# طيش (ط-ي-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%8A%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ط - ي - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء و و ا ي ء معهما
ش ط و، ش و ط، ش ي ط، ط ي ش، ش ط أ، ط ش أ مستعملات
شطو:
الشَّطويّة: ضربٌ من ثياب الكتان، يعمل بأرضٍ يقالُ لها: شطا.
شوط:
الشَّوط: جريُ مرةٍ، إلى الغاية، والجميعُ: الأشواط، ويستعمل في غير هذا، قال الراجز:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
يعني: الرَّيح.
شيط:
الشَّيط: شيطوطة الحم إذا مستّه النّار، يتشيَّطُ منه، فيحترق بعضه، كما يتشيط الشَّعر أو الحبل. وتشيط الدم إذا إلى بصاحبه وشاط دمه وأشاط بدمه.
واستشاط فلانٌ غضباً، إذا استقتل، قال:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
والتَّشيُّط: الغضب. والتَّشييطُ: أن حُرق شعر الرأس أو الكُراع، يقال: شيط الرأس بلهب النار على رأس التّنانير أو غيرها. وكلّ شيء أحرقته رطباً فقد شظَّطته. وقيل: لا يقال للمليل: شيطا، ولكن ما يحرق باللَّهب.
والشائط: الرُّبُّ والدُّهن، إذا طُبخ فوق القِدر فاحترق، فاصفر أو اسود، قال أبو النَّجم:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
يقال: شاط الرُّبُّ وشاطت الأدوية وهي الطَّبخةُ من الزُّبدِ إذا أرادوا أن يتخذوا منه سمناً.
طيش:
الطَّيشُ: جِفةُ العقل. والفعل: طاش يطيشُ، وقومٌ طائةٌ: خفاف العقول: ويقال: طائش السَّهم يطيش، أي: عدل عن الرَّميَّة، قال:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ
شطأ:
الشَّطأ من الشَّجر والنَّبات: ما خرج حول الأصل، والجميع: أشطاء.
وأشطأت الشجرة: خرج أشطاؤها. وشاطئُ الوادي: شفتهُ، اسم من غير فعل.
طشأ:
طشأ الرجل أمره ورأيه: مثل: رهيأ، سواء.. قال: لا أعرف طشأ رأيه، إنما أعرف: طشأ رأيهُ، أي: لينلإ، كما يُطشأُ المريض، وهو أن يرفق به حتى يستد ويقوى.
ومرّ فلانٌ يتطشأُ إذا مر مراً ضعيفاً كمشي المريض.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile beraber

**ش ط و**، **ش و ط**، **ش ي ط**، **ط ي ش**، **ش ط أ**، **ط ش أ** kullanımdadırlar.

**شطو**:
**الشَّطويّة**: keten elbiselerden bir tür; **شطا** denilen bir yerde yapılır.

**شوط**:
**الشَّوط**: bir kere koşma; hedefe kadar; çoğulu: **الأشواط**; bunun dışında da kullanılır. **الراجز** dedi ki:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
Yani: **الرَّيح**.

**شيط**:
**الشَّيط**: ateş ona dokunduğunda etin yanmasıdır; ondan **يتشيَّطُ**; böylece onun bir kısmı yanar; tıpkı saçın veya ipin **يتشيط** olması gibi. Ve kan, sahibine (yönelip) ona (ulaştığında) **تشيط** eder; ve onun kanı **شاط** ve onun kanıyla **أشاط**.
Ve falan kimse öfkeyle **استشاط** etti; **استقتل** ettiğinde. Dedi ki:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
Ve **التَّشيُّط**: öfke. Ve **التَّشييطُ**: başın saçının veya **الكُراع**ın yakılmasıdır; “baş, tandırların başı üzerinde veya başkası üzerinde ateşin aleviyle **شيط** oldu” denir. Ve her neyi yaş iken yaktıysan, onu **شظَّطته** etmişsindir. Ve denildi ki: **المليل** için “**شيطا**” denmez; ancak alevle yakılan şey (için denir).
Ve **الشائط**: **الرُّبُّ** ve yağdır; tencerenin üzerinde pişirildiğinde yanar da sararır veya kararır. **أبو النَّجم** dedi ki:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
“**الرُّبُّ** **شاط** etti” denir; ve ilaçlar **شاطت** etti; o, ondan sade yağ yapmak istediklerinde tereyağından olan pişirmedir.

**طيش**:
**الطَّيشُ**: aklın hafifliğidir. Fiil: **طاش يطيشُ**. Ve **قومٌ طائةٌ**: akılları hafif olanlar. Ve “ok **طائش**tir, **يطيش**” denir; yani: hedef alınandan saptı. Dedi ki:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ

**شطأ**:
Ağaçtan ve bitkiden **الشَّطأ**: kökün çevresinde çıkan şeydir; çoğulu: **أشطاء**.
Ve ağaç **أشطأت**: onun **أشطاؤها**sı çıktı. Ve vadinin **شاطئُ**: onun kenarıdır; fiilsiz bir isimdir.

**طشأ**:
Adam işini ve görüşünü **طشأ** etti: **رهيأ** gibi; eşittir. Dedi ki: “Onun görüşünü **طشأ** ettiğini bilmiyorum; ancak ‘onun görüşü **طشأ** etti’yi bilirim”; yani: doldu; tıpkı hastanın **يُطشأُ** edilmesi gibi; o da, sağlamlaşıp güçleninceye kadar ona yumuşak davranmaktır.
Ve falan kimse **يتطشأُ** ederek geçti; hasta yürüyüşü gibi zayıf bir geçişle geçtiğinde.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

طاشَ السهمُ عن الهدفَ، أي عَدَلَ. وأطاشَهُ الرامي. والطَيْشُ: النَزَقُ والخِفَّةُ. والرجل طَيَّاشٌ.

##### Türkçe

**طاشَ السهمُ عن الهدفَ**: ok hedeften saptı; yani, yöneldi(ği yerden) ayrıldı. **وأطاشَهُ الرامي**: ve onu (ok’u) atan saptırdı. **والطَيْشُ**: düşüncesizlik ve hafifliktir. **والرجل طَيَّاشٌ**: ve adam düşüncesizdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الطاء والياء وما يثلثهما)
(طيب) الطاء والياء والباء أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على خلافِ الخَبيث. من ذلك الطيِّب: ضدّ الخبيث. يقال سبيّ طِيبَةٌ، أي طيِّبٌ. والاستطابة: الاستنجاء؛ لأنَّ الرجل يطيِّب نفسَه مما عليه من الخُبث بالاستنجاء. ونهى رسول الله * صلى الله عليه وآله أن يَستَطِيب الرَّجُل بيمينه. والأطيبانِ: الأكل والنِّكاح. وطَيْبَة([1]) مدينة الرسول صلى الله عليه وآله. ويقال: هذا طعام مَطْيَبةٌ للنَّفْس. والطَّيِّب:الحلال، والطَّاب: الطِّيب: قال:
مُقابَلَ الأعراقِ في الطَّابِ الطَّابْ *** بين أبي العاص وآلِ الخطّابْ([2])

(طيخ) الطاء والياء والخاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تلطّخٍ بغير جميل. قالوا طاخَ يَطِيخُ وتَطيَّخ، إذا تلطَّخ بالقبيح. وقالوا: الطِّيخ: الخِفَّة، وهو بمعنى الطَّيش، قال الحارث:
[فاتركوا الطَّيْخ والتَّعدّي وإمَّا *** تتعاشَوا ففي التَّعاشِي الدَّاءُ([3])](طير) الطاء والياء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة الشَّيءِ في الهواءِ. ثمَّ يستعار ذلك في غيرِهِ وفي كلِّ سُرعة. من ذلك الطَّير: جمع طائر، سمِّيَ ذلك لما قُلناه. يقال طارَ يَطير طَيَراناً. ثمَّ يقال لكلِّ مَنْ خفَّ: قد طار. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "خيرُ النَّاسِ رجلٌ مُمْسِكٌ بِعِنان فرسِهِ في سبيل الله، كلَّما سمِعَ هَيْعَةً طار إليها". وقال:
* فَطِرْنَا إليهم بالقنابل والقَنَا *
ويقال مِنْ هذا: تَطَايَرَ الشَّيءُ : تفرَّق. واستطار الفجر: انتشر. وكذلك كلُّ منتشِر. قال الله تعالى: ﴿يَخَافُونَ يَوْمَاً كانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيراً﴾ [الدهر 7]. فأمَّا قولهم: تطيَّر من الشيء، فاشتقاقه من الطَّيرِ كالغراب وما أشبهه. ومن الباب: طائر الإنسانِ، وهو عمَلُهُ. وبئر مُطارَةٌ، إذا كانت واسعة الفم. قال:
* هُوِيُّ الرِّيح في جَفْرٍ مُطارِ([4]) *
ومن الباب : الطَّيْرة: الغضَب، وسمِّي كذا لأنَّه يُستطَار له الإنسان. ومن الباب قولهم: خذ ما تطَايَرَ من شعر رأسك، أي طال. قال:
* وطارَ جِنّيُّ السَّنَامِ الأَطْوَلِ([5]) *
(طيس)  الطاء والياء والسين كلمةٌ واحدة. قال:
* عددتُ قومِي كعَديدِ الطَّيْسِ([6]) *
أراد به العدد الكثير.
(طيش) الطاء والياء والشين كلمةٌ واحدة، وهي الطَّيْش والخِفَّة. وطاشَ السَّهم من هذا، إذا لم يُصِبْ، كأنَّه خَفَّ وطاشَ وطار.
(طين) الطاء والياء والنون كلمةٌ واحدة، وهي الطِّين، وهو معروف. ويقال طيَّنْت البيتَ، وطِنت الكتابَ. ويقال طانَه الله تعالى على الخَيْر، أي جَبَله. وكأَنَّ معناه، والله أعلم، من طِنت الكتاب، أي ختمته؛ كأنَّه طبعه على الخير وختم أمرَهُ بهِ.
---------------------ـــ
([1]) يقال أيضاً طيبة، بتشديد الياء، وطابة، والمطيبة، بتشديد الياء المفتوحة.
([2]) الرجز لكثير بن كثير النوفلي، يمدح به عمر بن عبد العزيز. وقبله:
* يا عمر بن عمر بن الخطاب *.
    وذاك أن أم عمر بن عبد العزيز، هي أم عاصم بنت عاصم بن عمر بن الخطاب، وأبوه عبد العزيز بن مروان بن الحكم بن أبي العاص.
([3]) موضع البيت بياض في الأصل، وأنشد في المجمل الكلمتين الأوليين من البيت.
([4]) صدره في المجمل واللسان (طير): * كأن حفيفها إذ بركوها *.
([5]) لأبي النجم، كما في المجمل، وهو من أم الرَّجز، مجلة المجمع العلمي بدمشق 1347. والرواية فيها وفي الحيوان (6: 185): "وقام جنى السنام الأميل".
([6]) لرؤبة بن العجاج في ملحقات ديوانه 175 واللسان (طيس). وبعده:
* إذا ذهب  القوم الكرام ليسي  *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الطاء** ve **الياء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**طيب**) **الطاء** ve **الياء** ve **الباء** tek bir sahih asıldır; **الخبيث**’in zıddına delâlet eder. Bundan **الطيِّب**: **الخبيث**’in zıddıdır. Denir: سبِيّ **طِيبَةٌ**, yani **طيِّبٌ**. Ve **الاستطابة**: **الاستنجاء**’dır; çünkü kişi **الاستنجاء** ile üzerinde bulunan **الخُبث**’ten nefsini temiz kılar. Ve Resûlullah * صلى الله عليه وآله, kişinin sağ eliyle **يَستَطِيب** etmesini yasakladı. Ve **الأطيبانِ**: yemek ve nikâhtır. Ve **طَيْبَة**([1]) Resûl’ün şehridir صلى الله عليه وآله. Ve denir: bu yemek nefis için **مَطْيَبةٌ**’dır. Ve **الطَّيِّب**: helâldir; ve **الطَّاب**: **الطِّيب**’dir. Dedi ki:
مُقابَلَ الأعراقِ في **الطَّابِ** **الطَّابْ** *** بين أبي العاص وآلِ الخطّابْ([2])

(**طيخ**) **الطاء** ve **الياء** ve **الخاء** sahih bir asıldır; güzel olmayan bir şeyle bulaşmaya delâlet eder. Dediler: **طاخَ يَطِيخُ** ve **تَطيَّخ**; çirkin olanla bulaştığı zaman. Ve dediler: **الطِّيخ**: hafifliktir; ve o **الطَّيش** mânâsınadır. **الحارث** dedi ki:
[فاتركوا **الطَّيْخ** والتَّعدّي وإمَّا *** تتعاشَوا ففي التَّعاشِي الدَّاءُ([3])]

(**طير**) **الطاء** ve **الياء** ve **الراء** tek bir asıldır; şeyin havada hafifliğine delâlet eder. Sonra bu, başkasında ve her süratte ödünç alınır. Bundan **الطَّير**: **طائر**’in cem‘idir; dediğimiz şey sebebiyle böyle adlandırıldı. Denir: **طارَ يَطير** **طَيَراناً**. Sonra hafif olan her kimse için denir: “uçtu”. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi ki: “İnsanların hayırlısı, Allah yolunda atının dizginini tutan bir adamdır; her ne zaman bir **هَيْعَةً** işitse ona uçar.” Ve dedi:
* فَطِرْنَا إليهم بالقنابل والقَنَا *
Ve bundan denir: **تَطَايَرَ** şey: dağıldı. Ve **استطار** fecr: yayıldı. Ve aynı şekilde yayılan her şey. Allah تعالى dedi ki: ﴿يَخَافُونَ يَوْمَاً كانَ شَرُّهُ **مُسْتَطِيراً**﴾ [الدهر 7]. Ama onların “şeyden **تطيَّر** etti” sözlerine gelince; onun iştikakı **الطَّير**’dendir; **الغراب** ve benzeri gibi. Ve babdandır: insanın **طائر**’i; o, amelidir. Ve **بئر مُطارَةٌ**, ağzı geniş olduğu zaman. Dedi ki:
* هُوِيُّ الرِّيح في جَفْرٍ مُطارِ([4]) *
Ve babdandır: **الطَّيْرة**: öfke; böyle adlandırıldı, çünkü insan onun için **يُستطَار** edilir. Ve babdandır onların sözü: “Başının saçından **تطَايَرَ** olanı al”, yani uzadı. Dedi ki:
* وطارَ جِنّيُّ السَّنَامِ الأَطْوَلِ([5]) *

(**طيس**) **الطاء** ve **الياء** ve **السين** tek bir kelimedir. Dedi ki:
* عددتُ قومِي كعَديدِ **الطَّيْسِ**([6]) *
Bununla çok sayıyı kastetti.

(**طيش**) **الطاء** ve **الياء** ve **الشين** tek bir kelimedir; o da **الطَّيْش** ve hafifliktir. Ve ok bundan dolayı **طاشَ** eder; isabet etmediği zaman; sanki hafifledi de şaştı ve uçtu.

(**طين**) **الطاء** ve **الياء** ve **النون** tek bir kelimedir; o da **الطِّين**’dir ve o bilinen şeydir. Ve denir: evi **طيَّنْت** ettim; ve kitabı **طِنت** ettim. Ve denir: Allah تعالى onu hayır üzere **طانَه** etti; yani onu yoğurdu. Ve sanki mânâsı, Allah daha iyi bilir, “kitabı **طِنت** ettim”den (gelir); yani onu mühürledim; sanki onu hayır üzere damgaladı ve işini onunla mühürledi.

---------------------ـــ
([1]) Ayrıca **طيبة** denir; **الياء**’ı şeddeli olarak; ve **طابة**; ve **المطيبة**; açık şeddeli **الياء** ile.
([2]) **الرجز** كثير بن كثير النوفلي’nindir; onunla عمر بن عبد العزيز’i över. Ondan önce:
* يا عمر بن عمر بن الخطاب *.
Şu da: عمر بن عبد العزيز’in annesi, عاصم بنت عاصم بن عمر بن الخطاب’ın annesidir; babası ise عبد العزيز بن مروان بن الحكم بن أبي العاص’tır.
([3]) Beytin yeri asılda boştur; ve **المجمل**’de beytin ilk iki kelimesi okunmuştur.
([4]) صدره **المجمل** ve **اللسان** (**طير**)’de: * كأن حفيفها إذ بركوها *.
([5]) **أبي النجم**’indir; **المجمل**’de olduğu gibi; ve o, **أم الرَّجز**’dendir; مجلة المجمع العلمي بدمشق 1347. Ve rivayet onda ve **الحيوان** (6: 185)’te: "وقام جنى السنام الأميل".
([6]) رؤبة بن العجاج’ındır; divanının eklerinde 175 ve **اللسان** (**طيس**). Ondan sonra:
* إذا ذهب  القوم الكرام ليسي  *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ط ي ش
رجل طائش اللبّ من قوم طاشة وطيّاش‏.‏
وطاش السهم عن الغرض‏.‏
قال‏:‏ رمتني أم عياشٍ بسهم غير طيّاش

##### Türkçe

ط ي ش
Aklı hafif olan adam; **طاشة** ve **طيّاش** kavminden.
Ve ok hedeften saptı.
Dedi ki:
“Ümmü ʿAyyâş beni, **طيّاش** olmayan bir ok ile attı.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الطَّيْش: خفَّة العقل، وفي الصحاح: النَّزَقُ والخفَّة، وقد طاشَ يَطِيش طَيْشاً، وطاش الرجلُ بعد رَزانتِهِ. قال شمر: طَيْشُ العقل ذهابُه حتى يجهل صاحبُه ما يُحاوِلُ، وطَيْشُ الحِلْم خفَّته، وطَيْشُ السهم جَوْرُه عن سَنَنِه؛ وقولُ أَبي كبير:
ثم انصرفتُ، ولا أَبثُّك حِيبَتي،
رَعِشَ البَنانِ، أَطِيشُ مشْيَ الأَصْوَرِ
أَراد: لا أَقْصِدُ. وفي حديث السحابة
(* قوله «وفي حديث السحابة» كذا في
الأصل، والذي في النهاية: في حديث الحساب.): فطاشَتِ السِّجِلاّتُ وثَقُلَت البِطاقةُ؛ الطَّيْشُ: الخفَّة. وفي حديث عمرو بن أَبي سلمة (* قوله
عمرو بن أَبي سلمة» الذي في النهاية: عمر بن أَبي سلمة.): كانت يَدِي تَطِيش في الصَّحْفَة أَي تَخِفُّ وتتناوَلُ من كل جانب. وفي حديث ابن شبرمة وسُئل عن السُّكْر فقال: إِذا طاشت رِجْلاه واختلطَ كلامُه؛ وقول أَبي سهم الهذلي:
أَخالِدُ، قد طاشَتْ عن الأُمّ رِجْلُه،
فكيف إِذا لم يَهْدِ بالخُفّ مَنْسِمُ؟
عدَّاه بعن لأَنه في معنى راغَتْ وعدَلَت، فكيف إِذا لم يهتد بالخف منسِم، عدَّاه بالياء أَيضاً لأَنه في معنى لم يُدَلّ به ونحوه، وكانت رِجْلُه قد قطعت. ورجل طائشٌ من قوم طاشةٍ، وطَيَّاشٌ من قوم طيَّاشةٍ: خفاف العقول .
وطاشَ السهمُ عن الهَدَف يَطيش طَيشاً إِذا عدَل عنه ولم يقصِد الرميَّة وأَطاشه الرَّامي. وفي حديث جرير: ومنها العَصِلُ الطائشُ أَي الزالُّ عن الهدَف.
والأَطْيَشُ: طائرٌ.

##### Türkçe

**الطَّيْش**: aklın hafifliği; ve Sıhâh’ta: **النَّزَقُ** ve hafiflik. Ve **طاشَ** **يَطِيش** **طَيْشاً**; ve adam, ağırlığından sonra **طاشَ**. Şemmer dedi: aklın **طَيْشُ**’i, onun gitmesidir; ta ki sahibi, neyi teşebbüs ettiğini bilmez olsun. Ve **طَيْشُ الحِلْم** onun hafifliğidir. Ve okun **طَيْشُ**’i, onun yolundan sapmasıdır; ve Ebû Kebîr’in sözü:
ثم انصرفتُ، ولا أَبثُّك حِيبَتي،
رَعِشَ البَنانِ، أَطِيشُ مشْيَ الأَصْوَرِ
Murad etti: kastetmiyorum. Ve bulut hadîsinde
(* «وفي حديث السحابة» sözü asılda böyle; Nihâye’de olan: hesap hadîsinde.): “Böylece siciller **طاشَتِ** ve kart ağır geldi”; **الطَّيْشُ**: hafifliktir. Ve Amr b. Ebî Seleme hadîsinde
(* «عمرو بن أَبي سلمة» sözü; Nihâye’de olan: Ömer b. Ebî Seleme.): “Elim sahfada **تَطِيش** idi”; yani hafifler ve her taraftan alır. Ve İbn Şubrume hadîsinde; ve sarhoşluk hakkında soruldu da dedi: “İki ayağı **طاشت** olunca ve sözü karışınca.”; ve Ebû Sehm el-Hüzelî’nin sözü:
أَخالِدُ، قد طاشَتْ عن الأُمّ رِجْلُه،
فكيف إِذا لم يَهْدِ بالخُفّ مَنْسِمُ؟
Onu **عن** ile geçişli kıldı; çünkü **راغَتْ** ve **عدَلَت** mânâsındadır. “Peki, nal ile toynak yol bulmazsa nasıl?”; onu **ب** ile de geçişli kıldı; çünkü “onunla yol gösterilmedi” ve benzeri mânâsındadır. Ve onun ayağı kesilmişti. Ve **رجل طائشٌ**: **قوم طاشةٍ**’den; ve **طَيَّاشٌ**: **قوم طيَّاشةٍ**’den: akılları hafif olanlar.

Ve ok, hedefin üzerinden **طاشَ**; **يَطيش** **طَيشاً**: ondan sapınca ve atışı kastetmeyince; ve onu atıcı **أَطاشه**. Ve Cerîr hadîsinde: “Ve onlardan **العَصِلُ الطائشُ**”; yani hedeften sapan.

Ve **الأَطْيَشُ**: bir kuştur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ط ي ش * * طاشَ * السهم عن الهدف أي عدل و * أطاشَهُ * الرامي و * الطَّيْشُ * أيضا النزق والخفة والرجل * طَيَّاشٌ * وبابهما باع

##### Türkçe

* ط ي ش * * **طاشَ** * ok hedeften, yani saptı; ve atıcı onu * **أطاشَهُ** *; ve * **الطَّيْشُ** * ayrıca taşkınlık ve hafifliktir; ve adam * **طَيَّاشٌ** *; ve ikisinin babı **باع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الطيش: النزق والخفة، كما في الصحاح، وقيل: خفة العقل، وقد طاش يطيش طيشا فهو طائش وطياش: خف بعد رزانته، من قوم طاشة وطياشة. وقال شمر: الطيش: ذهاب العقل حتى يجهل صاحبه ما يحاول. والطيش: جواز السهم الهدف، وقد طاش عنه، إذا عدل ولم يقصد الرمية. وأطاشه الرامي: أماله عنه. وقال أبو مالك: الأطيش: طائر وكأنه لخفته وكثرة اضطرابه. والطياش: من لا يقصد وجها واحدا، أي لخفة عقله. ومما يستدرك عليه: طاشت يده في الصحفة: خفت وتناولت من كل جانب. وطاشت رجلاه: اضطربت. وطاشت عن الأم رجله: زاغت وعدلت، وهو في قول أبي سهم الهذلي، وكانت رجله قد قطعت. والطيشان، محركة: الطيش. ويزداد بن موسى بن جميل بن طيشة الطيشي. بالفتح: محدث مشهور، ذكره ابن السمعاني، وهو منسوب إلى جده.

##### Türkçe

**الطيش**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, ataklık ve hafiflik; ve denildi ki: aklın hafifliği. Ve **طاش يطيش طيشا**; o hâlde o **طائش** ve **طياش**tır: ağırbaşlılığından sonra hafifledi; **طاشة** ve **طياشة** bir kavimdendir. Ve Şemmer dedi: **الطيش**: aklın gitmesi; ta ki sahibi, neye teşebbüs ettiğini bilmez. Ve **الطيش**: okun hedefi geçmesi; ve ondan **طاش عنه**; eğrildiği ve atışı kastetmediği zaman. Ve atıcı onu **أطاشه**: onu ondan yana eğdi. Ve Ebû Mâlik dedi: **الأطيش**: bir kuştur; sanki onun hafifliği ve çokça çalkantısı sebebiyle. Ve **الطياش**: tek bir yöne yönelmeyen kimse; yani aklının hafifliği sebebiyle. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **طاشت يده في الصحفة**: hafifledi ve her taraftan aldı. Ve **طاشت رجلاه**: çalkalandı. Ve **طاشت عن الأم رجله**: saptı ve eğrildi; ve bu, Ebû Sehm el-Hüzelî’nin sözündedir; ve onun bacağı kesilmişti. Ve **الطيشان**, harekeli: **الطيش**. Ve Yezdâd b. Mûsâ b. Cemîl b. Tîşe et-Tîşî. Fetih ile: meşhur bir muhaddis; onu İbnü’s-Sem‘ânî zikretti; ve o, dedesine nispet edilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

طَاشَ
1 طَاشَ ذ , aor. يَطِيشُ, (O, Msb, K,) inf. n. طَيْشٌ (S, A, O, Msb, K) and طَيَشَانٌ, (TA, [there only said to be syn. with طَيْشٌ, but it is well known, and often occurring, as an inf. n. of طاش in the first of the senses here explained,]) He was, or became, light, inconstant, unsteady, irresolute, or fickle, syn. of the inf. n. خِفَّةٌ, (S, A, Msb, K,) or contr. of حِلْمٌ, (IDrd, O,) and i. q. نَزَقٌ, (S, K,) after gravity, or sedateness: (TA:) or light of intellect; lightwitted: (TA:) and he became bereft of his reason, or intellect, (Sh, A, O, K,) so as to be ignorant of that which he would endeavour to do. (Sh, O.) [And, said of a beast, He was, or became, restless, or unsteady.] ― -b2- طَاشَتْ يَدُهُ فِى الصَّحْفَةِ His hand was light, or active, in the bowl, and took from every side. (TA.) ― -b3- طَاشَتْ رِجْلَاهُ His legs were in a state of commotion. (TA.) ― -b4- طَاشَ السَّهْمُ, (S, Msb,) inf. n. طَيْشٌ, (A, Msb, K,) The arrow passed beyond the butt: (A, K:) or declined, or turned aside, عَنِ الهَدَفِ from the butt; (S, Msb;) and did not hit it. (Msb.) ― -b5- طَاشَتْ عَنِ الأُمِّ رِجْلُهُ His leg turned aside [from the root thereof]: a phrase used by Aboo-Sahm El-Hudhalee, whose leg had been cut off. (TA.)

اطاشهُ
4 اطاشهُ ذ [He, or it, rendered him light, inconstant, unsteady, &c.]. (TA in art. سفه.) ― -b2- اطاش السَّهْمَ He made the arrow to decline, or turn aside, عَنِ الهَدَفِ from the butt. (S, K.)

طَيْشَةٌ
[ طَيْشَةٌ ذ A fit of طَيْش, i. e. lightness, or levity, inconstancy, unsteadiness, irresoluteness, or fickleness; &c. See 1.]

طَيَّاشٌ
طَيَّاشٌ ذ : see طَائِشٌ, in three places.

طَائِشٌ
طَائِشٌ ذ (A, O, K) and ↓ طَيَّاشٌ, (S, A, O, K,) [but the latter has an intensive signification,] applied to a man, (S, O,) Light, inconstant, unsteady, irresolute, or fickle, (S, A, O, K,) after gravity, or sedateness: (TA:) or light of intellect; lightwitted: [&c.: see 1:] (TA:) and [so] طَائِشُ اللُّبِّ: (A:) and for the pl. you say قَوْمٌ طَاشَةٌ, (A, TA,) and ↓ طَيَّاشَةٌ: (TA:) and ↓ طَيَّاشٌ signifies one who does not pursue one course, (A, O, K,) in consequence of the lightness of his intellect. (TA.) ― -b2- [Also, applied to a beast, Restless, or unsteady.] ― -b3- Also, both epithets, but the latter has an intensive signification, An arrow that declines, or turns aside, عَنِ الهَدَفِ from the butt; and does not hit it. (Msb.)

الأَطْيَشُ
الأَطْيَشُ ذ A certain bird: (Aboo-Mلlik, K:) app. because of its lightness, or activity, and frequent state of commotion. (TA.)

##### Türkçe

طَاشَ
1 **طَاشَ** ذ , muzâri‘ **يَطِيشُ**, (O, Msb, K,) mastar ismi **طَيْشٌ** (S, A, O, Msb, K) ve **طَيَشَانٌ**, (TA, [orada yalnızca **طَيْشٌ** ile eşanlamlı olduğu söylenmiştir; fakat o, iyi bilinen ve burada açıklanan mânâların birincisinde **طاش**’ın mastar ismi olarak sıkça vâki‘ olandır,]) O, hafif oldu veya hafifleşti, kararsız, dengesiz, azimli olmayan, yahut dönek oldu; mastar ismi **خِفَّةٌ**’nin eşanlamlısı, (S, A, Msb, K,) yahut **حِلْمٌ**’ün zıddı, (IDrd, O,) ve **نَزَقٌ** ile aynı mânâda, (S, K,) vakar yahut sükûnetten sonra: (TA:) yahut akılca hafif; aklı hafif: (TA:) ve aklından yahut idrakinden yoksun oldu, (Sh, A, O, K,) öyle ki yapmaya teşebbüs edeceği şeyi bilmez oldu. (Sh, O.) [Ve bir hayvan hakkında söylendiğinde, O, huzursuz oldu veya dengesiz oldu.] ― -b2- **طَاشَتْ يَدُهُ فِى الصَّحْفَةِ** Eli, kâsede hafif yahut faal oldu ve her taraftan aldı. (TA.) ― -b3- **طَاشَتْ رِجْلَاهُ** Bacakları çalkantı hâlinde oldu. (TA.) ― -b4- **طَاشَ السَّهْمُ**, (S, Msb,) mastar ismi **طَيْشٌ**, (A, Msb, K,) Ok, hedefi aştı: (A, K:) yahut hedeften sapıp yana döndü, **عَنِ الهَدَفِ** hedeften; (S, Msb;) ve ona isabet etmedi. (Msb.) ― -b5- **طَاشَتْ عَنِ الأُمِّ رِجْلُهُ** Bacağı, kökünden yana saptı: bacağı kesilmiş olan Ebû-Sehm el-Huzelî’nin kullandığı bir ibaredir. (TA.)

اطاشهُ
4 **اطاشهُ** ذ [O, yahut o (şey), onu hafif, kararsız, dengesiz, vb. kıldı]. (TA, madde **سفه**’de.) ― -b2- **اطاش السَّهْمَ** Oku, hedeften sapıp yana döndürdü, **عَنِ الهَدَفِ** hedeften. (S, K.)

طَيْشَةٌ
[ **طَيْشَةٌ** ذ **طَيْش**’ten bir nöbet; yani hafiflik yahut laubalilik, kararsızlık, dengesizlik, azimsizlik, yahut döneklik; vb. Bkz. 1.]

طَيَّاشٌ
**طَيَّاشٌ** ذ : üç yerde **طَائِشٌ**’e bak.

طَائِشٌ
**طَائِشٌ** ذ (A, O, K) ve ↓ **طَيَّاشٌ**, (S, A, O, K,) [fakat ikincisi mübalağa mânâsına sahiptir,] bir adama nispetle, (S, O,) Hafif, kararsız, dengesiz, azimli olmayan, yahut dönek, (S, A, O, K,) vakar yahut sükûnetten sonra: (TA:) yahut akılca hafif; aklı hafif: [&c.: bkz. 1:] (TA:) ve [bu suretle] **طَائِشُ اللُّبِّ**: (A:) ve çoğul için **قَوْمٌ طَاشَةٌ** dersin, (A, TA,) ve ↓ **طَيَّاشَةٌ**: (TA:) ve ↓ **طَيَّاشٌ**, aklının hafifliği sebebiyle tek bir yolu takip etmeyen kimse mânâsına gelir, (A, O, K,) (TA.) ― -b2- [Ayrıca, bir hayvana nispetle, Huzursuz, yahut dengesiz.] ― -b3- Ayrıca, her iki sıfat, fakat ikincisi mübalağa mânâsına sahiptir, Hedeften sapıp yana dönen bir ok; **عَنِ الهَدَفِ** hedeften; ve ona isabet etmeyen. (Msb.)

الأَطْيَشُ
**الأَطْيَشُ** ذ Belli bir kuş: (Aboo-Mلlik, K:) görünüşe göre hafifliği yahut faalliği ve sık sık çalkantı hâlinde oluşu sebebiyle. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

طَاشَ
طَاشَ ( y )  I ( n. ac. طَيْش 1 ),
a.  Was frivolous, giddy, thoughtless; was fickle, inconstant.

b.  Was deranged, insane, mad, distracted.

c.  Missed ( arrow ).

أَطْيَشَ
أَطْيَشَ IV ,
a.  Made to miss.

طَيْش
طَيْش 1 ,
a.  Frivolity, giddiness, thoughtlessness; fickleness, inconstancy.

أَطْيَشُ
أَطْيَشُ 14 ,
a.  A certain bird.

طَاْيِش
طَاْيِش 21 ,
a.  Frivolous, thoughtless; fickle, inconstant; unsteady.

طِيَاْشَة
طِيَاْشَة 23t
a.  [ coll. ],  see 1 .

طَيَّاْش
طَيَّاْش 28 ,
a.  see 21 .

طَيْشَاْنُ
طَيْشَاْنُ 33 ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

**طَاشَ**
**طَاشَ** ( y ) I ( n. ac. **طَيْش** 1 ),
a. Uçarı, sersem, düşüncesiz oldu; kararsız, değişken oldu.

b. Aklı bozuldu, deli oldu, çılgın oldu, şaşkın oldu.

c. (Ok) ıskaladı.

**أَطْيَشَ**
**أَطْيَشَ** IV ,
a. Iskalat(t)ı.

**طَيْش**
**طَيْش** 1 ,
a. Uçarılık, sersemlik, düşüncesizlik; kararsızlık, değişkenlik.

**أَطْيَشُ**
**أَطْيَشُ** 14 ,
a. Belli bir kuş.

**طَاْيِش**
**طَاْيِش** 21 ,
a. Uçarı, düşüncesiz; kararsız, değişken; dengesiz.

**طِيَاْشَة**
**طِيَاْشَة** 23t
a. [ topluluk ], 1’e bak.

**طَيَّاْش**
**طَيَّاْش** 28 ,
a. 21’e bak.

**طَيْشَاْنُ**
**طَيْشَاْنُ** 33 ,
a. 1’e bak.
