# طيش — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B7%D9%8A%D8%B4/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [طيش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B4.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: طيش

باب الشين والطاء و و ا ي ء معهما
ش ط و، ش و ط، ش ي ط، ط ي ش، ش ط أ، ط ش أ مستعملات
شطو:
الشَّطويّة: ضربٌ من ثياب الكتان، يعمل بأرضٍ يقالُ لها: شطا.
شوط:
الشَّوط: جريُ مرةٍ، إلى الغاية، والجميعُ: الأشواط، ويستعمل في غير هذا، قال الراجز:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
يعني: الرَّيح.
شيط:
الشَّيط: شيطوطة الحم إذا مستّه النّار، يتشيَّطُ منه، فيحترق بعضه، كما يتشيط الشَّعر أو الحبل. وتشيط الدم إذا إلى بصاحبه وشاط دمه وأشاط بدمه.
واستشاط فلانٌ غضباً، إذا استقتل، قال:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
والتَّشيُّط: الغضب. والتَّشييطُ: أن حُرق شعر الرأس أو الكُراع، يقال: شيط الرأس بلهب النار على رأس التّنانير أو غيرها. وكلّ شيء أحرقته رطباً فقد شظَّطته. وقيل: لا يقال للمليل: شيطا، ولكن ما يحرق باللَّهب.
والشائط: الرُّبُّ والدُّهن، إذا طُبخ فوق القِدر فاحترق، فاصفر أو اسود، قال أبو النَّجم:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
يقال: شاط الرُّبُّ وشاطت الأدوية وهي الطَّبخةُ من الزُّبدِ إذا أرادوا أن يتخذوا منه سمناً.
طيش:
الطَّيشُ: جِفةُ العقل. والفعل: طاش يطيشُ، وقومٌ طائةٌ: خفاف العقول: ويقال: طائش السَّهم يطيش، أي: عدل عن الرَّميَّة، قال:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ
شطأ:
الشَّطأ من الشَّجر والنَّبات: ما خرج حول الأصل، والجميع: أشطاء.
وأشطأت الشجرة: خرج أشطاؤها. وشاطئُ الوادي: شفتهُ، اسم من غير فعل.
طشأ:
طشأ الرجل أمره ورأيه: مثل: رهيأ، سواء.. قال: لا أعرف طشأ رأيه، إنما أعرف: طشأ رأيهُ، أي: لينلإ، كما يُطشأُ المريض، وهو أن يرفق به حتى يستد ويقوى.
ومرّ فلانٌ يتطشأُ إذا مر مراً ضعيفاً كمشي المريض.

### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile beraber

**ش ط و**، **ش و ط**، **ش ي ط**، **ط ي ش**، **ش ط أ**، **ط ش أ** kullanımdadırlar.

**شطو**:
**الشَّطويّة**: keten elbiselerden bir tür; **شطا** denilen bir yerde yapılır.

**شوط**:
**الشَّوط**: bir kere koşma; hedefe kadar; çoğulu: **الأشواط**; bunun dışında da kullanılır. **الراجز** dedi ki:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
Yani: **الرَّيح**.

**شيط**:
**الشَّيط**: ateş ona dokunduğunda etin yanmasıdır; ondan **يتشيَّطُ**; böylece onun bir kısmı yanar; tıpkı saçın veya ipin **يتشيط** olması gibi. Ve kan, sahibine (yönelip) ona (ulaştığında) **تشيط** eder; ve onun kanı **شاط** ve onun kanıyla **أشاط**.
Ve falan kimse öfkeyle **استشاط** etti; **استقتل** ettiğinde. Dedi ki:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
Ve **التَّشيُّط**: öfke. Ve **التَّشييطُ**: başın saçının veya **الكُراع**ın yakılmasıdır; “baş, tandırların başı üzerinde veya başkası üzerinde ateşin aleviyle **شيط** oldu” denir. Ve her neyi yaş iken yaktıysan, onu **شظَّطته** etmişsindir. Ve denildi ki: **المليل** için “**شيطا**” denmez; ancak alevle yakılan şey (için denir).
Ve **الشائط**: **الرُّبُّ** ve yağdır; tencerenin üzerinde pişirildiğinde yanar da sararır veya kararır. **أبو النَّجم** dedi ki:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
“**الرُّبُّ** **شاط** etti” denir; ve ilaçlar **شاطت** etti; o, ondan sade yağ yapmak istediklerinde tereyağından olan pişirmedir.

**طيش**:
**الطَّيشُ**: aklın hafifliğidir. Fiil: **طاش يطيشُ**. Ve **قومٌ طائةٌ**: akılları hafif olanlar. Ve “ok **طائش**tir, **يطيش**” denir; yani: hedef alınandan saptı. Dedi ki:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ

**شطأ**:
Ağaçtan ve bitkiden **الشَّطأ**: kökün çevresinde çıkan şeydir; çoğulu: **أشطاء**.
Ve ağaç **أشطأت**: onun **أشطاؤها**sı çıktı. Ve vadinin **شاطئُ**: onun kenarıdır; fiilsiz bir isimdir.

**طشأ**:
Adam işini ve görüşünü **طشأ** etti: **رهيأ** gibi; eşittir. Dedi ki: “Onun görüşünü **طشأ** ettiğini bilmiyorum; ancak ‘onun görüşü **طشأ** etti’yi bilirim”; yani: doldu; tıpkı hastanın **يُطشأُ** edilmesi gibi; o da, sağlamlaşıp güçleninceye kadar ona yumuşak davranmaktır.
Ve falan kimse **يتطشأُ** ederek geçti; hasta yürüyüşü gibi zayıf bir geçişle geçtiğinde.
