# طوف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: طوف

طاف حول الكعبة وعليه اقتصر الجوهري وزاد غيره: وبها، طوفا، وطوافا، وطوفانا محركة، واقتصر الجوهري على الأول والثالث، ونقل ابن الأثير الثاني وكذلك استطاف، وتطوف نقلهما الجوهري وطوف تطويفا، كل ذلك بمعنى: دار حولها. ويقال في الأخير طوف الرجل: إذا أكثر الطواف، قال شيخنا: وقد قصد المصنف إلى الطواف الشرعي الذي أوضحه الشارع، وترك أصله في اللغة، وقد أورده الراغب، وفسره بمطلق المشي، أو مسي فيه استدارة، أو غير ذلك. والمطاف: موضعه أي: الطواف، وجمع الطواف: أطواف. ورجل طاف: أي كثيره نقله الجوهري. والطوف: قرب ينفخ فيها، ويشد بعضها إلى بعض فتجعل كهيئة السطح يركب عليها في الماء ويحمل عليها الميرة والناس، ويعبر عليها، وهو الرمث، وربما كان من خشب، والجمع أطواف، وقال الأزهري: الطوف التي يعبر عليها في الأنهار الكبار، يسوى من القصب والعيدان، يشد بعضها فوق بعض، ثم تقمط بالقمط، حتى يؤمن انحلالها، ثم تركب ويعبر عليها، وربما حمل عليها الجمل على قدر قوته وثخانته، وتسمى العامة، بتخفيف الميم. والطوف: الغائط وهو ما كان من ذلك بعد الرضاع، وأما ما كان قبله فهو عقي، قاله الأحمر، وفي الحديث:  لا يتناجى اثنان على طوفهما  وفي حديث ابن عباس:  لا يصلين أحدكم وهو يدافع الطوف والبول  وفي كلام الراغب ما يدل على أنه من الكناية. وطاف يطوف طوفا: إذا ذهب إلى البراز ليتغوط زاد ابن الأعرابي كاطاف يطاف أطيافا: إذا ألقى ما في جوفه، وأنشد:
  عشيت جابان حتى استد مغرضه                      وكاد ينقـد إلا أنـه أطـافـا وهو على افتعل.
 والطائف: العسس كما في الصحاح قال الراغب: وهو الذي يدور حول البيوت حافظا، وقيده غيره بالليل. والطائف: بلاد ثقيف قال أبو طالب بن عبد المطلب:
  منعنا أرضنا من كل حي                      كما امتنعت بطائفها ثقيف

  وهي في واد بالغور أول قراها لقيم، وآخرها الوهط، سميت لأنها طافت على الماء في الطوفان، أو لأن جبريل عليه السلام طاف بها على البيت سبعا نقله الميورقي عن الأزرقي. أو لأنها كانت قرية بالشام فنقلها الله تعالى إلى الحجاز بدعوة إبراهيم عليه السلام اقتلاعا من تخوم الثرى بعيونها وثمارها ومزارعها، وذلك لما قال:  ربنا إن أسكنت من ذريتي بواد غير ذي زرع عند بيتك المحرم ربنا ليقيموا الصلاة فاجعل أفئدة من الناس تهوي إليهم وارزقهم من الثمرات لعلضهم يشكرون  نقله أبو داود الأزرقي في تاريخ مكة، وأبو حذيفة إسحاق ابن بشر القرشي في كتاب المبتدأ وهو قول الزهري، وقال القسطلاني في المواهب: إن جبريل عليه السلام اقتلع الجنة التي كانت لأصحاب الصريم، فسار بها إلى مكة، فطاف بها حول البيت، ثم أنزلها حيث الطائف، فسمي الموضع بها، وكانت أولا بنواحي صنعاء، واسم الأرض وج وهي بلدة كبيرة على ثلاث مراحل أو اثنتين من مكة من جهة المشرق، كثيرة الأعناب والفواكه، وروى الحافظ ابن عات في مجالسه أن هذه الجنة كانت بالطائف، فاقتلعا جبريل، وطاف بها البيت سبعا، ثم ردها إلى مكانها، ثم وضعها مكانها اليوم، قال أبو العباس الميورقي: فتكون تلك البقعة من سائر بقع الطائف طيف بها بالبيت مرتين في وقتين. أو لأن ?رجلا من الصدف وهو لبنه الدمون بن الصدف، واسم الصدف مالك بن مرتع بن كندة من حضرموت أصاب دما في قومه بحضرموت، ففر إلى وج ولحق بثقيف، وأقام بها وحالف مسعود بن معتب الثقفي أحد من قيل فيه: إنه المراد من الآية  على رجل من القريتين عظيم  ، وكان له مال عظيم، فقال لهم: هل لكم أن أبني لكم طوفا عليكم يطيف ببلدكم يكون لكم ردءا من العرب? فقالوا: ن م، فبناه، وهو الحائط المطيف المحدق به وهذا القول نقله السهيلي في الروض عن البكري، وأعرض عنه، وذكر ابن الكلبي ما يوافق هذا القول، وقد خصت الطائف بتصانيف، وذكروا هذا الخلاف الذي ساقه المصنف، وبسطوا فيه، أورد بعض ذلك الحافظ بن فهد الهاشمي في تاريخ له خصه بذكر الطائف، جزاهم الله عنا كل خير.
 والطائف من القوس: ما بين السية والأبهر نقله الجوهري. أو هو قريب من عظم الذراع من كبدها. أو الطائفان: دون السيتين والجمع طوائف، قال أبو كبير الهذلي:
  وعراضة السيتين توبع بريها                      تأوي طوائفها لعجس عبهر ويعني بالسيتين: ما اعوج من رأسها، وفيها طائفان، وقال أبو حنيفة: طائف القوس: ما جاوز كليتها من فوق وأسفل إلى منحنى تعطيف القوس من طرفها، وأنشد ابن بري:
  ومصونة دفعت فلما أدبرت                      دفعت طوائفها على الأقيال والطائف: الثور يكون مما يلي طرف الكدس عن ابن عباد.

  والطائفة من الشيء: القطعة منه نقله الجوهري أو هي الواحدة فصاعدا وبه فسر ابن عباس قوله تعالى:  وليشهد عذابهما طائفة من المؤمنين  . أو الواحدة إلى الألف وهو قول مجاهد، وفي الحديث:  لا تزال طائفة من أمتي على الحق  قال إسحاق ابن راهويه: الطائفة دون الألف، وسيبلغ هذا الأمر إلى أن يكون عدد المتمسكين بما كان عليه رسول الله صلى الله عليه وسلم وأصحابه ألفا، يعني بذلك أن لا يعجبهم كثرة أهل الباطل. أو أقلها رجلان قاله عطاء أو رجل روي ذلك عن مجاهد أيضا، فيكون حينئذ بمعنى النفس الطائفة، قال الراغب: إذا أريد بالطائفة الجمع فجمع طائف، وإذ أريد به الواحد فيصح أن يكون جمعا ويكنى به عن الواحد، وأن جعل كراوية وعلامة، ونحو ذلك. وذو طواف كشداد: وائل الحضرمي والد ذي العرف ربيعة الآتي ذكره في ع - ر - ف. والطواف أيضا: الخادم يخدمك برفق وعناية والجمع الطوافون، قاله أبو الهيثم، وقال ابن دريد: الطوافون: أبو الهيثم، وقال ابن دريد: الطوافون: الخدم والمماليك، وفي الحديث:  الهرة ليست بنجسة، إنما هي من الطوافين عليكم - أو الطوافات - وكان يصغي لها الإناء فتشرب منه، ثم يتوضأ به  جعلها بمنزلة المماليك من قوله تعالى:  يطوف عليهم ولدان  ومنه قول إبراهيم النخعي: إنما الهرة كبعض أهرل البيت. والطوفان، بالضم: المطر الغالب الذي يغرق من كثرته. وقيل: هو الماء الغالب الذي يغشى كل شيء. وقيل: هو الموت وقد جاء ذلك في حديث عائشة مرفوعا، وبه فسر أيضا حديث عمرو بن العاص، وذكر الطاعون، فقال: لا أراه إلا رجزا أو طوفانا. وقيل: هو الموت الجارف. وقيل: هو القتل الذريع. وقيل: هو السيل المغرق قال الشاعر:
  غير الجـدة مـن آياتـهـا                      خرق الريح وطوفان المطر وقيل: الطوفان من كل شيء: ما كان كثيرا محيطا مطيفا بالجماعة كلها، كالغرق الذي يشتمل على المدن الكثيرة، والقتل الذريع، والموت الجارف، وبذلك كله فسر قوله تعالى:  فأخذهم الطوفان  وكل حادثة تحيط بالإنسان، وعلى ذلك قوله تعالى:  فأرسلنا عليهم الطوفان  وصار متعارفا في الماء المتناهي في الكثرة، لأجل أن الحادثة به التي نالت قوم نوح كانت ماء، قال عز وجل:  فأخذهم الطوفان وهم ظالمون  . وهو تحقيق نفيس، ثم اختلف في اشتقاقه - وإن كان أكثر الأئمة لم يتعرضوا له - فقيل: من طاف يطوف، كما اقتضاه كلام المصنف والراغب، وقيل: هو فلعان من طفأ الماء يطفو: إذ علا وارتفع، فقلبت لأمه لمكان العين، كما نقله شيخنا عن الاقتضاب. قلت: والقول الثاني غريب. الواحدة بهاء قال الأخفش: الطوفان جمع طوفانة، قال ابن سيده: والأخفش ثقة، وإذا حكى الثقة شيئا لزم قبوله، قال أبو العباس: هو من طاف يطوف، قال: والطوفان: مصدر مثل الرجحان والنقصان، ولا حاجة به إلى أن يطلب له واحدا. ويقال: أخذ بطوف رقبته بالضم وطافها، كصوفها وصافها بمعنى، ونقضه الجوهري. وأطاف به: أي ألم به وقاربه قال بشر بن أبي خازم:
  أبو صبية شعث تطيف بشخصه                      كوالح أمثال اليعاسيب ضمـر ومما يستدرك عليه:

  طاف به الخيال طوفا: ألم به في النوم، واوية ويائية، وسيأتي للمصنف في ط ي ف استطردا، لأن الأصمعي يقول: طاف الخيال يطيف طيفا، وغيره يقول: يطوف طوفا. وطاف بالقوم يطوف طوفا وطوفانا، ومطافا. وأطاف استدار وجاء من نواحيه. وأطاف به، وعليه: طرقه ليلا، قال الفراء: ولا يكون الطائف نهارا، وقد يتكلم به العرب، فيقولون: أطفت به نهارا، وليس موضعه بالنهار، ولكنه بمنزلة قولك: لو ترك القطا ليلا لنام؛ لأن القطا لا يسري ليلا، وأنشد أبو الجراح:
  أطفت بها نهارا غير ليل                      وألهى ربها طلب الرجال وطاف بالنساء لا غير. وأطاف عليه: دار حوله، قال أبو خراش:
  تطيف عليه الطير وهو ملـحـب                      خلاف البيوت عند محتمل الصرم واستطافه: طاف به. وأطوف لطوافا، والأصل تطوف تطوفا، ومنه قوله تعالى:  وليطوفوا بالبيت العتيق  . والتطواف: مصدر، وبالكسر: اسم للثوب الذي يطاف به. والطائفي: زبيب عناقيده متراصفة الحب، كأنه منسوب إلى الطائف، عن أبي حنيفة. وأصابه من الشيطان طوف، أي: طائف. وطاف في البلاد طوفا وتطوافا، وطوف: سار فيها. وطوف تطويفا وتطوافا. ولأقطعن منه طائفا: أي بعض أطرافه، هكذا جاء في حديث عمران ابن حصين في العبد الآبق، ويروى بالباء والقاف، وقول أبي كبير الهذلي:
  تقع السيوف على طوائف منهم                      فيقام منهم ميل من لم يعـدل قيل: عنى بالطوائف: النواحي؛ الأيدي والأرجل. والطواف: من يعمل الطوف، وهو ما يضم من القرب فيعبر عليها. والطوف: القلد. وطوف القصب: قدر ما يسقاه. والطوف: الثور الذي يدور حوله البقر في الدياسة. والطوفان، بالضم: البلاء.
 ويقال لشدة ظلام الليل: طوفان، قال العجاج:
  حتى إذا ما يومها تصبصبا
  وعم طوفان الظلام الأثأبا وطوف الناس والجراد: إذا ملئوا الأرض، كالطوفان: قال الفرزدق:
  على من وراء الردم لو دك عنهم                      لماجوا كما ماج الجراد وطوفوا

### Türkçe

**طاف** Kâbe’nin etrafında dolaştı; Cevherî bununla yetindi; başkası ise şunu ekledi: ve onunla (yani onun etrafında), **طوفا** ve **طوافا** ve harekeli olarak **طوفانا**; Cevherî birinci ve üçüncü ile yetindi; İbnü’l-Esîr ikinciyi nakletti; yine **استطاف** ve **تطوف**’u da Cevherî nakletti; ve **طوف** **تطويفا**; bütün bunlar şu mânâdadır: onun etrafında döndü. Ve sonuncusunda “**طوف** adam” denir: eğer tavafı çok yaparsa. Şeyhimiz dedi ki: Müellif, şâri‘in açıkladığı şer‘î tavafı kastetmiştir; dildeki aslını terk etmiştir; onu Râgıb zikretmiştir ve onu mutlak yürüyüşle, yahut içinde bir dönme bulunan yürüyüşle, yahut başka bir şeyle tefsir etmiştir. Ve **المطاف**: onun yeri, yani: tavaf. Ve **الطواف**’ın çoğulu: **أطواف**. Ve **رجل طاف**: yani onun (tavafın) çoğunu yapan; Cevherî nakletti. Ve **الطوف**: içine üflenen tulumlar; bir kısmı bir kısmına bağlanır da su üzerinde binilen bir satıh heyeti gibi yapılır; su üzerinde onunla azık ve insanlar taşınır ve onunla geçilir; o **الرمث**’tir; bazen de ağaçtan olur; çoğulu **أطواف**. Ezherî dedi ki: Büyük nehirlerde onunla geçilen **الطوف**; kamış ve çubuklardan düzlenir; bir kısmı bir kısmının üstüne bağlanır; sonra **القمط** ile **تقمط** edilir, çözülmesi emniyete alınana kadar; sonra binilir ve onunla geçilir; bazen gücü ve kalınlığı miktarınca deve de onun üzerinde taşınır; avam onu, **الميم**’i hafifleterek adlandırır. Ve **الطوف**: dışkıdır; o, sütten kesmeden sonra olanıdır; ondan önce olan ise **عقي**’dir; bunu Ahmer söyledi. Hadiste: “İki kişi, kendi **طوف**’ları üzerinde gizlice konuşmaz.” İbn Abbâs hadîsinde: “Sizden biri, **الطوف** ve idrarı defetmekte iken namaz kılmasın.” Râgıb’ın sözünde, onun kinayeden olduğuna delâlet eden şey vardır. **طاف يطوف طوفا**: eğer dışarı çıkıp büyük abdest yapmak için giderse; İbnü’l-A‘râbî şunu artırdı: **كاطاف يطاف أطيافا**: eğer karnında olanı atarsa. Ve şu beyiti okudu:
  عشيت جابان حتى استد مغرضه                      وكاد ينقـد إلا أنـه أطـافـا
Ve o, **افتعل** vezni üzerinedir.

Ve **الطائف**: **العسس** (gece bekçileri/devriye)dir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Râgıb dedi ki: O, evlerin etrafında dönerek koruyan kimsedir; başkası onu gece ile kayıtladı. Ve **الطائف**: Sakîf’in beldesidir. Ebû Tâlib b. Abdülmuttalib dedi ki:
  منعنا أرضنا من كل حي                      كما امتنعت بطائفها ثقيف

Ve o, çukur vadide bir vadidedir; köylerinin ilki **لقيم**, sonu **الوهط**’tur. Ona, tufanda **الطوفان**’da su üzerinde dolaştığı için ad verildi; yahut Cebrâil عليه السلام onu evin etrafında yedi defa dolaştırdığı için; bunu Mîyûrkî, Ezrakî’den nakletti. Yahut o, Şam’da bir köy idi de Allah تعالى onu, İbrâhim عليه السلام’ın duasıyla, gözeleri, meyveleri ve ekinlikleriyle toprağın sınırlarından söküp Hicaz’a nakletti; bu, onun şu sözü sebebiyledir: “Rabbimiz! Zürriyetimden bir kısmını, senin muhterem evinin yanında ekinsiz bir vadiye yerleştirdim; Rabbimiz! Namazı dosdoğru kılsınlar diye; artık insanların gönüllerinden bir kısmını onlara meylettir ve onları meyvelerden rızıklandır; umulur ki şükrederler.” Bunu Ebû Dâvûd el-Ezrakî Mekke tarihi’nde ve Ebû Huzeyfe İshâk b. Bişr el-Kureşî **كتاب المبتدأ**’da nakletti; bu, Zührî’nin sözüdür. Kastallânî **المواهب**’de dedi ki: Cebrâil عليه السلام, **أصحاب الصريم**’in bahçesini söküp çıkardı; onunla Mekke’ye yürüdü; onunla evin etrafında dolaştı; sonra onu **الطائف**’in bulunduğu yere indirdi; yer onunla adlandırıldı. O, önce San‘â taraflarında idi; yerin adı **وج**’dur; o, doğu tarafından Mekke’den üç yahut iki merhale uzaklıkta büyük bir beldedir; üzümleri ve meyveleri çoktur. Hâfız İbn Ât, meclislerinde rivayet etti ki: Bu bahçe **الطائف**’te idi; Cebrâil onu söküp çıkardı; onunla evin etrafında yedi defa dolaştı; sonra onu yerine geri çevirdi; sonra onu bugün bulunduğu yerine koydu. Ebû’l-Abbâs el-Mîyûrkî dedi ki: Böylece o parça, **الطائف**’in diğer parçalarından, iki vakitte iki defa evin etrafında dolaştırılmış olmakla ayrılmış olur. Yahut çünkü **الصدف**’ten bir adam—o, **لبنه الدمون بن الصدف**’tir; **الصدف**’in adı, Hadramut’tan **مالك بن مرتع بن كندة**’dir—Hadramut’ta kavminde bir kan (davası) elde etti; sonra **وج**’a kaçtı ve Sakîf’e katıldı; orada ikamet etti ve Sakîfli Mes‘ûd b. Mu‘teb ile antlaşma yaptı; o, hakkında “iki şehirden büyük bir adam” âyetinde murad olduğu söylenen kimselerdendir; onun büyük bir malı vardı. Onlara dedi ki: “Size, beldenizin etrafında dolaşan, size Araplardan bir dayanak olacak bir **طوف** yapayım mı?” Dediler ki: “Evet.” Onu yaptı; o, onu kuşatan, çevreleyen duvardır. Bu görüşü Süheylî **الروض**’da Bekrî’den nakletti; ondan yüz çevirdi. İbnü’l-Kelbî, bu görüşe uygun olanı zikretti. **الطائف** hakkında telifler tahsis edilmiştir; müellifin sevk ettiği bu ihtilâfı zikrettiler ve onda genişlettiler; bunun bir kısmını Hâfız İbn Fehd el-Hâşimî, **الطائف**’i zikre tahsis ettiği bir tarihinde irad etti; Allah onları bizden yana her hayırla mükâfatlandırsın.

Ve yaydan **الطائف**: **السية** ile **الأبهر** arasındaki şeydir; Cevherî nakletti. Yahut o, onun ortasından kol kemiğine yakın olandır. Yahut **الطائفان**: iki **السيتين**’in aşağısındadır; çoğulu **طوائف**. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
  وعراضة السيتين توبع بريها                      تأوي طوائفها لعجس عبهر
Ve **السيتين** ile kasteder: başının eğri olanı; onda iki **طائفان** vardır. Ebû Hanîfe dedi ki: Yayın **طائف**’i: onun böbreğini (orta kısmını) üstten ve alttan aşan, ucundan yay kıvrımının bükülmesine kadar olan şeydir. İbn Berrî şu beyiti okudu:
  ومصونة دفعت فلما أدبرت                      دفعت طوائفها على الأقيال
Ve **الطائف**: öküzdür; yığının ucuna yakın taraftan olan; İbn Abbâd’dan.

Ve şeyden **الطائفة**: ondan bir parçadır; Cevherî nakletti. Yahut o, bir ve daha fazlasıdır; bununla İbn Abbâs, Allah تعالى’nın şu sözünü tefsir etti: “Müminlerden bir **طائفة** onların azabına şahit olsun.” Yahut birden bine kadardır; bu, Mücâhid’in sözüdür. Hadiste: “Ümmetimden bir **طائفة** hak üzere devam eder.” İshâk b. Râhûye dedi ki: **الطائفة** binden aşağıdır; bu iş, Resûlullah صلى الله عليه وسلم ve ashabının üzerinde bulunduğu şeye tutunanların sayısı bin oluncaya kadar ulaşacaktır; bununla, bâtıl ehlinin çokluğu onları hayrete düşürmesin demek ister. Yahut en azı iki adamdır; bunu Atâ söyledi. Yahut bir adamdır; bunu Mücâhid’den de rivayet edildi; o vakit, **النفس** mânâsında **الطائفة** olur. Râgıb dedi ki: **الطائفة** ile cemaat kastedilirse, o **طائف**’in çoğuludur; onunla bir kastedilirse, çoğul olması sahih olur ve onunla birden kinaye edilir; ve **كراوية** ve **علامة** ve benzeri gibi kılınır. Ve **ذو طواف** (Şeddâd gibi): Hadramevli Vâil’dir; ileride **ع - ر - ف**’te zikri gelecek olan Zü’l-‘Urf Rabî‘a’nın babasıdır. Ve **الطواف** ayrıca: sana yumuşaklık ve ihtimamla hizmet eden hizmetçidir; çoğulu **الطوافون**; bunu Ebû’l-Heysem söyledi. İbn Düreyd dedi ki: **الطوافون**: hizmetçiler ve kölelerdir. Hadiste: “Kedi necis değildir; o ancak sizin üzerinizde dolaşanlardan—yahut dolaşan kadınlardan—dır.” Ve ona kabı eğdirirdi, ondan içerdi; sonra onunla abdest alırdı. Onu, Allah تعالى’nın şu sözüyle köleler menzilesine koydu: “Üzerlerinde oğlanlar dolaşır.” Ve İbrâhim en-Nehaî’nin sözü de bundandır: “Kedi, evin kedilerinden bir kısmı gibidir.” Ve **الطوفان** (ضم ile): çokluğundan boğan galip yağmurdur. Denildi ki: O, her şeyi kaplayan galip sudur. Denildi ki: O, ölümdür; bu, Âişe’den merfû‘ hadiste gelmiştir; bununla Amr b. Âs hadisi de tefsir edilmiştir; vebayı zikretti ve dedi ki: “Onu ancak bir azap yahut bir **طوفان** görüyorum.” Denildi ki: O, süpürücü ölümdür. Denildi ki: O, yaygın öldürmedir. Denildi ki: O, boğucu seldir. Şair dedi ki:
  غير الجـدة مـن آياتـهـا                      خرق الريح وطوفان المطر
Denildi ki: Her şeyden **الطوفان**: çok olan, kuşatan, bütün topluluğu çepeçevre saran şeydir; çok şehirleri içine alan boğulma gibi; yaygın öldürme ve süpürücü ölüm gibi. Bununla Allah تعالى’nın şu sözü tefsir edilmiştir: “Derken onları **الطوفان** aldı.” Ve insanı kuşatan her hadise (böyledir); bunun üzerinedir Allah تعالى’nın şu sözü: “Onların üzerine **الطوفان**’ı gönderdik.” Ve çoklukta son dereceye varan su hakkında örf oldu; çünkü Nûh kavmine ulaşan hadise onunla (yani suyla) idi. Aziz ve celîl dedi ki: “Onları **الطوفان** aldı; onlar zalimlerdi.” Bu, nefis bir tahkiktir. Sonra onun اشتقاق’ında ihtilâf edildi—her ne kadar imamların çoğu ona temas etmemişse de—: denildi ki: **طاف يطوف**’tan; müellifin ve Râgıb’ın sözü bunu gerektirir. Denildi ki: O, **طفأ الماء يطفو**’dan **فلعان**’dır: yükselip kabardı; **العين**’in yeri sebebiyle **لام**’ı **أم**’e çevrildi; bunu şeyhimiz **الاقتضاب**’dan nakletti. Dedim ki: İkinci söz gariptir. Onun bir tanesi **هاء** iledir. Ahfeş dedi ki: **الطوفان**, **طوفانة**’nin çoğuludur. İbn Sîde dedi ki: Ahfeş güvenilirdir; güvenilir bir kimse bir şeyi hikâye ederse onu kabul etmek gerekir. Ebû’l-Abbâs dedi ki: O, **طاف يطوف**’tandır. Dedi ki: **الطوفان** bir masdardır; **الرجحان** ve **النقصان** gibi; onun için bir tekil aramaya ihtiyaç yoktur. Ve “boynunun **طوف**’undan (ضم ile) tuttu” denir; ve **طافها**; **صوفها** ve **صافها** gibi, mânâca (aynıdır); Cevherî bunu nakzetti. Ve **أطاف به**: yani ona dokundu ve yaklaştı. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  أبو صبية شعث تطيف بشخصه                      كوالح أمثال اليعاسيب ضمـر
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir:

**طاف** ona hayal **طوفا** ile: uykuda ona dokundu; **واوية** ve **يائية**’dir; müellife **ط ي ف**’te istitrâden gelecektir; çünkü Asma‘î der ki: **طاف** hayal **يطيف طيفا**; başkası der ki: **يطوف طوفا**. Ve **طاف بالقوم يطوف طوفا وطوفانا، ومطافا**. Ve **أطاف**: döndü, etrafından geldi. Ve **أطاف به، وعليه**: onu geceleyin yokladı/kapısını çaldı. Ferrâ dedi ki: **الطائف** gündüz olmaz; Araplar onunla konuşabilir de “ona gündüz **أطفت**” derler; onun yeri gündüz değildir; fakat “Eğer **القطا** geceleyin bırakılmış olsaydı uyurdu” sözün menzilesindedir; çünkü **القطا** geceleyin yol almaz. Ebû’l-Cerrâh şu beyiti okudu:
  أطفت بها نهارا غير ليل                      وألهى ربها طلب الرجال
Ve **طاف بالنساء**: başkası değil. Ve **أطاف عليه**: onun etrafında döndü. Ebû Harâş dedi ki:
  تطيف عليه الطير وهو ملـحـب                      خلاف البيوت عند محتمل الصرم
Ve **استطافه**: onunla dolaştı. Ve **أطوف**: **لطوافا**; aslı **تطوف تطوفا**’dır. Ondandır Allah تعالى’nın sözü: “Ve eski evin etrafında dolaşsınlar.” Ve **التطواف**: masdardır; kesre ile: onunla dolaşılan elbisenin adıdır. Ve **الطائفي**: taneleri sık dizili salkımlı kuru üzüm; sanki **الطائف**’e nisbetlidir; Ebû Hanîfe’den. Ve ona şeytandan **طوف** isabet etti: yani **طائف**. Ve **طاف في البلاد طوفا وتطوافا، وطوف**: onda yürüdü. Ve **طوف تطويفا وتطوافا**. Ve “Ondan bir **طائفا** mutlaka keseceğim”: yani onun uçlarından bir kısmını; bu şekilde, kaçak köle hakkında İmrân b. Husayn hadîsinde gelmiştir; **ب** ve **ق** ile de rivayet edilir. Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
  تقع السيوف على طوائف منهم                      فيقام منهم ميل من لم يعـدل
Denildi ki: **الطوائف** ile kastetti: taraflar; eller ve ayaklar. Ve **الطواف**: **الطوف** yapan kimsedir; o, tulumlardan bir araya getirilen ve onunla geçilen şeydir. Ve **الطوف**: **القلد**. Ve **طوف القصب**: sulandığı miktar. Ve **الطوف**: harmanda sığırların etrafında döndüğü öküz. Ve **الطوفان** (ضم ile): belâdır.

Ve gecenin şiddetli karanlığına **طوفان** denir. Accâc dedi ki:
  حتى إذا ما يومها تصبصبا
  وعم طوفان الظلام الأثأبا
Ve **طوف** insanlar ve çekirgeler: eğer yeri doldururlarsa; **كالطوفان** gibi. Ferazdak dedi ki:
  على من وراء الردم لو دك عنهم                      لماجوا كما ماج الجراد وطوفوا
