طائفة فما فوقها". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان.
([11]) في الأصل: "كلفته"، صوابه في المجمل.
([12]) البيت لسنيح بن رياح الزنجي، كما في اللسان (طول). وانظر حواشي الحيوان: (7: 205).
([13]) البيت من معلقته المشهورة.
([14]) في اللسان: "ابن جني: لم تقلب إلا في بيت شاذ، وهو قوله:
تبين لي أن القماءة ذلة  *** وأن أعزاء الرجال طيالها".
 ([15]) أنشد هذا العجز في اللسان (طول). والطائل يقال للذكر والأنثى.
([16]) وهذا أيضاً نص الجوهري في الصحاح. قال أبو منصور: "ولم أسمع الطويلة بهذا المعنى من العرب، ورأيتهم يسمونه الطول".

ـ

##### Türkçe

(طاء, **الطاء**; و, **الواو**; ve onların üçüncüsü olanların babı)

(**طوي**) **الطاء** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şeyin, bir kısmı bir kısmının içine girinceye kadar içeri sokulmasına delâlet eder; sonra benzetme yoluyla bunun üzerine taşınır. Denir: **طويت الثَّوبَ والكِتاب طَيّاً أطويه**. Ve denir: **طَوَى الله عُمر الميّت**. Ve **الطَّوِيّ**: dürülmüş kuyu. Dedi ki:
فقالت له: هذا **الطَّوِيُّ**  وماؤه *** ومحترقٌ من يابسِ الجِلْدِ قاحِلُ([1])
Ve bu bab üzerine taşınan şeylerdendir onların sözleri: yüzü üzere geçip giden kimse için: **طوى كَشْحَه**. Ve inşad etti:
وصاحبٍ لي طوى كشحاً فقلتُ لـه *** إنَّ انطواءَكَ عنِّي سوف يَطْوِيني([2])
Ve bu, kıyastır; çünkü o geçip gittiğinde ve ondan kaybolduğunda sanki içeri sokulmuş gibidir.

Ve babdandır: devenin **أطواء**’ı; o, iki yanının yağ yollarıdır. Ve **الطَّيَّانُ**: karnı içe çekilmiş olan **الطَّاوِي**. Ve denir: **طوِيَ**; bu, onun acıkıp zayıfladığı zaman, eğer dürülmesi istense mümkün olacak şey gibi olmasıdır. Şayet açlığa kasıtlı yönelirse dedi: **طَوَى يَطْوِي طَيَّاً**; bu kıyasta sahihtir; çünkü vakitleri içeri soktu da onların içinde yemedi. Şair([3]) **الطَّوَى** hakkında dedi:
ولقد أبيتُ على **الطَّوَى** وأظلُّهُ *** حتَّى أنالَ به كريمَ المأكلِ
Sonra bu binayı en küçük bir değişiklikle değiştirdiler; böylece mânâ ondan başkasına kaydı; dediler: **الطَّاية**([4]); o, bir mekânda düzlüğe delâlet eden sahih bir kelimedir. Bir kavim dedi: **الطَّاية**: **السَّطْح**. Başkaları dedi: o, hurmanın kurutma yeri. Bir kavim dedi: o, kumlu bir arazide büyük bir kayadır.

(**طوب**) **الطاء** ve **الواو** ve **الباء** asıl değildir; çünkü **الطوب** zannımca şu ki **الآجُرّ** diye adlandırılan şeydir; ve Arapların onu bildiğini sanmıyorum. Ama **طُوبَى** bundan değildir; aslı **الياء**’dır; sanki **الطِّيب**’den **فعلى** gibidir; **الضمَّة** sebebiyle **الياء** **واو**’ya çevrilmiştir.

(**طوح**) **الطاء** ve **الواو** ve **الحاء** asıl değildir; sanki **الإِبدال** babındandır. Denir: **طاحَ يَطيح**. Sonra derler: **طاحَ يَطُوح**; yani helâk oldu.

(**طود**) **الطاء** ve **الواو** ve **الدال** sahih bir asıldır; onda tek bir kelime vardır. **الطَّود**: büyük dağ. Allah سبحانه dedi: ﴿فَانْفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيْمِ﴾ [الشعراء 63]. Ve derler: “**طَوَّدَ في الجبل**”, **طَوَّف** ettiği zaman; sanki **الطود**’dan türemiş bir fiildir.

(**طور**) **الطاء** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; tek bir mânâya delâlet eder; o da bir mekândan veya zamandan bir şeyde uzamadır. Bundan: **طَوَار الدَّار**; o, onun avlusundan onunla birlikte uzayan şeydir. Bunun için [denir]: **عدا طَوْره**; yani evinden kendisine ait olan sınırı geçti. Sonra bu, aşılan her şeyde ödünç alındı. Ve **الطُّور**: bir dağdır; bir konulmuş özel isim olması câizdir; ve onda uzunluk ve genişlikçe uzama bulunduğu için böyle adlandırılmış olması da câizdir. Ve babdandır onların sözleri: **فعل ذلك طَوْراً بعد طَوْر**. Bu, zamandan zikrettiğimiz şeydir; sanki onu bir müddet ardından bir müddet yapmıştır. Ve onların, kuşlardan ve başkalarından vahşî olana **طُورِيّ** ve **طُورانيّ** demeleri de bundandır; sanki vahşîleşti de **الطَّور**’u aştı; yani ünsî olanın sınırından uzaklaştı.

(**طوس**) **الطاء** ve **الواو** ve **السين** asıl değildir; ancak onda **الطَّاوُوس** denilene dair olan vardır. Sonra ondan türetilir de güzel şeye **مُطوَّس** denir. **الأصمعيّ**’den hikâye edildi: **تطوَّست المرأةُ**: süslendi. Ve babda ayrıca zikredildi ki **الطَّوْس**: şeyin örtülmesidir. Denir: **طُسْته طَوْساً**; yani onu örttüm. Dediler: **وَطَوَاس**([5]): **المَُِحَاق** gecelerinden bir gecedir.

(**طوع**) **الطاء** ve **الواو** ve **العين** tek bir sahih asıldır; yoldaşlık ve boyun eğmeye delâlet eder. Denir: **طاعَه يَطُوعه**; onunla birlikte boyun eğdiği ve emrine gidip yürüdüğü zaman. Ve **أطاعه** mânâca **طاعَ له** gibidir. Ve başkasına uyana denir: **قد طاوعه**.

**الاستطاعة** **الطَّوع**’dan türemiştir; sanki aslında **الاستطواع** idi; **الواو** düşürülünce onun yerine **الهاء** bedel kılındı; **الاستعانة** ve **الاستعاذة** kıyası gibi.

Ve Araplar der: **تطاوَعْ لهذا الأمر حتى تستطيعَه**. Sonra derler: **تطوَّعَ**; yani onun **استطاعة**’sını külfetle üstlendi. Ama onların bir şeyle bağışta bulunma hakkında sözleri: **قد تطوَّعَ بهِ**; bu babdandır, fakat ona lâzım olmadı; lâkin yapmayı sevdiği bir hayırla birlikte boyun eğdi. Bu, ancak hayır ve **البِرّ** babında söylenir. Ve cihadla gönüllü olan mücahidlere **المُطَّوِّعة** denir; **الطاء** ve **الواو** şeddeli olarak; aslı **المتطوّعة** idi; sonra **التاء** **الطاء**’a idğam edildi. Allah تعالى dedi: ﴿الَّذِينَ يَلْمِزُونَ المُطَّوِّعِينَ مِنَ المؤمِنِينَ﴾  [التوبة 79]; murad etti ـ Allah daha iyi bilir ـ **المتطوِّعين**.

(**طوف**) **الطاء** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; bir şeyin bir şey üzerinde dönmesine ve onunla çevrelenmesine delâlet eder. Sonra bunun üzerine taşınır; denir: **طاف به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً**; ve **اطَّاف به**; ve **استطاف**. Sonra, şeylerin etrafında dönen ve onları suyla kaplayan şeye **طُوفان** denir. **الخليل** dedi: ve **العجّاج** gecenin karanlığını buna benzetti; dedi ki:
* وعمَّ **طُوفانُ الظَّلاَمِ** الأثْأَبَا([6]) *
Ve “**غَمَّ**” da. Ve babdandır: **الطَّائف**; o, gece dolaşan gözcüdür. Ve **الطَّيْفُ** ve **الطَّائف**: cinlerden insanın etrafında dolaşan şey. Denir: **طاف** ve **اطَّاف**. Allah تعالى dedi: ﴿إِذا مَسَّهُمْ **طَيْفٌ** مِنَ الشَّيْطَانِ﴾ ([7]) [الأعراف 200]; ve (**طائِفٌ**) da. **الأعشى** dedi:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما *** ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ([8])
Ve hayal hakkında derler: **طافَ** ve **أطافَ**. Ve rivayet olunur:
أنَّى أَلَمَّ بكَ الخيالُ يُطيف *** وطوافه بك ذِكرةٌ وشُعوف([9])
Ve rivayet olunur: “**ومطافه لك ذِكرة وشُغوف**”. Ama insanlardan **الطائفة** sanki tek bir kimseye veya bir şeye çevrelenen bir topluluktur. Araplar onu bilinen bir sayıyla sınırlandırmaya pek yanaşmaz; ancak fakihler ve müfessirler onda bir kere derler: o, dört ve üstüdür; bir kere de tek kişinin **طائفة** olduğu([10]); ve derler: o, üçtür; onların bunda çok sözü vardır; Araplar ise, sana bildirdiğim üzere, her bir şeyle çevrelenmesi mümkün olan her topluluk onların yanında **طائفة**’dır; ve bu, dilde ancak azda olur; bu, dilde böyledir; Allah daha iyi bilir. Sonra mecaz yoluyla bunda genişlerler de derler: **أخَذْتُ طائفةً من الثَّوبِ**; yani ondan bir parça; bu, mecaz mânâsı üzeredir; çünkü insanlardan **الطَّائفة** onlardan bir **الفِرقة** ve bir **القِطعة** gibidir. Ama yayın **طائفُ**’i [ise] onun **أَبْهَر**’ine bitişik olan şeydir.

(**طوق**) **الطاء** ve **الواو** ve **القاف** sahih bir asıldır; kendisinden önceki babın delâlet ettiği şeyin benzerine delâlet eder. Bir şeyle yuvarlakça çevrelenen her şey **طوق**’tur. Ve bina, bağlandığı zaman yuvarlaklaştığı için **طاق** diye adlandırıldı. Ve **الطَّيلَسان** bir **طاق**’tır; çünkü giyenin üzerinde döner. Ama onların sözleri: **أطاق هذا الأمر إِطاقةً**; ve o, onun **طَوق**’undadır; ve **طوَّقْتُكَ الشَّيءَ**; yani onu sana yükledim([11]); bunların hepsi babdandır ve onun kıyasındandır; çünkü onu **أطاق** ettiği zaman sanki onu kuşatmış ve yanlarından onunla dönmüş gibidir.

Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir onların sözü: **طاقةٌ** ipten veya ottan; o, ondan tek bir ferd olandır; ve ilkine kıyasla bir çareyle kıyaslanması mümkün olur, fakat uzaklaşır.

(**طول**) **الطاء** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; şeyde fazlalık ve uzamaya delâlet eder. Bundan: **طالَ الشَّيءُ يطُولُ طُولاً**. **أحمد بن يحيى ثعلبٌ** dedi: **الطُّول**: **العَرض**’ın zıddıdır. Ve denir: **طاوَلْت فلاناً فطُلْتُه**; yani ondan daha uzun olduğun zaman. Ve **طال فلاناً فلانٌ**; yani o, ondan daha uzundur. Dedi ki:
إنَّ الفرزدقَ صخرةٌ ملمومةٌ *** طالت فليس تنالها الأوعالا([12])
Ve bu, bunun benzeri olan her şeyde düzenli bir kıyastır; böylece ipe, uzunluğu ve uzaması sebebiyle **الطِّوَل** denir. **طرفة** dedi:
لعمرُكَ إنَّ الموتَ ما أخطأ الفتى *** لكالطِّوَل المُرخَى وثِنياهُ في اليدِ([13])
Ve derler: **لا أكلِّمه طَوَالَ الدَّهر**. Ve denir: **جملٌ أطوَلُ**; üst dudağı uzadığı zaman. Ve **طاولَني فلانٌ فطُلْتُه**; yani ondan daha uzun oldum. Ve **الطُّوَال**: **الطَّويل**. Ve **الطِّوَال**: **الطَّويل**’in çoğulu. Bazıları hikâye etti: **قَلانِسُ طِيال**([14]); **الياء** ile. Ve **أمرٌ غير طائلٍ**; içinde fayda olmadığı zaman. Bu, müzekker ve müennes için söylenir. Dedi ki:
* وقد كلَّفُوني خُطَّةً غيرَ طائِلِ([15]) *
Ve **تطاولتُ في قِيامي**; yani bakmak için iki bacağını uzattığın zaman. Ve **طوِّلْ فرسَك**; yani otlağında onun **طويلة**’sini salıver([16]). Ve **استطالُوا عليهم**; yani onlardan, kendilerinden öldürdüklerinden daha çoğunu öldürdükleri zaman.

(**طوط**) **الطاء** ve **الواو** ve **الطاء** iki kelimedir; eğer sahih iseler. Derler: **الطَّوطَ** pamuktur. Ve **الطوط**: uzun adamdır.

---------------------ـ
([1]) Beyit, Merzed b. Dırâr’ındır; hayvan hakkında bir parçadandır (2: 18-19).
([2]) Lisân’da (**طوي**): “**هذا عنك يطويني**”.
([3]) O, Antara’dır. Divanında 181; Peygamber صلى الله عليه وسلم bu beyti inşad etti; dedi: “Bana hiçbir bedevî tasvir edilmedi ki onu görmeyi seveyim; Antara müstesna”.
([4]) Lisân’da (**طي**) maddesinde, Kâmûs’ta (**طوى**)’da kılındı.
([5]) Böyle ضبط edildi **المجمل**’de; Kâmûs’ta da benzeri; zira onu **كسحاب** gibi ضبط etti. Lisân’da **بالضم** ile, **ضبط قلم** ضبط edildi.
([6]) **العجاج**’ındır; divanında 74 ve Lisân (**طوف**).
([7]) O, İbn Kesîr, Ebû Amr, **الكسائي** ve Ya‘kûb’un kıraatidir. Geri kalanların kıraati: “**طائف**”. İthâf Fuḍalâʾ al-Başar 234; o, A‘râf sûresinin 200. âyetidir.
([8]) A‘şâ divanı 147 ve Lisân (**طوف** ve **ولق**).
([9]) Lisân’da (**طيف**) Ka‘b b. Zuhayr’e nisbet edildi; divanında 113 (Dâr al-Kitâb baskısı).
([10]) Asılda: “**طائفة فما فوقها**”. Son iki kelime sokulmuştur.
([11]) Asılda: “**كلفته**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([12]) Beyit, Lisân’da (**طول**)’da olduğu üzere Sunayḥ b. Riyâḥ az-Zencî’nindir. Hayvan haşiyelerine bak: (7: 205).
([13]) Meşhur muallakasındandır.
([14]) Lisân’da: “İbn Cinnî: ancak şâz bir beyitte çevrilmiştir; o da onun sözüdür:
تبين لي أن القماءة ذلة  *** وأن أعزاء الرجال طيالها”.
([15]) Bu acz, Lisân’da (**طول**)’da inşad edilmiştir. **الطائل** erkek ve kadın için söylenir.
([16]) Bu da Cevherî’nin **الصحاح**’ındaki nassıdır. Ebû Mansûr dedi: “Bu mânâ ile **الطويلة**’yi Araplardan işitmedim; onları onu **الطول** diye adlandırırken gördüm.”

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الطوف: المشي حول الشيء، ومنه: الطائف لمن يدور حول البيوت حافظا. يقال: طاف به يطوف. قال تعالى: ﴿يطوف عليهم ولدان﴾ [الواقعة/ 17]، قال: ﴿فلا جناح عليه أن يطوف بهما﴾ [البقرة/158]، ومنه استعير الطائف من الجن، والخيال، والحادثة وغيرها. قال: ﴿إذا مسهم طائف من الشيطان﴾ [الأعراف/201]، وهو الذي يدور على الإنسان من الشيطان يريد اقتناصه، وقد قرئ: ﴿طيف﴾ (وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو والكسائي ويعقوب. انظر: الإتحاف ص 234) وهو خيال الشيء وصورته المترائي له في المنام أو اليقظة. ومنه قيل للخيال: طيف. قال تعالى: ﴿فطاف عليها طائف﴾ [القلم/19]، تعريضا بما نالهم من النائبة، وقوله: ﴿أن طهرا بيتي للطائفين﴾ [البقرة/125]، أي: لقصاده الذين يطوفون به، والطوافون في قوله: ﴿طوافون عليكم بعضكم على بعض﴾ [النور/58] عبارة عن الخدم، وعلى هذا الوجه قال عليه السلام في الهرة: (إنها من الطوافين عليكم والطوافات) (الحديث عن كبشة بنت كعب بن مالك - وكانت تحت ابن أبي قتادة - أن أبا قتادة دخل عليها، فسكبت له وضوءا، فجاءت هرة تشرب منه، فأصغى لها الإناء حتى شربت، قال كبشة: فرآني أنظر إليه، فقال: أتعجبين يا ابنة أخي؟ قالت: قلت: نعم، فقال: إن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: إنها ليس بنجس، إنها من الطوافين عليكم أو الطوافات.
أخرجه مالك 1/23، وأحمد 5/296، وأبو داود رقم 75، والنسائي 1/55 وانظر شرح السنة 2/69). والطائفة من الناس: جماعة منهم، ومن الشيء القطعة منه، وقوله تعالى: ﴿فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين﴾ [التوبة/122]، قال بعضهم: قد يقع ذلك على واحد فصاعدا (وهذا مروي عن ابن عباس وغيره، فقد أخرج عبد بن حميد وابن جرير وابن المنذر عن ابن عباس في قوله تعالى: ﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾ سورة النور: آية 2.
قال: الطائفة: الرجل فما فوقه.
وعن مجاهد قال: الطائفة: واحد إلى الألف. انظر: الدر المنثور 6/126؛ واللسان (طوف) )، وعلى ذلك قوله: ﴿وإن طائفتان من المؤمنين﴾ [الحجرات/ 9]، ﴿إذ همت طائفتان منكم﴾ [آل عمران/122]، والطائفة إذا أريد بها الجمع فجمع طائف، وإذا أريد بها الجمع فجمع طائف، وإذا أريد بها الواحد فيصح أن يكون جمعا، ويكنى به عن الواحد، ويصح أن يجعل كرواية وعلامة ونحو ذلك. والطوفان: كل حادثة تحيط بالإنسان، وعلى ذلك قوله: ﴿فأرسلنا عليهم الطوفان﴾ [الأعراف/133]، وصار متعارفا في الماء المتناهي في الكثرة لأجل أن الحادثة التي نالت قوم نوح كانت ماء. قال تعالى: ﴿فأخذهم الطوفان﴾ [العنكبوت/14]، وطائف القوس: ما يلي أبهرها (قال الأصمعي: الأبهر من القوس كبدها، وهو ما بين طرفي العلاقة. انظر: اللسان (بهر) )، والطوف كني به عن العذرة.

##### Türkçe

- **الطوف**: şeyin etrafında yürüme; ondan: evlerin etrafında dönüp koruyan kimse için **الطائف**. Denilir: onun etrafında döndü, onun etrafında döner (**طاف به يطوف**). Yüce Allah dedi: ﴿يطوف عليهم ولدان﴾ [الواقعة/ 17], dedi: ﴿فلا جناح عليه أن يطوف بهما﴾ [البقرة/158]; ondan, cinlerden, hayalden, olaydan ve başkalarından **الطائف** ödünç alınmıştır. Dedi: ﴿إذا مسهم طائف من الشيطان﴾ [الأعراف/201]; o, şeytandan insana dolaşan, onu kapmak isteyen şeydir; ve şöyle okunmuştur: ﴿طيف﴾ (ve o, İbn Kesîr’in, Ebû Amr’ın, el-Kisâî’nin ve Ya‘kûb’un kıraatidir. Bak: الإتحاف s. 234); o, şeyin hayali ve suretidir; rüyada veya uyanıklıkta ona görünür. Ondan, hayale **طيف** denilmiştir. Yüce Allah dedi: ﴿فطاف عليها طائف﴾ [القلم/19], onlara isabet eden musibete üstü kapalı bir göndermeyle; ve O’nun sözü: ﴿أن طهرا بيتي للطائفين﴾ [البقرة/125], yani: onu kasteden, onun etrafında dönen kimseler için; ve **الطوافون** O’nun sözü: ﴿طوافون عليكم بعضكم على بعض﴾ [النور/58] içinde hizmetkârlar hakkında bir ifadedir; ve bu veçhe göre, o—aleyhi’s-selâm—kedi hakkında dedi: (إنها من الطوافين عليكم والطوافات) (hadis, Ka‘b b. Mâlik’in kızı Kubşe’den—İbn Ebî Katâde’nin nikâhı altında idi—: Ebû Katâde onun yanına girdi; ona bir abdest suyu döktü; derken bir kedi geldi, ondan içiyordu; o da kabı ona eğdi, ta ki içti; Kubşe dedi: beni ona bakar gördü; dedi ki: Ey kardeşimin kızı, şaşıyor musun? dedi: evet, dedim; dedi ki: Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وسلم dedi: O necis değildir; o, sizin üzerinize dolaşanlardan yahut dolaşan dişilerdendir.
Onu Mâlik 1/23, Ahmed 5/296, Ebû Dâvûd no 75, Nesâî 1/55 rivayet etti; ve bak: شرح السنة 2/69). Ve insanlardan **الطائفة**: onlardan bir cemaat; ve şeyden, ondan bir parça. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين﴾ [التوبة/122]; bazısı dedi: bu, bir ve daha fazlası üzerine vaki olabilir (ve bu, İbn Abbâs ve başkasından rivayet edilmiştir; nitekim Abd b. Humeyd, İbn Cerîr ve İbnü’l-Münzir, İbn Abbâs’tan, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾ Sûre en-Nûr: âyet 2.
Dedi: **الطائفة**: adamdır, ondan yukarısıdır.
Mücâhid’den: dedi: **الطائفة**: birden bine kadardır. Bak: الدر المنثور 6/126; ve اللسان (**طوف**) ); ve bunun üzerine O’nun sözü: ﴿وإن طائفتان من المؤمنين﴾ [الحجرات/ 9], ﴿إذ همت طائفتان منكم﴾ [آل عمران/122]. Ve **الطائفة**, eğer onunla cem‘ kastedilirse **طائف**’in cem‘idir; ve eğer onunla cem‘ kastedilirse **طائف**’in cem‘idir; ve eğer onunla bir kastedilirse, cem‘ olması sahih olur; ve onunla birden kinaye yapılır; ve rivayet, alâmet ve benzeri gibi kılınması sahih olur. Ve **الطوفان**: insanı kuşatan her olay; ve bunun üzerine O’nun sözü: ﴿فأرسلنا عليهم الطوفان﴾ [الأعراف/133]; ve Nûh kavmine isabet eden olay su olduğu için, son derece çok olan su hakkında örfleşmiş oldu. Yüce Allah dedi: ﴿فأخذهم الطوفان﴾ [العنكبوت/14]. Ve **طائف القوس**: onun **أبهر**’ine bitişik olan şeydir (el-Asma‘î dedi: yayın **الأبهر**’i onun ciğeridir; ve o, **العلاقة**’nın iki ucu arasındaki şeydir. Bak: اللسان (**بهر**) ). Ve **الطوف**, onunla dışkı hakkında kinaye yapılmıştır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط و ف
طاف به وأطاف واطّاف واستطاف وطوف البلاد‏.‏
وأخذه الطائف‏:‏ العاس‏.‏
وألم به طيف وطائف‏.‏
ومسه طيف من الشيطان وطائف‏.‏
وجاءتني طائفة منهم وطوائف‏.‏
وركبوا الطوف والأطواف وهو الرمث من قرب منفوخ فيها‏.‏
وقوس طيعة الطائفين وهما الستان‏.‏
قال الطرماح‏:‏ هتوف عوى من طائفيها محدرج ممر كحلقوم القطاة بديع ومن المجاز‏:‏ أطاف بهذا الأمر‏:‏ أحاط به‏.‏
وطاف به الكرى إذا نعس‏.‏
قال بشر‏:‏ فلاة قد سريت بها هدواً إذا ما العين طاف بها كراهاً ومضت طائفة من الليل وأعطاه طائفة من ماله وعاش طائفة من عمره على ذلك‏.‏
وطاف واطّاف‏:‏ تغوط ومنه‏:‏ ‏"‏ لا تدافعوا الطوف في الصلاة ‏"‏ ونهي عن متحدّثين على طوفهما‏.‏
ويقال‏:‏ يبس طوفه في بطنه‏.‏
وقال العجاج‏:‏ وعم طوفان الظلام الأثأبا فشبه الظلام المتراكب بطوفان الماء‏.‏

##### Türkçe

ط و ف
**طاف** onunla ve **أطاف** ve **اطّاف** ve **استطاف**; ve beldeleri **طوف** etti.
Ve onu **الطائف** aldı: **العاس**.
Ve ona bir **طيف** ve **طائف** dokundu.
Ve ona şeytandan bir **طيف** ve **طائف** dokundu.
Ve onlardan bir **طائفة** ve **طوائف** bana geldi.
Ve **الطوف** ve **الأطواف**a bindiler; o, içine şişirilmiş kırbalardan olan **الرمث**tir.
Ve **قوس طيعة الطائفين**; ve ikisi **الستان**dır.
**الطرماح** dedi:
هتوف عوى من طائفيها محدرج ممر كحلقوم القطاة بديع
Ve mecazdandır: Bu işte **أطاف**: onunla kuşattı.
Ve uyku bastırdığında **الكرى** onunla **طاف** etti.
**بشر** dedi:
فلاة قد سريت بها هدواً إذا ما العين طاف بها كراهاً
Ve geceden bir **طائفة** geçti; ve ona malından bir **طائفة** verdi; ve bunun üzere ömründen bir **طائفة** yaşadı.
Ve **طاف** ve **اطّاف**: büyük abdest bozdu; ve ondandır: “Namazda **الطوف**u defetmeyin.” Ve ikisi **طوف**ları üzere konuşan iki kişi hakkında nehiy geldi.
Ve denilir: **طوف**u karnında kurudu.
Ve **العجاج** dedi:
وعم طوفان الظلام الأثأبا
Böylece üst üste yığılmış karanlığı suyun **طوفان**ına benzetti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طافَ به الخَيالُ طَوْفاً: أَلَمَّ به في النوم، وسنذكره في طيف أَيضاً لأَن الأَصمعي يقول طاف الخيال يَطيف طَيْفاً، وغيره يَطوف. وطاف بالقوم وعليهم طَوْفاً وطَوَفاناً ومَطافاً وأَطافَ: اسْتدار وجاء من نواحِيه. وأَطاف فلان بالأَمر إذا أَحاط به، وفي التنزيل العزيز يطاف عليهم بآنية من فِضَّة. وقيل: طافَ به حامَ حَوْله. وأَطاف به وعليه: طَرَقَه لَيْلاً. وفي التنزيل العزيز: فطافَ عليها طائفٌ من ربك وهم نائمون. ويقال أَيضاً: طافَ، وقال الفرّاء في قوله فطاف عليها طائف قال: لا يكون الطائف إلا ليلاً ولا يكون نهاراً، وقد تتكلم به العرب فيقولون أَطَفتُ به نهاراً وليس موضعُه بالنهار، ولكنه بمنزلة قولك لو تُرِك القَطَا ليلاً لنام لأَنَّ القَطا لا يَسْري ليلاً؛ وأَنشد أَبو الجَرّاح:
أَطَفْتُ بها نهاراً غَيْرَ لَيْلٍ،
وأَلْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ
وطافَ بالنساء لا غير. وطافَ حَوْلَ الشيء يَطوف طَوْفاً وطَوَفاناً وتَطَوَّفَ واسْتطاف كلُّه بمعنى. ورجل طافٌ: كثير الطَّواف. وتَطَوَّفَ الرجلُ أَي طافَ، وطوَّف أَي أَكثر الطَّوافَ، وطاف بالبيت وأَطافَ عليه: دارَ حَوْله؛ قال أَبو خراش:
تُطِيفُ عليه الطَّيرُ، وهو مُلَحَّبٌ،
خِلافَ البُيوتِ عند مُحْتَملِ الصُّرْم
وقوله عز وجل: ولْيَطَّوَّفُوا بالبيت العتيق، هو دليل على أَن الطَّوافَ بالبيت يوم النحْر فَرْض. واسْتَطافَه: طافَ به. ويقال: طافَ بالبيت طَوافاً واطَّوَّفَ اطّوَّافاً، والأَصل تَطَوَّفَ تَطَوُّفاً وطافَ طَوْفاً وطَوَفاناً. والمَطافُ: موضِعُ المَطافِ حول الكعبة. وفي الحديث ذكر الطَّواف بالبيت، وهو الدَّوران حوله، تقول: طُفْتُ أَطوف طوْفاً وطَوافاً، والجمع الأَطواف. وفي الحديث: كانت المرأَةُ تَطُوف بالبيت وهي عُرْيانةٌ تقول: من يُعِيرُني تَطْوافاً؟ تجعله على فَرجها. قال: هذا على حذف المضاف أَي ذا تَطْوافٍ، ورواه بعضهم بكسر التاء، قال: وهو الثوب الذي يُطافُ به، قال: ويجوز أَن يكون مصدراً.
والطائفُ: مدينة بالغَوْرِ، يقال: إنما سميت طائفاً للحائط الذي كانوا بنَوْا حَوْلها في الجاهلية المُحْدِق بها الذي حَصَّنُوها به. والطائفُ: بلاد ثَقِيفَ. والطائِفيّ: زبيب عَناقِيدُه مُتراصِفةُ الحبّ كأَنه منسوب إلى الطائف.
وأَصابه طَوْفٌ من الشيطان وطائفٌ وطَيِّف وطَيْفٌ، الأَخيرة على التخفيف، أَي مَسٌّ. وفي التنزيل العزيز: إذا مسَّهم طائفٌ من الشيطان، وطَيْفٌ؛ وقال الأَعشى:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرى، وكأَنما
أَطافَ بها من طائِفِ الجِنّ أَوْلَقُ
قال الفراء: الطائفُ والطيْف سواء، وهو ما كان كالخَيال والشيء يُلِمّ بك؛ قال أَبو العيال الهُذلي:
ومَنَحْتَني جَدَّاء، حينَ مَنَحْتَني،
فإذا بها، وأَبيكَ، طَيْفُ جُنُونِ
وأَطافَ به أَي أَلمّ به وقارَبه؛ قال بِشْر:
أَبُو صِبْيةٍ شُعْثٍ يُطِيفُ بشَخْصه
كَوالِحُ، أَمْثال اليعاسِيب، ضُمَّرُ
وروي عن مجاهد في قوله تعالى إذا مسهم طائفٌ قال: الغَضَبُ، وروي ذلك أَيضاً عن ابن عباس. قال أَبو منصور: الطيْفُ في كلام العرب الجُنُون، رواه أَبو عبيد عن الأحمر، قال: وقيل للغضب طيفٌ لأَن عقل من اسْتَفزَّه الغضبُ يَعْزُب حتى يصير في صورة المَجْنون الذي زال عقله، قال: وينبغي للعاقل إذا أَحسَّ من نفسه إفراطاً في الغضب أَن يذكر غضَب اللّه على المُسْرِفين، فلا يَقْدَم على ما يُوبِقُه ويَسأَل اللّه تَوْفِيقَه للقصد في جميع الأَحوال إنه المُوَفِّق له .وقال الليث شيء كل الشيء يَغْشَى البصر من وَسْواس الشيطان، فهو طَيْفٌ، وسنذكر عامة ذلك في طيف لأَن الكلمة يائية وواوية. وطاف في البلاد طوْفاً وتَطْوافاً وطَوَّف: سار فيها. والطَّائفُ: العاسُّ بالليل. الطائفُ: العَسَسُ. والطَّوَّافون: الخَدَم والمَمالِيك. وقال الفراء في قوله عز وجل: طَوَّافون عليكم بعضُكم على بعض، قال: هذا كقولك في الكلام إنما هم خَدَمُكم وطَوَّافون عليكم، قال: فلو كان نصباً كان صواباً مخْرَجُه من عليهم. وقال أَبو الهيثم: الطائفُ هو الخادمُ الذي يخدُمك برفْق وعناية، وجمعه الطوّافون. وقال النبي، صلى اللّه عليه وسلم، في الهِرَّةِ: إنما هي من الطوّافاتِ في البيت أَي من خَدَمِ البيت، وفي طريق آخر: إنما هي من الطَّوّافينَ عليكم والطوَّافاتِ، والطوَّاف فَعَّال، شبهها بالخادم الذي يَطُوف على مَوْلاه ويدور حولَه أَخذاً من قوله: ليس عليكم ولا عليهم جُناح بعدَهنَّ طوَّافون عليكم، ولما كان فيهم ذكور وإناث قال: الطوَّافين والطوَّافاتِ، قال: ومنه الحديث لقد طَوّفْتُما بي الليلة. يقال: طوَّفَ تَطْوِيفاً وتَطْوافاً. والطائفةُ من الشيء: جزء منه. وفي التنزيل العزيز: وليَشْهَد عَذابَهما طائفةٌ من المؤمنين؛ قال مجاهد: الطائفةُ الرجل الواحد إلى الأَلف، وقيل: الرجل الواحد فما فوقه، وروي عنه أَيضاً أَنه قال: أَقَلُّه رجل، وقال عطاء: أَقله رجلان. يقال: طائفة من الناس وطائفة من الليل. وفي الحديث: لا تزالُ طائفةٌ من أُمتي على الحقّ؛ الطائفةُ: الجماعة من الناس وتقع على الواحد كأَنه أَراد نفساً طائفة؛ وسئل إسحق بن راهويه عنه فقال: الطائفةُ دون الأَلف وسَيبْلُغ هذا الأَمرُ إلى أَن يكون عدد المتمسكين بما كان عليه رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وأَصحابه أَلفاً يُسَلِّي بذلك أَن لا يُعْجِبهم كثرةُ أَهل الباطل. وفي حديث عمران بن حُصَيْن وغُلامه الآبِقِ: لأَقْطَعَنَّ منه طائفاً؛ هكذا جاء في رواية، أَي بعض أَطرافه، ويروى بالباء والقاف. والطائفةُ: القِطعةُ من الشيء؛ وقول أَبي كبير الهذلي:
تَقَعُ السُّيوفُ على طَوائفَ مِنهمُ،
فيُقامُ مِنهمْ مَيْلُ مَن لم يُعْدَلِ
قيل: عنى بالطوائف النواحِيَ، الأَيدِيَ والأَرجلَ. والطوائفُ من القَوْسِ: ما دون السية، يعني بالسِّية ما اعْوَجَّ من رأْسها وفيها طائفان، وقال أَبو حنيفة: طائفُ القوس ما جاوَزَ كُلْيَتَها من فوق وأَسفل إلى مُنحنَى تَعْطيف القوسِ من طرَفها. قال ابن سيده: وقضَيْنا على هاتين الكلمتين بالواو لكونها عيناً مع أَن ط و ف أَكثر من ط ي ف. وطائفُ القوس: ما بين السِّيةِ والأَبْهر، وجمعه طَوائفُ؛ وأَنشد ابن بري:
ومَصُونَةٍ دُفِعَتْ، فلما أَدْبَرَتْ،
دَفَعَتْ طَوائِفُها على الأَقْيالِ
وطافَ يَطُوفُ طَوْفاً. واطّافَ اطِّيافاً: تَغَوَّط وذهب إلى البَراز. والطَّوْفُ: النَّجْوُ. وفي الحديث: لا يَتناجى اثنان على طَوْفِهما. ومنه: نُهِيَ عن مُتَحَدِّثَيْن على طَوْفِهما أَي عند الغائط. وفي حديث ابن عباس، رضي اللّه عنهما: لا يُصَلِّيَنَّ أَحدُكم وهو يُدافع الطَّوْف ما كان من ذلك بعد الرضاع الأَحمر. يقال لأَول ما يخرج من بطن الصَّبي: عِقْيٌ فإذا رَضِع فما كان بعد ذلك قيل: طاف يَطُوف طَوْفاً، وزاد ابن الأَعرابي فقال: اطّاف يَطَّافُ اطِّيافاً إذا أَلقى ما في جَوْفه؛ وأَنشد:عَشَّيْتُ جابان حتى اسْتَدّ مَغْرِضُه،
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أَنه اطَّافا
(* استدّ أي انسد.)
جابان: اسم جمل
(* قوله «اسم جمل» عبارة القاموس اسم رجل.). وفي حديث
لقيط: ما يبسط أَحدُكم يدَه إلا وَقَع عليها قَدَحٌ مُطهِّرَةٌ من الطَّوف والأَذى؛ الطَّوْفُ: الحدث من الطعام، المعنى من شرب تلك الشربة طهُر من الحدث والأَذى، وأَنت القَدَح لأَنه ذهب بها إلى الشرْبة. والطَّوْفُ: قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها ويُشَدُّ بعضُها ببعْض فتُجْعل كهيئة سطح فوق الماء يُحمل عليها المِيرةُ والناسُ، ويُعْبَر عليها ويُرْكَب عليها في الماء ويحمل عليها، وهو الرَّمَث، قال: وربما كان من خَشب. والطوْفُ: خشب يشدُّ ويركب عليه في البحر، والجمع أَطْواف، وصاحبه طَوَّافٌ. قال أَبو منصور: الطَّوْفُ التي يُعْبَرُ عليها في الأَنهار الكبار تُسَوَّى من القَصَبِ والعِيدانِ يُشدُّ بعضُها فوق بعض ثم تُقَمَّطُ بالقُمُط حتى يُؤْمنَ انْحِلالُها، ثم تركب ويُعبر عليها وربما حُمل عليها الجَملُ على قدر قُوَّته وثخانته، وتسمَّى العامَةَ، بتخفيف الميم. ويقال: أَخذه بِطُوفِ رقبته وبطاف رقبته مثل صُوف رقبته. والطَّوْفُ: القِلْدُ. وطَوْفُ القصَب: قدرُ ما يُسقاه. والطَّوف والطائفُ: الثَّوْرُ الذي يَدُور حَوْلَه البَقَرُ في الدِّياسة.
والطُّوفانُ: الماء الذي يَغْشى كل مكان، وقيل: المطر الغالب الذي يُغْرِقُ من كثرته، وقيل: الطوفان الموت العظيم. وفي الحديث عن عائشة، رضي اللّه عنها، قالت: قال رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: الطوفان الموت، وقيل الطوفان من كل شيء ما كان كثيراً مُحِيطاً مُطيفاً بالجماعة كلها كالغَرَق الذي يشتمل على المدن الكثيرة. والقتلُ الذريع والموتُ الجارفُ يقال له طُوفان، وبذلك كله فسر قوله تعالى: فأَخذهم الطُّوفان وهم ظالمون؛ وقال:
غَيَّر الجِدّةَ من آياتها
خُرُقُ الريح، وطوفانُ المَطر
وفي حديث عمرو بن العاص: وذُكر الطاعونُ فقال لا أَراه إلا رِجْزاً أَو طوفاناً؛ أَراد بالطوفان البَلاء، وقيل الموت. قال ابن سيده: وقال الأَخفش الطُّوفان جمع طُوفانةٍ، والأَخفش ثِقة؛ قال: وإذا حكى الثقة شيئاً لزم قبوله، قال أَبو العباس: وهو من طاف يطوف، قال: والطُّوفان مصدر مثل الرُّجْحان والنقْصان ولا حاجة به إلى أَن يطلب له واحداً. ويقال لشدَّة سواد الليل: طُوفان. والطُّوفانُ: ظَلام الليل؛ قال العجاج: حتى إذا ما يَوْمُها تَصَبْصَبا،
وعَمَّ طُوفانُ الظلام الأَثْأَبا
عم: أَلبس، والأَثأَب: شجر شبه الطرفاء إلا أَنه أَكبر منه. وطَوَّفَ الناسُ والجرادُ إذا ملؤوا الأَرض كالطُّوفان؛ قال الفرزدق: على مَن وَراء الرَّدْمِ لو دُكَّ عنهمُ،
لَماجُوا كما ماجَ الجرادُ وطَوَّفُوا
التهذيب في قوله تعالى: فأَرسلنا عليهم الطوفان والجراد، قال الفراء: أَرسل اللّه عليهم السماءَ سَبْتاً فلم تُقْلِع ليلاً ولا نهاراً فضاقت بهم الأَرض فسأَلوا موسى أَن يُرْفع عنهم فَرُفِع فلم يتوبوا.

##### Türkçe

**طافَ** ona **الخَيالُ** **طَوْفاً**: uykuda ona uğradı; ve onu **طيف**’te de zikredeceğiz; çünkü **الأَصمعي** “**طاف** **الخيال** **يَطيف** **طَيْفاً**” der, başkası ise “**يَطوف**” der. Ve **طاف** kavmin etrafında ve onların üzerinde **طَوْفاً** ve **طَوَفاناً** ve **مَطافاً**; ve **أَطافَ**: döndü, etrafında dolaştı ve onun yanlarından geldi. Ve falan kimse işin etrafında **أَطافَ** ettiğinde, ona kuşattı demektir; ve aziz tenzilde: “onların etrafında gümüşten kaplarla dolaştırılır” (buyurulur). Ve denildi: **طافَ** onunla: onun çevresinde dolaştı. Ve onunla ve onun üzerinde **أَطافَ**: geceleyin ona geldi. Ve aziz tenzilde: “Rabbin tarafından bir **طائفٌ** onun üzerine dolaştı, onlar uyurken” (buyurulur). Ve ayrıca denilir: **طافَ**; ve **الفرّاء**, “فطاف عليها طائف” sözü hakkında dedi ki: **الطائف** ancak geceleyin olur, gündüz olmaz; Araplar onunla konuşur da “gündüz onunla **أَطَفتُ** ettim” derler; hâlbuki yeri gündüz değildir; fakat bu, senin “eğer **القَطَا** geceleyin bırakılmış olsaydı uyurdu” demen menzilesindedir; çünkü **القَطا** geceleyin yürümez; ve **أَبو الجَرّاح** inşad etti:

**أَطَفْتُ بها نهاراً غَيْرَ لَيْلٍ،
وأَلْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ**

Ve **طافَ** kadınlarla, başkasıyla değil. Ve **طافَ** şeyin çevresinde, **يَطوف** **طَوْفاً** ve **طَوَفاناً**; ve **تَطَوَّفَ** ve **اسْتطاف**: hepsi aynı mânâdadır. Ve **رجل طافٌ**: çok **طَّواف** eden. Ve adam **تَطَوَّفَ** etti, yani **طافَ** etti; ve **طوَّف** etti, yani **الطَّواف**ı çoğalttı. Ve **طاف** evle (Kâbe ile) ve onun üzerinde **أَطافَ**: onun çevresinde döndü; **أَبو خراش** dedi:

**تُطِيفُ عليه الطَّيرُ، وهو مُلَحَّبٌ،
خِلافَ البُيوتِ عند مُحْتَملِ الصُّرْم**

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “**ولْيَطَّوَّفُوا** **بالبيت** **العتيق**”; bu, kurban günü evin etrafında **الطَّواف**ın farz olduğuna delildir. Ve **اسْتَطافَه**: onunla **طافَ** etti. Ve denilir: **طافَ** evle **طَوافاً** ve **اطَّوَّفَ** **اطّوَّافاً**; aslolan **تَطَوَّفَ** **تَطَوُّفاً** ve **طافَ** **طَوْفاً** ve **طَوَفاناً**dır. Ve **المَطافُ**: Kâbe çevresindeki **المَطاف**ın yeri. Ve hadiste evle **الطَّواف** zikredildi; o, onun çevresinde dönmektir; dersin ki: **طُفْتُ** **أَطوف** **طوْفاً** ve **طَوافاً**; çoğulu **الأَطواف**. Ve hadiste: kadın evin etrafında dolaşırdı, o ise çıplaktı; derdi ki: “Kim bana bir **تَطْوافاً** ödünç verir?” onu ferci üzerine yapardı. Dedi ki: bu, muzâfın hazfi üzerinedir; yani “**ذا تَطْوافٍ**”; ve bazısı onu **التاء**’yı kesreleyerek rivayet etti; dedi ki: o, onunla dolaşılan elbisedir; dedi ki: ve masdar olması da câizdir.

Ve **الطائفُ**: **الغَوْر**’da bir şehirdir; denilir ki: ancak, cahiliyede onu kuşatan, onun çevresine yaptıkları ve onunla onu tahkim ettikleri duvardan dolayı **طائفاً** diye adlandırıldı. Ve **الطائفُ**: **ثَقِيفَ** diyarıdır. Ve **الطائِفيّ**: salkımları taneleri birbirine bitişik olan kuru üzüm; sanki **الطائف**’e nisbet edilmiş gibidir.

Ve ona şeytandan bir **طَوْفٌ** ve **طائفٌ** ve **طَيِّف** ve **طَيْفٌ** isabet etti; sonuncusu hafifletme üzerinedir; yani bir dokunuş. Ve aziz tenzilde: “onlara şeytandan bir **طائفٌ** dokunduğu zaman” (buyurulur); ve **طَيْفٌ**; ve **الأَعشى** dedi:

**وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرى، وكأَنما
أَطافَ بها من طائِفِ الجِنّ أَوْلَقُ**

**الفراء** dedi: **الطائفُ** ile **الطيْف** birdir; o, **الخَيال** gibi olan ve sana uğrayan şeydir; **أَبو العيال الهُذلي** dedi:

**ومَنَحْتَني جَدَّاء، حينَ مَنَحْتَني،
فإذا بها، وأَبيكَ، طَيْفُ جُنُونِ**

Ve **أَطافَ** onunla: ona uğradı ve yaklaştı; **بِشْر** dedi:

**أَبُو صِبْيةٍ شُعْثٍ يُطِيفُ بشَخْصه
كَوالِحُ، أَمْثال اليعاسِيب، ضُمَّرُ**

Ve **مجاهد**’den, “**إذا مسهم طائفٌ**” sözü hakkında rivayet edildi: (bu) öfkedir; bu, **ابن عباس**’tan da rivayet edildi. **أَبو منصور** dedi: Arapların كلامında **الطيْفُ** deliliktir; onu **أَبو عبيد** **الأحمر**’den rivayet etti; dedi ki: ve öfkeye **طيفٌ** denildi; çünkü öfkenin kışkırttığı kimsenin aklı kaybolur, ta ki aklı gitmiş deli sûretine dönünceye kadar. Dedi ki: akıllı kimse, kendisinden öfkede aşırılık hissettiğinde, müsriflere Allah’ın öfkesini hatırlamalıdır; böylece onu helâk edecek şeye girişmez ve Allah’tan, bütün hâllerde orta yolu tutmaya muvaffak kılmasını ister; şüphesiz O, ona muvaffak kılandır. Ve **الليث** dedi: şeytanın vesvesesinden, görmeyi örten her şey, o **طَيْفٌ**tir; bunun umumunu **طيف**’te zikredeceğiz; çünkü kelime hem yâ’lı hem vâvlıdır. Ve **طاف** beldelerde **طوْفاً** ve **تَطْوافاً**; ve **طَوَّف**: içinde yürüdü.

Ve **الطَّائفُ**: geceleyin dolaşan bekçi. **الطائفُ**: **العَسَسُ**. Ve **الطَّوَّافون**: hizmetçiler ve köleler. Ve **الفراء**, O’nun (azze ve celle) sözü hakkında: “**طَوَّافون عليكم بعضُكم على بعض**” dedi ki: bu, sözde senin “onlar ancak sizin hizmetçilerinizdir ve üzerinizde dolaşanlardır” demen gibidir; dedi ki: eğer nasb olsaydı, “**عليكم**”dan çıkarılışı bakımından doğru olurdu. Ve **أَبو الهيثم** dedi: **الطائفُ**, sana yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçidir; çoğulu **الطوّافون**dur. Ve Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, kedi hakkında dedi: “O ancak evdeki **الطوّافاتِ**tandır”; yani evin hizmetçilerindendir. Ve başka bir yolda: “O ancak sizin üzerinizde dolaşan **الطَّوّافينَ** ve **الطوَّافاتِ**tandır.” Ve **الطوَّاف** **فَعَّال** veznindedir; onu, efendisinin etrafında dolaşan ve çevresinde dönen hizmetçiye benzetti; “**ليس عليكم ولا عليهم جُناح بعدَهنَّ طوَّافون عليكم**” sözünden alınarak. Ve onlarda erkekler ve dişiler bulunduğundan “**الطوَّافين** ve **الطوَّافاتِ**” dedi. Dedi ki: ve ondan hadistir: “Bu gece bana ikiniz **طَوّفْتُما** ettiniz.” Denilir: **طوَّفَ** **تَطْوِيفاً** ve **تَطْوافاً**. Ve **الطائفةُ** şeyden: onun bir parçası. Ve aziz tenzilde: “İkisinin azabına müminlerden bir **طائفةٌ** şahit olsun” (buyurulur); **مجاهد** dedi: **الطائفةُ**, bir adamdan bine kadardır; ve denildi: bir adam ve üstü; ondan ayrıca rivayet edildi ki dedi: en azı bir adamdır. Ve **عطاء** dedi: en azı iki adamdır. Denilir: insanlardan bir **طائفة** ve geceden bir **طائفة**. Ve hadiste: “Ümmetimden bir **طائفةٌ** hak üzere olmaya devam eder”; **الطائفةُ**: insanlardan bir cemaat; ve tekil üzerine de vâki olur; sanki bir nefsi **طائفة** murad etti. Ve **إسحق بن راهويه**’ye onun hakkında soruldu da dedi ki: **الطائفةُ** binin altındadır; ve bu iş, Allah’ın Resulü, sallallahu aleyhi ve sellem, ve ashabının üzerinde bulunduğu şeye tutunanların sayısı bin oluncaya kadar ulaşacaktır; bununla, bâtıl ehlinin çokluğu onları beğendirmesin diye teselli eder. Ve **عمران بن حُصَيْن** ve kaçak kölesi hadîsinde: “Ondan bir **طائفاً** mutlaka keseceğim”; rivayette böyle geldi; yani onun uçlarından bir kısmını; ve **ب** ile **ق** ile de rivayet edilir. Ve **الطائفةُ**: şeyden bir parça; ve **أَبي كبير الهذلي**’nin sözü:

**تَقَعُ السُّيوفُ على طَوائفَ مِنهمُ،
فيُقامُ مِنهمْ مَيْلُ مَن لم يُعْدَلِ**

Denildi: **الطوائف** ile yanları, elleri ve ayakları kastetti. Ve yaydan **الطوائفُ**: **السية**’nin altındaki şey; **السِّية** ile, başının eğri olan kısmını kasteder; onda iki **طائفان** vardır. Ve **أَبو حنيفة** dedi: yayın **طائفُ**i, onun **كُلْيَتَ**sini üstten ve alttan aşan, ucundan yayın bükülüşünün kıvrımına kadar olan kısımdır. **ابن سيده** dedi: bu iki kelime hakkında, göz (ikinci harf) olması sebebiyle vâv ile hükmettik; her ne kadar **ط و ف** **ط ي ف**’ten daha çok olsa da. Yayın **طائفُ**i: **السِّية** ile **الأَبْهر** arasındaki şey; çoğulu **طَوائفُ**; ve **ابن بري** inşad etti:

**ومَصُونَةٍ دُفِعَتْ، فلما أَدْبَرَتْ،
دَفَعَتْ طَوائِفُها على الأَقْيالِ**

**طافَ** **يَطُوفُ** **طَوْفاً**. Ve **اطّافَ** **اطِّيافاً**: büyük abdest bozdu ve dışkıya gitti. Ve **الطَّوْفُ**: dışkıdır. Ve hadiste: “İki kişi, kendi **طَوْفِ**ları üzerinde gizli konuşmasın.” Ve ondan: “kendi **طَوْفِ**ları üzerinde iki konuşandan nehiy olundu”; yani dışkı yanında. Ve **ابن عباس**’ın, Allah onlardan razı olsun, hadîsinde: “Sizden biri, **الطَّوْف**u defederken namaz kılmasın; bu, kırmızı emzirmeden sonra olan şeydir.” Çocuğun karnından ilk çıkan şeye **عِقْيٌ** denilir; emdiğinde, bundan sonra olan şeye “**طافَ** **يَطُوف** **طَوْفاً**” denildi. Ve **ابن الأَعرابي** artırdı da dedi ki: **اطّاف** **يَطَّافُ** **اطِّيافاً**: karnında olanı attığında; ve inşad etti:

**عَشَّيْتُ جابان حتى اسْتَدّ مَغْرِضُه،
وكادَ يَنْقَدُّ إلا أَنه اطَّافا**

(* **استدّ** yani: tıkandı.)
**جابان**: bir devenin adı
(* “devenin adı” sözü, **القاموس**’un ibaresidir: bir adamın adı.). Ve **لقيط** hadîsinde: “Sizden biri elini uzatmaz ki, üzerine **الطَّوف** ve eziyetten temizleyici bir kadeh düşmüş olmasın”; **الطَّوْفُ**: yemekten olan hades; mânâ: o yudumu içmekten, hadesten ve eziyetten temizlendi; ve sen kadehi (zikrettin); çünkü onunla onu içime götürdü. Ve **الطَّوْفُ**: içinde şişirilen ve bir kısmı bir kısmına bağlanan tulumlardır; su üstünde bir satıh heyeti gibi yapılır; üzerine azık ve insanlar taşınır; onunla geçilir ve su üzerinde binilir ve üzerine yük taşınır; o **الرَّمَث**tir; dedi ki: bazen ağaçtan da olur. Ve **الطوْفُ**: denizde üzerine bağlanıp binilen ağaç; çoğulu **أَطْواف**; sahibi **طَوَّافٌ**. **أَبو منصور** dedi: büyük nehirlerde üzerine geçilen **الطَّوْفُ**, kamış ve çubuklardan düzeltilir; bir kısmı bir kısmının üstüne bağlanır; sonra **القُمُط** ile sıkıca sarılır ki çözülmesi emniyete alınsın; sonra binilir ve onunla geçilir; bazen, gücü ve kalınlığı miktarınca deve de onun üzerine yüklenir; ve halk ona, **الميم**’i hafifleterek (başka bir ad) verir. Ve denilir: onu boynunun **طُوفِ**u ile ve boynunun **طاف**ı ile aldı; boynunun **صُوف**u gibi. Ve **الطَّوْفُ**: gerdanlık. Ve kamışın **طَوْفُ**u: sulandığı miktardır. Ve **الطَّوف** ve **الطائفُ**: harmanda sığırların etrafında döndüğü öküzdür.

Ve **الطُّوفانُ**: her yeri kaplayan sudur; ve denildi: çokluğundan boğan baskın yağmurdur; ve denildi: **الطوفان** büyük ölümdür. Ve **عائشة**’den, Allah ondan razı olsun, hadiste: dedi ki: Allah’ın Resulü, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “**الطوفان** ölümdür.” Ve denildi: **الطوفان**, her şeyden, cemaatin hepsini kuşatan, etrafını saran çok olan şeydir; çok şehirleri içine alan boğulma gibi. Yaygın öldürme ve süpürücü ölüm, ona **طُوفان** denilir; bununla, O’nun sözü: “Onları **الطُّوفان** aldı, onlar zalimler iken” tefsir edildi. Ve dedi:

**غَيَّر الجِدّةَ من آياتها
خُرُقُ الريح، وطوفانُ المَطر**

Ve **عمرو بن العاص** hadîsinde: veba zikredildi de dedi ki: “Onu ancak bir **رِجْزاً** yahut bir **طوفاناً** görüyorum”; **الطوفان** ile belâyı kastetti; ve denildi: ölümü. **ابن سيده** dedi: ve **الأَخفش** dedi ki: **الطُّوفان** **طُوفانةٍ**’nin cem’idir; ve **الأَخفش** güvenilirdir; dedi ki: güvenilir biri bir şeyi naklederse, onu kabul etmek gerekir. **أَبو العباس** dedi: o, **طاف** **يطوف**’tan (gelir); dedi ki: ve **الطُّوفان** **الرُّجْحان** ve **النقْصان** gibi bir masdardır; onun için bir tekil aramaya ihtiyaç yoktur. Ve gecenin şiddetli karalığına **طُوفان** denilir. Ve **الطُّوفانُ**: gecenin karanlığı; **العجاج** dedi:

**حتى إذا ما يَوْمُها تَصَبْصَبا،
وعَمَّ طُوفانُ الظلام الأَثْأَبا**

**عم**: giydirdi; ve **الأَثأَب**: **الطرفاء**’a benzer bir ağaçtır; ancak ondan daha büyüktür. Ve insanlar ve çekirgeler, yeri **الطُّوفان** gibi doldurduklarında **طَوَّفَ** ettiler; **الفرزدق** dedi:

**على مَن وَراء الرَّدْمِ لو دُكَّ عنهمُ،
لَماجُوا كما ماجَ الجرادُ وطَوَّفُوا**

**التهذيب**’de, O’nun sözü: “Onların üzerine **الطوفان** ve çekirgeleri gönderdik” hakkında; **الفراء** dedi: Allah onların üzerine göğü cumartesi günü gönderdi de gece de gündüz de kesilmedi; yer onlara dar geldi; Musa’dan, onu kendilerinden kaldırmasını istediler; kaldırıldı, fakat tevbe etmediler.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط و ف * * طَافَ * حول الشيء من باب قال و * طَوَفَاناً * أيضا بفتحتين و * تَطَوَّفَ * و * اسْتَطَافَ * كله بمعنى و * الطَّوْفُ * أيضا قِرَب يُنفخ فيها ثم يُشد بعضها إلى بعض فتُجعل كهيئة السطح يُركب عليها في الماء ويُحمل عليها وربما كان من خشب و * الطَّائِفُ * العسس وطائف بلاد ثقيف و * الطَّائِفةُ * من الشيء قطعة منه وقوله تعالى ﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾ قال بن عباس رضي الله عنهما الواحد فما فوقه و * الطُّوفانُ * المطر الغالب والماء الغالب يغشى كل شيء قال الله تعالى ﴿فأخذهم الطوفان وهم ظالمون﴾ وقال الأخفش واحدتها في القياس طوفانةٌ و * طَوَّفَ * الرجل أكثر * التَّطْوَافَ * و * أطافَ * به ألم به وقاربه

##### Türkçe

* ط و ف * **طَافَ** şeyin etrafında (dolaştı); **قال** bâbındandır; ve **طَوَفَاناً** da (böyledir); yine iki fetha ile. Ve **تَطَوَّفَ** ve **اسْتَطَافَ**; hepsi mânâ bakımından (aynıdır). Ve **الطَّوْفُ** da: içinde şişirilen sonra bir kısmı bir kısmına bağlanan kırbalardır; böylece su üzerinde üzerine binilen, üzerinde taşınılan bir satıh heyeti gibi yapılır; bazen de ağaçtan olur. Ve **الطَّائِفُ**: gece bekçileri; ve Sakîf beldesinin **طائف**’i. Ve **الطَّائِفةُ**: şeyden bir parça, ondan bir kısım. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾; İbn Abbas رضي الله عنهما dedi ki: bir (kişi) ve onun üstü. Ve **الطُّوفانُ**: galip yağmur ve her şeyi kaplayan galip su; Yüce Allah dedi ki: ﴿فأخذهم الطوفان وهم ظالمون﴾. El-Ahfeş dedi ki: onun bir tanesi kıyasta **طوفانةٌ**’dır. Ve **طَوَّفَ** adam **التَّطْوَافَ**’ı çoğalttı. Ve **أطافَ** onunla: ona uğradı ve ona yaklaştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

طاف حول الكعبة وعليه اقتصر الجوهري وزاد غيره: وبها، طوفا، وطوافا، وطوفانا محركة، واقتصر الجوهري على الأول والثالث، ونقل ابن الأثير الثاني وكذلك استطاف، وتطوف نقلهما الجوهري وطوف تطويفا، كل ذلك بمعنى: دار حولها. ويقال في الأخير طوف الرجل: إذا أكثر الطواف، قال شيخنا: وقد قصد المصنف إلى الطواف الشرعي الذي أوضحه الشارع، وترك أصله في اللغة، وقد أورده الراغب، وفسره بمطلق المشي، أو مسي فيه استدارة، أو غير ذلك. والمطاف: موضعه أي: الطواف، وجمع الطواف: أطواف. ورجل طاف: أي كثيره نقله الجوهري. والطوف: قرب ينفخ فيها، ويشد بعضها إلى بعض فتجعل كهيئة السطح يركب عليها في الماء ويحمل عليها الميرة والناس، ويعبر عليها، وهو الرمث، وربما كان من خشب، والجمع أطواف، وقال الأزهري: الطوف التي يعبر عليها في الأنهار الكبار، يسوى من القصب والعيدان، يشد بعضها فوق بعض، ثم تقمط بالقمط، حتى يؤمن انحلالها، ثم تركب ويعبر عليها، وربما حمل عليها الجمل على قدر قوته وثخانته، وتسمى العامة، بتخفيف الميم. والطوف: الغائط وهو ما كان من ذلك بعد الرضاع، وأما ما كان قبله فهو عقي، قاله الأحمر، وفي الحديث:  لا يتناجى اثنان على طوفهما  وفي حديث ابن عباس:  لا يصلين أحدكم وهو يدافع الطوف والبول  وفي كلام الراغب ما يدل على أنه من الكناية. وطاف يطوف طوفا: إذا ذهب إلى البراز ليتغوط زاد ابن الأعرابي كاطاف يطاف أطيافا: إذا ألقى ما في جوفه، وأنشد:
  عشيت جابان حتى استد مغرضه                      وكاد ينقـد إلا أنـه أطـافـا وهو على افتعل.
 والطائف: العسس كما في الصحاح قال الراغب: وهو الذي يدور حول البيوت حافظا، وقيده غيره بالليل. والطائف: بلاد ثقيف قال أبو طالب بن عبد المطلب:
  منعنا أرضنا من كل حي                      كما امتنعت بطائفها ثقيف

  وهي في واد بالغور أول قراها لقيم، وآخرها الوهط، سميت لأنها طافت على الماء في الطوفان، أو لأن جبريل عليه السلام طاف بها على البيت سبعا نقله الميورقي عن الأزرقي. أو لأنها كانت قرية بالشام فنقلها الله تعالى إلى الحجاز بدعوة إبراهيم عليه السلام اقتلاعا من تخوم الثرى بعيونها وثمارها ومزارعها، وذلك لما قال:  ربنا إن أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلضهم يشكرون  نقله أبو داود الأزرقي في تاريخ مكة، وأبو حذيفة إسحاق ابن بشر القرشي في كتاب المبتدأ وهو قول الزهري، وقال القسطلاني في المواهب: إن جبريل عليه السلام اقتلع الجنة التي كانت لأصحاب الصريم، فسار بها إلى مكة، فطاف بها حول البيت، ثم أنزلها حيث الطائف، فسمي الموضع بها، وكانت أولا بنواحي صنعاء، واسم الأرض وج وهي بلدة كبيرة على ثلاث مراحل أو اثنتين من مكة من جهة المشرق، كثيرة الأعناب والفواكه، وروى الحافظ ابن عات في مجالسه أن هذه الجنة كانت بالطائف، فاقتلعا جبريل، وطاف بها البيت سبعا، ثم ردها إلى مكانها، ثم وضعها مكانها اليوم، قال أبو العباس الميورقي: فتكون تلك البقعة من سائر بقع الطائف طيف بها بالبيت مرتين في وقتين. أو لأن ?رجلا من الصدف وهو لبنه الدمون بن الصدف، واسم الصدف مالك بن مرتع بن كندة من حضرموت أصاب دما في قومه بحضرموت، ففر إلى وج ولحق بثقيف، وأقام بها وحالف مسعود بن معتب الثقفي أحد من قيل فيه: إنه المراد من الآية  على رجل من القريتين عظيم  ، وكان له مال عظيم، فقال لهم: هل لكم أن أبني لكم طوفا عليكم يطيف ببلدكم يكون لكم ردءا من العرب? فقالوا: ن م، فبناه، وهو الحائط المطيف المحدق به وهذا القول نقله السهيلي في الروض عن البكري، وأعرض عنه، وذكر ابن الكلبي ما يوافق هذا القول، وقد خصت الطائف بتصانيف، وذكروا هذا الخلاف الذي ساقه المصنف، وبسطوا فيه، أورد بعض ذلك الحافظ بن فهد الهاشمي في تاريخ له خصه بذكر الطائف، جزاهم الله عنا كل خير.
 والطائف من القوس: ما بين السية والأبهر نقله الجوهري. أو هو قريب من عظم الذراع من كبدها. أو الطائفان: دون السيتين والجمع طوائف، قال أبو كبير الهذلي:
  وعراضة السيتين توبع بريها                      تأوي طوائفها لعجس عبهر ويعني بالسيتين: ما اعوج من رأسها، وفيها طائفان، وقال أبو حنيفة: طائف القوس: ما جاوز كليتها من فوق وأسفل إلى منحنى تعطيف القوس من طرفها، وأنشد ابن بري:
  ومصونة دفعت فلما أدبرت                      دفعت طوائفها على الأقيال والطائف: الثور يكون مما يلي طرف الكدس عن ابن عباد.

  والطائفة من الشيء: القطعة منه نقله الجوهري أو هي الواحدة فصاعدا وبه فسر ابن عباس قوله تعالى:  وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين  . أو الواحدة إلى الألف وهو قول مجاهد، وفي الحديث:  لا تزال طائفة من أمتي على الحق  قال إسحاق ابن راهويه: الطائفة دون الألف، وسيبلغ هذا الأمر إلى أن يكون عدد المتمسكين بما كان عليه رسول الله صلى الله عليه وسلم وأصحابه ألفا، يعني بذلك أن لا يعجبهم كثرة أهل الباطل. أو أقلها رجلان قاله عطاء أو رجل روي ذلك عن مجاهد أيضا، فيكون حينئذ بمعنى النفس الطائفة، قال الراغب: إذا أريد بالطائفة الجمع فجمع طائف، وإذ أريد به الواحد فيصح أن يكون جمعا ويكنى به عن الواحد، وأن جعل كراوية وعلامة، ونحو ذلك. وذو طواف كشداد: وائل الحضرمي والد ذي العرف ربيعة الآتي ذكره في ع - ر - ف. والطواف أيضا: الخادم يخدمك برفق وعناية والجمع الطوافون، قاله أبو الهيثم، وقال ابن دريد: الطوافون: أبو الهيثم، وقال ابن دريد: الطوافون: الخدم والمماليك، وفي الحديث:  الهرة ليست بنجسة، إنما هي من الطوافين عليكم - أو الطوافات - وكان يصغي لها الإناء فتشرب منه، ثم يتوضأ به  جعلها بمنزلة المماليك من قوله تعالى:  يطوف عليهم ولدان  ومنه قول إبراهيم النخعي: إنما الهرة كبعض أهرل البيت. والطوفان، بالضم: المطر الغالب الذي يغرق من كثرته. وقيل: هو الماء الغالب الذي يغشى كل شيء. وقيل: هو الموت وقد جاء ذلك في حديث عائشة مرفوعا، وبه فسر أيضا حديث عمرو بن العاص، وذكر الطاعون، فقال: لا أراه إلا رجزا أو طوفانا. وقيل: هو الموت الجارف. وقيل: هو القتل الذريع. وقيل: هو السيل المغرق قال الشاعر:
  غير الجـدة مـن آياتـهـا                      خرق الريح وطوفان المطر وقيل: الطوفان من كل شيء: ما كان كثيرا محيطا مطيفا بالجماعة كلها، كالغرق الذي يشتمل على المدن الكثيرة، والقتل الذريع، والموت الجارف، وبذلك كله فسر قوله تعالى:  فأخذهم الطوفان  وكل حادثة تحيط بالإنسان، وعلى ذلك قوله تعالى:  فأرسلنا عليهم الطوفان  وصار متعارفا في الماء المتناهي في الكثرة، لأجل أن الحادثة به التي نالت قوم نوح كانت ماء، قال عز وجل:  فأخذهم الطوفان وهم ظالمون  . وهو تحقيق نفيس، ثم اختلف في اشتقاقه - وإن كان أكثر الأئمة لم يتعرضوا له - فقيل: من طاف يطوف، كما اقتضاه كلام المصنف والراغب، وقيل: هو فلعان من طفأ الماء يطفو: إذ علا وارتفع، فقلبت لأمه لمكان العين، كما نقله شيخنا عن الاقتضاب. قلت: والقول الثاني غريب. الواحدة بهاء قال الأخفش: الطوفان جمع طوفانة، قال ابن سيده: والأخفش ثقة، وإذا حكى الثقة شيئا لزم قبوله، قال أبو العباس: هو من طاف يطوف، قال: والطوفان: مصدر مثل الرجحان والنقصان، ولا حاجة به إلى أن يطلب له واحدا. ويقال: أخذ بطوف رقبته بالضم وطافها، كصوفها وصافها بمعنى، ونقضه الجوهري. وأطاف به: أي ألم به وقاربه قال بشر بن أبي خازم:
  أبو صبية شعث تطيف بشخصه                      كوالح أمثال اليعاسيب ضمـر ومما يستدرك عليه:

  طاف به الخيال طوفا: ألم به في النوم، واوية ويائية، وسيأتي للمصنف في ط ي ف استطردا، لأن الأصمعي يقول: طاف الخيال يطيف طيفا، وغيره يقول: يطوف طوفا. وطاف بالقوم يطوف طوفا وطوفانا، ومطافا. وأطاف استدار وجاء من نواحيه. وأطاف به، وعليه: طرقه ليلا، قال الفراء: ولا يكون الطائف نهارا، وقد يتكلم به العرب، فيقولون: أطفت به نهارا، وليس موضعه بالنهار، ولكنه بمنزلة قولك: لو ترك القطا ليلا لنام؛ لأن القطا لا يسري ليلا، وأنشد أبو الجراح:
  أطفت بها نهارا غير ليل                      وألهى ربها طلب الرجال وطاف بالنساء لا غير. وأطاف عليه: دار حوله، قال أبو خراش:
  تطيف عليه الطير وهو ملـحـب                      خلاف البيوت عند محتمل الصرم واستطافه: طاف به. وأطوف لطوافا، والأصل تطوف تطوفا، ومنه قوله تعالى:  وليطوفوا بالبيت العتيق  . والتطواف: مصدر، وبالكسر: اسم للثوب الذي يطاف به. والطائفي: زبيب عناقيده متراصفة الحب، كأنه منسوب إلى الطائف، عن أبي حنيفة. وأصابه من الشيطان طوف، أي: طائف. وطاف في البلاد طوفا وتطوافا، وطوف: سار فيها. وطوف تطويفا وتطوافا. ولأقطعن منه طائفا: أي بعض أطرافه، هكذا جاء في حديث عمران ابن حصين في العبد الآبق، ويروى بالباء والقاف، وقول أبي كبير الهذلي:
  تقع السيوف على طوائف منهم                      فيقام منهم ميل من لم يعـدل قيل: عنى بالطوائف: النواحي؛ الأيدي والأرجل. والطواف: من يعمل الطوف، وهو ما يضم من القرب فيعبر عليها. والطوف: القلد. وطوف القصب: قدر ما يسقاه. والطوف: الثور الذي يدور حوله البقر في الدياسة. والطوفان، بالضم: البلاء.
 ويقال لشدة ظلام الليل: طوفان، قال العجاج:
  حتى إذا ما يومها تصبصبا
  وعم طوفان الظلام الأثأبا وطوف الناس والجراد: إذا ملئوا الأرض، كالطوفان: قال الفرزدق:
  على من وراء الردم لو دك عنهم                      لماجوا كما ماج الجراد وطوفوا

##### Türkçe

**طاف** Kâbe’nin etrafında dolaştı; Cevherî bununla yetindi; başkası ise şunu ekledi: ve onunla (yani onun etrafında), **طوفا** ve **طوافا** ve harekeli olarak **طوفانا**; Cevherî birinci ve üçüncü ile yetindi; İbnü’l-Esîr ikinciyi nakletti; yine **استطاف** ve **تطوف**’u da Cevherî nakletti; ve **طوف** **تطويفا**; bütün bunlar şu mânâdadır: onun etrafında döndü. Ve sonuncusunda “**طوف** adam” denir: eğer tavafı çok yaparsa. Şeyhimiz dedi ki: Müellif, şâri‘in açıkladığı şer‘î tavafı kastetmiştir; dildeki aslını terk etmiştir; onu Râgıb zikretmiştir ve onu mutlak yürüyüşle, yahut içinde bir dönme bulunan yürüyüşle, yahut başka bir şeyle tefsir etmiştir. Ve **المطاف**: onun yeri, yani: tavaf. Ve **الطواف**’ın çoğulu: **أطواف**. Ve **رجل طاف**: yani onun (tavafın) çoğunu yapan; Cevherî nakletti. Ve **الطوف**: içine üflenen tulumlar; bir kısmı bir kısmına bağlanır da su üzerinde binilen bir satıh heyeti gibi yapılır; su üzerinde onunla azık ve insanlar taşınır ve onunla geçilir; o **الرمث**’tir; bazen de ağaçtan olur; çoğulu **أطواف**. Ezherî dedi ki: Büyük nehirlerde onunla geçilen **الطوف**; kamış ve çubuklardan düzlenir; bir kısmı bir kısmının üstüne bağlanır; sonra **القمط** ile **تقمط** edilir, çözülmesi emniyete alınana kadar; sonra binilir ve onunla geçilir; bazen gücü ve kalınlığı miktarınca deve de onun üzerinde taşınır; avam onu, **الميم**’i hafifleterek adlandırır. Ve **الطوف**: dışkıdır; o, sütten kesmeden sonra olanıdır; ondan önce olan ise **عقي**’dir; bunu Ahmer söyledi. Hadiste: “İki kişi, kendi **طوف**’ları üzerinde gizlice konuşmaz.” İbn Abbâs hadîsinde: “Sizden biri, **الطوف** ve idrarı defetmekte iken namaz kılmasın.” Râgıb’ın sözünde, onun kinayeden olduğuna delâlet eden şey vardır. **طاف يطوف طوفا**: eğer dışarı çıkıp büyük abdest yapmak için giderse; İbnü’l-A‘râbî şunu artırdı: **كاطاف يطاف أطيافا**: eğer karnında olanı atarsa. Ve şu beyiti okudu:
  عشيت جابان حتى استد مغرضه                      وكاد ينقـد إلا أنـه أطـافـا
Ve o, **افتعل** vezni üzerinedir.

Ve **الطائف**: **العسس** (gece bekçileri/devriye)dir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Râgıb dedi ki: O, evlerin etrafında dönerek koruyan kimsedir; başkası onu gece ile kayıtladı. Ve **الطائف**: Sakîf’in beldesidir. Ebû Tâlib b. Abdülmuttalib dedi ki:
  منعنا أرضنا من كل حي                      كما امتنعت بطائفها ثقيف

Ve o, çukur vadide bir vadidedir; köylerinin ilki **لقيم**, sonu **الوهط**’tur. Ona, tufanda **الطوفان**’da su üzerinde dolaştığı için ad verildi; yahut Cebrâil عليه السلام onu evin etrafında yedi defa dolaştırdığı için; bunu Mîyûrkî, Ezrakî’den nakletti. Yahut o, Şam’da bir köy idi de Allah تعالى onu, İbrâhim عليه السلام’ın duasıyla, gözeleri, meyveleri ve ekinlikleriyle toprağın sınırlarından söküp Hicaz’a nakletti; bu, onun şu sözü sebebiyledir: “Rabbimiz! Zürriyetimden bir kısmını, senin muhterem evinin yanında ekinsiz bir vadiye yerleştirdim; Rabbimiz! Namazı dosdoğru kılsınlar diye; artık insanların gönüllerinden bir kısmını onlara meylettir ve onları meyvelerden rızıklandır; umulur ki şükrederler.” Bunu Ebû Dâvûd el-Ezrakî Mekke tarihi’nde ve Ebû Huzeyfe İshâk b. Bişr el-Kureşî **كتاب المبتدأ**’da nakletti; bu, Zührî’nin sözüdür. Kastallânî **المواهب**’de dedi ki: Cebrâil عليه السلام, **أصحاب الصريم**’in bahçesini söküp çıkardı; onunla Mekke’ye yürüdü; onunla evin etrafında dolaştı; sonra onu **الطائف**’in bulunduğu yere indirdi; yer onunla adlandırıldı. O, önce San‘â taraflarında idi; yerin adı **وج**’dur; o, doğu tarafından Mekke’den üç yahut iki merhale uzaklıkta büyük bir beldedir; üzümleri ve meyveleri çoktur. Hâfız İbn Ât, meclislerinde rivayet etti ki: Bu bahçe **الطائف**’te idi; Cebrâil onu söküp çıkardı; onunla evin etrafında yedi defa dolaştı; sonra onu yerine geri çevirdi; sonra onu bugün bulunduğu yerine koydu. Ebû’l-Abbâs el-Mîyûrkî dedi ki: Böylece o parça, **الطائف**’in diğer parçalarından, iki vakitte iki defa evin etrafında dolaştırılmış olmakla ayrılmış olur. Yahut çünkü **الصدف**’ten bir adam—o, **لبنه الدمون بن الصدف**’tir; **الصدف**’in adı, Hadramut’tan **مالك بن مرتع بن كندة**’dir—Hadramut’ta kavminde bir kan (davası) elde etti; sonra **وج**’a kaçtı ve Sakîf’e katıldı; orada ikamet etti ve Sakîfli Mes‘ûd b. Mu‘teb ile antlaşma yaptı; o, hakkında “iki şehirden büyük bir adam” âyetinde murad olduğu söylenen kimselerdendir; onun büyük bir malı vardı. Onlara dedi ki: “Size, beldenizin etrafında dolaşan, size Araplardan bir dayanak olacak bir **طوف** yapayım mı?” Dediler ki: “Evet.” Onu yaptı; o, onu kuşatan, çevreleyen duvardır. Bu görüşü Süheylî **الروض**’da Bekrî’den nakletti; ondan yüz çevirdi. İbnü’l-Kelbî, bu görüşe uygun olanı zikretti. **الطائف** hakkında telifler tahsis edilmiştir; müellifin sevk ettiği bu ihtilâfı zikrettiler ve onda genişlettiler; bunun bir kısmını Hâfız İbn Fehd el-Hâşimî, **الطائف**’i zikre tahsis ettiği bir tarihinde irad etti; Allah onları bizden yana her hayırla mükâfatlandırsın.

Ve yaydan **الطائف**: **السية** ile **الأبهر** arasındaki şeydir; Cevherî nakletti. Yahut o, onun ortasından kol kemiğine yakın olandır. Yahut **الطائفان**: iki **السيتين**’in aşağısındadır; çoğulu **طوائف**. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
  وعراضة السيتين توبع بريها                      تأوي طوائفها لعجس عبهر
Ve **السيتين** ile kasteder: başının eğri olanı; onda iki **طائفان** vardır. Ebû Hanîfe dedi ki: Yayın **طائف**’i: onun böbreğini (orta kısmını) üstten ve alttan aşan, ucundan yay kıvrımının bükülmesine kadar olan şeydir. İbn Berrî şu beyiti okudu:
  ومصونة دفعت فلما أدبرت                      دفعت طوائفها على الأقيال
Ve **الطائف**: öküzdür; yığının ucuna yakın taraftan olan; İbn Abbâd’dan.

Ve şeyden **الطائفة**: ondan bir parçadır; Cevherî nakletti. Yahut o, bir ve daha fazlasıdır; bununla İbn Abbâs, Allah تعالى’nın şu sözünü tefsir etti: “Müminlerden bir **طائفة** onların azabına şahit olsun.” Yahut birden bine kadardır; bu, Mücâhid’in sözüdür. Hadiste: “Ümmetimden bir **طائفة** hak üzere devam eder.” İshâk b. Râhûye dedi ki: **الطائفة** binden aşağıdır; bu iş, Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve ashabının üzerinde bulunduğu şeye tutunanların sayısı bin oluncaya kadar ulaşacaktır; bununla, bâtıl ehlinin çokluğu onları hayrete düşürmesin demek ister. Yahut en azı iki adamdır; bunu Atâ söyledi. Yahut bir adamdır; bunu Mücâhid’den de rivayet edildi; o vakit, **النفس** mânâsında **الطائفة** olur. Râgıb dedi ki: **الطائفة** ile cemaat kastedilirse, o **طائف**’in çoğuludur; onunla bir kastedilirse, çoğul olması sahih olur ve onunla birden kinaye edilir; ve **كراوية** ve **علامة** ve benzeri gibi kılınır. Ve **ذو طواف** (Şeddâd gibi): Hadramevli Vâil’dir; ileride **ع - ر - ف**’te zikri gelecek olan Zü’l-‘Urf Rabî‘a’nın babasıdır. Ve **الطواف** ayrıca: sana yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçidir; çoğulu **الطوافون**; bunu Ebû’l-Heysem söyledi. İbn Düreyd dedi ki: **الطوافون**: hizmetçiler ve kölelerdir. Hadiste: “Kedi necis değildir; o ancak sizin üzerinizde dolaşanlardan—yahut dolaşan kadınlardan—dır.” Ve ona kabı eğdirirdi, ondan içerdi; sonra onunla abdest alırdı. Onu, Allah تعالى’nın şu sözüyle köleler menzilesine koydu: “Üzerlerinde oğlanlar dolaşır.” Ve İbrâhim en-Nehaî’nin sözü de bundandır: “Kedi, evin kedilerinden bir kısmı gibidir.” Ve **الطوفان** (ضم ile): çokluğundan boğan galip yağmurdur. Denildi ki: O, her şeyi kaplayan galip sudur. Denildi ki: O, ölümdür; bu, Âişe’den merfû‘ hadiste gelmiştir; bununla Amr b. Âs hadisi de tefsir edilmiştir; vebayı zikretti ve dedi ki: “Onu ancak bir azap yahut bir **طوفان** görüyorum.” Denildi ki: O, süpürücü ölümdür. Denildi ki: O, yaygın öldürmedir. Denildi ki: O, boğucu seldir. Şair dedi ki:
  غير الجـدة مـن آياتـهـا                      خرق الريح وطوفان المطر
Denildi ki: Her şeyden **الطوفان**: çok olan, kuşatan, bütün topluluğu çepeçevre saran şeydir; çok şehirleri içine alan boğulma gibi; yaygın öldürme ve süpürücü ölüm gibi. Bununla Allah تعالى’nın şu sözü tefsir edilmiştir: “Derken onları **الطوفان** aldı.” Ve insanı kuşatan her hadise (böyledir); bunun üzerinedir Allah تعالى’nın şu sözü: “Onların üzerine **الطوفان**’ı gönderdik.” Ve çoklukta son dereceye varan su hakkında örf oldu; çünkü Nûh kavmine ulaşan hadise onunla (yani suyla) idi. Aziz ve celîl dedi ki: “Onları **الطوفان** aldı; onlar zalimlerdi.” Bu, nefis bir tahkiktir. Sonra onun اشتقاق’ında ihtilâf edildi—her ne kadar imamların çoğu ona temas etmemişse de—: denildi ki: **طاف يطوف**’tan; müellifin ve Râgıb’ın sözü bunu gerektirir. Denildi ki: O, **طفأ الماء يطفو**’dan **فلعان**’dır: yükselip kabardı; **العين**’in yeri sebebiyle **لام**’ı **أم**’e çevrildi; bunu şeyhimiz **الاقتضاب**’dan nakletti. Dedim ki: İkinci söz gariptir. Onun bir tanesi **هاء** iledir. Ahfeş dedi ki: **الطوفان**, **طوفانة**’nin çoğuludur. İbn Sîde dedi ki: Ahfeş güvenilirdir; güvenilir bir kimse bir şeyi hikâye ederse onu kabul etmek gerekir. Ebû’l-Abbâs dedi ki: O, **طاف يطوف**’tandır. Dedi ki: **الطوفان** bir masdardır; **الرجحان** ve **النقصان** gibi; onun için bir tekil aramaya ihtiyaç yoktur. Ve “boynunun **طوف**’undan (ضم ile) tuttu” denir; ve **طافها**; **صوفها** ve **صافها** gibi, mânâca (aynıdır); Cevherî bunu nakzetti. Ve **أطاف به**: yani ona dokundu ve yaklaştı. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  أبو صبية شعث تطيف بشخصه                      كوالح أمثال اليعاسيب ضمـر
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

**طاف** ona hayal **طوفا** ile: uykuda ona dokundu; **واوية** ve **يائية**’dir; müellife **ط ي ف**’te istitrâden gelecektir; çünkü Asma‘î der ki: **طاف** hayal **يطيف طيفا**; başkası der ki: **يطوف طوفا**. Ve **طاف بالقوم يطوف طوفا وطوفانا، ومطافا**. Ve **أطاف**: döndü, etrafından geldi. Ve **أطاف به، وعليه**: onu geceleyin yokladı/kapısını çaldı. Ferrâ dedi ki: **الطائف** gündüz olmaz; Araplar onunla konuşabilir de “ona gündüz **أطفت**” derler; onun yeri gündüz değildir; fakat “Eğer **القطا** geceleyin bırakılmış olsaydı uyurdu” sözün menzilesindedir; çünkü **القطا** geceleyin yol almaz. Ebû’l-Cerrâh şu beyiti okudu:
  أطفت بها نهارا غير ليل                      وألهى ربها طلب الرجال
Ve **طاف بالنساء**: başkası değil. Ve **أطاف عليه**: onun etrafında döndü. Ebû Harâş dedi ki:
  تطيف عليه الطير وهو ملـحـب                      خلاف البيوت عند محتمل الصرم
Ve **استطافه**: onunla dolaştı. Ve **أطوف**: **لطوافا**; aslı **تطوف تطوفا**’dır. Ondandır Allah تعالى’nın sözü: “Ve eski evin etrafında dolaşsınlar.” Ve **التطواف**: masdardır; kesre ile: onunla dolaşılan elbisenin adıdır. Ve **الطائفي**: taneleri sık dizili salkımlı kuru üzüm; sanki **الطائف**’e nisbetlidir; Ebû Hanîfe’den. Ve ona şeytandan **طوف** isabet etti: yani **طائف**. Ve **طاف في البلاد طوفا وتطوافا، وطوف**: onda yürüdü. Ve **طوف تطويفا وتطوافا**. Ve “Ondan bir **طائفا** mutlaka keseceğim”: yani onun uçlarından bir kısmını; bu şekilde, kaçak köle hakkında İmrân b. Husayn hadîsinde gelmiştir; **ب** ve **ق** ile de rivayet edilir. Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
  تقع السيوف على طوائف منهم                      فيقام منهم ميل من لم يعـدل
Denildi ki: **الطوائف** ile kastetti: taraflar; eller ve ayaklar. Ve **الطواف**: **الطوف** yapan kimsedir; o, tulumlardan bir araya getirilen ve onunla geçilen şeydir. Ve **الطوف**: **القلد**. Ve **طوف القصب**: sulandığı miktar. Ve **الطوف**: harmanda sığırların etrafında döndüğü öküz. Ve **الطوفان** (ضم ile): belâdır.

Ve gecenin şiddetli karanlığına **طوفان** denir. Accâc dedi ki:
  حتى إذا ما يومها تصبصبا
  وعم طوفان الظلام الأثأبا
Ve **طوف** insanlar ve çekirgeler: eğer yeri doldururlarsa; **كالطوفان** gibi. Ferazdak dedi ki:
  على من وراء الردم لو دك عنهم                      لماجوا كما ماج الجراد وطوفوا

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 طَوڤفَ The inf. n. طَوَافٌ primarily signifies, accord. to Er-Rلghib, The act of going, or walking, in an absolute sense: or the going, or walking, around, or otherwise. (MF, TA.) [Hence,] طَافَ حَوْلَ الشَّىْءِ, (S,) or بِالشَّىْءِ, (Msb,) or حَوْلَ الكَعْبَةِ, (O, K,) and بِهَا, (K,) aor. يَطُوفُ, (S, O, Msb,) inf. n. طَوْفٌ (S, O, Msb, K) and طَوَافٌ (O, Msb, K, and mentioned also in the S but not there said to be an inf. n.) and طَوَفَانٌ, (S, O, K,) [and perhaps طُوفَانٌ, q. v.,] He went round or round about, circuited, or circuited around, or compassed, (Msb, TA,) the thing, (S, Msb,) or the Kaabeh; (O, K;) and so طَافَ, aor. يَطِيفُ; (Msb; [but this I think doubtful;]) and ↓ تطوّف, (S, Msb, K,) and ↓ اِطَّوَّفَ, a variation of that next preceding, (Msb, TA,) inf. n. اِطِّوَّافٌ; (TA;) and ↓ استطاف, (S, Msb, K,) as also ↓ استطافهُ; (TA;) and بِهِ ↓ اطاف, (Msb,) or عَلَيْهِ; (TA;) and ↓ طوّف, inf. n. ↓ تَطْوِيفٌ; (K;) or this last signifies he did so much, or often. (S, TA.) And طاف بِالقَوْمِ, aor. يَطُوفُ, inf. n. طَوْفٌ and طَوَفَانٌ and مَطَافٌ, He went round about [or round about among] the people, or party; as also ↓ اطاف: the aor. of the former verb occurs in the Kur lvi. 17 and lxxvi. 19, trans. by means of عَلَى. (TA.) And طُفْتُ بِهِ عَلَى البَيْتِ [I went round the House of God, i. e. the Kaabeh, with him; or] I made him to go round, or to circuit, or compass, the House. (Msb. [The vulgar in the present day say ↓ طَوَّفْتُهُ: and they apply the appellation ↓ مُطَوِّف to One who makes the circuits round the Kaabeh with a pilgrim, and serves to conduct him round about to the other sacred objects, or places.]) You say also, طاف فِى البِلَادِ, inf. n. طَوْفٌ and تَطْوَافٌ, He journeyed [or journeyed round about] in the countries, or tracts of country; and so [or as meaning he did so much or often] ↓ طوّف, inf. n. تَطْوِيفٌ and تَطْوَافٌ. (TA. [In one place in the TA, the latter inf. n. is said to be with kesr, so that it is like تِبْيَانٌ; but see this latter, which is very extr.: see also تِطْوَافٌ below.]) ↓ لَأَطُوفَنَّ طَوْفَهُ means the same as لَأَسْعَرَنَّ سَعْرَهُ [app. I will assuredly practise circumvention like his practising thereof]. (Fr, O and K in art. سعر, q. v.) ― -b2- See also 4, in two places. -A2- طَافَ, (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. as above, (S, O, Msb,) inf. n. طَوْفٌ, (S, Mgh, O, Msb,) from طَوْفٌ signifying غَائِطٌ; (S, O;) as also ↓ اِطَّافَ, (IAar, S, K, TA, [in the CK, erroneously, اطَّأَفَ,]) He voided his excrement, or ordure; (Mgh, Msb; *) or he went away (S, O, K) to the field, or open tract, (S, O,) to void his excrement, or ordure. (S, O, K.)

2 طَوَّفَ see 1, in three places. ― -b2- You say also, طوّف النَّاسُ, and الجَرَادُ, The men, or people, and the locusts, filled the land like the طُوفَان [or flood]. (TA.)

4 أَطْوَفَ see 1, in two places. ― -b2- اطاف بِالشَّىْءِ signifies also He, or it, surrounded, or encompassed, the thing. (Msb.) ― -b3- And اطاف بِهِ He came to him; visited him; or alighted at his abode as a guest; syn. أَلَمَّ بِهِ: and he approached him; or drew, or was, or became, near to him; syn. قَارَبَهُ. (S, K.) [And] بِالنِّسَآءِ ↓ طَافَ, aor. يَطُوفُ; and اطاف; He came to women, or the women; visited them; or alighted at their abodes as a guest; syn. أَلَمَّ (Msb.) And اطاف بِهِ and عَلَيْهِ He came to him by night: and sometimes improperly used as meaning by day: a poet says,

أَطَفْتُ بِهَا نَهَارًا غَيْرَ لَيْلٍ
وَأَلْهَى رَبَّهَا طَلَبُ الرِّحَالِ
[I came to her by day, not by night, while the seeking for the camels' saddles, or for the things necessary for his journey, or for the places of alighting, diverted her lord, or husband, from attending to her]. (TA.) And بِهِ الخَيَالُ ↓ طاف, aor. يَطُوفُ, inf. n. طَوْفٌ; and, as As used to say, طاف, aor. يَطِيفُ, inf. n. طَيْفٌ; The خيال [i. e. apparition, or phantom,] came to him, or visited him, (أَلَمَّ بِهِ,) in sleep. (TA.)

٥
5 تطوّف ذ and اِطَّوَّفَ : see 1, first sentence.

اِطَّافٌ
8 اِطَّافٌ ذ : see 1, last sentence.

10 اـِسْتَطْوَفَ see 1, first sentence, in two places.

طَافٌ
طَافٌ ذ A man who goes round, or round about, much, or often; (S, O, K;) [and] so ↓ طَوَّافٌ: and ↓ طَوَّافَةٌ a woman who goes round, or round about, much, or often, to the tents, or houses, of her female neighbours. (Msb.) -A2- See also طُوف.

طَوْفٌ
طَوْفٌ ذ in the phrase أَصَابَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ طَوْفٌ, i. q. طَائِفٌ. (TA. See طَائِفٌ below, and in art. طيف.) ― -b2- [Also A kind of float composed of] inflated water-skins bound together, (S, O, Msb, K,) with wood [or planks] laid upon them, (Msb,) so as to have the form of a flat roof, (S, O, Msb, K,) upon the water; (Msb;) used for embarking thereon upon the water and for carriage thereon (S, O, K, TA) of wheat or other provisions and of men, and for the crossing [of rivers] thereon: (TA:) i. q. رَمَثٌ: and sometimes it is of wood, or timber: (S, O:) accord. to Az, a thing upon which large rivers are crossed, made of canes and of pieces of wood bound together, one upon another, and then bound round with ropes of the fibres or leaves of the palm-tree so as to be secure from its becoming unbound; after which it is used for embarking thereon and crossing, and sometimes it is laden with a load proportionate to its strength and its thickness: and it is also called عَامَةٌ, without teshdeed to the م: (TA:) pl. أَطْوَافٌ. (Msb, TA.) ― -b3- And The bull (ثَوْر) around which turn the oxen in the treading [of corn]. (TA.) [See طَائِفٌ.] ― -b4- And i. q. قِلْدٌ [app. as meaning A portion of water for irrigation: for it is immediately added], and طَوْفُ القَصَبِ signifies the quantity of water with which the canes are irrigated. (TA.) -A2- Also The foul matter that comes forth from the child after suckling: (El-Ahmar, Msb, TA:) and by a secondary application, (Msb,) human excrement, or ordure, (S, Mgh, O, Msb, K,) in an absolute sense: (Msb:) what Er-Rلghib says respecting it indicates that this is metonymical. (TA.)

أَخَذَهُ بِطُوفِ رَقَبَتِهِ
أَخَذَهُ بِطُوفِ رَقَبَتِهِ ذ and رقبته ↓ بِطَافِ i. q. بِصُوفِ رقبته (S, K) and بِصَافِهَا. (K.)

طُوفَانٌ
طُوفَانٌ ذ An overpowering rain: and overpowering water, [a meaning erroneously assigned in the CK to طَوَّاف instead of طُوفَان,] that covers [or overwhelms] everything; (S, K, TA;) in the common conventional acceptation, water abounding to the utmost degree; [i. e. a flood, or deluge;] such as befell the people of Noah; (TA;) or طُوفَانُ المَآءِ signifies the water that covers [or overwhelms] everything: (Msb:) and a drowning torrent: (K:) and (assumed tropical:) much of anything, [like as we say a flood of anything,] such as includes the generality of persons, or things, within its compass: (K, TA:) and particularly (assumed tropical:) death; or quick, or quick and wide-spreading, death; or death commonly, or generally, prevailing; (TA;) or quick, or quick and wide-spreading, death, commonly, or generally, prevailing: and (assumed tropical:) quick [and extensive] slaughter: (K:) and (assumed tropical:) any accident [or evil accident] that besets a man: and (assumed tropical:) trial, or affliction: (TA:) and El-'Ajjلj likens to the rain, or water, thus called, the darkness of night; using the phrase طُوفَانُ الظَّلَامِ; (Kh, S;) by which he means (assumed tropical:) the intensity of the darkness of the night: (TA:) طُوفَانٌ is said to be a pl. [or coll. gen. n.]; (Msb, TA;) and its sing. [or n. un.] is طُوفَانَةٌ, (S, Msb, K, TA,) accord. to analogy: (S:) thus says Akh: (S, TA:) or it is an inf. n., like رُجْحَانٌ and نُقْصَانٌ; and is from طَافَ, aor. يَطُوفُ: (Msb, TA:) thus says Abu-l- 'Abbلs; and he says that there is no need of seeking for it a sing.: some say that it is of the measure فُلْعَانٌ, from طَفَا المَآءُ, aor. يَطْفُو, meaning “ the water rose, ” or “ became high; ” the ل being transposed to the place of the ع; but this is strange. (TA.)

طَوَافٌ
طَوَافٌ ذ [is an inf. n. of 1, q. v., sometimes used as a simple subst., and] has for its pl. أَطْوَافٌ [which is regularly pl. of طَوْفٌ]. (TA.)

طَوَّافٌ
طَوَّافٌ ذ ; and its fem., with ة: see طَافٌ. ― -b2- The former signifies also A servant who serves one with gentleness and carefulness: (K, TA:) pl. طَوَّافُونَ: so says AHeyth: IDrd explains the pl. as meaning servants, and male slaves. (TA.) It is said in a trad., respecting the she-cat, that it is not unclean, but is مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ, or الطَّوَّافَاتِ; [i. e. of those that go round about waiting upon you;] she being thus put it. the predicament of the slaves: whence the saying of En-Nakha'ee, that the she-cat is like some of the people of the house, or tent. (TA.) [In the CK, a meaning belonging to طُوفَان is erroneously assigned to طَوَّاف.] -A2- Also A maker of the طَوْف that is composed of [inflated] water-skins [&c.] upon which one crosses [rivers &c.]. (TA.)

طَائِفٌ
طَائِفٌ ذ part. n. of طَافَ, signifying Going round or round about, &c. (Msb.) ― -b2- [And hence,] The عَسَس [quasi-pl. n. of عَاسٌّ]; (S, O, K, TA;) [i. e.] the patrol, or watch that go the round of the houses; thus expl. by Er-Rلghib; and said to mean particularly those who do so by night. (TA.) ― -b3- And The bull that is next to the extremity, or side, of the كُدْس [or wheat collected together in the place where it is trodden out]. (Ibn-'Abbلd, K.) [See طَوْفٌ.] ― -b4- The طَائِف of the bow is The part between the سِئَة [or curved portion of the extremity] and the أَبْهَر [q. v.]: (S, K:) or near [the length of a cubit or] the bone of the fore arm from its [middle portion called the] كَبِد [thus I render قَرِيبٌ مِنْ عَظْمِ الذِّرَاعِ مِنْ كَبِدِهَا, which, I think, can have no other meaning]: or the طَائِفَانِ are [two parts] exclusive of the two curved ends (دُونَ السِّئَتَيْنِ): (K: [this last explanation seems to leave one of the limits of each طائف undefined:]) or, accord. to AHn, the طائف of the bow is the part beyond its كُلْيَة [q. v.], above and below, [extending] to the place of the curving of the end of the bow: the pl. is طَوَائِفُ. (TA.) ― -b5- لَأَقْطَعَنَّ مِنْهُ طَائِفًا occurs in a trad. respecting a runaway slave, as meaning [I will assuredly cut off] some one, or more, of his أَطْرَاف [app. meaning fingers]: or, as some relate it, the word is طَابَِقًا. (TA.) And Aboo-Kebeer El-Hudhalee says,
تَقَعُ السُّيُوفُ عَلَى طَوَائِفَ مِنْهُمُ
meaning, it is said, [The swords fall upon] arms and legs or hands and feet [of them: but in this case, طَوَائِف may be pl. of ↓ طَائِفَةٌ]. (TA.) -A2- One says also, أَصَابَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ طَائِفٌ [A visitation from the Devil befell him]; and ↓ طَوْفٌ likewise, in the same sense. (TA. [See also طَيْفٌ.])

طَائِفَةٌ
طَائِفَةٌ ذ A detached, or distinct, part or portion; a piece, or bit; [or somewhat;] of a thing: (S, Msb, K:) and a فِرْقَة of men [i. e. a party, portion, division, or class, thereof; as those of one profession or trade: a body, or distinct community: a sect: a corps: and sometimes a people, or nation]: (Msb:) and a company, or congregated body, (Msb, KL,) of men, at least consisting of three; and sometimes applied to one; and two: (Msb:) or one: and more than one: (S, K:) so, accord. to I' Ab, in the Kur xxiv. 2: (S:) or up to a thousand: (Mujلhid, K:) or at least two men: ('Atà, K:) or one man; (K;) as is said also on the authority of Mujلhid; (TA;) so that it is syn. with نَفْسٌ [as meaning a single person, or an individual]: (K:) [and sometimes it is applied to a distinct number, or herd &c., of animals:] Er-Rلghib says that when a plural or collective number is meant thereby, it is [what lexicologists term] a pl. of طَائِفٌ; and when one is meant thereby, it may be a pl. metonymically used as a sing., or it may be considered as of the class of رَاوِيَةٌ and عَلَّامَةٌ and the like: (TA:) [pl. طَوَائِفُ.] ― -b2- See also طَائِفٌ, last sentence but one.

طَائِفِىٌّ
طَائِفِىٌّ ذ A sort of raisins, of which the bunches are composed of closely-compacted berries: app. so called in relation to [the district of] Et-Tلïf. (AHn, TA.)

تِطْوَافٌ
تِطْوَافٌ ذ , (JM, TA,) with kesr, (TA,) [and app. تَطْوَافٌ also, as it is sometimes written,] for ذُو تطوافٍ, (JM,) A garment in which one goes round, or curcuits, (JM, TA,) the House [of God, i. e. the Kaabeh]. (JM.)

مَطَافٌ
مَطَافٌ ذ A place of طَوَاف (O, Msb, K *) i. e. of going round or round about, or circuiting. (Msb.)

مُطَوِّفٌ
مُطَوِّفٌ ذ : see 1, latter half.

##### Türkçe

1 **طَوڤفَ** Mastar isim **طَوَافٌ**, öncelikle Er-Râgıb’a göre, mutlak mânada gitme yahut yürüme fiilini ifade eder: yahut etrafında gitme yahut yürüme, veya başka türlü. (MF, TA.) [Bundan dolayı,] **طَافَ حَوْلَ الشَّىْءِ**, (S,) yahut **بِالشَّىْءِ**, (Msb,) yahut **حَوْلَ الكَعْبَةِ**, (O, K,) ve **بِهَا**, (K,) muzârîsi **يَطُوفُ**, (S, O, Msb,) mastar ismi **طَوْفٌ** (S, O, Msb, K) ve **طَوَافٌ** (O, Msb, K, ve S’de de zikredilmiş olup orada mastar isim olduğu söylenmemiştir) ve **طَوَفَانٌ**, (S, O, K,) [ve belki **طُوفَانٌ**, bkz.,] o, şeyin (S, Msb) yahut Kâbe’nin (O, K) etrafında döndü/dolaştı, çevresini dolaştı, kuşattı. (Msb, TA.) Ve yine **طَافَ**, muzârîsi **يَطِيفُ**; (Msb; [fakat ben bunu şüpheli görüyorum;]) ve ↓ **تطوّف**, (S, Msb, K,) ve ↓ **اِطَّوَّفَ**, bir öncekinin bir varyantı, (Msb, TA,) mastar ismi **اِطِّوَّافٌ**; (TA;) ve ↓ **استطاف**, (S, Msb, K,) bunun gibi ↓ **استطافهُ**; (TA;) ve **بِهِ** ↓ **اطاف**, (Msb,) yahut **عَلَيْهِ**; (TA;) ve ↓ **طوّف**, mastar ismi ↓ **تَطْوِيفٌ**; (K;) yahut bu sonuncusu “bunu çok yaptı” yahut “sık yaptı” mânasına gelir. (S, TA.) Ve **طاف بِالقَوْمِ**, muzârîsi **يَطُوفُ**, mastar ismi **طَوْفٌ** ve **طَوَفَانٌ** ve **مَطَافٌ**, o, kavmin, yahut topluluğun etrafında [yahut arasında] dolaştı; bunun gibi ↓ **اطاف**: birincinin muzârîsi Kur’ân’da xvi. 17 ve lxxvi. 19’da **عَلَى** ile geçer. (TA.) Ve **طُفْتُ بِهِ عَلَى البَيْتِ** [Ben onunla Beyt’in, yani Kâbe’nin etrafında dolaştım; yahut] ben onu Beyt’in etrafında dolaştırdım, çevresini dolaştırdım, kuşattırdım. (Msb. [Günümüzde avam ↓ **طَوَّفْتُهُ** der: ve ↓ **مُطَوِّف** adını, hacı ile Kâbe’nin etrafında dolaşmayı yaptıran ve onu diğer mukaddes şeylere yahut yerlere dolaştırıp götürmeye hizmet eden kimseye verirler.]) Yine dersin ki, **طاف فِى البِلَادِ**, mastar ismi **طَوْفٌ** ve **تَطْوَافٌ**, o, beldelerde yahut memleket parçalarında yolculuk etti [yahut dolaşarak yolculuk etti]; ve bunun gibi [yahut “çok yaptı” yahut “sık yaptı” mânasında] ↓ **طوّف**, mastar ismi **تَطْوِيفٌ** ve **تَطْوَافٌ**. (TA. [TA’da bir yerde, son mastarın kesra ile olduğu, böylece **تِبْيَانٌ** gibi olduğu söylenir; fakat bu sonuncuya bak; bu pek gariptir: aşağıda **تِطْوَافٌ**’a da bak.]) ↓ **لَأَطُوفَنَّ طَوْفَهُ** ifadesi **لَأَسْعَرَنَّ سَعْرَهُ** ile aynı mânaya gelir [görünüşe göre: onun yaptığı gibi dolaşma/çevirmeyi mutlaka yapacağım]. (Fr, O ve K, **سعر** maddesinde, bkz.) ― -b2- 4’e de bak, iki yerde. -A2- **طَافَ**, (S, Mgh, O, Msb, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (S, O, Msb,) mastar ismi **طَوْفٌ**, (S, Mgh, O, Msb,) **طَوْفٌ**’tan olup **غَائِطٌ** mânasına gelir; (S, O;) bunun gibi ↓ **اِطَّافَ**, (IAar, S, K, TA, [CK’de yanlışlıkla **اطَّأَفَ**]) o, dışkısını/necâsetini çıkardı; (Mgh, Msb; *) yahut o, dışkısını/necâsetini çıkarmak için (S, O, K) kır’a, yahut açık araziye (S, O) gitti. (S, O, K.)

2 **طَوَّفَ**: 1’e bak, üç yerde. ― -b2- Yine dersin ki, **طوّف النَّاسُ**, ve **الجَرَادُ**, insanlar yahut halk ve çekirgeler, yeri **طُوفَان** [yahut sel] gibi doldurdu. (TA.)

4 **أَطْوَفَ**: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- **اطاف بِالشَّىْءِ** ayrıca “o, yahut o şey, şeyi kuşattı/çevreledi” mânasına gelir. (Msb.) ― -b3- Ve **اطاف بِهِ**: ona geldi; onu ziyaret etti; yahut misafir olarak onun ikametgâhına indi; eş anlamlısı **أَلَمَّ بِهِ**: ve ona yaklaştı; yahut ona yakınlaştı, yahut ona yakın oldu, yahut yakın hâle geldi; eş anlamlısı **قَارَبَهُ**. (S, K.) [Ve] **بِالنِّسَآءِ** ↓ **طَافَ**, muzârîsi **يَطُوفُ**; ve **اطاف**; o, kadınlara geldi, yahut kadınlara; onları ziyaret etti; yahut onların ikametgâhlarına misafir olarak indi; eş anlamlısı **أَلَمَّ** (Msb.) Ve **اطاف بِهِ** ve **عَلَيْهِ**: ona geceleyin geldi: ve bazen yanlış olarak gündüz mânasında kullanılır: bir şair der ki,

أَطَفْتُ بِهَا نَهَارًا غَيْرَ لَيْلٍ
وَأَلْهَى رَبَّهَا طَلَبُ الرِّحَالِ

[Ona gündüz geldim, gece değil; deve semerlerini, yahut yolculuk için gerekli şeyleri, yahut konak yerlerini arama, onun efendisini yahut kocasını, ona bakmaktan oyaladı]. (TA.) Ve **بِهِ الخَيَالُ** ↓ **طاف**, muzârîsi **يَطُوفُ**, mastar ismi **طَوْفٌ**; ve As’ın söyleyegeldiği üzere, **طاف**, muzârîsi **يَطِيفُ**, mastar ismi **طَيْفٌ**; **الخيال** [yani görünüm, yahut hayalet] ona geldi, yahut onu ziyaret etti, (**أَلَمَّ بِهِ,**) uykuda. (TA.)

٥
5 **تطوّف** ذ ve **اِطَّوَّفَ**: 1’e bak, ilk cümle.

**اِطَّافٌ**
8 **اِطَّافٌ** ذ: 1’e bak, son cümle.

10 **اـِسْتَطْوَفَ**: 1’e bak, ilk cümle, iki yerde.

**طَافٌ**
**طَافٌ** ذ Çokça yahut sıkça dolaşan, etrafında dönen bir adam; (S, O, K;) [ve] bunun gibi ↓ **طَوَّافٌ**: ve ↓ **طَوَّافَةٌ**, komşu kadınlarının çadırlarına yahut evlerine çokça yahut sıkça dolaşan bir kadın. (Msb.) -A2- **طُوف**’a da bak.

**طَوْفٌ**
**طَوْفٌ** ذ, **أَصَابَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ طَوْفٌ** ibaresinde, **طَائِفٌ** ile aynı mânadadır. (TA. Aşağıda ve **طيف** maddesinde **طَائِفٌ**’e bak.) ― -b2- [Ayrıca, şişirilmiş su tulumlarının birbirine bağlanmasından oluşan bir çeşit sal], (S, O, Msb, K,) üzerlerine tahta [yahut kalaslar] konulmuş olarak, (Msb,) su üzerinde düz bir dam biçiminde olacak şekilde; (S, O, Msb, K,) su üzerinde; (Msb;) bunun üzerinde suya binmek ve bunun üzerinde taşımak için (S, O, K, TA) buğday yahut başka erzak ve insanlar, ve bunun üzerinde [nehirleri] geçmek için: (TA:) **رَمَثٌ** ile aynı mânadadır: ve bazen ağaçtan yahut keresteden olur: (S, O:) Az’a göre, büyük nehirlerin üzerinde geçilen bir şeydir; kamışlardan ve tahta parçalarından birbirine bağlanmış olarak, üst üste, sonra hurma liflerinin yahut yapraklarının ipleriyle etrafı bağlanarak çözülmeye karşı sağlamlaştırılır; bundan sonra üzerine binilerek geçilir; ve bazen gücüne ve kalınlığına göre bir yükle yüklenir: ve ayrıca **عَامَةٌ** diye de adlandırılır, **الميم**’e şedde olmaksızın: (TA:) çoğulu **أَطْوَافٌ**. (Msb, TA.) ― -b3- Ve harman dövmede öküzlerin etrafında döndüğü boğa (**ثَوْر**). (TA.) [**طَائِفٌ**’e bak.] ― -b4- Ve **قِلْدٌ** ile aynı mânadadır [görünüşe göre “sulama için su payı” mânasında: zira hemen ardından eklenir], ve **طَوْفُ القَصَبِ** kamışların sulandığı su miktarını ifade eder. (TA.) -A2- Ayrıca, emzirmeden sonra çocuktan çıkan pis madde: (El-Ahmar, Msb, TA:) ve ikincil bir kullanımla, (Msb,) mutlak olarak insan dışkısı/necâseti, (S, Mgh, O, Msb, K,) (Msb:) Er-Râgıb’ın bunun hakkında söylediği, bunun kinayeli olduğunu gösterir. (TA.)

**أَخَذَهُ بِطُوفِ رَقَبَتِهِ**
**أَخَذَهُ بِطُوفِ رَقَبَتِهِ** ذ ve **رقبته** ↓ **بِطَافِ**: **بِصُوفِ رقبته** (S, K) ve **بِصَافِهَا** (K) ile aynı mânadadır.

**طُوفَانٌ**
**طُوفَانٌ** ذ Ezici/şiddetli bir yağmur: ve her şeyi örten [yahut bastıran] ezici su; (S, K, TA;) örfî yaygın kabule göre, en üst dereceye varmış bol su; [yani sel, tufan;] Nûh kavmine gelen gibi; (TA;) yahut **طُوفَانُ المَآءِ** her şeyi örten [yahut bastıran] su demektir: (Msb:) ve boğucu bir sel: (K:) ve (mecaz kabul edilerek:) herhangi bir şeyin çoğu, [bizim “bir şeyin seli” dediğimiz gibi,] kapsamı içine insanların yahut şeylerin çoğunluğunu alan: (K, TA:) ve özellikle (mecaz kabul edilerek:) ölüm; yahut hızlı, yahut hızlı ve genişçe yayılan ölüm; yahut genel olarak, yahut yaygın olarak galip gelen ölüm; (TA;) yahut hızlı, yahut hızlı ve genişçe yayılan, genel olarak yahut yaygın olarak galip gelen ölüm: ve (mecaz kabul edilerek:) hızlı [ve yaygın] katliam: (K:) ve (mecaz kabul edilerek:) bir adamı kuşatan herhangi bir musibet [yahut kötü musibet]: ve (mecaz kabul edilerek:) imtihan, yahut belâ: (TA:) ve El-‘Accâc, böyle adlandırılan yağmura yahut suya, gecenin karanlığını benzetir; **طُوفَانُ الظَّلَامِ** ifadesini kullanarak; (Kh, S;) bununla (mecaz kabul edilerek:) gecenin karanlığının şiddetini kasteder: (TA:) **طُوفَانٌ**’ın bir çoğul [yahut cins isim] olduğu söylenir; (Msb, TA;) ve onun tekili [yahut birim ismi] kıyasa göre **طُوفَانَةٌ**’dır, (S, Msb, K, TA,): (S:) böylece Akh söyler: (S, TA:) yahut o, **رُجْحَانٌ** ve **نُقْصَانٌ** gibi bir mastardır; ve **طَافَ**, muzârîsi **يَطُوفُ**’tan gelir: (Msb, TA:) böylece Ebu’l-‘Abbâs söyler; ve o, bunun için bir tekil aramaya gerek olmadığını söyler: bazıları, bunun **فُلْعَانٌ** vezninde olduğunu, **طَفَا المَآءُ**, muzârîsi **يَطْفُو**, “su yükseldi” yahut “yüksek oldu” mânasından geldiğini; **اللام**’ın **العين**’in yerine çevrildiğini söyler; fakat bu gariptir. (TA.)

**طَوَافٌ**
**طَوَافٌ** ذ [1’in mastar ismidir, bkz.; bazen yalın isim olarak kullanılır; ve] bunun çoğulu **أَطْوَافٌ**’tır [ki bu düzenli olarak **طَوْفٌ**’un çoğuludur]. (TA.)

**طَوَّافٌ**
**طَوَّافٌ** ذ; ve onun müennesi, ة ile: **طَافٌ**’a bak. ― -b2- Birincisi ayrıca “birine yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçi” mânasına gelir: (K, TA:) çoğulu **طَوَّافُونَ**: böylece AHeyth söyler: IDrd çoğulu, hizmetçiler ve erkek köleler mânasında açıklar. (TA.) Bir rivayette, dişi kedi hakkında, onun necis olmadığı, bilakis **مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ**, yahut **الطَّوَّافَاتِ** olduğu söylenir; [yani etrafınızda dolaşıp size hizmet edenlerden;] böylece o, kölelerin hükmüne konulmuştur: buradan En-Nakha‘ee’nin sözü, dişi kedinin ev halkından yahut çadır halkından bazıları gibi olduğudur. (TA.) [CK’de **طُوفَان**’a ait bir mânâ yanlışlıkla **طَوَّاف**’a verilmiştir.] -A2- Ayrıca, [şişirilmiş] su tulumlarından [&c.] oluşan, üzerinde [nehirler &c.] geçilen **طَوْف**’u yapan kimse. (TA.)

**طَائِفٌ**
**طَائِفٌ** ذ, **طَافَ**’ın ism-i fâilidir; “dolaşan, etrafında dönen” &c. mânasındadır. (Msb.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **عَسَس** [**عَاسٌّ**’ın kısmen-çoğul ismi]; (S, O, K, TA;) [yani] evlerin etrafında dolaşan devriye yahut bekçi; Er-Râgıb böyle açıklar; ve özellikle geceleyin böyle yapanlar mânasına geldiği söylenir. (TA.) ― -b3- Ve **كُدْس**’un [yahut dövülme yerinde toplanmış buğday yığınının] ucuna yahut yanına en yakın olan boğa. (Ibn-‘Abbâd, K.) [**طَوْفٌ**’a bak.] ― -b4- Yayın **طَائِفٌ**’i, **سِئَة** [yahut ucun kıvrık kısmı] ile **أَبْهَر** [bkz.] arasındaki kısımdır: (S, K:) yahut [dirsek kemiğine yakın olarak] önkol kemiğinin, onun **كَبِد** denilen orta kısmından itibaren [şu şekilde: **قَرِيبٌ مِنْ عَظْمِ الذِّرَاعِ مِنْ كَبِدِهَا**]; yahut **طَائِفَانِ**, iki kıvrık uç hariç olan [iki kısımdır] (**دُونَ السِّئَتَيْنِ**): (K: [bu son açıklama, her bir **طائف**’in sınırlarından birini belirsiz bırakıyor gibi görünür:]) yahut AHn’a göre, yayın **طائف**’i, onun **كُلْيَة**’sinin [bkz.] ötesindeki kısımdır; yukarı ve aşağı, yayın ucunun kıvrılma yerine kadar [uzanır]: çoğulu **طَوَائِفُ**’tur. (TA.) ― -b5- Kaçak köle hakkında bir rivayette **لَأَقْطَعَنَّ مِنْهُ طَائِفًا** geçer; mânası, onun **أَطْرَاف**’ından [görünüşe göre parmaklarından] birini yahut birkaçını mutlaka keseceğimdir: yahut bazıları bunu **طَابَِقًا** diye rivayet eder. (TA.) Ve Ebû Kebîr El-Huzelee der ki,

تَقَعُ السُّيُوفُ عَلَى طَوَائِفَ مِنْهُمُ

mânası, denildiğine göre, [kılıçlar onların] kollarına ve bacaklarına yahut ellerine ve ayaklarına düşer [fakat bu durumda **طَوَائِف**, ↓ **طَائِفَةٌ**’nin çoğulu olabilir]. (TA.) -A2- Yine denir ki, **أَصَابَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ طَائِفٌ** [Şeytandan bir ziyaret ona isabet etti]; ve ↓ **طَوْفٌ** da aynı mânada. (TA. [**طَيْفٌ**’e de bak.])

**طَائِفَةٌ**
**طَائِفَةٌ** ذ Bir şeyin kopuk yahut ayrı bir parçası yahut payı; bir parça, bir kırıntı; [yahut bir miktar;]: (S, Msb, K:) ve erkeklerden bir **فِرْقَة** [yani bir zümre, bir kısım, bir bölük, bir sınıf; bir meslek ehli gibi: bir topluluk, ayrı bir cemaat: bir fırka: bir birlik]: (Msb:) ve en az üç kişiden oluşan erkeklerden bir cemaat yahut toplanmış topluluk, (Msb, KL,) ve bazen bir kişiye; ve iki kişiye uygulanır: (Msb:) yahut bir kişiye: ve birden fazlaya: (S, K:) böylece, I‘ Ab’a göre, Kur’ân xxiv. 2’de: (S:) yahut bine kadar: (Mucâhid, K:) yahut en az iki adam: (‘Atâ, K:) yahut bir adam; (K;) Mucâhid’den de böyle rivayet edildiği söylenir; (TA;) böylece **نَفْسٌ** ile eş anlamlı olur [tek kişi, fert mânasında]: (K:) [ve bazen hayvanlardan belirli bir sayıya, yahut sürü &c.’ye uygulanır:] Er-Râgıb der ki, bununla çoğul yahut topluluk kastedildiğinde, o, lugatçıların terimiyle **طَائِفٌ**’in çoğuludur; ve bununla bir kişi kastedildiğinde, çoğulun mecazen tekil yerine kullanılması olabilir; yahut **رَاوِيَةٌ** ve **عَلَّامَةٌ** ve benzerleri sınıfından sayılabilir: (TA:) [çoğulu **طَوَائِفُ**.] ― -b2- **طَائِفٌ**’e de bak, sondan bir önceki cümle.

**طَائِفِىٌّ**
**طَائِفِىٌّ** ذ Salkımları sıkı sıkıya bitişik tanelerden oluşan bir çeşit kuru üzüm: görünüşe göre [Et-Tâif bölgesiyle] nisbetle böyle adlandırılmıştır. (AHn, TA.)

**تِطْوَافٌ**
**تِطْوَافٌ** ذ, (JM, TA,) kesra ile, (TA,) [ve görünüşe göre bazen yazıldığı üzere **تَطْوَافٌ** da,] **ذُو تطوافٍ** yerine, (JM,) içinde Beyt’in [yani Kâbe’nin] etrafında dolaşılan bir elbise. (JM, TA.)

**مَطَافٌ**
**مَطَافٌ** ذ **طَوَاف**’ın yeri (O, Msb, K *) yani etrafında dönmenin yahut dolaşmanın yeri. (Msb.)

**مُطَوِّفٌ**
**مُطَوِّفٌ** ذ: 1’e bak, ikinci yarı.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَافَ
طَافَ ( w )  U ( n. ac. طَوْف 1 ,  طَوَاْف 22 ,  طَوَفَاْن 36 )
a.  [ Bi or حَوْل ], Went round, circuited, encircled, encompassed; made the tour of.

b.  [ Fī ], Journeyed, travelled in.

c.  ( n. ac. طَوْف 1 ), Appeared in sleep ( vision, phantom ).

d.  Voided excrement.

e.  [ coll. ], Overflowed ( river ).

طَوَّفَ
طَوَّفَ II
a.  [ Bi ], Went, walked round repeatedly.

b.  Made to go round; led round.

أَطْوَفَ
أَطْوَفَ IV
a.  [ Bi ],  see I (a) .

b.  [ Bi ], Approached, drew near to.

تَطَوَّفَ
تَطَوَّفَ V ,
a.  see II (a) .

اِطْتَوَفَ
اِطْتَوَفَ VIII ( T ),
a.  see I (d) .

اِسْتَطْوَفَ
اِسْتَطْوَفَ X ,
a.  see II (a) .

طَوْف
طَوْف 1 ,
a.  Turn, walk; round, circuit.

b.  Patrol, watch.

c.  Raft.

طَاْوِف
طَاْوِف 21 ,
a.  Going round, circuiting &c.

b.  see 1 (b) .

طَاْوِفَة
طَاْوِفَة 21t , ( pl. طَوَائِف [ 41 ] ),
a.  Part, portion.

b.  Troop, band; party; sect.

c.  People, community; nationality.

طَوَّاْف
طَوَّاْف 28 ,
a.  Devoted servant, retainer, henchman.

طُوْفَاْن
طُوْفَاْن 35 ,
a.  Inundation, flood, deluge; cataclysm, catastrophe.

##### Türkçe

**طَافَ**
**طَافَ** ( w )  U ( n. ac. **طَوْف** 1 ,  **طَوَاْف** 22 ,  **طَوَفَاْن** 36 )
a.  [ Bi veya **حَوْل** ], Etrafında dolaştı, devretti, kuşattı, çevreledi; turunu yaptı.

b.  [ Fī ], İçinde yolculuk etti, içinde seyahat etti.

c.  ( n. ac. **طَوْف** 1 ), Uykuda (görüm, hayalet) göründü.

d.  Dışkı çıkardı.

e.  [ toplu ], Taştı (nehir).

**طَوَّفَ**
**طَوَّفَ** II
a.  [ Bi ], Tekrar tekrar etrafında gitti, dolaştı.

b.  Etrafında dolaştırdı; dolaştırarak gezdirdi.

**أَطْوَفَ**
**أَطْوَفَ** IV
a.  [ Bi ], I (a)’ya bak.

b.  [ Bi ], Yaklaştı, yakınlaştı.

**تَطَوَّفَ**
**تَطَوَّفَ** V ,
a.  II (a)’ya bak.

**اِطْتَوَفَ**
**اِطْتَوَفَ** VIII ( T ),
a.  I (d)’ye bak.

**اِسْتَطْوَفَ**
**اِسْتَطْوَفَ** X ,
a.  II (a)’ya bak.

**طَوْف**
**طَوْف** 1 ,
a.  Dönüş, yürüyüş; çevre, devre.

b.  Devriye, nöbet.

c.  Sal.

**طَاْوِف**
**طَاْوِف** 21 ,
a.  Etrafında dolaşan, devreden vb.

b.  1 (b)’ye bak.

**طَاْوِفَة**
**طَاْوِفَة** 21t , ( pl. **طَوَائِف** [ 41 ] ),
a.  Parça, kısım.

b.  Bölük, takım; grup; fırka.

c.  Halk, cemaat; milliyet.

**طَوَّاْف**
**طَوَّاْف** 28 ,
a.  Adanmış hizmetkâr, maiyet, yamak.

**طُوْفَاْن**
**طُوْفَاْن** 35 ,
a.  Su basması, sel, tufan; felaket, yıkım.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

طوف
طَافَ - يَطُوْفُ - طَائِف - طَائِفُون - طَائِفَة - طَائِفَتَان - طَوَّاف - طَوَّافُوْن - تََطَوَّفَ - يَتَطَوَّفُ - يَطَّوَّفُ
طَافَ - يَطُوْفُ + كائن + بكائن: يتحرك سيراً أو مشياً أو ما شابه، حول الشيء، بحيث يأتيه من جوانبه كلها
طَافَ - يَطُوْفُ + كائن + على كائن + بشيء: يتحرك سيراً أو مشياً أو ما شابه حول أو الكائن أو الشيء بحيث يأتيه من جوانبه كلها، مصطحباً وحاملاً شيئاً لتقديمه له والتأثير به، من باب خدمتة والعناية به أو من باب إرادة الشر به
طَائِف: اسم فاعل صفة مشبهة من " طَافَ - يَطُوْفُ ": الكائن أو الشيء الذي يطوف
طَائِفون: جمع " طَائِف "
طَائِفَة: مؤنث " طَائِف ": وهي كذلك فاعل مرة منه: الأمر أو الأمور، أو الجماعة الخاصة المعلومة التي تتحرك طائفة بالآخرين: وهي اصطلاحاً: فئة من قوم لها رأي أو فكر خاص تحمله وتطوف به على الآخرين
طَائِفَتان: مثنى " طَائِفَة "
طَوَّاف: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعَّال " من " طَافَ - يَطُوْفُ ": كثير الطواف
طَوَّافون: جمع " طَوَّاف "
تََطَوَّف - يَتَطَوَّف: على وزن " تَفَعَّل " من " طاف - يطوف ": يقوم بفعل " طاف- يطوف " بإرادة ذاتية وعلى وجه التكرار والشدة: يطوف بنفسه بشدة وتكرار
يَطَّوَّفُ: صيفة التخفيف اللفظي من " تََطَوَّفَ - يَتَطَوَّفُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحركة المعاودة والمتكررة على مسار دائري"، وهي:
فَلَكَ - يَفْلُكُ، دارَ - يَدوْرُ، عَامَ - يَعُوْمُ، عَنْكَبَ - يُعَنْكِبُ، سَبَحَ - يَسْبَحُ، طَافَ - يَطُوْفُ
يفرق لفظاً:
طَافَ - يَطُوْفُ + كائن + بكائن: يتحرك سيراً أو مشياً أو ما شابه حول الشيء بحيث يأتيه من جوانبه كلها
طَفَّ - يَطِِفُّ + الشيء أو الوعاء: يفيض عن استيعابه: يمتلئ الوعاء أو المكان مثل حجرة أو بيت بالشيء الذي يوضع فيه ويفيض أو ينسكب خارج الإناء أو المكان

طاف - يطوف + على
 	﴿فطاف عليها طائف من ربك وهم نائمون(19)﴾ القلم
يطوف	﴿ويطوف عليهم غلمان لهم كأنهم لؤلؤ مكنون(24)﴾ الطور ﴿يطوف عليهم ولدان مخلدون(17)﴾ الواقعة ﴿ويطوف عليهم ولدان مخلدون إذا رأيتهم حسبتهم لؤلؤا منثورا(19)﴾ الإنسان
يٌطَاف	﴿يطاف عليهم بكأس من معين(45)﴾ الصافات ﴿يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب وفيها ما تشتهيه الأنفس وتلذ الأعين وأنتم فيها خالدون(71)﴾ الزخرف ﴿ويطاف عليهم بآنية من فضة وأكواب كانت قوارير(15)﴾ الإنسان
يطوف + بين
 ﴿يطوفون بينها وبين حميم آن(44)﴾ الرحمن
طائف
 ﴿فطاف عليها طائف من ربك وهم نائمون(19)﴾ القلم ﴿إن الذين اتقوا إذا مسهم طائف من الشيطان تذكروا فإذا هم مبصرون(201)﴾ الأعراف
طائفين
 ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة ﴿وإذ بوأنا لإبراهيم مكان البيت أن لا تشرك بي شيئا وطهر بيتي للطائفين والقائمين والركع السجود(26)﴾ الحج
طائفة - طائفتان
 ﴿ودت طائفة من أهل الكتاب لو يضلونكم وما يضلون إلا أنفسهم وما يشعرون(69)﴾ آل عمران ﴿ولولا فضل الله عليك ورحمته لهمت طائفة منهم أن يضلوك وما يضلون إلا أنفسهم وما يضرونك من شيء وأنزل الله عليك الكتاب والحكمة وعلمك ما لم تكن تعلم وكان فضل الله عليك عظيما(113)﴾ النساء
 	﴿وقالت طائفة من أهل الكتاب آمنوا بالذي أنزل على الذين آمنوا وجه النهار واكفروا آخره لعلهم يرجعون(72)﴾ آل عمران ﴿أن تقولوا إنما أنزل الكتاب على طائفتين من قبلنا وإن كنا عن دراستهم لغافلين(156)﴾ الأنعام
 	﴿إذ همت طائفتان منكم أن تفشلا والله وليهما وعلى الله فليتوكل المؤمنون(122)﴾ آل عمران ﴿وإذ يعدكم الله إحدى الطائفتين أنها لكم وتودون أن غير ذات الشوكة تكون لكمويريد الله أن يحق الحق بكلماته ويقطع دابر الكافرين(7)﴾ الأنفال
 	﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران
 	﴿ويقولون طاعة فإذا برزوا من عندك بيت طائفة منهم غير الذي تقول والله يكتب ما يبيتون فأعرض عنهم وتوكل على الله وكفى بالله وكيلا(81)﴾ النساء
 	﴿لا تعتذروا قد كفرتم بعد إيمانكم إن نعف عن طائفة منكم نعذب طائفة بأنهم كانوا مجرمين (66)﴾ التوبة ﴿وإن كان طائفة منكم آمنوا بالذي أرسلت به وطائفة لم يؤمنوا فاصبروا حتى يحكم الله بيننا وهو خير الحاكمين(87)﴾ الأعراف
 	{ ﴿وما كان المؤمنون لينفروا كافة فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين ولينذروا قومهم إذا رجعوا إليهم لعلهم يحذرون(122)﴾ التوبة
 	﴿الزانية والزاني فاجلدوا كل واحد منهما مائة جلدة ولا تأخذكم بهما رأفة في دين الله إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين(2)﴾ النور
 	﴿إن فرعون علا في الأرض وجعل أهلها شيعا يستضعف طائفة منهم يذبح أبناءهم ويستحي نساءهم إنه كان من المفسدين(4)﴾ القصص
 	فإن رجعك الله إلى طائفة منهم فاستأذنوك للخروج فقل لن تخرجوا معي أبدا ولن تقاتلوا معي عدوا إنكم رضيتم بالقعود أول مرة فاقعدوا مع الخالفين(83) } التوبة ﴿وإذ قالت طائفة منهم ياأهل يثرب لا مقام لكم فارجعوا ويستأذن فريق منهم النبي يقولون إن بيوتنا عورة وما هي بعورة إن يريدون إلا فرارا(13)﴾ الأحزاب
 	﴿وإن طائفتان من المؤمنين اقتتلوا فأصلحوا بينهما فإن بغت إحداهما على الأخرى فقاتلوا التي تبغي حتى تفيء إلى أمر الله فإن فاءت فأصلحوا بينهما بالعدل وأقسطوا إن الله يحب المقسطين(9)﴾ الحجرات
 	﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا أنصار الله كما قال عيسى ابن مريم للحواريين من أنصاري إلى الله قال الحواريون نحن أنصار اللهفآمنت طائفة من بني إسرائيل وكفرت طائفة فأيدنا الذين آمنوا على عدوهم فأصبحوا ظاهرين (14)﴾ الصف
 	﴿إن ربك يعلم أنك تقوم أدنى من ثلثي الليل ونصفه وثلثه وطائفة من الذين معك والله يقدر الليل والنهار علم أن لن تحصوه فتاب عليكم فاقرءوا ما تيسر من القرآن علم أن سيكون منكم مرضى وآخرون يضربون في الأرض يبتغون من فضل الله وآخرون يقاتلون في سبيل الله فاقرءوا ما تيسر منه وأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأقرضوا الله قرضا حسنا وما تقدموا لأنفسكم من خير تجدوه عند الله هو خيرا وأعظم أجرا واستغفروا الله إن الله غفور رحيم(20)﴾ المزمل
طوّافون
 ﴿ياأيها الذين آمنوا ليستأذنكم الذين ملكت أيمانكم والذين لم يبلغوا الحلم منكم ثلاث مرات من قبل صلاة الفجر وحين تضعون ثيابكم من الظهيرة ومن بعد صلاة العشاء ثلاث عورات لكم ليس عليكم ولا عليهم جناح بعدهن طوافون عليكم بعضكم على بعض كذلك يبين الله لكم الآيات والله عليم حكيم(58)﴾ النور
يطَّوَّف
 ﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله فمن حج البيت أو اعتمر فلا جناح عليه أن يطوف بهما ومن تطوع خيرا فإن الله شاكر عليم(158)﴾ البقرة ﴿ثم ليقضوا تفثهم وليوفوا نذورهم وليطوفوا بالبيت العتيق(29)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [طوف] ط و ف: طَافَ حول الشيء من باب قال و طَوَفَاناً أيضا بفتحتين و تَطَوَّفَ و اسْتَطَافَ كله بمعنى و الطَّوْفُ أيضا قِرَب يُنفخ فيها ثم يُشد بعضها إلى بعض فتُجعل كهيئة السطح يُركب عليها في الماء ويُحمل عليها وربما كان من خشب و الطَّائِفُ العسس وطائف بلاد ثقيف و الطَّائِفةُ من الشيء قطعة منه وقوله تعالى ﴿وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين﴾ قال بن عباس رضي الله عنهما الواحد فما فوقه و الطُّوفانُ المطر الغالب والماء الغالب يغشى كل شيء قال الله تعالى ﴿فأخذهم الطوفان وهم ظالمون﴾ وقال الأخفش واحدتها في القياس طوفانةٌ و طَوَّفَ الرجل أكثر التَّطْوَافَ و أطافَ به ألم به وقاربه
الراغب
طوف
- الطوف: المشي حول الشيء، ومنه: الطائف لمن يدور حول البيوت حافظا. يقال: طاف به يطوف. قال تعالى: }يطوف عليهم ولدان﴿[الواقعة/ 17]، قال:﴾فلا جناح عليه أن يطوف بهما﴿[البقرة/158]، ومنه استعير الطائف من الجن، والخيال، والحادثة وغيرها. قال:﴾إذا مسهم طائف من الشيطان﴿[الأعراف/201]، وهو الذي يدور على الإنسان من الشيطان يريد اقتناصه، وقد قرئ:﴾طيف﴿(وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو والكسائي ويعقوب. انظر: الإتحاف ص 234) وهو خيال الشيء وصورته المترائي له في المنام أو اليقظة. ومنه قيل للخيال: طيف. قال تعالى:﴾فطاف عليها طائف﴿[القلم/19]، تعريضا بما نالهم من النائبة، وقوله:﴾أن طهرا بيتي للطائفين﴿[البقرة/125]، أي: لقصاده الذين يطوفون به، والطوافون في قوله:﴾طوافون عليكم بعضكم على بعض{ [النور/58] عبارة عن الخدم، وعلى هذا الوجه قال عليه السلام في الهرة: (إنها من الطوافين عليكم والطوافات) (الحديث عن كبشة بنت كعب بن مالك - وكانت تحت ابن أبي قتادة - أن أبا قتادة دخل عليها، فسكبت له وضوءا، فجاءت هرة تشرب منه، فأصغى لها الإناء حتى شربت، قال كبشة: فرآني أنظر إليه، فقال: أتعجبين يا ابنة أخي؟ قالت: قلت: نعم، فقال: إن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: إنها ليس بنجس، إنها من الطوافين عليكم أو الطوافات.
أخرجه مالك 1/23، وأحمد 5/296، وأبو داود رقم 75، والنسائي 1/55 وانظر شرح السنة 2/69). والطائفة من الناس: جماعة منهم، ومن الشيء القطعة منه، وقوله تعالى: }فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ليتفقهوا في الدين﴿[التوبة/122]، قال بعضهم: قد يقع ذلك على واحد فصاعدا (وهذا مروي عن ابن عباس وغيره، فقد أخرج عبد بن حميد وابن جرير وابن المنذر عن ابن عباس في قوله تعالى:﴾وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين{ سورة النور: آية 2.
قال: الطائفة: الرجل فما فوقه.
وعن مجاهد قال: الطائفة: واحد إلى الألف. انظر: الدر المنثور 6/126؛ واللسان (طوف) )، وعلى ذلك قوله: }وإن طائفتان من المؤمنين﴿[الحجرات/ 9]،﴾إذ همت طائفتان منكم﴿[آل عمران/122]، والطائفة إذا أريد بها الجمع فجمع طائف، وإذا أريد بها الجمع فجمع طائف، وإذا أريد بها الواحد فيصح أن يكون جمعا، ويكنى به عن الواحد، ويصح أن يجعل كرواية وعلامة ونحو ذلك. والطوفان: كل حادثة تحيط بالإنسان، وعلى ذلك قوله:﴾فأرسلنا عليهم الطوفان﴿[الأعراف/133]، وصار متعارفا في الماء المتناهي في الكثرة لأجل أن الحادثة التي نالت قوم نوح كانت ماء. قال تعالى:﴾فأخذهم الطوفان{ [العنكبوت/14]، وطائف القوس: ما يلي أبهرها (قال الأصمعي: الأبهر من القوس كبدها، وهو ما بين طرفي العلاقة. انظر: اللسان (بهر) )، والطوف كني به عن العذرة.
ملخص اللسان:
1.    طاف الخيال يَطيف طَيْفاً، وغيره يَطوف
2.    وطاف   بالقوم وعليهم طَوْفاً وطَوَفاناً ومَطافاً وأَطافَ: اسْتدار وجاء من نواحِيه.
3.     وأَطاف فلان بالأَمر إذا أَحاط به
4.    طافَ به حامَ حَوْله
5.     وطاف بالبيت وأَطافَ عليه:   دارَ حَوْله
6.    وطاف في البلاد طوْفاً وتَطْوافاً وطَوَّف: سار فيها.
7.    والطَّائفُ: العاسُّ بالليل. الطائفُ: العَسَسُ.
8.     والطَّوَّافون: الخَدَم   والمَمالِيك
9.    وأَصابه طَوْفٌ من الشيطان وطائفٌ وطَيِّف وطَيْفٌ، الأَخيرة على   التخفيف، أَي مَسٌّ.
10.                       والطائفةُ من الشيء:جزء منه. وليَشْهَد عَذابَهما طائفةٌ من المؤمنين؛ قال مجاهد: الطائفةُ الرجل الواحد إلى الأَلف
11.                       والطُّوفانُ: الماء الذي يَغْشى كل مكان، وقيل: المطر الغالب الذي   يُغْرِقُ من كثرته - والطُّوفان مصدر مثل   الرُّجْحان والنقْصان ولا حاجة به إلى أَن يطلب له واحداً
لسان العرب
● - طوف: طافَ به الخَيالُ طَوْفاً: أَلَمَّ به في النوم، وسنذكره في طيف   أَيضاً لأَن الأَصمعي يقول طاف الخيال يَطيف طَيْفاً، وغيره يَطوف. وطاف   بالقوم وعليهم طَوْفاً وطَوَفاناً ومَطافاً وأَطافَ: اسْتدار وجاء من   نواحِيه. وأَطاف فلان بالأَمر إذا أَحاط به، وفي التنزيل العزيز يطاف عليهم   بآنية من فِضَّة. وقيل: طافَ به حامَ حَوْله. وأَطاف به وعليه: طَرَقَه   لَيْلاً. وفي التنزيل العزيز: فطافَ عليها طائفٌ من ربك وهم نائمون. ويقال   أَيضاً: طافَ، وقال الفرّاء في قوله فطاف عليها طائف قال: لا يكون الطائف   إلا ليلاً ولا يكون نهاراً، وقد تتكلم به العرب فيقولون أَطَفتُ به   نهاراً وليس موضعُه بالنهار، ولكنه بمنزلة قولك لو تُرِك القَطَا ليلاً لنام   لأَنَّ القَطا لا يَسْري ليلاً؛ وأَنشد أَبو الجَرّاح:   أَطَفْتُ بها نهاراً غَيْرَ لَيْلٍ،   وأَلْهَى رَبَّها طَلبُ الرِّجالِ   وطافَ بالنساء لا غير. وطافَ حَوْلَ الشيء يَطوف طَوْفاً وطَوَفاناً   وتَطَوَّفَ واسْتطاف كلُّه بمعنى. ورجل طافٌ: كثير الطَّواف. وتَطَوَّفَ   الرجلُ أَي طافَ، وطوَّف أَي أَكثر الطَّوافَ، وطاف بالبيت وأَطافَ عليه:   دارَ حَوْله؛ قال أَبو خراش:   تُطِيفُ عليه الطَّيرُ، وهو مُلَحَّبٌ،   خِلافَ البُيوتِ عند مُحْتَملِ الصُّرْم   وقوله عز وجل: ولْيَطَّوَّفُوا بالبيت العتيق، هو دليل على أَن   الطَّوافَ بالبيت يوم النحْر فَرْض. واسْتَطافَه: طافَ به. ويقال: طافَ بالبيت   طَوافاً واطَّوَّفَ اطّوَّافاً، والأَصل تَطَوَّفَ تَطَوُّفاً وطافَ   طَوْفاً وطَوَفاناً. والمَطافُ: موضِعُ المَطافِ حول الكعبة. وفي الحديث ذكر   الطَّواف بالبيت، وهو الدَّوران حوله، تقول: طُفْتُ أَطوف طوْفاً وطَوافاً،   والجمع الأَطواف. وفي الحديث: كانت المرأَةُ تَطُوف بالبيت وهي   عُرْيانةٌ تقول: من يُعِيرُني تَطْوافاً؟ تجعله على فَرجها. قال: هذا على حذف   المضاف أَي ذا تَطْوافٍ، ورواه بعضهم بكسر التاء، قال: وهو الثوب الذي   يُطافُ به، قال: ويجوز أَن يكون مصدراً.   والطائفُ: مدينة بالغَوْرِ، يقال: إنما سميت طائفاً للحائط الذي كانوا   بنَوْا حَوْلها في الجاهلية المُحْدِق بها الذي حَصَّنُوها به. والطائفُ:   بلاد ثَقِيفَ. والطائِفيّ: زبيب عَناقِيدُه مُتراصِفةُ الحبّ كأَنه منسوب   إلى الطائف.   وأَصابه طَوْفٌ من الشيطان وطائفٌ وطَيِّف وطَيْفٌ، الأَخيرة على   التخفيف، أَي مَسٌّ. وفي التنزيل العزيز: إذا مسَّهم طائفٌ من الشيطان،   وطَيْفٌ؛ وقال الأَعشى:   وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرى، وكأَنما   أَطافَ بها من طائِفِ الجِنّ أَوْلَقُ   قال الفراء: الطائفُ والطيْف سواء، وهو ما كان كالخَيال والشيء يُلِمّ   بك؛ قال أَبو العيال الهُذلي:   ومَنَحْتَني جَدَّاء، حينَ مَنَحْتَني،   فإذا بها، وأَبيكَ، طَيْفُ جُنُونِ   وأَطافَ به أَي أَلمّ به وقارَبه؛ قال بِشْر:   أَبُو صِبْيةٍ شُعْثٍ يُطِيفُ بشَخْصه   كَوالِحُ، أَمْثال اليعاسِيب، ضُمَّرُ   وروي عن مجاهد في قوله تعالى إذا مسهم طائفٌ قال: الغَضَبُ، وروي ذلك   أَيضاً عن ابن عباس. قال أَبو منصور: الطيْفُ في كلام العرب الجُنُون، رواه   أَبو عبيد عن الأحمر، قال: وقيل للغضب طيفٌ لأَن عقل من اسْتَفزَّه   الغضبُ يَعْزُب حتى يصير في صورة المَجْنون الذي زال عقله، قال: وينبغي   للعاقل إذا أَحسَّ من نفسه إفراطاً في الغضب أَن يذكر غضَب اللّه على   المُسْرِفين، فلا يَقْدَم على ما يُوبِقُه ويَسأَل اللّه تَوْفِيقَه للقصد في   جميع الأَحوال إنه المُوَفِّق له .وقال الليث شيء كل الشيء يَغْشَى البصر من   وَسْواس الشيطان، فهو طَيْفٌ، وسنذكر عامة ذلك في طيف لأَن الكلمة يائية   وواوية. وطاف في البلاد طوْفاً وتَطْوافاً وطَوَّف: سار فيها.   والطَّائفُ: العاسُّ بالليل. الطائفُ: العَسَسُ. والطَّوَّافون: الخَدَم   والمَمالِيك. وقال الفراء في قوله عز وجل: طَوَّافون عليكم بعضُكم على بعض، قال:   هذا كقولك في الكلام إنما هم خَدَمُكم وطَوَّافون عليكم، قال: فلو كان   نصباً كان صواباً مخْرَجُه من عليهم. وقال أَبو الهيثم: الطائفُ هو الخادمُ   الذي يخدُمك برفْق وعناية، وجمعه الطوّافون. وقال النبي، صلى اللّه عليه   وسلم، في الهِرَّةِ: إنما هي من الطوّافاتِ في البيت أَي من خَدَمِ   البيت، وفي طريق آخر: إنما هي من الطَّوّافينَ عليكم والطوَّافاتِ، والطوَّاف   فَعَّال، شبهها بالخادم الذي يَطُوف على مَوْلاه ويدور حولَه أَخذاً من   قوله: ليس عليكم ولا عليهم جُناح بعدَهنَّ طوَّافون عليكم، ولما كان فيهم   ذكور وإناث قال: الطوَّافين والطوَّافاتِ، قال: ومنه الحديث لقد   طَوّفْتُما بي الليلة. يقال: طوَّفَ تَطْوِيفاً وتَطْوافاً. والطائفةُ من الشيء:   جزء منه. وفي التنزيل العزيز: وليَشْهَد عَذابَهما طائفةٌ من المؤمنين؛   قال مجاهد: الطائفةُ الرجل الواحد إلى الأَلف، وقيل: الرجل الواحد فما   فوقه، وروي عنه أَيضاً أَنه قال: أَقَلُّه رجل، وقال عطاء: أَقله رجلان.   يقال: طائفة من الناس وطائفة من الليل. وفي الحديث: لا تزالُ طائفةٌ من   أُمتي على الحقّ؛ الطائفةُ: الجماعة من الناس وتقع على الواحد كأَنه أَراد   نفساً طائفة؛ وسئل إسحق بن راهويه عنه فقال: الطائفةُ دون الأَلف وسَيبْلُغ   هذا الأَمرُ إلى أَن يكون عدد المتمسكين بما كان عليه رسول اللّه، صلى   اللّه عليه وسلم، وأَصحابه أَلفاً يُسَلِّي بذلك أَن لا يُعْجِبهم كثرةُ   أَهل الباطل. وفي حديث عمران بن حُصَيْن وغُلامه الآبِقِ: لأَقْطَعَنَّ   منه طائفاً؛ هكذا جاء في رواية، أَي بعض أَطرافه، ويروى بالباء والقاف.   والطائفةُ: القِطعةُ من الشيء؛ وقول أَبي كبير الهذلي:   تَقَعُ السُّيوفُ على طَوائفَ مِنهمُ،   فيُقامُ مِنهمْ مَيْلُ مَن لم يُعْدَلِ   قيل: عنى بالطوائف النواحِيَ، الأَيدِيَ والأَرجلَ. والطوائفُ من   القَوْسِ: ما دون السية، يعني بالسِّية ما اعْوَجَّ من رأْسها وفيها طائفان،   وقال أَبو حنيفة: طائفُ القوس ما جاوَزَ كُلْيَتَها من فوق وأَسفل إلى   مُنحنَى تَعْطيف القوسِ من طرَفها. قال ابن سيده: وقضَيْنا على هاتين   الكلمتين بالواو لكونها عيناً مع أَن ط و ف أَكثر من ط ي ف. وطائفُ القوس: ما   بين السِّيةِ والأَبْهر، وجمعه طَوائفُ؛ وأَنشد ابن بري:   ومَصُونَةٍ دُفِعَتْ، فلما أَدْبَرَتْ،   دَفَعَتْ طَوائِفُها على الأَقْيالِ   وطافَ يَطُوفُ طَوْفاً. واطّافَ اطِّيافاً: تَغَوَّط وذهب إلى البَراز.   والطَّوْفُ: النَّجْوُ. وفي الحديث: لا يَتناجى اثنان على طَوْفِهما.   ومنه: نُهِيَ عن مُتَحَدِّثَيْن على طَوْفِهما أَي عند الغائط. وفي حديث ابن   عباس، رضي اللّه عنهما: لا يُصَلِّيَنَّ أَحدُكم وهو يُدافع الطَّوْف ما   كان من ذلك بعد الرضاع الأَحمر. يقال لأَول ما يخرج من بطن الصَّبي:   عِقْيٌ فإذا رَضِع فما كان بعد ذلك قيل: طاف يَطُوف طَوْفاً، وزاد ابن   الأَعرابي فقال: اطّاف يَطَّافُ اطِّيافاً إذا أَلقى ما في جَوْفه؛   وأَنشد:عَشَّيْتُ جابان حتى اسْتَدّ مَغْرِضُه،   وكادَ يَنْقَدُّ إلا أَنه اطَّافا   (* استدّ أي انسد.)   جابان: اسم جمل   (* قوله «اسم جمل» عبارة القاموس اسم رجل.). وفي حديث   لقيط: ما يبسط أَحدُكم يدَه إلا وَقَع عليها قَدَحٌ مُطهِّرَةٌ من الطَّوف   والأَذى؛ الطَّوْفُ: الحدث من الطعام، المعنى من شرب تلك الشربة طهُر من   الحدث والأَذى، وأَنت القَدَح لأَنه ذهب بها إلى الشرْبة. والطَّوْفُ:   قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها ويُشَدُّ بعضُها ببعْض فتُجْعل كهيئة سطح فوق الماء   يُحمل عليها المِيرةُ والناسُ، ويُعْبَر عليها ويُرْكَب عليها في الماء   ويحمل عليها، وهو الرَّمَث، قال: وربما كان من خَشب. والطوْفُ: خشب يشدُّ   ويركب عليه في البحر، والجمع أَطْواف، وصاحبه طَوَّافٌ. قال أَبو منصور:   الطَّوْفُ التي يُعْبَرُ عليها في الأَنهار الكبار تُسَوَّى من القَصَبِ   والعِيدانِ يُشدُّ بعضُها فوق بعض ثم تُقَمَّطُ بالقُمُط حتى يُؤْمنَ   انْحِلالُها، ثم تركب ويُعبر عليها وربما حُمل عليها الجَملُ على قدر قُوَّته   وثخانته، وتسمَّى العامَةَ، بتخفيف الميم. ويقال: أَخذه بِطُوفِ رقبته   وبطاف رقبته مثل صُوف رقبته. والطَّوْفُ: القِلْدُ. وطَوْفُ القصَب: قدرُ   ما يُسقاه. والطَّوف والطائفُ: الثَّوْرُ الذي يَدُور حَوْلَه البَقَرُ   في الدِّياسة.   والطُّوفانُ: الماء الذي يَغْشى كل مكان، وقيل: المطر الغالب الذي   يُغْرِقُ من كثرته، وقيل: الطوفان الموت العظيم. وفي الحديث عن عائشة، رضي   اللّه عنها، قالت: قال رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: الطوفان الموت،   وقيل الطوفان من كل شيء ما كان كثيراً مُحِيطاً مُطيفاً بالجماعة كلها   كالغَرَق الذي يشتمل على المدن الكثيرة. والقتلُ الذريع والموتُ الجارفُ يقال   له طُوفان، وبذلك كله فسر قوله تعالى: فأَخذهم الطُّوفان وهم ظالمون؛   وقال:   غَيَّر الجِدّةَ من آياتها   خُرُقُ الريح، وطوفانُ المَطر   وفي حديث عمرو بن العاص: وذُكر الطاعونُ فقال لا أَراه إلا رِجْزاً أَو   طوفاناً؛ أَراد بالطوفان البَلاء، وقيل الموت. قال ابن سيده: وقال   الأَخفش الطُّوفان جمع طُوفانةٍ، والأَخفش ثِقة؛ قال: وإذا حكى الثقة شيئاً لزم   قبوله، قال أَبو العباس: وهو من طاف يطوف، قال: والطُّوفان مصدر مثل   الرُّجْحان والنقْصان ولا حاجة به إلى أَن يطلب له واحداً. ويقال لشدَّة   سواد الليل: طُوفان. والطُّوفانُ: ظَلام الليل؛ قال العجاج:   حتى إذا ما يَوْمُها تَصَبْصَبا،   وعَمَّ طُوفانُ الظلام الأَثْأَبا   عم: أَلبس، والأَثأَب: شجر شبه الطرفاء إلا أَنه أَكبر منه. وطَوَّفَ   الناسُ والجرادُ إذا ملؤوا الأَرض كالطُّوفان؛ قال الفرزدق:   على مَن وَراء الرَّدْمِ لو دُكَّ عنهمُ،   لَماجُوا كما ماجَ الجرادُ وطَوَّفُوا   التهذيب في قوله تعالى: فأَرسلنا عليهم الطوفان والجراد، قال الفراء:   أَرسل اللّه عليهم السماءَ سَبْتاً فلم تُقْلِع ليلاً ولا نهاراً فضاقت بهم   الأَرض فسأَلوا موسى أَن يُرْفع عنهم فَرُفِع فلم يتوبوا.
● - طيف: طَيْفُ الخيال: مجيئه في النوم؛ قال أُمية بن أَبي عائذ:   أَلا يا لقومي لِطَيْفِ الخيا   لِ، أَرَّقَ من نازِحٍ ذي دَلال   وطافَ الخَيالُ يَطِيفُ طَيْفاً ومطَافاً: أَلَمَّ في النوم؛ قال كعب بن   زهير:   أَنَّى أَلمَّ بك الخَيالُ يَطيفُ،   ومطافُه لك ذكْرةٌ وشُعُوفُ   وأَطافَ لغة. والطَّيْفُ والطِّيفُ: الخَيالُ نفسُه؛ الأَخيرة عن كراع.   والطَّيْفُ: المَسّ من الشيطان، وقرئ: إذا مسهم طيف من الشيطان، وطائف   من الشيطان، وهما بمعنى؛ وقد أَطاف وتَطَيَّف. وقولهم طَيفٌ من الشيطان   كقولهم لَمَم من الشيطان؛ وأَنشد بيت أَبي العِيال الهذلي:   فإذا بها وأَبيك طَيْفُ جُنونِ   وفي حديث المبعث: فقال بعض القوم: قد أَصاب هذ الغلامَ لَممٌ أَو طَيْفٌ   من الجنّ أَي عَرضَ له عارِضٌ منهم، وأَصل الطيف الجنون ثم استعْمل في   الغضب ومَسِّ الشيطان. يقال: طاف يَطيف ويَطُوفُ طَيْفاً وطَوْفاً، فهو   طائف، ثم سمي بالمصدر؛ ومنه طيف الخيال الذي يراه النائم. وفي الحديث: فطاف   بي رجل وأَنا نائم.   والطِّيافُ: سَوادُ الليل؛ وأَنشد الليث:   عِقْبان دَجْنٍ بادَرَت طِيافا
مقاييس اللغة:
(طوف) الطاء والواو والفاء أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يدلُّ على دَوَران الشيء على الشيء، وأن يُحفَّ به. ثم يُحمل عليه، يقال طاف * به وبالبيت يطوف طَوْفَاً وطَوَافاً، واطَّاف به، واستطاف. ثم يقال لما يدور بالأشياء ويُغَشِّيها من الماء طُوفان. قال الخليل: وشبَّه العجّاج ظلامَ الليلِ بذلك، فقال:
* وعمَّ طُوفانُ الظَّلاَمِ الأثْأَبَا([6]) *
و"غَمَّ" أيضاً. ومن الباب: الطَّائف، وهو العاسُّ. والطَّيْفُ والطَّائف: ما أَطافَ بالإنسان من الجِنَّان. يقال طاف واطَّاف. قال الله تعالى: ﴿إِذا مَسَّهُمْ طَيْفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ﴾([7]) [الأعراف 200]، و(طائِفٌ) أيضاً. قال الأعشى:
وتُصْبِحُ عن غِبِّ السُّرَى وكأنَّما *** ألمَّ بها من طائفِ الجنِّ أولَقُ([8])
ويقولون في الخيال: طافَ وأطافَ. ويُرْوَى:
أنَّى أَلَمَّ بكَ الخيالُ يُطيف *** وطوافه بك ذِكرةٌ وشُعوف([9])
ويروى: "ومطافه لك ذِكرة وشُغوف". فأمَّا الطائفة من النّاس فكأنَّها جماعةٌ تُطِيفُ بالواحد أو بالشيء. ولا تكاد العرب تحدُّها بعدَدٍ معلومٍ، إلاَّ أن الفقهاء والمفسِّرين يقولون فيها مرّة: إنَّها أربعةٌ فما فوقها، ومرَّة إنَّ الواحد طائفةٌ([10])، ويقولون: هي الثَّلاثة، ولهم في ذلك كلامٌ كثير، والعربُ فيه على ما أعلمتك، أنّ كلَّ جماعةٍ يمكن أن تحُفَّ بشيء فهي عندهم طائفة، ولا يكاد هذا يكون إلاَّ في اليسير هذا في اللغة والله أعلم. ثم يتوسَّعون في ذلك من طريق المجاز فيقولون: أخَذْتُ طائفةً من الثَّوبِ، أي قطعة منه، وهذا على معنى المجاز، لأنَّ الطَّائفة من النَّاس كالفِرقة والقِطعة منْهم. فأمَّا طائفُ القوسِ [فهو] ما يلي أَبْهَرها.
القاموس المحيط:
طافَ حَوْلَ الكَعْبَةِ، وبها طَوْفاً وطَوافاً وطَوَفاناً، واسْتَطافَ وتَطَوَّفَ وطَوَّفَ تَطْويفاً بِمَعْنىً.
والمَطافُ: مَوْضِعُهُ. ورَجُلٌ طافٌ: كَثيرُه. والطَّوْفُ: قِرَبٌ يُنْفَخُ فيها، ويُشَدُّ بعضُها إلى بعضٍ، كهَيْئَةِ السَّطْحِ، يُرْكَبُ عليها في الماءِ، ويُحْمَلُ عليها، والغائِطُ.
وطافَ: ذَهَبَ ليَتَغَوَّطَ، كاطَّافَ، على افْتَعَلَ. والطائِفُ: العَسَسُ، وبلادُ ثَقيفٍ في وادٍ، أوَّلُ قُراها لُقَيْمُ، وآخِرُها الوَهْطُ، سُمِّيَتْ لأنها طافَتْ على الماءِ في الطوفانِ، أو لأنّ جبريلَ طافَ بها على البَيْتِ، أو لأنها كانت بالشامِ فَنَقَلَها اللّهُ تعالى إلى الحجازِ بِدَعْوةِ إبراهيمَ، عليه السلامُ، أو لأنّ رجُلاً من الصَّدِفِ أصابَ دَماً بحَضْرَمَوْتَ فَفَرَّ إلى وَجٍّ، وحالَفَ مَسْعودَ بنَ مُعَتِّبٍ، وكان له مالٌ عظيمٌ، فقال هَلْ لكم أن أَبْنِيَ طَوْفاً عليكم يكونُ لكم رِدْءاً من العَرَبِ؟ فقالوا: نَعَمْ، فَبَناهُ، وهو الحائِطُ المُطيفُ به، و من القَوْسِ: ما بين السِّيَةِ والأَبْهَرِ أو قَريبٌ من عَظْمِ الذِراعِ من كَبِدِها، أو الطائفانِ: دونَ السِّيَتَيْنِ. والطائفُ: الثَّوْرُ يكونُ مما يَلي طَرَفَ الكُدْسِ.
والطائِفَةُ من الشيءِ: القطْعَةُ منه، أو الواحِدُ فَصاعِداً، أو إلى الأَلْفِ، أو أقَلُّها رجُلانِ أو رَجُلٌ، فيكونُ بمعنى النَّفْسِ. وذو طَوَّافٍ، كشَدّادٍ: وائِلٌ الحَضْرَمِيُّ. والطَّوَّافُ أيضاً: الخادِمُ يَخْدُمُكَ بِرِفْقٍ وعِنايَةٍ. والطُّوفانُ، بالضم: المَطَرُ الغالِبُ، والماءُ الغالِبُ يَغْشَى كُلَّ شيءٍ، والمَوْتُ الذَّريعُ الجارِفُ، والقَتْلُ الذَّريعُ، والسَّيْلُ المُغْرِقُ، و من كلِّ شيءٍ: ما كان كثيراً مُطيفاً بالجَماعَةِ، الواحِدَةُ: بهاءٍ. وأخَذَ بِطُوفِ رَقَبَتِه وطافِها: كصوفِها وصافها. وأطافَ به: ألَمَّ به، وقارَبَهُ.
تاج العروس:
ط - و - ف
طافَ حَوْلَ الكَعْبَةِ وعليه اقْتَصَرَ الجوهريُّ وزادَ غيرُه : وبِها طَوْفاً وطَوَافاً وطَوَفاناً مُحرَّكَةً واقتصرَ الجوهريُّ على الأَوّلِ والثالثِ ونقلَ ابنُ الأَثِيرِ الثانِي وكذلِك اسْتَطافَ وتَطَوَّفَ نَقَلَهما الجَوهريُّ وطَوَّفَ تَطْوِيفاً كلُّ ذلك بمَعْنًى : دارَ حَوْلَها . ويُقالُ في الأَخير طَوَّفَ الرَّجُلُ : إِذا أَكْثَرَ الطَّوافَ قال شيخُنا : وقد قَصَدَ المُصَنِّفُ إِلى الطَّوافِ الشِّرْعِيِّ الذي أَوْضَحَه الشّارِعُ وتَرَكَ أَصْلَه في اللُّغَةِ وقد أَورَدَه الرّاغِبُ وفسَّرَه بمُطْلَقِ المَشْيِ أَو مَسْيٌ فيه اسْتِدارَةٌ أَو غير ذلك . والمَطافُ : موضِعُه أَي : الطَّواف وجمعُ الطَّوافِ : أَطْوافٌ . ورَجُلٌ طافٌ : أَي كَثِيرُه نَقَله الجَوْهَرِيُّ . والطَّوْفُ : قِرَبٌ يُنْفَخُ فِيها ويُشَدُّ بعضُها إلى بَعْضٍ فتُجْعَلُ كهَيْئَةِ السَّطْحِ يُرْكَبُ عليها في الماء ويُحْمَلُ عَلَيْها المِيرَةُ والنّاسُ ويُعْبَرُ عليها وهو الرَّمَثُ ورُبَّما كانَ من خَشَبٍ والجمعُ أَطْوافٌ وقال الأَزهريُّ : الطَّوْفُ التي يُعْبَرُ عليها في الأنْهارِ الكِبار يُسَوَّى من القَصَبِ والعِيدانِ يُشَدُّ بعضُها فوقَ بعضٍ ثم تُقَمَّطُ بالقُمُطِ حتى يُؤمَنَ انْحِلالُها ثم تُرْكَبُ ويُعْبَرُ عليها ورُبَّما حُمِلَ عليها الجَمَلُ على قَدْرِ قُوَّتِهِ وثَخانَتهِ وتُسَمَّى العامَةَ بتخفيفِ الميم . والطَّوْفُ : الغائِطُ وهو ما كانَ من ذلِك بعد الرَّضاعِ وأَمّا ما كانَ قبْلَه فهو عِقْيٌ قاله الأَحْمَر وفي الحديث : " لا يَتَناجَى اثْنانِ على طَوْفِهِما " وفي حَدِيثِ ابنِ عَبّاسٍ : " لا يُصَلِّيَنَّ أَحَدُكم وهو يُدافِعُ الطَّوْفَ والبَوْلَ " وفي كلامِ الراغبِ ما يَدُلُّ على أَنَّه من الكِنايةَ . وطافَ يَطُوفُ طَوْفاً : إِذا ذَهَبَ إِلى البَرازِ ليَتَغَوَّطَ زاد ابنُ الأَعرابِيِّ كاطَّافَ يَطّافُ أَطيَافاً : إِذا أَلْقَى ما في جَوْفِه وأَنشَدَ :
عَشَّيْتُ جابانَ حتى اسْتَدَّ مَغْرِضُه ... وكادَ يَنْقَدُّ إِلاّ أَنِّه أَطّافَا وهو على افْتَعَلَ
والطّائِفُ : العَسَسُ كما في الصِّحاح قال الرّاغِبُ : وهو الذي يَدُورُ حول البُيُوتِ حافِظاً وقَيَّدَه غيرُه باللَّيْل . والطّائِفُ : بِلادُ ثَقِيفٍ قال أَبُو طالِبِ بنُ عَبْدِ المُطَّلِبِ :
مَنَعْنا أَرْضَنا من كُلِّ حَيٍّ ... كما امْتَنَعَتْ بطائِفِها ثَقِيفُ
وهي في وادٍ بالغَوْرِ أَوّلُ قُراها لُقَيْمُ وآخرُها الوَهْطُ سُمِّيَتْ لأَنّها طافَتْ على الماءِ فِي الطُّوفانِ أَو لأَنّ جِبْرِيلَ عليه السلامُ طافَ بها على البَيْتِ سَبْعاً نقله المَيُورْقِيُّ عن الأَزْرَقِيِّ . أَو لأَنَّها كانتْ قريةً بالشامِ فَنَقَلَها اللهُ تعالى إلى الحجازِ بدَعْوَةِ إبراهيم عليه السلامُ اقْتِلاعاً من تُخُومِ الثَّرَى بعُيُونِها وثِمارِها ومَزارِعِها وذلك لمّا قالَ : " رَبَّنَا إِنِّ أَسْكَنْتُ من ذُرِّيَّتي بوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ المحرمِ ربَنا ليُقِيمُوا الصَّلاةَ فاجْعَل أَفْئِدَةً من النّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِم وارْزُقْهُم من الثَّمَراتِ لَعَلّضهُم يَشْكُرُونَ " نقله أَبو داود الأزرقي في تاريخ مكةَ وأَبو حذيفةَ إسحاق ابنُ بِشرٍ القُرَشِيُّ في كتاب المُبْتَدأ وهو قولُ الزُّهْرِي وقال القَسْطَلانِي في المَواهِبِ : إِنّ جِبْرِيل عليه السلام اقْتَلَعَ الجَنَّةَ التي كانَتْ لأَصحابِ الصَّرِيمِ فسارَ بها إلى مكَّةَ فطافَ بها حولَ البيتِ ثم أنزلَها حيث الطّائِفُ فسُمِّيَ الموضعُ بها وكانت أَوّلاً بنواحي صَنْعاءَ واسمُ الأَرضِ وَجٌّ وهي بَلْدَةٌ كبيرةٌ على ثلاثِ مَراحِلَ أَو اثْنَتَيْنِ من مكَّةَ من جهة المَشْرِقِ كثيرةُ الأَعنابِ والفَواكِهِ وروى الحافِظ ابنُ عاتٍ في مَجالسِهِ أَنَّ هذه الجَنَّةَ كانت بالطّائِفِ فاقْتَلَعَا جِبْرِيلُ وطافَ بها البيتَ سَبْعاً ثم رَدَّها إلى مَكانِها ثم وَضَعَها مكانَها اليوم قال أبو العَباس المَيُورْقِيُّ : فتَكون تلك البُقْعَةُ من سائِرِ بُقَع الطّائِفِ طِيفَ بها بالبيتِ مَرَّتَيْنِ في وَقْتَيْنِ . أَو لأَن ؟ رجلاً من الصَّدِفِ وهو لبنه الدَّمُّونُ بنُ الصَّدِفِ واسمُ الصَّدِفِ مالِكُ بنُ مُرْتِعِ بن كِنْدَةَ من حَضْرَمَوْت أَصاب دماً في قَوْمِه بحَضْرَمَوْتَ ففَرَّ إِلى وَجٌّ ولَحِقَ بثَقِيفَ وأَقامَ بها وحالَفَ مَسْعُودَ بنَ مُعَتِّبٍ الثَّقَفِيّ أَحدَ من قِيلَ فيه : إِنَّهُ المُرادُ من الآية " على رَجُلٍ منَ القَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ " وكانَ له مالٌ عَظِيمٌ فقالَ لهم : هَلْ لَكُم أَنْ أَبْنِيَ لكم طَوْفاً عَلَيْكُم يُطِيفُ ببلدِكم يكونُ لكم رِدْءاً من العَربِ ؟ فقالُوا : نَ'َمْ فبَناهُ وهو الحائِطُ المُطِيفُ المُحْدِقُ به وهذا القَوْلُ نَقَلَه السُّهَيْلِيُّ فِي الرَّوْضِ عن البَكْرِيّ وأَعرضَ عنه وذَكَر ابنُ الكَلْبِيِّ ما يُوافِقُ هذا القولَ وقد خُصَّت الطّائفُ بتَصانِيفَ وذَكَرُوا هذا الخِلافَ الذي ساقَه المُصنِّفُ وبَسَطوا فيه أَوردَ بعضَ ذلك الحافِظُ بنُ فَهْدٍ الهاشِمِيُّ في تاريخٍ له خَصَّه بذكر الطّائفِ جزاهم اللهُ عنا كُلَّ خيرٍ
والطّائِفُ من القَوْسِ : ما بَيْنَ السِّيَةِ والأَبْهَرِ نقله الجوهريُّ . أَو هو قَرِيبٌ من عَظْمِ الذِّراعِ من كَبِدِها . أَو الطّائِفانِ : دُونَ السّيَتَيْنِ والجمعُ طوائِفُ قال أَبو كَبِيرٍ الهُذَلِيُّ :
وعُراضَةُ السِّيَتَيْنِ تُوبِعَ بَرْيُها ... تَأْوِي طَوائِفُها لعَجْسٍ عَبْهَرِ ويَعْنِي بالسَّيَتَيْنِ : ما اعْوَجَّ من رَأْسِها وفيها طائِفانِ وقال أَبو حَنِيفةَ : طائفُ القَوْسِ : ما جاوَزَ كُلْيتها من فَوْق وأَسْفَل إِلى مُنْحَنَى تَعْطِيفِ القَوْسِ من طَرَفِها وأَنشَد ابنُ بَرِّي :
ومَصُونَةٍ دُفِعَتْ فَلمّا أَدْبَرَتْ ... دَفَعَتْ طَوائِفُها على الأَقْيالِ والطّائِفُ : الثَّوْرُ يَكونُ ممّا يَلِي طَرَفَ الكُدْسِ عن ابنِ عَبّادٍ
والطّائِفَةُ من الشيء : القِطْعةُ منه نقله الجَوْهَرِيُّ أَو هي الوَاحِدَةُ فصاعِدَاً وبه فَسّر ابنُ عبّاسٍ قوله تعالى : " ولْيَشْهَدْ عَذَابَهُما طائِفَةٌ من المُؤْمِنِينَ " . أَو الواحِدَةُ إِلى الأَلْفِ وهو قولُ مُجاهِدٍ وفي الحديثِ : " لا تَزالُ طائفَةٌ من أُمَّتِي على الحقِّ " قال إسحاق ابن راهَوَيْهِ : الطائِفَةُ دونَ الأَلفِ وسيبلغُ هذا الأَمرُ إلى أَنْ يكونَ عددُ المُتَمَسِّكِين بما كانَ عليه رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلَّم وأَصحابُه أَلفاً يعني بذلِك أَن لا يُعْجِبُهم كثرةُ أَهْلِ الباطل . أَو أَقَلُّها رَجُلانِ قالَه عَطاءٌ أَو رَجُلٌ رُوِيَ ذلك عن مُجاهدٍ أيضاً فيكونُ حِينَئِذٍ بمعنَى النَّفْسِ الطائِفَةِ قالَ الراغبُ : إِذا أُريدَ بالطائِفَةِ الجَمْعُ فجَمْعُ طائفٍ وإِذ أُريدَ به الواحد فيَصِحُّ أَن يكونَ جَمْعاً ويُكْنى به عن الواحدِ وأَنْ ُجْعَلَ كراوِيةٍ وعَلامَةٍ ونحو ذلك . وذُو طَوّافٍ كَشَدّاد : وائِلُ الحَضْرَمِيُّ والدُ ذِي العُرْفِ رَبِيعَةَ الآتي ذكره في ع - ر - ف . والطَّوّافُ أَيضاً : الخادِمُ يَخْدمُك برِفْقٍ وعِنَايةٍ والجمع الطَّوّافُونَ قاله أَبو الهَيْثَمِ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : الطَّوّافُونَ : أَبو الهَيْثَمِ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : الطَّوّافُونَ : الخَدَمُ والمَماليك وفي الحديث : " الهرة لَيْست بنَجِسَةٍ إِنّما هي من الطَّوّافِينَ عليكُم - أَو الطَّوّافاتِ - وكانَ يُصْغِي لها الإِناءَ فتَشْرَبُ منه ثم يَتَوضَّأ به " جعَلَها بمنْزِلَةِ المَماليكِ من قوله تعالى : " يَطُوفُ علَيْهِم وِلْدانٌ " ومنه قولُ إبراهيم النَّخَعِيِّ : إِنَّما الهِرَّةُ كبَعْضِ أَهْرلِ البَيْتِ . والطُّوفانُ بالضَّمِّ : المَطَرُ الغالِبُ الذي يُغْرِقُ من كَثْرَتِه . وقيل : هو الماءُ الغالِبُ الذي يَغْشَى كُلَّ شيءٍ . وقيل : هو المَوْتُ وقد جاءَ ذلك فِي حَديثِ عائِشَةَ مرفوعاً وبه فُسِّرَ أَيضاً حديثُ عَمْرِو بن العاص وذَكَر الطّاعُونَ فقال : لا أَراه إِلاَّ رِجْزاً أَو طُوفاناً . وقيل : هو المَوْتُ الجارِفُ . وقِيلَ : هو القَتْلُ الذَّرِيعُ . وقِيلَ : هو السَّيْلُ المُغْرِقُ قال الشاعرُ :
غَيَّرَ الجِدَّةَ من آياتِها ... خُرُقُ الرِّيحِ وطُوفانُ المَطَرْ وقِيل : الطُّوفانُ من كُلِّ شيءٍ : ما كانَ كَثِيراً مُحِيطاً مُطِيفاً بالجَماعَةِ كُلِّها كالغَرَقِ الذي يَشْتَمِلُ عَلى المُدُنِ الكَثِيرةِ والقَتْلِ الذَّريعِ والمَوْتِ الجارِفِ وبذلك كُلِّه فُسِّرَ قولُه تعالى : " فأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ " وكُلُّ حادِثَةٍ تُحِيطُ بالإِنسانِ وعَلى ذلِكَ قولُه تَعالى : " فأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفانَ " وصارَ مُتعارَفاً في الماءِ المُتَناهِي في الكَثْرةِ لأَجْلِ أَنَّ الحادِثَةَ به التِي نالَتْ قومَ نوحٍ كانَتْ ماءً قالَ عزَّ وجلّ : " فأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَهُمْ ظالِمُونَ " . وهو تَحْقِيقٌ نفِيسٌ ثم اخْتُلِفَ في اشتقاقِه - وإِنْ كانَ أَكثرُ الأَئمَّةِ لم يَتَعَرَّضُوا له - فقيل : من طافَ يَطُوفُ كما اقتضاه كلامُ المُصَنِّفِ والرّاغبِ وقيل : هو فلعان من طَفَأ الماءُ يَطْفو : إِذ عَلا وارتَفَعَ فقُلِبَت لأمُه لمكانِ العينِ كما نقله شيخُنا عن الاقْتِضاب . قلتُ : والقولُ الثانِي غَرِيبٌ . الواحدةُ بهاء قال الأَخْفَشُ : الطُّوفان جمعُ طُوفانَةٍ قال ابنُ سِيَده : والأَخْفَشُ ثِقَةٌ وإِذا حَكى الثِّقَةُ شيئاً لَزِمَ قَبُولُه قال أَبو العَبّاس : هُوَ مِنْ طافَ يَطُوفُ قال : والطُّوفانُ : مصدَرٌ مثلُ الرُّجْحانِ والنُّقْصانِ ولا حاجَةَ به إِلى أَنْ يَطْلُبَ له واحداً . ويقال : أَخَذَ بِطُوفِ رَقَبَتِه بالضِّمِ وطَافِها كصُوفِها وصَافِها بمعنىً ونقضهُ الجوهَرِيُّ . وأَطافَ بهِ : أَي أَلَمَّ بهِ وقارَبَه قالَ بِشْرُ بنُ أَبِي خازِمٍ :
أَبو صِبْيَةٍ شِعْثٍ تُطِيفُ بشَخْصِهِ ... كوالِحُ أَمْثالُ اليَعاسِيبِ ضُمَّرُ ومما يُسْتَدرك عليه :
طَافَ بهِ الخَيالُ طَوْفاً : أَلَمَّ به في النَّوْمِ واوِيَّة ويائِيَّة وسيأْتي للمُصَنَّف في ط ي ف اسْتِطْرداً لأَنَّ الأَصمَعِيَّ يقولُ : طافَ الخيالُ يَطِيفُ طَيْفاً وغيرُه يَقولُ : يَطُوفُ طَوْفاً . وطَافَ بالقَوم يَطُوفُ طَوْفاً وَطَوَفاناً ومَطافاً . وأَطافَ اسْتَدارَ وجاءَ من نَواحِيه . وأَطافَ بهِ وعليهِ : طَرَقَه لَيْلاً قالَ الفرّاءُ : ولا يكونُ الطّائِفُ نَهاراً وقد يَتَكَلَّمُ به العَرَبُ فيَقُولُون : أَطَفْتُ به نَهاراً وليس مَوْضِعُه بالنَّهارِ ولكِنَّه بمنزِلَةِ قولِكَ : لَوْ تُرِكَ القَطا لَيْلاً لَنَامَ ؛ لأَنّ القَطَا لا يَسْرِي لَيْلاً وأَنْشَدَ أَبو الجَرّاحِ :
أَطَفْتُ بها نَهاراً غيرَ لَيْلٍ ... وأَلْهَى رَبَّها طَلَبُ الرِّجالِ وطافَ بالنِّساءِ لا غَيْرُ . وأَطافَ عليهِ : دارَ حَوْلَه قالَ أَبو خِراشٍ :
تُطِيفُ عليهِ الطَّيْرُ وهو مَلَحَّبُ ... خِلافَ البُيُوتِ عندَ مُحْتَمِلِ الصَّرْمِ واسْتَطافَه : طافَ بهِ . وأَطَّوَّفَ لطَّوَّافاً والأَصلُ تَطَوَّف تَطَوُّفاً ومنه قَوْلُه تَعالى : " ولْيَطَّوَّفُوا بالبَيْتِ العَتِيقِ " . والتَّطْوافُ : مصدرٌ وبالكَسْرِ : اسمٌ للثَّوْبِ الذي يُطافُ به . والطّائِفِيُّ : زَبِيبٌ عناقِيدُه مُتراصِفَةُ الحَبِّ كأَنّه مَنْسُوبٌ إِلى الطّائِفِ عن أَبي حَنِيفَةَ . وأَصابَه من الشَّيْطانِ طَوْفٌ أَي : طائفٌ . وطافَ في البِلاد طَوْفاً وتَطْوافاً وطَوَّفَ : سار فِيها . وَطَّوف تَطْوِيفاً وتَطْوافاً . ولأَقْطَعَنَّ منه طائِفاً : أَي بعضَ أَطْرافِه هكذا جاءَ في حديثِ عِمْرانَ ابنِ حُصَيْنٍ فِي العبدِ الآبِقِِ ويُرْوى بالباءِ والقافِ وقولُ أَبِي كَبِيرٍ الهُذَلِيَّ :
تَقَعُ السُّيُوفُ على طَوائِفَ مِنْهُمُ ... فيُقامُ منهم مَيْلُ مَنْ لَمْ يُعْدَلِ قِيلَ : عَنَى بالطَّوائِفِ : النَّواحِيَ ؛ الأَيْدِيَ والأَرْجُلَ . والطَّوّافُ : مَنْ يَعْمَلُ الطَّوْفَ وهو ما يُضَمُّ من القِرَبِ فيُعْبَرُ علَيْها . والطَّوْفُ : القِلْدُ . وطَوْفُ القَصَبِ : قَدْرُ ما يُسْقاهُ . والطَّوْفُ : الثورُ الذي يدُورُ حولَهُ البَقَرُ في الدِّياسَةِ . والطُوفان بالضمِّ : البَلاءُ
ويقالُ لشدَّةِ ظَلامِ اللَّيْلِ : طُوفانٌ قال العَجاجُ :
" حَتّى إِذا ما يَوْمُها تَصَبْصَبَا
" وعَمَّ طُوفانُ الظَّلامِ الأَثْأَبَا وطَوَّفَ النّاسُ والجَرادُ : إِذا مَلَئُوا الأَرْضَ كالطُّوفانِ : قال الفَرَزْدَقُ :
عَلَى مَنْ وَرَاءَ الرَّدْمِ لَوْ دُكَّ عَنْهُمُ ... لماجُوا كما ماجَ الجَرادُ وطَوَّفُوا

_Türkçe çeviri henüz yok_
