# طوق — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%88%D9%82/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: طوق

- أصل الطوق: ما يجعل في العنق، خلقه كطوق الحمام، أو صنعة كطوق الذهب والفضة، ويتوسع فيه فيقال: طوقته كذا، كقولك: قلدته. قال تعالى: ﴿سيطوقون ما بخلوا به﴾ [آل عمران/180]، وذلك على التشبيه، كما روي في الخبر (يأتي أحدكم يوم القيامة شجاع أقرع له زبيبتان فيتطوق به فيقول أنا الزكاة التي منعتني) (الحديث ذكره المؤلف بمعناه، فقد جاء عن أبي هريرة أنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (من آتاه الله مالا فلم يؤد زكاته مثل له ماله يوم القيامة شجاعا أقرع له زبيبتان يطوقه يوم القيامة، ثم يأخذ بلهزمتيه - يعني شدقيه - ثم يقول: أنا مالك، أنا كنزك، ثم تلا: ﴿لا يحسبن الذين يبخلون...﴾ الآية، سورة آل عمران: آية 180. أخرجه البخاري 3/214 في الزكاة)، والطاقة: اسم لمقدار ما يمكن للإنسان أن يفعله بمشقة، وذلك تشبيه بالطوق المحيط بالشيء، فقوله: ﴿و لا تحملنا ما لا طاقة لنا به﴾ [البقرة/286]، أي: ما يصعب علينا مزاولته، وليس معناه: لا تحملنا ما لا قدرة لنا (وهذا مروي عن الضحاك كما أخرجه عنه ابن جرير في الآية قال: لا تحملنا من الأعمال ما لا نطيق. انظر: الدر المنثور 2/136) به، وذلك لأنه تعالى قد يحمل الإنسان ما يصعب عليه كما قال: ﴿ويضع عنهم إصرهم﴾ [الأعراف/157]، ﴿ووضعنا عنك وزرك﴾ [الشرح/2]، أي: خففنا عنك العبادات الصعبة التي في تركها الوزر، وعلى هذا الوجه: ﴿قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده﴾ [البقرة/ 249]، وقد يعبر بنفي الطاقة عن نفي القدرة. وقوله: ﴿وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين﴾ [البقرة/184]، ظاهرة يقتضي أن المطيق له يلزمه فدية أفطر أو لم يفطر، لكن أجمعوا أنه لا يلزمه إلا مع شرط آخر (أخرج الشيخان عن سلمة بن الأكوع قال: لما نزلت هذه الآية: ﴿وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين﴾ من شاء منا صام، وما شاء منا أن يفطر ويفتدي فعل ذلك حتى نزلت الآية التي بعدها فنسختها ﴿فمن شهد منكم الشهر فليصمه﴾ انظر:
فتح الباري 8/181 كتاب التفسير، ومسلم رقم 1145). وروي: (وعلى الذين يطوقونه) (وهي قراءة شاذة، قرأت بها عائشة وسعيد بن جبير وعكرمة. انظر: الدر المنثور 1/431) أي: يحملون أن يتطوفوا.

### Türkçe

- **الطوق**’un aslı: boyna konulan şeydir; yaratılış olarak güvercinin **طوق**’u gibi, yahut sanat olarak altın ve gümüş **طوق**’u gibi. Ve onda genişletilir de şöyle denir: “Onu şununla **طوقته**”, senin “Onu **قلدته**” demen gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿سيطوقون ما بخلوا به﴾ [Âl-i İmrân/180]; bu, benzetme üzerinedir; nitekim haberde rivayet olunduğu gibi: “Sizden birinize kıyamet günü iki üzüm tanesi olan kel bir ejderha gelir de onunla boyunlanır; sonra der ki: Ben, beni men ettiğin zekâtım.” (Hadisi müellif manasıyla zikretmiştir; nitekim Ebû Hureyre’den geldiğine göre o şöyle dedi: Resûlullah صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Allah’ın kendisine mal verdiği kimse, onun zekâtını eda etmezse, malı kıyamet günü iki üzüm tanesi olan kel bir ejderha suretine sokulur; kıyamet günü onu boyunlar; sonra onun iki çenesinden -yani iki yanağından- tutar; sonra der ki: Ben senin malınım, ben senin hazineniğim.” Sonra okudu: ﴿لا يحسبن الذين يبخلون...﴾ âyet; Âl-i İmrân sûresi: âyet 180. Buhârî 3/214’te zekât bahsinde tahriç etti), ve **الطاقة**: insanın meşakkatle yapabileceği miktarın adıdır; bu da, şeyi kuşatan **الطوق**’a benzetmedir. Şu halde O’nun sözü: ﴿و لا تحملنا ما لا طاقة لنا به﴾ [Bakara/286], yani: uğraşmamız bize zor gelen şey; bunun manası “gücümüzün yetmediği şeyi bize yükleme” değildir (bu, Dahhâk’tan rivayet edilmiştir; İbn Cerîr’in âyette ondan çıkardığı üzere dedi ki: “Bize, güç yetiremeyeceğimiz amellerden yükleme.” Bkz.: ed-Dürrü’l-mensûr 2/136) onunla; bu, şundan dolayıdır ki Yüce Allah insana kendisine zor gelen şeyi yükleyebilir; nitekim dedi ki: ﴿ويضع عنهم إصرهم﴾ [A‘râf/157], ﴿ووضعنا عنك وزرك﴾ [Şerh/2], yani: terkinde günah olan zor ibadetleri senden hafiflettik. Ve bu vecih üzere: ﴿قالوا لا طاقة لنا اليوم بجالوت وجنوده﴾ [Bakara/249]. Ve bazen **الطاقة**’nın nefyedilmesiyle **القدرة**’nin nefyedilmesi ifade olunur. Ve O’nun sözü: ﴿وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين﴾ [Bakara/184], zahiri, onu yapabilenin üzerine, iftar etse de etmese de fidyenin lâzım gelmesini gerektirir; lâkin icmâ ettiler ki ona ancak başka bir şartla birlikte lâzım gelir (Şeyhân, Seleme b. el-Ekva‘dan tahriç etti; dedi ki: Bu âyet indiğinde: ﴿وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين﴾ bizden dileyen oruç tuttu; bizden dileyen de iftar edip fidye verdi; bu, ondan sonraki âyet ininceye kadar böyleydi; o da onu neshetti: ﴿فمن شهد منكم الشهر فليصمه﴾ bkz.: Fethu’l-bârî 8/181 Kitâbü’t-tefsîr, ve Müslim no: 1145). Ve rivayet olundu: “﴿وعلى الذين يطوقونه﴾” (bu, şâz bir kıraattir; Âişe, Saîd b. Cübeyr ve İkrime bununla okudu. Bkz.: ed-Dürrü’l-mensûr 1/431) yani: **يتطوفوا** etmeyi yüklenirler.
