# طيح (ط-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ي - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي: أحدقت.
وكلُّ من أَحْرَزَ شيئاً كلَّه، وبلغ عِلْمُه أقصاه فقد أحاط به يقال: هذا أمرٌ ما أَحَطْتُ به علما.
وسُمّيَ الحائِطُ، لأنّه يَحُوط ما فيه. وتقول: حَوَّطتُ حائِطاً.
والحِواطُ: حضيرةٌ تُتَّخذ للطّعام، والشّيءُ يُقْلَع عنه سريعاً. قال:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
ويُروَى: لئيمة الحُوّاط.
والحُوّاطُ: هم الّذين يحوطونها يمنعون من ذلك.
وجماعةُ الحائِط: حيِطانٌ.
طحو:
الطَّحْوُ: شِبْهُ الدَّحْوِ، وهو البَسْطُ وفيه لغتان: طحا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى.
وطَحا بك همُّك، أي: ذهَبَ بك في مَذهبٍ بعيد، وهو يَطْحَى بك طَحْياً وطَحْواً. قال:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
والطُّحِيُّ من النّاس: الرُّذَّال. والقومُ يَطْحَى بعضُهم بعضاً، أي: يدفَع.
وسألتُ أبا الدُّقَيْش عن المُدَوّمِة الطّواحى. فقال: هنّ النّسور تستدير حوالي القَتْلَى.
طوح:
طيح:
الطّائحُ: الهالِكُ، أو المُشْرفُ على الهَلاكِ. وكلُّ شَيءٍ ذهب وفَنِيَ فقد طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً- لغتان- والطَّيْح: الهلاك.
وطوَّحْتُ به: حَمَلْتُه على رُكوبِ مَفازةٍ يُخافُ هلاكُه فيها. قال أبو النجم:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
وقال ذو الرمة:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
أي: يَجيءُ ويَذهبُ في الهواء. طوَّح الرّجل بثوبه إذا رمَى به في مَهْلَكة. وطيّح به مثله.
وطح:
الوَطْحُ: ما تعلَّق بالأَظْلاف ومَخالب الطّير من العُرَّةِ والطّين ونحوه. الواحدة: وَطْحة مجزومة الطّاء.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **وايء**

**ح ط أ**، **ح و ط**، **ط ح و**، **ط و ح**، **ط ي ح**، **و ط ح** kullanımdadır.

**حطأ**:
**الحطأُ** -hemzeli- sara şiddetidir. Dersin ki: Onu taşıdı da onunla yere **حَطَأَ** etti. Ve başını elimle bir **حطأة** ile **حطأتُ**; o, avucunla bastırmanın şiddetidir. Dedi ki:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا

**حوط**:
**حاط** **يَحُوطُ** **حَوْطاً** ve **حِياطةً**. Ve eşek, **عانتَهُ**’sini **يَحُوطُ** eder: onu toplar; isim: **الحِيطة**. Denir ki: Ona **حيِطةً** ile **حاطَهُ** etti; yani onu gözetip kolladı.
Atlar falan kimseyi **احتاطت** ve onu **أحاطت**; yani çepeçevre kuşattı.
Ve her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve ilmi onun en sonuna ulaşırsa, onu **أحاط** etmiş olur. Denir ki: Bu, ilimce kendisini **أَحَطْتُ** olmadığım bir iştir.
Ve **الحائِط** adlandırıldı; çünkü içindekini **يَحُوط** eder. Ve dersin ki: Bir **حائِطاً**’ı **حَوَّطتُ**.
Ve **الحِواطُ**: yiyecek için edinilen bir ağıl/çit; ve şey ondan çabucak sökülüp çıkarılır. Dedi ki:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
Ve şöyle rivayet edilir: **لئيمة الحُوّاط**.
Ve **الحُوّاطُ**: onlar, onu **يحوطونها** edenlerdir; bundan men ederler.
Ve **الحائِط**’ın çoğulu: **حيِطانٌ**.

**طحو**:
**الطَّحْوُ**: **الدَّحْوِ**’ya benzer; o da yaymadır. Ve onda iki lehçe vardır: **طحا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**.
Ve senin gamın seni **طَحا** etti; yani seni uzak bir yola götürdü; ve o seni **طَحْياً** ve **طَحْواً** ile **يَطْحَى** eder. Dedi ki:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
Ve insanlardan **الطُّحِيُّ**: aşağılık kimselerdir. Ve kavim, birbirini **يَطْحَى** eder; yani iter.
Ve **المُدَوّمِة الطّواحى** hakkında Ebû’d-Dukayş’e sordum. Dedi ki: Onlar, ölülerin çevresinde dönen akbabalardır.

**طوح**:

**طيح**:
**الطّائحُ**: helâk olan; yahut helâke yaklaşmış olan. Ve her şey gidip yok olursa, **طاح يَطيحُ طَيْحاً** ve **طَوْحاً** (iki lehçe) eder; ve **الطَّيْح**: helâktir.
Ve onunla **طوَّحْتُ**: onu, içinde helâkinden korkulan bir çölü binmeye yükledim. Ebû’n-Necm dedi ki:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
Yani: havada gelir gider. Adam, elbisesini bir helâke atarsa, onunla **طوَّح** etti. Ve **طيّح** ile de onun gibidir.

**وطح**:
**الوَطْحُ**: tırnaklara ve kuşun pençelerine yapışan; gübre, çamur ve benzerinden olan şeydir. Tekili: **وَطْحة**; **الطّاء**’ı cezmlidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

طاحَ طَيْحاً: تاه، وطَيَّح نفْسَه. وطاحَ الشيءُ طَيْحاً: فَنيَ وذهب. وأَطاحَه هو: أَفناه وأَذهبه؛ أَنشد ابن الأَعرابي: نَضْرِبُهمْ، إِذا اللِّواءُ رَنَّقا،
ضَرْباً يُطِيحُ أَذْرُعاً وأَسْوُقا
وأَنشد سيبويه:
لِيُبْكَ يزيدٌ ضارِعٌ لخُصُومةٍ،
ومُخْتبِطٌ مما تُطِيحُ الطَّوائِحُ
وقال: الطوائح، على حذف الزائد أَو على النسب؛ قال ابن جني: أَوَّل البيت مبني على اطِّراح ذكر الفاعل، فإِن آخره قد عُووِدَ فيه الحديثُ على الفاعل لأَن تقديره فيما بعدُ ليَبْكِه مُخْتَبِطٌ مما تُطِيحُ الطوائح، فدل قوله لِيُبْكَ على ما أَراد من قوله لِيَبْكِ.
والطَّائِحُ: المُشرِفُ على الهلاك، والفعل كالفعل. وطَوَّحَتْهم طَيْحاتٌ: أَهلكتهم خُطوبٌ. وذهبت أَموالُهم طَيْحاتٍ أَي متفرّقةً بعيدةً.والمُطَيَّحُ: الفاسد.
وطَيَّحَ بثوبه: رمى به.

##### Türkçe

**طاحَ** **طَيْحاً**: şaşırdı; ve kendisini **طَيَّح** etti. Ve şey **طاحَ** **طَيْحاً**: yok oldu ve gitti. Ve o onu **أَطاحَه**: onu yok etti ve onu giderdi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Onlara vururuz, sancak bulanıklaştığı zaman,
Bir vuruşla ki kolları ve bacakları **يُطِيحُ** eder

Ve Sîbeveyh inşâd etti:

Yezîd ağlasın; bir husumet için yalvaran,
Ve **الطَّوائِحُ**’ın **تُطِيحُ** ettiği şeyden (dolayı) rastgele vuran

Ve dedi: **الطوائح**; زائد’in hazfi üzere yahut nisbet üzere. İbn Cinnî dedi: Beytin evveli, fâilin zikrini atma üzerine bina edilmiştir; çünkü sonrasında söz, fâil üzerine geri döndürülmüştür; zira onun takdiri, bundan sonra: “Onu, **الطوائح**’ın **تُطِيحُ** ettiği şeyden (dolayı) rastgele vuran ağlatsın”dır; böylece **لِيُبْكَ** sözü, **لِيَبْكِ** sözünden murad ettiği şeye delâlet etti.

Ve **الطَّائِحُ**: helâk üzerine müşrif olan; ve fiil, fiil gibidir. Ve onları **طَوَّحَتْ** **طَيْحاتٌ**: musibetler onları helâk etti. Ve malları **طَيْحاتٍ** gitti; yani uzak, dağınık (olarak). Ve **المُطَيَّحُ**: bozuk olan.

Ve **طَيَّحَ** elbisesiyle: onu attı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطيح: خشبةث الفدان التي في أصله  . عن أبي سعيد:  أصابتهم طيحة، أي أمور فرقت بينهم  . وكان ذلك في زمن الطيحة. وطوحتهم طيحات: أهلكتهم خطوب. وذهبت أموالهم طيحات، أي متفرقة بعيدة.  وطيح بثوبه: رمى به في مضيعة  أي مهلكة، لغة في طوح، وقد تقدم. طيح  فلانا: توهه  كطوحه. طيح  الشيء: ضيعه  ، كطوحه، لغتان. عن ابن الأعرابي:  أطاح ماله  وطوحه:  أهلكه، واوية يائية  . قال سيبويه في طاح يطيح: إنه فعل يفعل لأن فعل يفعل لا يكون في بنات الواو كراهية الالتباس ببنات الياء، كما أن فعل يفعل لا يكون في بنات الياء كراهية الالتباس ببنات الواو أيضا؛ فلما كان ذلك عدما البتة، ووجدوا فعل يفعل في الصحيح كحسب يحسب وأخواتها، وفي المعتل كولي يلي وأخواته، حملوا طاح يطيح على ذلك. وله نظائر، كتاه يتيه، وماه يميه، وهذا كله فيمن لم يقل إلا طوحه وتوهه، وماهت الركية موها. وأما من قال: طيحه وتيهه وماهت الركية ميها، فقد كفينا القول في لغته، لأن طاح يطيح وأخواته على هذه اللغة من بنات الياء، كياع يبيع ونحوها؛ كذا في اللسان.  والمطيح: كمعظم: الفاسد  . قلت: وقد تقدم في  طبح  بالموحدة، فهو تكرار أو تصحيف. ومما يستدرك عليه:طاح به فرسه: إذا مضى يطيح طيحا  وذلك  كذهاب السهم بسرعة.  و  يقال: أين طيح بك?: أي أين ذهب بك. قال الجعدي يذكر فرسا:
  يطيح بالفارس المدجج ذي ال                      قونس حتى يغيب في القتـم

  و  كفا طائحة  : أي طائرة من معصمها: جاء ذلك في حديث أبي هريرة في اليرموك. وما كانت إلا مزحة طاح بها لساني، أي ذهب بها.
 \\//فصل الفاء مع الحاء المهملة

##### Türkçe

**الطيح**: sabanın aslında bulunan **الفدان**’ın **خشبةث**’i. Ebû Sa‘îd’den: “Onlara bir **طيحة** isabet etti”; yani aralarını ayıran işler. Ve bu, **الطيحة** zamanında idi. “Onları **طيحات** ile **طوحتهم**”: belâlar onları helâk etti. “Mallarını **طيحات** olarak götürdü”: yani dağınık, uzak.

Ve “elbisesiyle **طيح** etti”: onu bir zayi yere attı; yani bir helâk yerine; **طوح**’ta bir dildir; ve daha önce geçti. “Falancayı **طيح** etti”: onu şaşırttı; onu **طوح** etmesi gibi. “Şeyi **طيح** etti”: onu zayi etti; onu **طوح** etmesi gibi; iki dildir. İbnü’l-A‘râbî’den: “Malını **أطاح** etti” ve “onu **طوحه** etti”: onu helâk etti; **واوية يائية**. Sîbeveyh, **طاح يطيح** hakkında dedi: O, **فعل يفعل**’dir; çünkü **فعل يفعل** **بنات الواو**’da olmaz; **بنات الياء** ile karışma korkusundan; tıpkı **فعل يفعل**’in **بنات الياء**’da da olmaması gibi; **بنات الواو** ile karışma korkusundan da. Böylece bu, kesinlikle yok olunca, **فعل يفعل**’i sahihte **حسب يحسب** ve kardeşlerinde, mu‘tellde de **ولي يلي** ve kardeşlerinde bulunca, **طاح يطيح**’i bunun üzerine حمل ettiler. Onun benzerleri vardır; **تاه يتيه** gibi, **ماه يميه** gibi. Ve bu, ancak “onu **طوحه** etti ve onu **توهه** etti” diyen kimse hakkındadır; ve “kuyu **ماهت** oldu **موها**.” Ama “onu **طيحه** etti ve onu **تيهه** etti” diyen ve “kuyu **ماهت** oldu **ميها**” diyen kimseye gelince: onun dilindeki sözden bizi kurtardı; çünkü **طاح يطيح** ve kardeşleri bu dil üzere **بنات الياء**’dandır; **ياع يبيع** ve benzeri gibi; **اللسان**’da böyledir.

Ve **المطيح**: **كمعظم**: bozuk olan. Dedim: **طبح**’ta **بالموحدة** ile daha önce geçti; o hâlde tekrar yahut tashîftir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: “Atı onu **طاح** etti”: yani **طيحا** olarak **يطيح** ederek geçtiği zaman; ve bu, okun süratle gidişi gibidir. Ve denilir: “Seni nereye **طيح** etti?”: yani seni nereye götürdü. el-Ca‘dî, bir atı zikrederek dedi:

  **يطيح** zırhlı süvariyi, **قونس** sahibi olanı, öyle ki karanlıklarda kaybolur

Ve “**كفا طائحة**”: yani bileğinden uçucu; bu, Yermûk’ta Ebû Hureyre hadîsinde geldi. Ve o, ancak dilimin onunla **طاح** ettiği bir şaka idi; yani onunla gitti.

\\//**فصل الفاء مع الحاء المهملة**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَاحَ
1 طَاحَ ذ , aor. يَطِيحُ, inf. n. طَيْحٌ: see 1 in art. طوح. Sb says that this verb is [originally طَوِحَ, aor. يَطْوِحُ, i. e.,] of the measure فَعِلَ, aor. يَفْعِلُ; like وَلِىَ, aor. يَلِى; accord. to those who say طَوَّحَهُ, and not طَيَّحَهُ: but accord. to those who say طَيَّحَهُ, it is [originally طَيَحَ, aor. يَطْيِحُ, of the measure فَعَلَ, aor. يَفْعِلُ,] like بَاعَ, aor. يَبِيعُ. (L, TA.)

طيّح
2 طيّح ذ : see 2 in art. طوح.

مَا أَطْيَحَهُ
4 مَا أَطْيَحَهُ ذ : see 4 in arts. طوح and توه.

تطيّح
5 تطيّح ذ , syn. with تطوّح: see 1 in art. طوح.

تطايح
6 تطايح ذ It became scattered, or dispersed; or it flew away or about; syn. تَطَايَرَ. (Ham p. 615.)

طَيْحٌ
طَيْحٌ ذ A piece of wood that is in the أَصْل [app. meaning lower part] of the plough. (K.)

أَصَابَتْهُمْ طَيْحَةٌ
أَصَابَتْهُمْ طَيْحَةٌ ذ (A, K) means Events that caused divisions between them, or that dispersed them, befell them: (K, TA:) so says Aboo-Sa'eed. (TA.) And one says, طَوَّحَتْهُمْ طَيْحَاتٌ Calamities destroyed them. (TA.) And ذَهَبَتْ أَمْوَالُهُمْ طَيْحَاتٍ Their possessions, or cattle, went away dispersed, or scattered, and remote. (TA.) [See also طَيْخَةٌ.]

طَائِحٌ
طَائِحٌ ذ : see art. طوح. ― -b2- كَفٌّ طَائِحَةٌ occurs in a trad. of Aboo-Hureyreh as meaning A hand flying from its wrist. (TA.)

مُطَيَّحٌ
مُطَيَّحٌ ذ , accord. to the K, signifies Bad, corrupt, or vitious: but it may be a mistransscription, for مُطَبَّحٌ [or this is a mistranscription for مُطَيَّخٌ, which is expl. as having this meaning]. (TA.)

##### Türkçe

**طَاحَ**
1 **طَاحَ** ذ , muzâri‘ **يَطِيحُ**, mastar ismi **طَيْحٌ**: **طوح** maddesinde 1’e bak. Sb der ki: bu fiil [aslında **طَوِحَ**, muzâri‘ **يَطْوِحُ**, yani] vezin olarak **فَعِلَ**, muzâri‘ **يَفْعِلُ** üzerinedir; **وَلِىَ**, muzâri‘ **يَلِى** gibi; **طَوَّحَهُ** derler de **طَيَّحَهُ** demezler diyenlere göre: fakat **طَيَّحَهُ** diyenlere göre, o [aslında **طَيَحَ**, muzâri‘ **يَطْيِحُ**, vezin olarak **فَعَلَ**, muzâri‘ **يَفْعِلُ** üzerinedir,] **بَاعَ**, muzâri‘ **يَبِيعُ** gibi. (L, TA.)

**طيّح**
2 **طيّح** ذ : **طوح** maddesinde 2’ye bak.

**مَا أَطْيَحَهُ**
4 **مَا أَطْيَحَهُ** ذ : **طوح** ve **توه** maddelerinde 4’e bak.

**تطيّح**
5 **تطيّح** ذ , **تطوّح** ile eşanlamlı: **طوح** maddesinde 1’e bak.

**تطايح**
6 **تطايح** ذ Dağılmış, yahut saçılmış oldu; yahut uçup gitti veya etrafa uçtu; eşanlamlısı **تَطَايَرَ**. (Ham s. 615.)

**طَيْحٌ**
**طَيْحٌ** ذ Sabanın **أَصْل**’ünde [görünüşe göre alt kısmı demek] bulunan bir parça odun. (K.)

**أَصَابَتْهُمْ طَيْحَةٌ**
**أَصَابَتْهُمْ طَيْحَةٌ** ذ (A, K) demektir ki: aralarında ayrılıklara sebep olan, yahut onları dağıtan olaylar onların başına geldi: (K, TA:) Ebû-Sa‘îd böyle der. (TA.) Ve denir ki, **طَوَّحَتْهُمْ طَيْحَاتٌ** Musibetler onları helâk etti. (TA.) Ve **ذَهَبَتْ أَمْوَالُهُمْ طَيْحَاتٍ** Malları, yahut davarları, dağılmış veya saçılmış ve uzak olarak gitti. (TA.) [Ayrıca **طَيْخَةٌ**’ye bak.]

**طَائِحٌ**
**طَائِحٌ** ذ : **طوح** maddesine bak. ― -b2- **كَفٌّ طَائِحَةٌ** Ebû-Hureyre’den bir rivayette, bileğinden uçan bir el manasında vârid olur. (TA.)

**مُطَيَّحٌ**
**مُطَيَّحٌ** ذ , K’ye göre, Kötü, bozuk, yahut fâsid manasına gelir: fakat **مُطَبَّحٌ** için bir yanlış yazım olabilir [yahut bu, bu manaya sahip olduğu açıklanan **مُطَيَّخٌ** için bir yanlış yazımdır]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَاحَ
طَاحَ ( y )  I ( n. ac. طَيْح 1 ),
a.  Went away; disappeared; strayed.

طَيَّحَ
طَيَّحَ II ,
a.  Lost, spoilt.

b.  Confused, bewildered.

c.  [ Bi ], Threw away.

أَطْيَحَ
أَطْيَحَ IV ,
a.  Wasted, squandered.

تَطَاْيَحَ
تَطَاْيَحَ VI ,
a.  Was dispersed, scattered.

##### Türkçe

**طَاحَ**
**طَاحَ** ( y ) I ( n. ac. **طَيْح** 1 ),
a. Gitti; kayboldu; saptı.

**طَيَّحَ**
**طَيَّحَ** II ,
a. Kaybetti, bozdu.

b. Şaşırttı, sersemletti.

c. [ Bi ], attı.

**أَطْيَحَ**
**أَطْيَحَ** IV ,
a. Zayi etti, savurdu.

**تَطَاْيَحَ**
**تَطَاْيَحَ** VI ,
a. Dağıtıldı, saçıldı.
