# ظأر (ظ-أ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%A3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ظ - أ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ظءر

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الظّاء والرّاء و و ء ي معهما
ظ أ ر يستعمل فقط
ظئر:
الظِّئْرُ سواءٌ للذكُّر والأُنثَى من الناس، والجميع الظُّؤورةُ وتقول: هذه ظِئْري.
ويقال: ظاءَ رت فلانةٌ، بوزن فاعَلَتْ، إذا أَخَذّتْ وَلَداً تُرضِعه على أظآر وظُؤور، وأصلُه في الإِبِل.
وكلُّ مُشتَركتَيْن في وَلَدٍ ترضَعانِه فهما ظِئْرانِ، ويُجمَع على أظآر وظُؤور، وأصلُه في الإِبِل.
ويقال لأبِ الوَلَد من صُلْبِه هو مُظائِرٌ لتلك المرأة.
ويقال: اظَّأَرْت لولدي ظِئْراً، أي اتخَذْتُ، وهو افتَعَلْتُ فأُدغِمَت التّاء في باب الافتعال فحُوِّلَتْ مع الظاء طاءّ لأن الطاءَ من فِخام حروف الشَّجْر التي قَرُبَت مخارجها من التاء، فضَمّوا إليها حرفا فِخماً مِثلَها ليكونَ أيْسَرَ على اللسان لتبايُن مَدْرَجة الحروف الفِخام من مَدارج الحروفِ الخُفْتِ، وكذل تحويل تلك التّاء مع الضاد والصاد طاءً لأنّها من الحروف الفِخام.
والظَّؤُورُ من النُّوق: التي تعطِف على وَلَد غيرها، أو على بَوٍّ، وتقول: ظُئِرَتْ فأظأَرَتْ، فهي ظَؤورٌ ومَظؤورَةٌ، وجمع الظَّؤُور أطآر وظُؤار، قال:
مثل الرَّوائِمِ بَوّاً بينَ أظآر
وقال متمم:
فما وَجْـدَ أظـآرٍ ثَـلاثٍ رَوائمٍ		رَأَينَ مَجَرّاً من حُوارٍ ومَصْرَعا
وقال الآخر في الظُّؤار:
يُعَقِّلُهُنَّ جَعدَة من سُـلَـيْمٍ		وبئسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظُّؤارِ
وظاءَرني فُلانٌ على أمرٍ لم يكن من بالي، فاِنْ قلتَ ظَأَرني فأظْأرْتُ حَسُنَ، وهو شبه راوَدَني.
والظُّؤار تُوصَفُ به الأَثافيُّ لتَعَظُّفِها حولَ الرَّمادِ شِبْهَ الناقةِ.
والظِّئارُ: أن تعالَج الناقة بالغِمامةِ في أنْفها فتُكْتَبُ في مَنخِريْها بخُلبَةٍ شديدة حتى تَظْأَرَ لكيْلا تجدَ ريحَ التي تظأَرُ عليه، والغِمامة الخِثيُ أو السِّرْقين يُجعَلُ في أنفها ثم تُشرط بالدُّرْجة، والظِّئارُ عطفُها على البَوِّ، قال:
كأنْفِ النّاب خَرَّمَها الظِّئارُ
وإذا أرادوا ذلك حَشَوا ثَفْرَها بدُرجةٍ وكَتَبوا مَنخِرَها بسَيْر لئلا تَشَمُّه فتجد ريحَه، ثم يُلْقَى على رأسِها كِساءٌ، وتُنْزَع الدُرْجةُ منها نَزْعاً عنيفاً، يُدْتَى الرَّأم منها فتَرَى إنّها وَلَدَته ساعَتَئذِ فَتَدِرُّ عليه.

##### Türkçe

**الظّاء** ve **الرّاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla birlikte

**ظ أ ر** yalnızca kullanılır.

**ظئر**:
**الظِّئْرُ** insanlardan erkek ve dişi için eşittir; hepsi **الظُّؤورةُ**’dur. Ve dersin ki: “Bu benim **ظِئْري**’mdir.”
Ve denilir: “Falanca kadın **ظاءَ رت** etti”, **فاعَلَتْ** vezninde; eğer emzirdiği bir çocuk alırsa; **أظآر** ve **ظُؤور** üzere. Aslı develerdedir.
Ve bir çocukta ortak olup onu emziren her iki (dişi) de, ikisi **ظِئْرانِ**’dır; **أظآر** ve **ظُؤور** üzere cem‘ olunur; aslı develerdedir.
Ve denilir: O kadına, çocuğun kendi sulbünden olan babası: o, o kadın için **مُظائِرٌ**’dir.
Ve denilir: “Çocuğum için bir **ظِئْراً** **اظَّأَرْتُ** ettim”; yani “edindim”; o **افتَعَلْتُ**’dur; sonra **الافتعال** babında **التّاء** idgam edilip **الظاء** ile birlikte **طاءّ**’ya çevrildi; çünkü **الطاءَ**, mahreçleri **التاء**’ya yakın olan **حروف الشَّجْر**’ın kalın harflerindendir; böylece ona onun gibi kalın bir harf eklediler ki, kalın harflerin mahreç mertebesinin hafif harflerin mahreçlerinden ayrılığı sebebiyle dile daha kolay olsun. Ve yine, o **التّاء**’nın **الضاد** ve **الصاد** ile birlikte **طاءً**’ya çevrilmesi de böyledir; çünkü onlar kalın harflerdendir.
Ve **الظَّؤُورُ** develerden: başkasının yavrusuna yahut bir **بَوٍّ**’a şefkat gösterip yönelen (dişi deve)dir. Ve dersin: “**ظُئِرَتْ** etti de **فأظأَرَتْ** etti”; o hâlde o **ظَؤورٌ** ve **مَظؤورَةٌ**’dur. **الظَّؤُور**’un cemi **أطآر** ve **ظُؤار**’dır. Dedi ki:
مثل الرَّوائِمِ بَوّاً بينَ أظآر
Ve **متمم** dedi:
فما وَجْـدَ أظـآرٍ ثَـلاثٍ رَوائمٍ		رَأَينَ مَجَرّاً من حُوارٍ ومَصْرَعا
Ve **الظُّؤار** hakkında bir başkası dedi:
يُعَقِّلُهُنَّ جَعدَة من سُـلَـيْمٍ		وبئسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظُّؤارِ
“Falanca, benim aklımda olmayan bir iş üzerine bana **ظاءَرني** etti.” Eğer “Bana **ظَأَرني** etti de ben **فأظْأرْتُ** ettim” dersen güzel olur; o, “Bana **راوَدَني** etti”ye benzer.
Ve **الظُّؤار** ile, külün etrafında deve gibi şefkatle yönelmesinden dolayı, **الأَثافيُّ** vasfedilir.
Ve **الظِّئارُ**: devenin burnundaki **الغِمامةِ** ile muamele edilmesidir; ta ki, üzerine **تَظْأَرَ** ettiği şeyin kokusunu bulmasın diye, iki burun deliğine şiddetli bir **خُلبَةٍ** ile yazılır (dağlanır) da **تَظْأَرَ** eder. **الغِمامة** ise **الخِثيُ** yahut **السِّرْقين**’dir; burnuna konur, sonra **الدُّرْجة** ile çizilir. Ve **الظِّئارُ**, onun **البَوِّ**’a yönelip şefkat göstermesidir. Dedi ki:
كأنْفِ النّاب خَرَّمَها الظِّئارُ
Ve bunu istediklerinde, **ثَفْرَها**’sını bir **دُرجةٍ** ile doldururlar ve **مَنخِرَها**’sını bir **سَيْر** ile yazarlar (bağlarlar) ki onu koklamasın da kokusunu bulmasın; sonra başının üzerine bir **كِساءٌ** atılır; ve ondan **الدُّرْجةُ** şiddetli bir söküşle çıkarılır; ondan **الرَّأم** getirilir; böylece onu o anda doğurmuş gibi görür de ona süt salar.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الظِئْرُ مهموز، والجمع ظُؤارٌ على فُعالٍ بالضم، وظُؤُورٌ، وأَظآرٌ، وظُؤُورَةٌ. أبو زيد: ظاءَرْتُ مُظاءرَة، إذا اتخذتَ ظِئراً. وظأَرْتُ لولدي ظِئراً، وهو افتعلت. قال: وظأرْتُ الناقةَ ظأْراً، وهي ناقة مظؤورَةٌ إذا عطفتَها على ولدِ غيرِها. وفي المثل: "الطَعْنُ يَظْأرُ"، أي يعطفه على الصلح. وظَأرَتِ الناقة أيضاً: إذا عطفت على البَوِّ، يتعدَّى ولا يتعدَّى، فهي طَؤُورٌ. وقد يوصف بالظُؤارِ الأَثَّافيُّ، لتعطُّفها على الرماد. والظِئار: أن تعالج الناقة بالغِمامة في أنفها لكي تَظْأرَ.

##### Türkçe

**الظِئْرُ** hemzelidir; çoğulu **ظُؤارٌ** (ضم ile **فُعالٍ** vezni üzere), **وظُؤُورٌ**, **وأَظآرٌ**, **وظُؤُورَةٌ**’dir. Ebû Zeyd: **ظاءَرْتُ مُظاءرَة**, yani bir **ظِئْر** edindiğin zaman. Ve **وظأَرْتُ لولدي ظِئراً**: oğlum için bir **ظِئْر** edindim; bu, **افتعلت**’tir. Dedi ki: **وظأرْتُ الناقةَ ظأْراً**; o, başka birinin yavrusuna onu şefkatle meylettirdiğin zaman **ناقة مظؤورَةٌ** olan bir devedir. Meselde: " **الطَعْنُ يَظْأرُ** ", yani onu sulha meylettirir. Ve deve de **وظَأرَتِ الناقة**: **البَوِّ** üzerine şefkatle meylettiği zaman; geçişli olur ve geçişsiz olur; o hâlde o, **طَؤُورٌ**’dur. Ve **الأَثَّافيُّ** **الظُؤارِ** ile vasıflandırılabilir; kül üzerine şefkatle meyletmesinden dolayı. Ve **الظِئار**: deveyi, **تَظْأرَ** etsin diye burnunda **الغِمامة** ile tedavi etmendir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ ر ( وايء )
ظرى ، ظأر : ( مستعملة ) .
ظرى : ثعلب عن ابن الأعرابي : الظَّارِي : العَاضُّ ، وظَرَى يَظري إذا جَرى وظَرِيَ إذا كاس يَظْرَى ، والظَّرَوْرَى الكَيِّسُ ، وظَرَى بَطْنُهُ يَظْرِي إذا لم يَتَمالَك لِيناً .
وقال أبو عمرو : وظَرَى إذا لانَ وظرَى إذا كَاسَ .
وقال شَمِرُ : اظْرَوْرَى بَطْنُه : إذا انتفخ .
وقرأت في ( نوادر الأعراب ) : الاظْرِيرَاءُ والاطْرِيرَاء البِطْنَةُ وهو مُظْرَوْرٍ مُطْرَوْرٍ وكذلك المُحْبَنْطِي والمُحْبَنظِي .
وقال أبو عبيد : اطْرَوْرَى بطنُه بالطاء .
ظأر : قال أبو الهيثم فيما قرأت بِخَطّه لأبي حاتم في باب البقر : قال الطَّائِفيُّون : إذا أرادت البقرةُ الفَحْلَ فهي ضَبِعة كالناقة ، وهي ظُؤْرَى ولا فِعْلَ للظُّؤْرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الظُّؤْرَةُ الدابة والظُّؤْرَةُ المُرْضِعةُ .
قلت : قرأت في بعض الكتب : اسْتَظأرتْ الكَلْبَةُ بالظَّاءِ : أي أَجْعَلَتْ واسْتَحْرَمَتْ .
وقرأتُ لأبي الهيثم في كتاب البَقَر : الظُّؤْرَى من البَقَر وهي الضَّبِعةُ .
وروى لنا المنذرِيُّ في كتاب ( الفروق ) ، اسْتَظأرتْ الكَلْبَةُ بالظاء إذا هَاجت فهي مُستظئرة ، وأَنا واقف في هذا .
وقال الليث : الظِّئْر والجميع الظُّؤُورَة ، تقول هذا ظِئْرِي .
قال : والظِّئْرُ سواء للذكر والأنثى من الناس .
ويقال : ظَاءَرَتْ فُلانةُ بِوَزْنِ فَاعَلتْ إذا أَخَذَتْ وَلداً تُرضِعُه مُظاءرة ، ويقال لأب الولد لصُلْبه : هو مُظائرٌ لتلك المرأة ، ويقال : اظأَرْتُ لِوَلَدِي ظِئراً أي اتَّخَذْتُ ، وهو افْتَعلْت فأدغمت الظّاء في التَّاء ، تَاءِ الافتعال فحُولَتْ ظاءً لأن الظاء من فِخَام حروف الشَّجْر التي قَرُبَتْ مخارجُها من التَّاء فَضَمُّوا إليها حَرْفاً فَخْماً مِثْلَها ليكون أَيْسَرَ على اللسان لِتَبَايُن مَدْرَجَة الحروف الفِخام من مَدارج الحروف الخُفْتِ ، وكذلك تحوَّلتْ تلك التاء من الصَّاد والضَّاد طاء لأنهما من الحروف الفِخام .
وقال الليث : الظَّؤُور من النوق التي تعطِف على ولد غيرها أو على بَوَ تقول : ظِئِرت فأَظأرت بالظاء ، فهى ظَؤُورٌ ، ومَظْؤُور وَجمع الظُّؤُور ، أَظْآرٌ وأَظْؤُرٌ . وقال متمّم :
فما وَجْدُ أَظآرٍ ثلاثٍ روَائمٍ
رَأَيْنَ مَجَرّا مِن حُوارٍ ومَصْرعَا
وقال الآخر في الظُّؤَار :
يُعَقِّلُهُن جَعْدَةُ مِن سُلَيْمٍ
بِئْسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظُّؤَارِ
وقال الليث : ظَأَرَنِي فلان على أمرِ كذا وأَظأَرَني وظاءرني على فَاعَلَني أي عَطَفَني .
وقال أبو عبيد : من أمثالهم في الإعطاء من الخوفِ قولهم : الطَّعْنُ يَظأَرُ يقول : إذا خافك أنْ تَطعَنَه فَتقتلَه عَطَفَه ذلك عليك فجادَ بماله حينئذ للخوف .
وروي عن ابن عمر أنه اشترى ناقةً فرأى بها تَشْرِيم الظِّئَارِ فَردها ، والتَّشْريمُ التشقيق ، والظِّئَارُ أَنْ تُعْطَفَ الناقةُ على غيرِ ولدها ، وذلك أن تُدَسَّ دُرْجَةٌ من الخِرَق مجموعةً في رَحِمها ، وتُجَلَّلَ بِغَمَامَةٍ تَسْتُر رَأْسها ، وتترك كذلك حتى تَغُمَّها ، ثم تُنزَعَ الدُّرْجَةُ ويُدْنَى حُوارُ ناقةٍ أخرى منها ، وقد لُوِّثَ رأْسُه وجِلْدُه بما خَرَج مع الدُّرجة من أَذَى الرَّحم ، فَتظُنُّ أنها وَلَدَتْه إذا سافته فَتَدِرُّ عليه وترأَمُه ، وإذا دُسَّتْ الدُّرجة في رَحمِها ، ضُمَّ ما بين شُفْرَيْ حَيائها بِسَبْرٍ ، فأراد بالتَّشْريم ما تَخَرَّقَ من شُفْرَيْها .
وقال الأصمعي : عَدْوٌ ظَأْرٌ إذا كان مَعَه مِثلُه ، قال : وكلُّ شيءٍ مع شيءٍ مِثلِه فهو ظَأْرٌ .
وقال الأرقط يصف حُمُراً :
تَأْنِيفُهُن نَقْلٌ وأَفْرُ
والشَّدُّ تاراتٍ وعَدوٌ ظَأْرُ
التأنِيفُ : طَلَبُ أُنُفِ الكَلأ ، أراد : عِندها صَوْنٌ من العَدْو لَمْ تَبْذُلْه كلَّه .
وفي الحديث : ومن ظَأَرهُ الإسلامُ ، أي عطفه .
وفي حديث عمر : أنه كتب إلى هُنَيِّ ، وهو في نَعَم الصَّدَقَة : أنْ ظاوِرْ ، قال : وكنا نَجمع الناقتين والثلاثَ على الرُّبَع الواحد ، ثم نَحْدِرُها إليه .
قال شمر : المعروف في كلام العرب ظاءَر بالهمز وهي المظاءرة ، وهو أن تُعْطَفَ الناقةُ إذا مات ولدها أو ذُبح على وَلَد أخرى .
وقال الأصمعيّ : كانت العرب إذا أرادتْ أن تُغِيرَ ظاءَرتْ بِتَقدير فاعلتْ وذلك أنهم يُبقُون اللَّبنَ ليُسْقُوه الخيلَ ، قال : ومن أمثالهم : الطَّعنُ يَظْأَرُ أي يَعطِفُ على الصّلح ، وهذا أحسنُ من قول أبي عبيد الذي ذكرته قبل هذا .
وقال أبو الهيثم : ظَأَرتُ النَّاقَةَ أظأرُها ظأراً فهي مَظْؤورَةٌ إذا عَطَفْتَها على ولد غيرها .
قال الكميت :
ظأَرْتُهُم بِعَصاً وَيَا
عَجَباً لِمظؤورٍ وَظَائِرْ
قال : والظِّئرُ فِعْلٌ بمعنى مفعولٌ ، والظَّأْرُ مصدرٌ كالثِّنْيِ والثَّني فالثِّنْيُ اسم لِلْمَثْنِيِّ .
والثَّنْيُ فعلُ الثاني ، وكذلك القِطْفُ والقَطْفُ والحِمْلُ والحَمْلُ .
قال : ويقال لِلرُّكنِ من أركانِ القصر : ظِئْرٌ ، والدِّعامةُ تُبْنَى إلى جنب حَائِطٍ ليُدْعَمَ عليها ظِئْرٌ ، ويقال للظّئر : ظَؤُورٌ فَعُول بمعنى مفعول .

##### Türkçe

ظ ر ( **وايء** )
**ظرى** ، **ظأر** : (kullanılan).

**ظرى** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الظَّارِي**: ısıran; ve **ظَرَى يَظري**: koştuğu zaman; ve **ظَرِيَ**: kurnaz olduğu zaman, **يَظْرَى**; ve **الظَّرَوْرَى**: kurnaz olan; ve **ظَرَى بَطْنُهُ يَظْرِي**: yumuşaklıkla kendini tutamadığı zaman.

Ebû ‘Amr dedi: ve **ظَرَى**: yumuşadığı zaman; ve **ظرَى**: kurnaz olduğu zaman.

Şemir dedi: **اظْرَوْرَى بَطْنُه**: şiştiği zaman.

( **نوادر الأعراب** )’da okudum: **الاظْرِيرَاءُ** ve **الاطْرِيرَاء**: karın tokluğu; ve o, **مُظْرَوْرٍ مُطْرَوْرٍ**dür; ve كذلك **المُحْبَنْطِي** ve **المُحْبَنظِي**.

Ebû ‘Ubeyd dedi: **اطْرَوْرَى بطنُه** طاء ile.

**ظأر** : Ebû’l-Heysem dedi; Ebû Hâtim’in, sığır bahsinde, kendi hattıyla yazdığını okuduğumda: Tâifli olanlar dedi: inek boğayı istediği zaman, deve gibi **ضَبِعة**dır; ve o **ظُؤْرَى**dır; ve **الظُّؤْرَى** için fiil yoktur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الظُّؤْرَةُ**: binek hayvanı; ve **الظُّؤْرَةُ**: emziren.

Dedim: bazı kitaplarda okudum: **اسْتَظأرتْ الكَلْبَةُ بالظَّاءِ**: yani yaptı; ve **اسْتَحْرَمَتْ**.

Ebû’l-Heysem’in sığır kitabında okudum: sığırlardan **الظُّؤْرَى**; ve o **الضَّبِعةُ**dır.

Münzirî bize ( **الفروق** ) kitabında rivayet etti: **اسْتَظأرتْ الكَلْبَةُ بالظاء**: kızıştığı zaman; o halde o **مُستظئرة**dir; ve ben bunda duruyorum.

Leys dedi: **الظِّئْر** ve hepsi **الظُّؤُورَة**; dersin: bu benim **ظِئْرِي**’mdir.

Dedi: ve **الظِّئْرُ** insanlardan erkek ve dişi için eşittir.

Ve denilir: **ظَاءَرَتْ فُلانةُ بِوَزْنِ فَاعَلتْ**: emzirdiği bir çocuk aldığı zaman, **مُظاءرة** olarak; ve çocuğun öz babasına denilir: o, o kadın için **مُظائرٌ**dir; ve denilir: **اظأَرْتُ لِوَلَدِي ظِئراً**: yani edindim; ve o **افْتَعلْت**tir; sonra **الظّاء**’ı **التَّاء**’da idgam ettim; **تَاءِ الافتعال**; böylece **ظاء**ya çevrildi; çünkü **الظاء** **حروف الشَّجْر**’in kalın olanlarındandır; mahreçleri **التَّاء**’a yaklaştı; böylece ona onun gibi kalın bir harf eklediler ki, dil üzerine daha kolay olsun; kalın harflerin çıkış yerlerinin, hafif harflerin çıkış yerlerinden ayrılığı sebebiyle; ve كذلك o **التاء**, **الصَّاد** ve **الضَّاد**’dan **طاء**ya dönüştü; çünkü ikisi kalın harflerdendir.

Leys dedi: **الظَّؤُور**: develerden, kendi yavrusu olmayan bir yavruya yahut **بَوَ** üzerine şefkat gösteren; dersin: **ظِئِرت**; sonra **فَأَظأرت بالظاء**; o halde o **ظَؤُورٌ**dur; ve **مَظْؤُور**; ve **الظُّؤُور**’un çoğulu: **أَظْآرٌ** ve **أَظْؤُرٌ**. Mütemmim dedi:
فما وَجْدُ **أَظآرٍ** ثلاثٍ روَائمٍ
رَأَيْنَ مَجَرّا مِن حُوارٍ ومَصْرعَا

Ve diğeri **الظُّؤَار** hakkında dedi:
يُعَقِّلُهُن جَعْدَةُ مِن سُلَيْمٍ
بِئْسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ **الظُّؤَارِ**

Leys dedi: falan kimse beni şu iş üzerine **ظَأَرَنِي**; ve beni **أَظأَرَني**; ve beni **ظاءرني** **فَاعَلَني** üzere; yani bana şefkat gösterdi.

Ebû ‘Ubeyd dedi: onların, korkudan dolayı vermede, darb-ı mesellerinden sözleri: **الطَّعْنُ يَظأَرُ**; der ki: eğer senden korkarsa ki onu mızraklayasın da öldüresin, bu onu sana karşı şefkate sevk eder; böylece o vakit korkudan malıyla cömertlik eder.

İbn ‘Umer’den rivayet olundu: bir deve satın aldı; onda **تَشْرِيم الظِّئَارِ** gördü; onu geri verdi; ve **التَّشْريمُ**: yarıp çatlatmadır; ve **الظِّئَارُ**: devenin kendi yavrusu olmayan bir yavruya şefkat göstermesidir; ve bu, onun rahmine, bezlerden toplanmış bir tomarın sokulmasıdır; ve başını örten bir örtü ile örtülmesidir; ve onu böyle bırakmasıdır, ta ki onu kederlendirsin; sonra tomarın çıkarılmasıdır; ve başka bir devenin yavrusunun ona yaklaştırılmasıdır; hâlbuki onun başı ve derisi, tomarla birlikte rahimden çıkan rahatsız edici şeyle kirletilmiştir; böylece onu kokladığı zaman onu doğurduğunu zanneder; böylece ona süt verir ve ona şefkat eder; ve tomar onun rahmine sokulduğu zaman, ferci dudaklarının arası bir bağ ile sıkılır; böylece **التَّشْريم** ile, dudaklarından yırtılan şeyi kastetti.

Asma‘î dedi: **عَدْوٌ ظَأْرٌ**: onunla birlikte onun gibisi olduğu zaman; dedi: her şey, onun gibi bir şeyle birlikte olursa o **ظَأْرٌ**dur.

Arkaṭ, yaban eşeklerini vasfederek dedi:
تَأْنِيفُهُن نَقْلٌ وأَفْرُ
والشَّدُّ تاراتٍ وعَدوٌ **ظَأْرُ**

**التأنِيفُ**: otun **أُنُفِ**’ünü aramaktır; kastetti: onda, koşudan bir sakınma vardır; onun hepsini ortaya koymadı.

Hadiste: **ومن ظَأَرهُ الإسلامُ**; yani ona şefkat gösterdi.

‘Umer’in hadisinde: Hüneyy’e yazdı; o, sadaka hayvanlarında idi: **أنْ ظاوِرْ**; dedi: ve biz iki ve üç deveyi bir **الرُّبَع** üzerine toplardık; sonra onu ona indirirdik.

Şemir dedi: Arapların sözünde bilinen, hemzeli **ظاءَر**’dır; ve o **المظاءرة**dir; ve o, devenin, yavrusu öldüğü yahut boğazlandığı zaman, başka bir yavruya şefkat ettirilmesidir.

Asma‘î dedi: Araplar, baskın yapmak istedikleri zaman, **ظاءَرتْ بِتَقدير فاعلتْ**; ve bu, onların sütü bırakmalarıdır ki onu atlara içirsinler; dedi: ve onların darb-ı mesellerinden: **الطَّعنُ يَظْأَرُ**; yani sulha şefkat eder; ve bu, bundan önce zikrettiğim Ebû ‘Ubeyd’in sözünden daha güzeldir.

Ebû’l-Heysem dedi: **ظَأَرتُ النَّاقَةَ أظأرُها ظأراً**; o halde o **مَظْؤورَةٌ**dur; eğer onu, kendi yavrusu olmayan bir yavruya şefkat ettirirsen.

Kumeyt dedi:
**ظأَرْتُهُم** بِعَصاً وَيَا
عَجَباً لِ**مظؤورٍ** وَ**ظَائِرْ**

Dedi: ve **الظِّئرُ** mânâca mef‘ûl olan bir fiildir; ve **الظَّأْرُ** bir masdardır; **الثِّنْيِ** ve **الثَّني** gibi; böylece **الثِّنْيُ**, iki katlanmış olanın ismidir.

Ve **الثَّنْيُ**, ikincinin fiilidir; ve كذلك **القِطْفُ** ve **القَطْفُ** ve **الحِمْلُ** ve **الحَمْلُ**.

Dedi: ve sarayın köşelerinden bir köşeye **ظِئْرٌ** denilir; ve dayanak, bir duvarın yanına, üzerine bir **ظِئْرٌ** dayandırılsın diye inşa edilir; ve **الظّئر**e **ظَؤُورٌ** denilir; **فَعُول** vezninde, mef‘ûl mânâsında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الظاء والهمزة وما يثلثهما)
(ظأر) الظاء والهمزة والراء أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على العطف والدنُوّ. من ذلك الظِّئر. وإِنّما * سمِّيت بذلك لعَطْفها على من تُربيِّه. وأظَّأَرت لولدي ظِئْرا، كما مرَّ في اظَّلم بالظَّاء. والظُّؤُور من النُّوق: التي تعطف على البَوّ. وظأَرَنِي فلانٌ على كذا، أي عطَفَني. والظَّؤَار تُوصَفُ به الأثافيّ، كأنَّها متعطِّفة على الرَّماد([1]). والظِّئار: أن تُعالَج النَّاقة بالغِمامةِ في أنفها لكي تَظْأَر. وقولهم: "الطَّعْن يَظْأَر([2])"، أي يَعطِف على الصُّلح. ويقال ظِئر وظُؤَار، وهو من الجمع الذي جاءَ على فُعال، وهو نادر.
(ظأب) الظاء والهمزة والباء كلمتان متباينتان: إحداهما  الظّأب، وهو سِلْف الرَّجُل. والأُخرى الكلام والجَلَبَة([3]). قال:
يَصُوعُ عُنوقَها أَحوَى زنيمٌ *** له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ ([4])(ظأم) الظاء والهمزة والميم من الكلام وَالجَلبَة، وهو إبدال. فالظَّأْم والظأب بمعنىً. والله أعلم.
---------------------
([1]) من شواهده قوله:
سفعاً ظؤاراً حول أورق جاثم *** لعب الرياح بتربه أحوالا
 ([2]) ويروى أيضاً : "الطعن يظئره". ويقال ظأره، وأظأره.
([3]) زاد في المجمل: "ولا أدري أمهموز هو أم لا".
([4]) البيت للمعلى بن جمال العبدي، كما في اللسان (صوع، ظأب)، ويروى لأوس بن حجر. انظر
ديوانه 25.

ـ

##### Türkçe

(باب **الظاء** و**الهمزة** وما يثلثهما)
(**ظأر**) **الظاء** ve**الهمزة** ve**الراء** tek bir sahih asıldır; şefkat ve yakınlaşmaya delâlet eder. Bundan **الظِّئر** vardır. Ancak, kendisini büyüttüğü kimseye şefkatinden dolayı bununla adlandırılmıştır. Ve çocuğum için bir **ظِئْر** **أظَّأَرت** ettim; **الظَّاء** ile **اظَّلم**’de geçtiği üzere. Ve develerden **الظُّؤُور**: **البَوّ**’a şefkat edenlerdir. Ve falan kimse beni şu şeye **ظأَرَنِي** etti; yani beni şefkatle kendine meylettirdi. Ve **الظَّؤَار** onunla **الأثافيّ** vasfedilir; sanki kül üzerine şefkatle eğilmişler gibidir. Ve **الظِّئار**: devenin, **تَظْأَر** etmesi için burnundaki **الغِمامة** ile muamele edilmesidir. Ve onların sözü: "**الطَّعْن يَظْأَر**", yani sulha meyleder. Ve **ظِئر** ve **ظُؤَار** denilir; o, **فُعال** üzere gelmiş cem‘dendir ve o nadirdir.
(**ظأب**) **الظاء** ve**الهمزة** ve**الباء** iki ayrı kelimedir: birincisi **الظّأب**; o, erkeğin **سِلْف**’idir. Diğeri söz ve gürültüdür. Dedi ki:
يَصُوعُ عُنوقَها أَحوَى زنيمٌ *** له **ظَأْبٌ** كما صَخِبَ الغَريمُ
(**ظأم**) **الظاء** ve**الهمزة** ve**الميم** söz ve gürültüdendir; o, ibdâldir. Şu hâlde **الظَّأْم** ve**الظأب** mânâca birdir. Allah daha iyi bilir.
---------------------
([1]) Şahitlerinden onun sözü:
سفعاً ظؤاراً حول أورق جاثم *** لعب الرياح بتربه أحوالا
([2]) Şöyle de rivayet olunur: "**الطعن يظئره**". Ve **ظأره** denilir, ve **أظأره**.
([3]) **المجمل**’de artırdı: "Bilmiyorum, hemzeli midir yoksa değil midir".
([4]) Beyit, **المعلى بن جمال العبدي**’nindir; **اللسان**’da (**صوع**، **ظأب**) olduğu üzere; **أوس بن حجر**’e de rivayet olunur. Bak:
**ديوانه** 25.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ظ أ ر
هي ظئره وهو ظئره وهم وهنّ أظآره وبنو سعد أظآر رسول الله صلى الله عليه وسلم‏.‏
وطاءرت المرأة مظاءرة‏:‏ أخذت ولداً ترضعه وانطلقت فلانة تظائر‏.‏
واظأرت ظئراً‏.‏
وظئرت الناقة على غير ولدها أو على البوّ فهي ظئور هنّ أظآر وظؤار وظأرها بالظئار وهو ما تظأر به من غمامة في أنفها لئلا تشم ريح المظئور عليه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ظأرته على أمر كان يأباه‏.‏
وما ظأرني عليه غيرك‏.‏
وظأرني فلان على ذلك وما كان من بالي‏.‏
وفي مثل ‏"‏ الطعن يظأر ‏"‏‏:‏ يعطف على الصلح‏.‏
وظأر على عدوّه‏:‏ كرّ عليه‏.‏
والأثافي ظؤار للرّماد‏.‏
ومن المجاز في الإسناد‏:‏ ظأرت‏:‏ اتخذت ظئراً لولدي‏.‏

##### Türkçe

ظ أ ر
O, onun **ظئر**’idir; o, onun **ظئر**’idir; onlar ve onlar (kadınlar) onun **أظآر**’ıdır. Sa‘d oğulları, Allah’ın elçisi صلى الله عليه وسلم’in **أظآر**’ıdır.
Kadın **مظاءرة** olarak **طاءرت**: emzireceği bir çocuk aldı; falanca (kadın) **تظائر** olarak gitti.
Bir **ظئر**’i **اظأرت**.
Dişi deve, kendi yavrusu olmayanın üzerine yahut **البوّ**’nun üzerine **ظئرت**; o, **ظئور**’dur; onlar **أظآر**’dır; ve **ظؤار**’dır. Onu **الظئار** ile **ظأر** etti; o, üzerine **ظأر** ettiği şeyden, burnunda (bulunan) bir **غمامة**’dır; ta ki üzerine **المظئور عليه** olanın kokusunu koklamasın.
Mecazdan: Onu, kaçındığı bir iş üzerine **ظأرته**.
Beni onun üzerine senden başkası **ظأرني** etmedi.
Falanca beni bunun üzerine **ظأرني** etti; hâlbuki aklımda değildi.
“**الطعن يظأر**” meselinde: sulha meylettirir.
Düşmanının üzerine **ظأر** etti: onun üzerine geri döndü.
**الأثافي**, kül için **ظؤار**’dır.
İsnadda mecazdan: **ظأرت**: çocuğum için bir **ظئر** edindim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الظِّئْرُ، مهموز: العاطفةُ على غير ولدها المرْضِعةُ له من الناس والإِبل، الذكرُ والأُنثى في ذلك سواء، والجمع أَظْؤُرٌ وأَظْآرٌ وظُؤُورٌ وظُؤَار، على فُعال بالضم؛ الأَخيرة من الجمع العزيز، وظُؤْرةٌ وهو عند سيبويه اسم للجمع كفُرْهةٍ لأَن فِعْلاً ليس مما يُكَسَّر على فُعْلةٍ عنده؛ وقيل: جمع الظِّئْر من الإِبل ظُؤارٌ، ومن النساء ظُؤُورة. وناقةٌ ظَؤُور: لازمة للفَصِيل أَو البَوِّ؛ وقيل: معطوفة على غير ولدها، والجمع ظُؤَارٌ، وقد ظَأَرها عليه يَظْأَرُها ظَأْراً وظِئاراً فاظّأَرَت، وقد تكون الظُّؤُورةُ التي هي المصدر في المرأَة؛ وتفسير يعقوب لقول رؤبة:
إِن تَمِيماً لم يُراضَع مُسْبَعا
بأَنه لم يُدْفَع إِلى الظُّؤُورة، يجوز أَن تكون الظؤورة هنا مصدراً وأَن تكون جمع ظِئْرٍ، كما قالوا الفُحُولة والبُعُولة.
وتقول: هذه ظِئْرِي، قال: والظِّئْرُ سواءٌ في الذكر والأُنثى من الناس. وفي الحديث: ذَكَر ابنَه إِبراهيم، عليه السلام، فقال: إِن له ظِئْراً في الجنّة؛ الظِّئْرُ: المُرْضِعة غير وَلدها؛ ومنه حديث سَيْفٍ القَيْنِ: ظِئْر إِبراهيم ابن النبي، عليهما السلام والصلاة، وهو زوج مُرْضِعته؛ ومنه الحديث: الشَّهيدُ تَبْتَدِرهُ زَوْجَتاه كظِئْرَيْنِ أَضَلَّتا فَصِيلَيهما. وفي حديث عمرو: سأَله رجل فأَعطاه رُبَعَةً من الصدقة يَتْبَعُها ظِئْراها أَي أُمُّها وأَبوها.
وقال أَبو حنيفة: الظأْرُ أَن تُعْطَفَ الناقةُ والناقتان وأَكثرُ من ذلك على فَصِيل واحد حتى تَرْأَمَه ولا أَوْلادَ لها وإِنما يفعلون ذلك ليَستَدرُّوها به وإِلا لم تَدِرّ؛ وبينهما مُظاءَرةٌ أَي أَن كلَّ واحد منهما ظِئْرٌ لصاحبه. وقال أَبو الهيثم: ظَأَرْتُ الناقةَ على ولدها ظَأْراً، وهي ناقة مَظْؤُورة إِذا عطفتها على ولد غيرها؛ وقال الكميت: ظَأَرَتْهمُ بِعَصاً، ويا
عَجَباً لِمَظْؤُورٍ وظائرْ
قال: والظِّئْرُ فِعْل بمعنى مفعول، والظَّأْر مصدر كالثَّنْيِ والثَّنْي، فالثَّنْيُ اسم للمَثْنِيّ، والثَّنْيُ فِعْل الثاني، وكذلك القِطْفُ، والقَطْفُ والحِمْلُ والحَمْل. الجوهري: وظأَرَت الناقةُ أَيضاً إِذا عَطفَت على البَوِّ، يتعدى ولا يتعدى، فهي ظَؤُورٌ. وظاءَرَت المرأَةُ، بوزن فاعَلَت: اتخذت ولداً تُرْضِعه؛ واظّأَرَ لولده ظِئْراً: اتخذها. ويقال لأَبي الولد لِصُلْبه: هو مُظائرٌ لتلك المرأَة. ويقال: اظّأَرْتُ لِولدي ظئْراً أَي اتخذت، وهو افتعلت، فأُدْغِمت الطاء في باب الافتعال فحُوِّلَت ظاءً لأَن الظاء من فِخام حروف الشجْر التي قلبت مخارجها من التاء، فضَمُّوا إِليها حرفاً فَخْماً مثلها ليكون أَيسر على اللسان لتَبايُنِ مَدْرجة الحروف الفِخام من مدارج الحروف الفُخْتِ، وكذلك تحويل تلك التاء مع الضاد والصاد طاء لأَنهما من الحروف الفِخَام، والقول فيه كالقول في اظّلَم. ويقال: ظَأَرَني فلان على أَمر كذا وأَظْأَرَني وظاءَرَني على فاعَلني أَي عطفَني. قال أَبو عبيد: من أَمثالهم في الإِعطاء من الخوف قولهم: الطَّعْنُ يَظْأَرُ أَي يَعْطِف على الصُّلْح. يقول: إِذا خافَك أَن تَطْعَنَه فَتَقْتُلَه، عطفَه ذلك عليكَ فجادَ بمالِه للخوف حينئذ. أَبو زيد: ظأَرْت مُظاءرةً إِذا اتخذْت ظِئْراً. قال ابن سيده: وقالوا الطَّعْنُ ظِئارُ قومٍ، مُشْتَقّ من الناقة يؤخذ عنها ولدُها فتُظْأَرُ عليه إِذا عَطفوها عليه فتُحِبّه وتَرْأَمُه؛ يقول: فأَخِفْهُمْ حتى يُحِبّوك. الجوهري: وفي المثل: الطعن يُظْئِرُه أَي يَعْطِفه على الصُّلْح. قال الأَصمعي: عَدْوٌ ظَأْرٌ إِذا كان معه مثلُه، قال: وكل شيء مع شيء مثله، فهو ظَأْرٌ؛ وقول الأَرقط يصف حُمُراً:
تَأْنيفُهُنَّ نَقَلٌ وأَفْرُ،
والشَّدُّ تاراتٍ وعَدْوٌ ظَأْرُ
التأْنيف: طلبُ أُنُفِ الكَلإِ؛ أَراد: عندها صَوْنٌ من العَدْوِ لم تَبْذِله كلَّه، ويقال للرُّكْن من أَركان القَصْر: ظِئْرٌ، والدِّعامةُ تُبنى إِلى جَنْب حائطٍ ليُدْعَم عليها: ظِئرةٌ. ويقال للظئْرِ: ظَؤُورٌ، فَعُول بمعنى مفعول، وقد يوصف بالظُّؤَارِ الأَثافيّ؛ قال ابن سيده: والظُّؤَار الأَثافيُّ شُبِّهَت بالإِبِل لتعطُّفِها حول الرماد؛ قال: سُفْعاً ظُؤَاراً حَوْلَ أَوْرَقَ جاثمٍ،
لَعِلَ الرِّياحُ بتُرْبِه أَحْوالا
وظأَرَني على الأَمر راوَدَني. الليث: الظَُّوورُ من النُّوقِ التي تَعْطِف على ولد غيرها أَو على بَوٍّ؛ تقول: ظُئِرت فاظَّأَرتْ، بالظاء، فهي ظَؤُورٌ ومَظْؤُورةٌ، وجمع الظَّؤُور أَظْآرٌ وظُؤَارٌ؛ قال متمم: فما وَجْدُ أَظْآرٍ ثلاثٍ رَوائمٍ،
رَأَينَ مَخَرّاً من حُوَارٍ ومَصْرَعا
وقال آخر في الظُّؤَار:
يُعَقِّلُهنّ جَعْدةُ من سُلَيمٍ،
وبِئْسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظؤارِ
والظِّئَارُ: أَن تعالِجَ الناقةَ بالغِمامةِ في أَنفِها لِكيْ تَظْأَر. ورُوي عن ابن عمر أَنه اشترى ناقةً فرأَى فيها تَشْريمَ الظِّئارِ فرَدَّها؛ والتشريم: التشقيق. والظِّئارُ: أَن تُعْطَفَ الناقةُ على ولد غيرها، وذلك أَن يُشَدَّ أَنْفُ الناقة وعَيْناها وتُدَسَّ دُرْجةٌ من الخِرَق مجموعة في رَحِمِها، ويَخُلُّوه بِخلالَين، وتُجَلّل بغِمامة تَسْتُر رأْسها، وتُتْرَك كذلك حتى تَغُمَّها، وتَظُنَّ أَنها قد مُخِضَت للولادة ثم تُنْزع الدُّرْجة من حيائها، ويُدْنى حُوارُ ناقةٍ أُخرى منها قد لُوِّثَ رأْسُه وجلدُه بما خرج مع الدُّرْجة من أَذى الرحِم؛ ثم يفتحون أَنفَها وعينَها، فإِذا رأَت الحُوارَ وشَمَّته ظنَّت أَنها ولدَتْه إِذا شافَتْه فَتَدِرّ عليه وتَرْأَمُه، وإِذا دُسَّت الدُّرجةُ في رحمها ضُمَّ ما بين شُفْرَي حيائها بسَيْرٍ، فأَراد بالتشريم ما تخرَّق من شُفْريها؛ قال الشاعر:
ولم تَجْعَلْ لها دُرَج الظِّئَارِ
وفي الحديث: ومن ظَأَرَه الإِسلامُ؛ أَي عطفَه عليه. وفي حديث علي: أَظأَرُكم إِلى الحَقّ وأَنتم تفِرّون منه. وفي حديث صعصعة بن ناجية جدّ الفرزدق: قد أَصَبْنا ناقَتيْك ونَتَجْناهما وظَأَرْناهما على أَولادهما. وفي حديث عمر: أَنه كتب إِلى هُنَيّ وهو في نَعَمِ الصدقة: أَن ظاوِر؛ قال: فكنا نَجْمَعُ الناقتين والثلاثَ على الرُّبَعِ الواحد ثم نَحْدُرها إِليه. قال شمر: المعروف في كلام العرب ظائِرْ، بالهمز، وهي المُظاءَرةُ. والظِّئارُ: أَن تُعْطَفَ الناقةُ إِذا مات ولدُها أَو ذُبِح على ولد الأُخرى. قال الأَصمعي: كانت العرب إِذا أَرادت أَن تُغِيرَ ظاءَرَت، بتقدير فاعَلَت، وذلك أَنهم يُبْقُون اللبنَ ليَسْقوه الخيلَ.
قال الأَزهري: قرأْت بخط أَبي الهيثم لأَبي حاتم في باب البقر: قال الطائِفِيّون إِذا أَرادت البقرةُ الفحلَ، فهي ضَبِعَة كالناقة، وهي ظُؤْرَى، قال: ولا فعل للظُّؤْرَى. ابن الأَعرابي: الظُّؤْرةُ الدايةُ، والظُّؤْرةُ المُرْضِعة. قال أَبو منصور: قرأْت في بعض الكتب اسْتَظْأَرَت الكلبة، بالظاء، أَي أَجْعَلَت واسْتَحْرَمت؛ وفي كتاب أَبي الهيثم في البقر: الظُّؤْرى من البقر وهي الضَّبِعةُ. قال الأَزهري: وروى لنا المنذري في كتاب الفروق: اسْتَظْأَرت الكلبةُ إِذا هاجت، فهي مُسْتَظْئرة، قال: وأَنا واقف في هذا.

##### Türkçe

**الظِّئْرُ**, hemzeli: insanlardan ve develerden, kendi çocuğu olmayan, ona süt emziren; kendi çocuğu olmayan üzerine şefkatli olan (kadın). Bu hususta erkek ve dişi eşittir. Çoğulu **أَظْؤُرٌ** ve **أَظْآرٌ** ve **ظُؤُورٌ** ve **ظُؤَار**’dır; **فُعال** vezni üzere (ötre ile). Sonuncusu, az bulunan çoğuldandır. **ظُؤْرةٌ**: ve bu, Sîbeveyh nezdinde cem‘ için bir isimdir; **فُرْهةٍ**’nin (cem‘ ismi) gibi. Çünkü **فِعْلاً**, onun nezdinde **فُعْلةٍ** üzerine kırılanlardan değildir. Ve denildi ki: develerden **الظِّئْر**’in çoğulu **ظُؤارٌ**, kadınlardan ise **ظُؤُورة**’dur.

Ve **ناقةٌ ظَؤُور**: **الفَصِيل**’e yahut **البَوِّ**’e (yavruya) bağlı (ayrılmayan). Ve denildi ki: kendi çocuğu olmayan üzerine şefkatli olan. Çoğulu **ظُؤَارٌ**’dır. Ve onu onun üzerine **ظَأَرها** eder; onu **يَظْأَرُها** **ظَأْراً** ve **ظِئاراً** (diye) (yapar); böylece **فاظّأَرَت**. Ve **الظُّؤُورةُ** ki o masdardır, kadında (da) olabilir. Ve Ya‘kūb’un, Ru’be’nin şu sözüne tefsiri:
إِن تَمِيماً لم يُراضَع مُسْبَعا
Şu (şekildedir): **الظُّؤُورة**’ye teslim edilmedi. Burada **الظؤورة**’nin masdar olması da caizdir; **ظِئْرٍ**’in çoğulu olması da; nitekim **الفُحُولة** ve **البُعُولة** dediler.

Ve dersin ki: bu benim **ظِئْرِي**’mdir. Dedi ki: ve **الظِّئْرُ**, insanlardan erkek ve dişide eşittir.

Hadiste: oğlu İbrâhîm’i, عليه السلام, andı da dedi ki: onun için cennette bir **ظِئْراً** vardır. **الظِّئْرُ**: kendi çocuğu olmayan (çocuğu olmayanın) süt emzireni. Ondandır, Seyf el-Kayn’ın hadisi: Peygamberin oğlu İbrâhîm’in **ظِئْر**’i, عليهما السلام والصلاة; ve o, onun süt emzireninin kocasıdır. Ondandır hadiste: şehidi iki karısı karşılar; iki **ظِئْرَيْنِ** gibi; ikisi de iki **فَصِيلَيهما**’yı (yavrularını) kaybetmişlerdir. Amr’ın hadisinde: bir adam ona sordu da ona sadakadan bir **رُبَعَةً** verdi; onu iki **ظِئْراها** takip eder; yani annesi ve babası.

Ebû Hanîfe dedi ki: **الظأْرُ**, devenin ve iki devenin ve bundan fazlasının, tek bir **فَصِيل** üzerine, ona acıyıp bağlanıncaya kadar (ona) şefkatle yöneltilmesidir; onların çocukları yoktur; bunu ancak onunla onları süt vermeye sevk etmek için yaparlar; yoksa süt vermez. Ve ikisi arasında **مُظاءَرةٌ** vardır; yani ikisinden her biri, arkadaşının **ظِئْرٌ**’idir. Ebû’l-Heysem dedi ki: **ظَأَرْتُ** deveyi kendi yavrusu üzerine **ظَأْراً** (yaptım); ve o, başka birinin yavrusu üzerine onu şefkatle yönelttiğinde **ناقة مَظْؤُورة** olan devedir. Kümeyt dedi ki:
ظَأَرَتْهمُ بِعَصاً، ويا
عَجَباً لِمَظْؤُورٍ وظائرْ
Dedi ki: ve **الظِّئْرُ**, mef‘ûl manasında bir fi‘ldir; ve **الظَّأْر** masdardır; **الثَّنْيِ** ve **الثَّنْي** gibi. Öyleyse **الثَّنْيُ**, **المَثْنِيّ** için bir isimdir; ve **الثَّنْيُ**, ikinci (katlama) fiilidir. Ve bunun gibi **القِطْفُ** ve **القَطْفُ** ve **الحِمْلُ** ve **الحَمْل**. Cevherî: ve deve, **ظأَرَت** (da) olur; yani **البَوِّ** üzerine şefkatle yöneldiğinde; geçişli olur ve geçişsiz olur; o hâlde o **ظَؤُورٌ**’dur. Ve kadın **ظاءَرَت** etti; **فاعَلَت** vezninde: emzireceği bir çocuk edindi. Ve çocuğu için bir **ظِئْرٍ**’i **اظّأَرَ** etti: onu edindi. Ve çocuğun babasına, kendi sulbünden (olan babaya) denilir: o, o kadın için **مُظائرٌ**’dir. Ve denilir: çocuğum için bir **ظئْراً** **اظّأَرْتُ**; yani edindim; ve o **افتعلت**’tir; **الافتعال** babında **الطاء** idğam edildi; sonra **ظاءً**’a çevrildi; çünkü **الظاء**, **حروف الشجْر**’in kalın olanlarındandır; mahreçleri **التاء**’dan çevrilmiş olanlardandır; böylece ona onun gibi kalın bir harf eklediler ki, dil üzerine daha kolay olsun; çünkü kalın harflerin mahreç basamakları, ince harflerin mahreç basamaklarından ayrıdır. Ve bunun gibi, o **التاء**’nın **الضاد** ve **الصاد** ile birlikte **طاء**’a çevrilmesi; çünkü ikisi de kalın harflerdendir. Ve bunda söz, **اظّلَم**’deki söz gibidir. Ve denilir: falan beni şu iş üzerine **ظَأَرَني** etti ve beni **أَظْأَرَني** etti ve beni **ظاءَرَني** etti; **فاعَلني** üzere; yani beni şefkatle yöneltti. Ebû Ubeyd dedi ki: korkudan dolayı vermede onların darb-ı mesellerinden sözleri: **الطَّعْنُ يَظْأَرُ**; yani sulha şefkatle yöneltir. Der ki: seni, ona saplayıp öldürmenden korktuğunda, bu onu sana yöneltir; o vakit korkudan malıyla cömert davranır. Ebû Zeyd: bir **ظِئْراً** edindiğimde **مُظاءرةً ظأَرْتُ**. İbn Sîde dedi ki: ve “**الطَّعْنُ ظِئارُ قومٍ**” dediler; deveden türetilmiştir: ondan yavrusu alınır da onun üzerine **تُظْأَرُ** edilir; onu onun üzerine şefkatle yönelttiklerinde onu sever ve ona acıyıp bağlanır. Der ki: öyleyse onları korkut ki seni sevsinler. Cevherî: ve meselde: **الطعن يُظْئِرُه**; yani onu sulha yöneltir. Asma‘î dedi ki: yanında onun gibisi bulunduğunda **عَدْوٌ ظَأْرٌ** (denir). Dedi ki: her şey, kendi misliyle birlikte olursa, o **ظَأْرٌ**’dur. Ve el-Arkat’ın, yaban eşeklerini vasfederek sözü:
تَأْنيفُهُنَّ نَقَلٌ وأَفْرُ،
والشَّدُّ تاراتٍ وعَدْوٌ ظَأْرُ
**التأْنيف**: otun **أُنُفِ**’ünü (en tazesini) aramaktır. Murad etti: onda, koşudan bir sakınma vardır; onun hepsini ortaya dökmedi. Ve sarayın köşelerinden bir köşeye **ظِئْرٌ** denilir. Ve bir duvarın yanına, onun üzerine dayansın diye yapılan dayanak: **ظِئرةٌ**. Ve **الظئْر**’e **ظَؤُورٌ** denilir; **فَعُول** vezninde, mef‘ûl manasında. Ve **الظُّؤَارِ الأَثافيّ** ile vasfedilebilir. İbn Sîde dedi ki: ve **الظُّؤَار الأَثافيُّ**, kül etrafında şefkatle toplanmaları sebebiyle develere benzetildi. Dedi ki:
سُفْعاً ظُؤَاراً حَوْلَ أَوْرَقَ جاثمٍ،
لَعِلَ الرِّياحُ بتُرْبِه أَحْوالا
Ve beni iş üzerine **ظأَرَني**: beni ayarttı (ısrarla istedi). Leys: **الظَُّوورُ** develerden, başka birinin yavrusu üzerine yahut **بَوٍّ** üzerine şefkatle yönelenlerdir. Dersin ki: **ظُئِرت** de, böylece **فاظَّأَرتْ** (ظاء ile); o hâlde o **ظَؤُورٌ** ve **مَظْؤُورةٌ**’dur. **الظَّؤُور**’un çoğulu **أَظْآرٌ** ve **ظُؤَارٌ**’dır. Mutemmim dedi ki:
فما وَجْدُ أَظْآرٍ ثلاثٍ رَوائمٍ،
رَأَينَ مَخَرّاً من حُوَارٍ ومَصْرَعا
Ve **الظُّؤَار** hakkında bir başkası dedi ki:
يُعَقِّلُهنّ جَعْدةُ من سُلَيمٍ،
وبِئْسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظؤارِ
Ve **الظِّئَارُ**: devenin, **تَظْأَر** etmesi için, burnundaki **الغِمامةِ** ile onu tedavi etmendir. Ve İbn Ömer’den rivayet edildi: bir deve satın aldı da onda **تَشْريمَ الظِّئارِ** gördü de onu geri verdi. **التشريم**: yarma, çatlatmadır. Ve **الظِّئارُ**: devenin başka birinin yavrusu üzerine şefkatle yöneltilmesidir. Bu da şudur: devenin burnu ve iki gözü bağlanır; onun rahmine, bir araya getirilmiş bezlerden bir **دُرْجةٌ** tıkılır; onu iki **خلالَين** ile delikleyip (tutturup) bırakırlar; başını örten bir **غِمامة** ile örtülür; sonra onu öylece bırakırlar, ta ki onu bunaltıncaya kadar; ve o, doğum için sancılandığını zanneder. Sonra **الدُّرْجة** onun **حيائها**’sından çıkarılır; sonra başka bir devenin **حُوارُ**’u ona yaklaştırılır; onun başı ve derisi, **الدُّرْجة** ile birlikte rahimden çıkan eziyetle kirletilmiştir. Sonra onun burnunu ve gözünü açarlar; **الحُوارَ**’ı gördüğünde ve onu kokladığında, onu gördüğünde onu doğurduğunu zanneder; böylece onun üzerine süt verir ve ona acıyıp bağlanır. Ve **الدُّرْجة** rahmine tıkıldığında, **حيائها**’sının iki dudağı arasındaki yer bir kayışla sıkılır; böylece **التشريم** ile, iki dudağından yırtılanı murad etti. Şair dedi ki:
ولم تَجْعَلْ لها دُرَج الظِّئَارِ
Hadiste: “ve onu İslâm **ظَأَرَه** etti”; yani onu ona yöneltti. Ali’nin hadisinde: “Siz ondan kaçarken, sizi hakka en çok **أَظأَرُكم** eden (benim).” Sa‘saa b. Nâciye’nin, Ferazdak’ın dedesi, hadisinde: “iki deveni ele geçirdik ve ikisini doğurttuk ve ikisini kendi yavruları üzerine **ظَأَرْناهما** ettik.” Ömer’in hadisinde: sadaka hayvanları içinde iken Huneyy’e yazdı: “**ظاوِر** et.” Dedi ki: böylece iki ve üç deveyi tek bir **الرُّبَعِ** üzerine toplar, sonra onu ona doğru sürerdik. Şemmer dedi ki: Arapların sözünde bilinen **ظائِرْ**’dir; hemze ile; ve o **المُظاءَرةُ**’dir. Ve **الظِّئارُ**: devenin, yavrusu öldüğünde yahut boğazlandığında, ötekinin yavrusu üzerine şefkatle yöneltilmesidir. Asma‘î dedi ki: Araplar, baskın yapmak istediklerinde **ظاءَرَت** ederlerdi; **فاعَلَت** takdiriyle; bu da şundandır: sütü, atlara içirmek için (sağmayıp) bırakırlar.

Ezherî dedi ki: Ebû’l-Heysem’in hattıyla, Ebû Hâtim’e ait sığır babında okudum: dedi ki: Tâifîler, inek boğayı istediğinde, o **ضَبِعَة**’dir; deve gibi; ve o **ظُؤْرَى**’dır. Dedi ki: **الظُّؤْرَى** için fiil yoktur. İbnü’l-A‘râbî: **الظُّؤْرةُ** dadıdır; ve **الظُّؤْرةُ** süt emzirendir. Ebû Mansûr dedi ki: bazı kitaplarda **اسْتَظْأَرَت الكلبة** (ظاء ile) okudum; yani **أَجْعَلَت** ve **اسْتَحْرَمت** etti. Ebû’l-Heysem’in sığır kitabında: sığırlardan **الظُّؤْرى**, ve o **الضَّبِعةُ**’dır. Ezherî dedi ki: Münzirî bize **كتاب الفروق**’ta rivayet etti: **اسْتَظْأَرت الكلبةُ** kızıştığında; o hâlde o **مُسْتَظْئرة**’dir. Dedi ki: ve ben bunda duruyorum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ظ أ ر * * الظِّئْرُ * مكسور مهموز وجمعه * ظُؤَارٌ * بالضم كفُعال و * ظُئُورٌ * كفلوس و * أظْئارٌ * كأحمال

##### Türkçe

* ظ أ ر * * **الظِّئْرُ** *: kesreli, hemzeli; çoğulu **ظُؤَارٌ** (damme ile), **فُعال** vezninde; ve **ظُئُورٌ**, **فلوس** gibi; ve **أظْئارٌ**, **أحمال** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الظئر، بالكسر مهموزا: العاطفة على ولد غيرها، ونص المحكم على غير ولدها المرضعة له في، ونص المحكم: من الناس وغيرهم، كالإبل، للذكر والأنثى. ج: أظؤر، كأفلس، وأظآر، كأبيار، وظؤور، بالضم ممدودا، وظؤرة، بزيادة الهاء، كالفحولة والبعولة، وظؤار كرخال، وهذه من الجمع العزيز، وقأت بخط بعض المقيدين ما نصه:
  ما سمعنا كلمـا غـير ثـمـان                      هن جمع وهي في الوزن فعال
  فتـــؤام ودراب وفـــرار                      وعـراق وعـرام ورخــال
  وظؤار جمع ظـئر وبـسـاط                      جمع بسط هكذا فيمـا يقـال. وظؤرة كهمزة، وهو عند سيبويه اسم للجمع كفرهة لأن فعلا ليس مما يكسر على فعلة عنده. وقيل: جمع الظئر من الإبل ظؤار، ومن النساء ظؤورة. وناقة ظؤور: لازمة للفصيل أو البو، وقيل: معطوفة على غير ولدها. قد ظأرها عليه كمنع يظأرها ظأرا، بالفتح وظئارا ككتاب، أي عطفها. وأظأرها، وظاءرها من باب الإفعال والمفاعلة، فظأرت هي، أي عطفت على البو، يتعدى ولا يتعدى، كذلك اظاءرت، مشددا ممدودا، كذا هو في نسختنا، أواظأرت على افتعلت ولعه الصواب. وهي الظؤورة، بالضم ممدودا، وتفسير يعقوب لقول رؤبة:
  إن تميما لم يراضع مسبعا. بأنه لم يدفع إلى الظؤورة، يجوز أن تكون الظؤورة هنا مصدرا، وأن تكون جمع ظئر، كما قالوا الفحولة والبعولة. وبينهما مظاءرة، أي كل واحد منهما ظئر صاحبه. وظاءرت، المرأة، بوزن فاعلت: اتخذت ولدا ترضعه. واظأر لولده ظئرا على افتعل، أدغمت التاء في باب الافتعال، فحولت ظاء، لأن الظاء من فخام حروف الشجر التي قربت مخارجها من التاء، فضموا إليها حرفا فخما مثلها، ليكون أيسر على اللسان، لتباين مدرجة الحروف الفخام من مدارج الحروف الفخت أي اتخذها وفي بعض النسخ اضطأر بدل اظأر. وفي المحكم: وقالوا: الطعن: ظئار قوم، مشتق من الناقة يؤخذ عنها ولدها فتظأر عليه، إذا عطفوها عليه فتحبه وترأمه، أي يعطفهم على الصلح، يقول فأخفهم إخافة حتى يحبوك. قال أبو عبيد: من أمثالهم في الإعطاء من الخوف قولهم:  الطعن يظأر  ، أي يعطف على الصلح، يقول إذا خافك أن تطعنه فتقتله عطفه ذلك عليك، فجاد بماله للخوف حينئذ. وقول الجوهري: الطعن يظأره. سهو، والصواب يظأر، أي يعطف على الصلح. قلت: ومثله في كتاب الأبنية لابن القطاع. وقال البدر القرافي: غايته أنه صرح بالمفعول، ومثل ذلك لا يعد غلطا، لأنه مفهوم من المعنى، وهو جائز، كما في قوله تعالى  حتى توارت بالحجاب  أي الشمس، انتهى، ونقله شيخنا، وقال: قيل عليه: لا يخفى أنه يلزم تغير المثل، ولعله عد ذلك غلطا، فتأمل. قلت: إن كانت رواية الجوهري على ما أورد فلا سهو ولا غلط. انتهى. قلت: والذي في الصحاح: الطعن يظئره، من باب الإفعال، أي يعطفه على الصلح، والذي قاله أبو عبيد: الطعن يظأر، من باب منع، أي يعطف على الصلح، ولا يخفي أن معناهما واحد، بقي الكلام في نص المثل، فالجوهري ثقة فيما ينقل عن العرب، فلا يقال في حق مثله: إن ما قاله سهو أو غلط فتأمل يظهر لك. والظؤار، كغراب: الأثافي، وهو مجاز، شبهت بالإبل، لتعطفها حول الرماد، قال:
  سفعا ظؤارا حول أورق جاثم                      لعب الرياح بتربه أحـوالا.

  من المجاز ظاءرني على الأمر مظاءرة: راودني ولم يكن في بالي، أو أكرهني عليه وكنت أأباه، ويقال: ما ظاءرني عليه غيرك. والظئر، بالكسر: ركن للقصر الظئر، أيضا: الدعامة تبنى إلى جنب حائط، ليدعم عليها، وهي الظئرة، وقد تقدم في ط-ب-ر، أن الطبر ركن القصر، ونبهنا هنالك أنه تصحيف، وكأن المصنف تبع الصاغاني، فإنه ذكره المحلين من غير تنبيه، والصواب ذكره هنا، كما فعله ابن منظور وغيره. والظؤرى، مضموم مقصور: البقرة الضبعة، قال الأزهري: قرأت بخط أبي الهيثم لأبي حاتم في باب البقر: قال الطائفيون: إذا أرادت البقرة الفحل فهي ضبعة كالناقة، وهي ظؤرى، قال: ولا فعل للظؤرى. قال أبو منصور: قرأت في بعض الكتب: استظأرت الكلبة، بالظاء، أي أجعلت واستمرقت، وقال أيضا: وروى لنا المنذري في كتاب الفروق: استظأرت الكلبة: إذا هاجت فهي مستظئر. وأنا واقف في هذا. والظئار، بالكسر: أن تعالج الناقة بالغمامة في أنفها، كي تظأر على ولد غيرها، وذلك أن يسد أنفها وعيناها، وتدس درجة من الخرق مجموعة في رحمها، ويخلوه بخلالين، وتجلل بغمامة تستر رأسها وتترك كذلك حتى تغمها، وتظن أنها قد مخضت للولادة، ثم تنزع الدرجة من حيائها، ويدنو حوار ناقة أخرى منها قد لوثت رأسه وجلده بما خرج مع الدرجة من أذى الرحم، ثم يفتحون أنفها وعينيها، فإذا رأت الحوار وشمته ظنت أنها ولدته إذا شافته فتدر عليه وترأمه، وإذا دست الدرجة في رحمها ضم ما بين شفري حيائها بسير، ومنه ما روي عن ابن عمر: أنه اشترى ناقة فرأى فيها تشريم الظئار، فردها. أراد بالتشريم ما تخرق من شفريها،قال الشاعر:
  ولم تجعل لها درج الظئار. من المجاز قال الأصمعي: عدو ظأر، أي مثله معه، هكذا بفتح العين وسكون الدال على الصواب، وفي سائر النسخ عدو بضم الدال وتشديد الواو، وهو خطأ، ورأيته في التكملة أيضا بتشديد الواو ومما استدليت به على صحة ما ضبطته قول الأرقط يصف حمرا.

  والشد تارات وعدو ظأر. أراد عندها صون من العدولم تبذله كله. وقال الأصمعي أيضا: وكل شيء مع شيء مثله فهو ظأر. وقال الزمخشري: ظأر على عدوه: كر عليه. ومما يستدرك عليه: ناقة مظؤورة وظؤور: عطفت على غير ولدها، ويقال الأب الولد الصلبه: هو مظائر لتلك المرأة. ويقال: ظأرني فلان على أمر كذا، وأظأرني وظاءرني، على فعلني: عطفني. ويقال للظئر: ظؤور، فعول بمعنى مفعول، وفي حديث علي رضي الله عنه  أظأركم إلى الحق روأنتم تفرون منه  ، أي أعطفكم. والمظاءرة: الظئار، يقال: ظاءر قال شمر: هذا هو المعروف في كلام العرب، وجاء في حديث عمر  أنه كتب إلى هني، وهو في نعم الصدقة أن ظاور  . وعن ابن الأعرابي الظؤورة بالضم: الداية والظؤورة: الرضعة. مثل العمومة والخؤوله والأبوة والأمومة والذكورة.
 وأبو عثمان مسلم بن يسار الظئري: رضيع عبد الملك بن مروان، روى عن أبي هريرة في الاستشارة. كذا ذكره ابن نقطة، وزعم أنه رآه بخط أبي يعلى بن زوج الحرة في الجزء التاسع من حديث المخلص، قال الحافظ بن حجر: وهذا تصحيف والصواب الطنبذي، بضم الطاء وسكون النون وضم الموحدة وإعجام الذال، وهو الذي روى عن أبي هريرة في الاستشارة، وعنه بكر بن عمرو قال:

  وكأنه لما رأى ذكر الرضاعة قوي عنده صحة النسخة المصحفة. والله أعلم. وظئر: واد بالحجاز في أرض مزينة أو مصاقب لها، ذكره أبو عبيد. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**الظئر**، kesre ile hemzeli: kendi çocuğu olmayan bir çocuğa şefkatli olan. **المحكم**’de, kendi çocuğu olmayan, ona süt emziren (dişi) hakkında nass etti; ve **المحكم** nass etti: insanlardan ve başkalarından, develer gibi, erkek ve dişi için. Çoğulu: **أظؤر**، **أفلس** gibi; ve **أظآر**، **أبيار** gibi; ve **ظؤور**, zamme ile, uzatılmış; ve **ظؤرة**, **الهاء**’nın artırılmasıyla, **الفحولة** ve **البعولة** gibi; ve **ظؤار** **رخال** gibi; ve bu, az bulunan çoğullardandır. Bazı kayıtlıların hattıyla, nassı şu olanı okudum:
  “Sekizden başka bir kelime işitmedik;
  onlar çoğuldur ve vezinde **فعال**’dır:
  **فتؤام** ve **دراب** ve **فرار**
  ve **عراق** ve **عرام** ve **رخال**
  ve **ظؤار** **ظـئر**’in çoğuludur; ve **بـسـاط**
  **بسط**’ın çoğuludur; denildiğine göre böyledir.” **وظؤرة** **همزة** gibi; ve o, Sîbeveyh’e göre, **فرهة** gibi cem‘ için bir isimdir; çünkü **فعلا** onun yanında **فعلة** üzerine kırılanlardan değildir. Ve denildi: develerden **الظئر**’in çoğulu **ظؤار**’dır; kadınlardan ise **ظؤورة**’dur. Ve **ناقة ظؤور**: sütten kesilmemiş deve yavrusuna yahut **البو**’ya bağlı olan; ve denildi: kendi çocuğu olmayan üzerine şefkatli olan. Onu onun üzerine şefkatli kıldı: **ظأرها عليه** **منع** gibi, **يظأرها** **ظأرا**; fetha ile; ve **ظئارا** **كتاب** gibi; yani onu şefkatli kıldı. Ve onu şefkatli kıldı: **أظأرها**; ve onunla karşılıklı yaptı: **وظاءرها**; **الإفعال** ve **المفاعلة** babından; böylece o (dişi) şefkatli oldu: **فظأرت هي**; yani **البو** üzerine şefkatli oldu; geçişli olur ve geçişsiz olur; aynı şekilde **اظاءرت**; şeddeli, uzatılmış; bizim nüshamızda böyledir; yahut **اواظأرت** **افتعلت** üzere; ve o, daha doğruya daha layıktır. Ve o, **الظؤورة**’dur; zamme ile, uzatılmış. Ve Ya‘kūb’un, Ru’be’nin sözü için tefsiri:
  “Şüphesiz Temîm, yırtıcı bir (çocuğu) emzirmedi.”
  (şu) ki: onu **الظؤورة**’ya vermedi. Burada **الظؤورة**’nun masdar olması caizdir; ve **ظئر**’in çoğulu olması da caizdir; nitekim **الفحولة** ve **البعولة** dediler. Ve ikisi arasında **مظاءرة** vardır; yani her biri, diğerinin **ظئر**’idir. Ve kadın, **ظاءرت**; vezinde **فاعلت**: emzireceği bir çocuk edindi. Ve çocuğu için bir **ظئر** edindi: **واظأر لولده ظئرا** **افتعل** üzere; **الافتعال** babında **التاء** idğam edildi; böylece **ظاء**’ya çevrildi; çünkü **الظاء** ağaç harflerinin kalın olanlarındandır; mahreçleri **التاء**’ya yaklaştı; bu yüzden ona onun gibi kalın bir harf kattılar; dil üzerine daha kolay olsun diye; kalın harflerin mahreçlerinin, ince harflerin mahreçlerinden ayrılığı sebebiyle; yani onu edindi. Bazı nüshalarda **اضطأر** vardır, **اظأر** yerine. Ve **المحكم**’de: Ve dediler: **الطعن**: **ظئار قوم**; deveden türetilmiştir; ondan yavrusu alınır da o onun üzerine **تظأر** eder; onu onun üzerine şefkatli kıldıkları zaman onu sever ve ona merhamet eder; yani onları sulh üzerine şefkatli kılar; der ki: onları bir korkutma ile korkut; ta ki seni sevsinler. Ebû Ubeyd dedi: onların, korkudan dolayı vermede darb-ı mesellerinden, sözleridir: **الطعن يظأر**; yani sulh üzerine şefkatli kılar; der ki: seni korkarsa, onu mızraklayıp öldüreceğinden, bu onu sana meylettirir; böylece o vakit korkudan malıyla cömert olur. Ve Cevherî’nin sözü: **الطعن يظأره**. bir sehivdir; doğrusu **يظأر**’dır; yani sulh üzerine şefkatli kılar. Dedim: İbnü’l-Kattâ‘ın **كتاب الأبنية**’sinde de bunun benzeri vardır. Bedr el-Karâfî dedi: onun nihayeti, mef‘ûlü açıkça söylemiş olmasıdır; bunun gibisi hata sayılmaz; çünkü mana’dan anlaşılır; ve caizdir; nitekim Yüce Allah’ın sözü: **حتى توارت بالحجاب**; yani güneş; bitti. Şeyhimiz onu nakletti ve dedi: ona karşı denildi: gizli değildir ki meselin değişmesi gerekir; belki de onu hata saydı; öyleyse düşün. Dedim: Eğer Cevherî’nin rivayeti, getirdiği üzere ise, ne sehiv vardır ne hata. Bitti. Dedim: **الصحاح**’ta olan: **الطعن يظئره**; **الإفعال** babından; yani onu sulh üzerine şefkatli kılar. Ebû Ubeyd’in dediği: **الطعن يظأر**; **منع** babından; yani sulh üzerine şefkatli kılar. Ve gizli değildir ki ikisinin manası birdir. Söz, meselin nassındadır; Cevherî, Araplardan naklettiğinde güvenilirdir; onun gibisi hakkında “sehiv yahut hata” denilmez; düşün, sana görünür. Ve **الظؤار**، **غراب** gibi: **الأثافي**; ve bu mecazdır; develere benzetildi; külün etrafında onlara şefkatle yönelmeleri sebebiyle. Dedi ki:
  “Kara lekeli **ظؤارا**’lar, çökmüş kül rengi birinin çevresinde;
  rüzgârlar onun toprağıyla hâller oynadı.”

Mecazdandır: **ظاءرني على الأمر مظاءرة**: beni yokladı, benim aklımda değilken; yahut beni ona zorladı, ben de onu reddediyordum. Ve denilir: “Beni ona senin dışındakimse **ظاءرني** etmedi.” Ve **الظئر**، kesre ile: sarayın bir köşesi; **الظئر** ayrıca: bir duvarın yanına inşa edilen, üzerine dayanak olsun diye (yapılan) destek; o, **الظئرة**’dir. Daha önce **ط-ب-ر**’de geçti ki **الطبر** sarayın köşesidir; ve orada bunun tashîf olduğunu bildirdik; sanki musannif, Sâgānî’ye tâbi oldu; çünkü o, iki yerde de onu uyarı olmaksızın zikretti; doğrusu, İbn Manzûr ve başkalarının yaptığı gibi, onu burada zikretmektir. Ve **الظؤرى**: zamme ile, kısaltılmış: **البقرة الضبعة**. Ezherî dedi: Ebû’l-Heysem’in hattıyla, Ebû Hâtim’e ait, sığır babında okudum: Tâifîler dedi: inek erkeği istediği zaman, deve gibi **ضبعة**’dır; ve o, **ظؤرى**’dır. Dedi: **الظؤرى** için fiil yoktur. Ebû Mansûr dedi: bazı kitaplarda okudum: **استظأرت الكلبة**، **الظاء** ile; yani (kendini) gebe kıldı ve (sütü) çekti. Ve ayrıca dedi: Münzirî bize **كتاب الفروق**’ta rivayet etti: **استظأرت الكلبة**: kızıştığı zaman; o, **مستظئر**’dir. Ben bunda duruyorum. Ve **الظئار**، kesre ile: devenin burnuna **الغمامة** ile muamele etmendir; kendi çocuğu olmayanın üzerine şefkat etsin diye. Bu, onun burnunu ve gözlerini tıkamandır; ve bezlerden toplanmış bir **درجة**’yi rahmine sokmandır; ve onu iki **خلالين** ile boşaltmandır; ve başını örten bir **غمامة** ile örtmendir; ve onu, onu bürüyene kadar böyle bırakmandır; ve onun, doğum için sancılandığını zannetmesidir. Sonra **الدرجة**’yi onun ferçinden çıkarırsın; ve başka bir devenin yavrusu ona yaklaştırılır; başı ve derisi, **الدرجة** ile çıkan rahim eziyetinden çıkan şeyle bulaştırılmıştır. Sonra burnunu ve gözlerini açarlar; yavruyu gördüğünde ve kokladığında, onu doğurduğunu zanneder; onu gördüğünde ona süt verir ve ona merhamet eder. Ve **الدرجة** rahmine sokulduğunda, ferçinin iki dudağı arasını bir kayışla birleştirir. Bundan, İbn Ömer’den rivayet edilendir: bir deve satın aldı; onda **تشريم الظئار** gördü; onu geri verdi. **التشريم** ile, onun iki dudağından yırtılanı kastetti. Şair dedi ki:
  “Ve ona **درج الظئار** yapmadı.”

Mecazdandır: Asma‘î dedi: **عدو ظأر**; yani onunla beraber onun misli. Bu, doğru üzere, aynın fethası ve **الدال**’ın sükûnu iledir; diğer nüshaların hepsinde **الدال**’ın zammı ve **الواو**’nun teşdîdi iledir; o hatadır. Onu **التكملة**’de de **الواو**’nun teşdîdiyle gördüm. Benim ضبط ettiğimin sıhhatine delil getirdiğim şeylerden: el-Arkat’ın, yaban eşeklerini vasfederken sözü:

  “Ve çekiş, bazen; ve **عدو ظأر**.”

Onunla, onun yanında, kaçıştan bir pay kastetti; hepsini vermedi. Asma‘î ayrıca dedi: Her şey, onun misliyle beraber olursa, o **ظأر**’dır. Zemahşerî dedi: **ظأر على عدوه**: ona tekrar hücum etti. Ve onun üzerine istidrâk edilendir: **ناقة مظؤورة** ve **ظؤور**: kendi çocuğu olmayan üzerine şefkatli kılınmış. Ve denilir: baba, kendi sulbî çocuğu: o, o kadın için **مظائر**’dir. Ve denilir: “Falan, beni şu iş üzerine **ظأرني** etti; ve beni **أظأرني** etti ve beni **ظاءرني** etti”; **فعلني** üzere: beni meylettirdi. Ve **الظئر** için denilir: **ظؤور**; **فعول** vezninde, **مفعول** manasında. Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: **أظأركم إلى الحق روأنتم تفرون منه**; yani sizi hakka meylettiririm. Ve **المظاءرة**: **الظئار**’dır; denilir: **ظاءر**. Şemr dedi: Bu, Arapların sözünde bilinen budur. Ömer’in hadîsinde geldi: sadaka develerinde iken Heni’ye yazdı ki: **ظاور**. İbnü’l-A‘râbî’den: **الظؤورة** zamme ile: ebe; ve **الظؤورة**: emzirme. **العمومة** ve **الخؤوله** ve **الأبوة** ve **الأمومة** ve **الذكورة** gibi.
 Ve Ebû Osman Müslim b. Yesâr **الظئري**: Abdülmelik b. Mervân’ın sütkardeşi; istişare hakkında Ebû Hureyre’den rivayet etti. İbn Nukta onu böyle zikretti; ve onun, onu, **المخلص**’in hadîsinin dokuzuncu cüzünde, Ebû Ya‘lâ b. Zevci’l-Hurra’nın hattıyla gördüğünü iddia etti. Hâfız İbn Hacer dedi: Bu bir tashîftir; doğrusu **الطنبذي**’dir; **الطاء**’ın zammı, **النون**’un sükûnu, **الموحدة**’nin zammı ve **الذال**’ın i‘câmı ile; istişare hakkında Ebû Hureyre’den rivayet eden odur; ondan da Bekr b. Amr (rivayet etti). Dedi ki:

  “Ve sanki, emzirmenin zikrini görünce, onda, tashîf edilmiş nüshanın sıhhati kuvvetli göründü.” Allah daha iyi bilir. Ve **ظئر**: Hicaz’da, Müzeyne toprağında yahut ona bitişik bir yerde bir vadidir; Ebû Ubeyd onu zikretti. Ve onun üzerine istidrâk edilendir:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ظَأَرَهَا
1 ظَأَرَهَا ذ , (S, Mgh, K,) or ظَأَرَهَا عَلَى وَلَدِ غَيْرِهَا, (M,) aor. ظَاََ , (M, K,) inf. n. ظَأْرٌ (S, M, K) and ظِئْارٌ, (M, K,) He made her (a camel, S, Mgh) to incline to, or to affect, a young one not her own, (S, M, Mgh, K,) and to suckle it; (M, K;) as also ↓ أَظْأَرَهَا, and ↓ ظَآءَرَهَا: (K:) and [it is also said that] ظِئَارٌ signifies the making a she-camel to incline to, or to affect, and suckle, the young one of another, by the application of a غِمَامَة in her nose, (S, * K, * TA,) i. e. by stopping her nose, and also her eyes, (TA,) and by the insertion of a دُرْجَة [q. v.] composed of rags into her vulva, (رَحِم, T, TA, or حَيَآء, S), and closing its [i. e. the vulva's] edges by means of two pointed pieces of wood stuck through, and putting upon her a غِمَامَة covering her head, and leaving her in this state until it distresses her, (T, TA,) and she imagines herself to be in labour; (TA;) when the درجة is pulled out from her vulva (حَيَآء), and the young one of another is brought near to her, having its head and skin bedaubed with what has come forth with the درجة from the lower part of the vulva; (T, * TA;) then they open her nose and her eyes; (TA;) and when she sees and smells the young one, she imagines that she has brought it forth, and yields it milk: moreover, when the درجة is inserted, the space between the two edges of her vulva is closed by a thong [passed round the extremities of the two pointed pieces of wood]. (T, TA.) It is said in a trad., of 'Omar, (T,) or Ibn-'Omar, (S, TA,) that he purchased a she-camel, and, seeing in her the laceration on the occasion of ظِئْار, returned her. (T, S, * TA.) ― -b2- [Hence,] ظَأَرَهُ عَلَى أَمْرِ كَذَا, and ↓ أَظَأَرَهُ, and ↓ ظَآءَرَهُ, (tropical:) He made him to incline to such a thing: (Lth, T, TA:) and ظَأَرَنِى عَلَى الأَمْرِ, (so in the CK,) or ↓ ظَآءَرَنِى عَلَيْهِ, (M, TA, and so in some copies of the K,) inf. n. مُظَآءَرَةٌ, (TA,) he endeavoured to turn me, or to entice me, to do the thing; (M, K, TA;) it not being in my mind: (TA:) or he compelled me to do the thing, against my will; (K, TA;) I having refused to do it. (TA.) It is said in a prov., الطَّعْنُ يَظْأَرُ, meaning, Thrusting, or piercing, with the spear inclines [one's enemies] to peace: (As, T, A, K:) J says يَظْأَرُهُ, as also IKtt, which F disapproves; but others approve it: or the reading of the S is ↓ يُظْئِرُهُ. (TA.) The Arabs also said, الطَّعْنُ ظِئَارُ قَوْمٍ (M, K) Thrusting, or piercing, with the spear is a means of inclining a people to peace; (K;) meaning, make people to fear, that they may love thee. (M, K.) It is also said, in a trad. of 'Alee, أَظْأَرُكُمْ اـِلَى الحَقِّ وَأَنْتُمْ تَفِرُّونَ مِنْهُ, [perhaps a mistake for على الحقّ,] I incline you [or I endeavour to turn you] to the truth, and ye flee from it. (TA.) -A2- ظَأَرَتْ, (S, K,) [of which ظُؤُورَةٌ, q. v., appears to be an inf. n.; or you say ظَأَرَتْ عَلَى وَلَدِ غَيْرِهَا, and عَلَى بَوٍّ;] and ↓ اِظَّأَرَتْ; (T, M, K; in one copy of the K اِظْآرَّتْ;) She (a camel, T, S, M) inclined to, or affected, a young one not her own, (T, M, K,) and suckled it: (K:) or inclined to, or affected, the stuffed skin of a young camel. (S.) ― -b2- [Hence,] ظَأَرَ عَلَى عَدُوِّهِ (tropical:) He returned against his enemy. (A, TA.) -A3- And ظَأَرَ, aor. ظَاََ ; (Msb;) or ↓ ظَآءَرَ, inf. n. مُظَآءَرَةٌ. (AZ, S;) He took to himself a ظِئْر [or nurse]. (AZ, S, Msb.) [See also 8.]

3 ظَاََّ see 1, in four places. ― -b2- One says also, ظَآءَرَتْ, (inf. n. مُظَآءَرَةٌ, T, A,) She took to herself a child to suckle. (T, M, A, K.) ― -b3- And بَيْنَهُمَا مُظَآءَرَةٌ There is between them two that relation which consists in each one's being the ظِئْر [or rather the fosterer of the child] of the other. (M, K.) -A2- ظَاوِرْ occurs in a trad. for ظَائِرْ. (TA.) [But in what sense is not explained.]

4 أَظْاََ see 1, in three places.

8 اـِظْتَاََ see 1, near the end. ― -b2- اِظَّأَرَ لِوَلَدِهِ ظِئْرًا, (S, and so in some copies of the K,) or اِظْطَأَرَ, (M, and so in some copies of the K,) the former being similar to اِظَّلَمَ, (S,) means He took a nurse for his child. (S, M, K.)

استظأرت
10 استظأرت ذ She (a bitch) desired the male: (K:) mentioned by AM; but he says, “ I hesitate respecting it. ” (TA.) [I think it is probably a mistake for استطارت, mentioned in art. طير. See also ظُؤْرَى.]

ظَأْرٌ
ظَأْرٌ ذ Anything accompanied by the like thereof: thus applied to a run (عَدْوٌ): (As, T, TA:) in the K, and in the Tekmileh, عَدُوٌّ is erroneously put for عَدْوٌ: (TA:) and عَدْوٌ ظَأْرٌ is used by the poet El-Arkat, in describing [wild] asses, as meaning a run not unsparingly performed. (T, TA.)

ظِئْرٌ
ظِئْرٌ ذ One that inclines to, or affects, the young one of another, and suckles [or fosters] it; applied to a human being, (M, A, K,) and to a camel, (M,) or other [animal]; (A, K;) to a female and to a male: (M, A, K:) or a she-camel that inclines to, or affects, the young one of another; (Msb;) as also ↓ ظَؤُورٌ: (S:) and hence applied also to a strange woman that nurses, or fosters, the child of another: and likewise to a man who fosters the child of another: and also pronounced ظِيرٌ, with the ء suppressed: (Msb:) and the epithet ظِئْرَةٌ is also applied to a female: (A:) the pl. [of pauc.] is أَظْؤُرٌ (M, K) and أَظْآرٌ, (S, M, A, Msb, K,) [which latter is also used as a pl. of mult., accord. to an ex. given in the A;] and [the proper pls. of mult. are] ظُؤُورٌ and ↓ ظُؤَارٌ, (S, M, K,) which last is an extr. form, (M,) and ↓ ظُؤْرَةٌ, (M, K,) or, accord. to Sb, this is a quasipl. n., (M,) and ظُؤُورَةٌ, (M, K,) like فُحُولَةٌ and بُعُولَةٌ: (M:) or the pl., applied to camels, is ↓ ظُؤَارٌ; and to women, ظُؤُورَةٌ: (M:) or to women, ظِئَارٌ and ↓ ظُؤَارٌ: (Msb:) ↓ ظُؤُورَةٌ also signifies a nurse: (IAar:) and ↓ ظَؤُورٌ signifies the same as ظِئْرٌ: (TA:) or a she-camel made to incline to, or affect, the young one of another; (M;) as also ↓ مَظْؤُورَةٌ: (S:) or that keeps close to the young one, or to the stuffed skin of a young one. (M.) ― -b2- [The pl.] ↓ ظُؤَارٌ is also applied (by a poet, M, TA) to (tropical:) The three stones upon which the cooking-pot is placed: (S, M, K, TA:) likened to camels; (M, TA;) because of their inclining (S, M, TA) towards, (S,) or around, (M, TA,) the ashes. (S, M, TA.) ― -b3- And ظِئْرٌ signifies also (tropical:) An angle, or a corner, of a قَصْر [or pavilion, &c.]. (K.) ― -b4- And (assumed tropical:) A buttress built against a wall; (K, * TA;) likewise called ↓ ظِئْرَةٌ. (TA.)

ظُؤْرَةٌ
ظُؤْرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

ظِئِرَةٌ
ظِئِرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

ظُؤْرَى
ظُؤْرَى ذ A cow desiring the male: (K:) mentioned by Az, on the authority of AHát; and said to have no verb. (TA. [But see 10, above.])

ظُؤَارٌ
ظُؤَارٌ ذ : see ظِئْرٌ, in four places.

ظِئَارٌ
ظِئَارٌ ذ A غِمَامَة [q. v.] that is put into the nose of a she-camel to make her to incline to, or affect, the young one of another, in order that she may not perceive the smell of her young one. (A.) [See also 1.]

ظَؤُورٌ
ظَؤُورٌ ذ : see ظِئْرٌ, in two places.

ظُؤُورَةٌ
ظُؤُورَةٌ ذ Inclination to, or affection for, the young one of another: (M, K:) it may be an inf. n., as well as a pl. [of ظِئْرٌ]. (M.) ― -b2- Also [The relation in which one stands by being a ظِئْر, or nurse:] like عُمُومَةٌ and خُؤُولَةٌ &c. (TA.) ― -b3- See also ظِئْرٌ, latter half.

مَظْؤُورَةٌ
مَظْؤُورَةٌ ذ : see ظِئْرٌ, latter half.

هُوَ مُظَائِرٌ لَهَا
هُوَ مُظَائِرٌ لَهَا ذ He is the father of the child which she is nursing. (T, TA. *)

##### Türkçe

**ظَأَرَهَا**
1 **ظَأَرَهَا** ذ , (S, Mgh, K,) yahut **ظَأَرَهَا عَلَى وَلَدِ غَيْرِهَا**, (M,) muzârîsi **ظَاََ** , (M, K,) mastarı **ظَأْرٌ** (S, M, K) ve **ظِئْارٌ**, (M, K,) O, onu (bir dişi deveyi, S, Mgh) kendisinin olmayan bir yavruya meylettirdi, yahut ona karşı meyil/şefkat gösterir kıldı, (S, M, Mgh, K,) ve onu emzirmesini sağladı; (M, K;) bunun gibi ↓ **أَظْأَرَهَا**, ve ↓ **ظَآءَرَهَا**: (K:) ve [şöyle de denilmiştir ki] **ظِئَارٌ**, bir dişi deveyi, burnuna bir **غِمَامَة** tatbik etmek suretiyle, (S, * K, * TA,) yani burnunu tıkamakla, ve ayrıca gözlerini de (TA,) ve vulvasına bir **دُرْجَة** [bkz.] (paçavralardan mürekkep) sokmakla, ( **رَحِم**, T, TA, yahut **حَيَآء**, S), ve iki sivri tahta parçasını geçirip onun [yani vulvanın] kenarlarını kapatmakla, ve başını örten bir **غِمَامَة** koymakla, ve onu bu hâl üzere, onu sıkıntıya sokuncaya kadar bırakmakla, (T, TA,) ve onun kendisini doğum hâlinde zannetmesiyle; (TA;) **درجة** onun vulvasından (**حَيَآء**) çekilip çıkarılınca, başka birinin yavrusu ona yaklaştırılır, başı ve derisi, vulvanın alt kısmından **درجة** ile birlikte çıkmış olan şeyle sıvanmış olarak; (T, * TA;) sonra onun burnunu ve gözlerini açarlar; (TA;) ve o yavruyu görünce ve koklayınca, onu kendisinin doğurduğunu zanneder ve ona süt verir: ayrıca, **درجة** sokulduğunda, vulvasının iki kenarı arasındaki boşluk, [iki sivri tahta parçasının uçları etrafından geçirilen] bir kayışla kapatılır. (T, TA.) ‘Ömer’den, (T,) yahut İbn-‘Ömer’den, (S, TA,) bir rivayette denilmiştir ki: o bir dişi deve satın aldı ve onda **ظِئْار** münasebetiyle meydana gelen yırtılmayı görünce onu geri verdi. (T, S, * TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ظَأَرَهُ عَلَى أَمْرِ كَذَا**, ve ↓ **أَظَأَرَهُ**, ve ↓ **ظَآءَرَهُ**, (mecaz:) O, onu böyle bir şeye meylettirdi: (Lth, T, TA:) ve **ظَأَرَنِى عَلَى الأَمْرِ**, (CK’de böyle,) yahut ↓ **ظَآءَرَنِى عَلَيْهِ**, (M, TA, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) mastarı **مُظَآءَرَةٌ**, (TA,) o, beni o işi yapmaya çevirmeye, yahut beni ona kandırmaya çalıştı; (M, K, TA;) o benim zihnimde yok iken: (TA:) yahut o, beni o işi yapmaya, irademe rağmen zorladı; (K, TA;) ben onu yapmayı reddetmiş iken. (TA.) Bir darb-ı meselde denilmiştir: **الطَّعْنُ يَظْأَرُ**, mânâsı: mızrakla dürtme yahut delme, [kişinin düşmanlarını] barışa meylettirir: (As, T, A, K:) J, **يَظْأَرُهُ** der; IKtt de böyledir; F bunu hoş görmez; fakat başkaları onu uygun görür: yahut S’nin kıraati ↓ **يُظْئِرُهُ**’dur. (TA.) Araplar ayrıca şöyle dediler: **الطَّعْنُ ظِئَارُ قَوْمٍ** (M, K) mızrakla dürtme yahut delme, bir kavmi barışa meylettirmenin bir vasıtasıdır; (K;) mânâsı: insanları korkut ki seni sevsinler. (M, K.) ‘Alî’nin bir rivayetinde de şöyle denilmiştir: **أَظْأَرُكُمْ اـِلَى الحَقِّ وَأَنْتُمْ تَفِرُّونَ مِنْهُ**, [muhtemelen **على الحقّ** yerine bir hatadır,] Ben sizi hakka meylettiriyorum [yahut ben sizi hakka çevirmeye çalışıyorum], siz ise ondan kaçıyorsunuz. (TA.) -A2- **ظَأَرَتْ**, (S, K,) [bunun **ظُؤُورَةٌ**’u, bkz., bir mastar gibi görünür; yahut **ظَأَرَتْ عَلَى وَلَدِ غَيْرِهَا**, ve **عَلَى بَوٍّ** dersin;] ve ↓ **اِظَّأَرَتْ**; (T, M, K; K’nın bir nüshasında **اِظْآرَّتْ**;) O (bir deve, T, S, M) kendisinin olmayan bir yavruya meyletti yahut ona karşı meyil/şefkat gösterdi, (T, M, K,) ve onu emzirdi: (K:) yahut bir deve yavrusunun doldurulmuş derisine meyletti yahut ona karşı meyil/şefkat gösterdi. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ظَأَرَ عَلَى عَدُوِّهِ** (mecaz:) O, düşmanına karşı geri döndü. (A, TA.) -A3- Ve **ظَأَرَ**, muzârîsi **ظَاََ** ; (Msb;) yahut ↓ **ظَآءَرَ**, mastarı **مُظَآءَرَةٌ**. (AZ, S;) O, kendisine bir **ظِئْر** [yahut sütanne] edindi. (AZ, S, Msb.) [Bkz. ayrıca 8.]

3 **ظَاََّ** bkz. 1, dört yerde. ― -b2- Şöyle de denir: **ظَآءَرَتْ**, (mastarı **مُظَآءَرَةٌ**, T, A,) O, kendisine emzirmek üzere bir çocuk edindi. (T, M, A, K.) ― -b3- Ve **بَيْنَهُمَا مُظَآءَرَةٌ**: İkisinin arasında, her birinin diğerinin **ظِئْر**’ü [daha doğrusu diğerinin çocuğunu büyüten/emziren] olmasıyla meydana gelen o ilişki vardır. (M, K.) -A2- **ظَاوِرْ**, bir rivayette **ظَائِرْ** yerine vârid olmuştur. (TA.) [Fakat hangi mânâda olduğu açıklanmamıştır.]

4 **أَظْاََ** bkz. 1, üç yerde.

8 **اـِظْتَاََ** bkz. 1, sona yakın. ― -b2- **اِظَّأَرَ لِوَلَدِهِ ظِئْرًا**, (S, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut **اِظْطَأَرَ**, (M, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) birincisi **اِظَّلَمَ**’e benzer olarak, (S,) şu demektir: O, çocuğu için bir sütanne edindi. (S, M, K.)

**استظأرت**
10 **استظأرت** ذ O (bir dişi köpek) erkeği arzuladı: (K:) AM tarafından zikredilmiştir; fakat o der ki: “Onun hakkında tereddüt ederim.” (TA.) [Ben, bunun muhtemelen طير maddesinde zikredilen **استطارت** yerine bir hata olduğunu düşünüyorum. Bkz. ayrıca **ظُؤْرَى**.]

**ظَأْرٌ**
**ظَأْرٌ** ذ Benzeriyle birlikte bulunan herhangi bir şey: böylece bir koşuya (**عَدْوٌ**) uygulanır: (As, T, TA:) K’da ve Tekmileh’de **عَدُوٌّ**, yanlışlıkla **عَدْوٌ** yerine konmuştur: (TA:) ve şair el-Arkat tarafından, [yaban] eşeklerini tasvir ederken, **عَدْوٌ ظَأْرٌ** kullanılmıştır; mânâsı: esirgenmeden yapılmayan bir koşu. (T, TA.)

**ظِئْرٌ**
**ظِئْرٌ** ذ Başkasının yavrusuna meyleden yahut ona karşı meyil/şefkat gösteren ve onu emziren [yahut büyüten] kimse; insana uygulanır, (M, A, K,) ve deveye, (M,) yahut başka [hayvana]; (A, K;) dişiye de erkeğe de: (M, A, K:) yahut başkasının yavrusuna meyleden yahut ona karşı meyil/şefkat gösteren bir dişi deve; (Msb;) bunun gibi ↓ **ظَؤُورٌ**: (S:) ve buradan, başkasının çocuğunu emziren yahut büyüten yabancı kadına da uygulanır: ve aynı şekilde, başkasının çocuğunu büyüten erkeğe de: ve ayrıca, hemze düşürülerek **ظِيرٌ** diye de telaffuz edilir: (Msb:) ve sıfat **ظِئْرَةٌ** da dişiye uygulanır: (A:) cem‘-i kılleti **أَظْؤُرٌ** (M, K) ve **أَظْآرٌ**, (S, M, A, Msb, K,) [bu ikincisi, A’da verilen bir örneğe göre, cem‘-i kesret olarak da kullanılır;] ve [asıl cem‘-i kesretler] **ظُؤُورٌ** ve ↓ **ظُؤَارٌ**, (S, M, K,) ki bu sonuncusu nadir bir kalıptır, (M,) ve ↓ **ظُؤْرَةٌ**, (M, K,) yahut Sb’ye göre bu, şibh-cem‘ isimdir, (M,) ve **ظُؤُورَةٌ**, (M, K,) **فُحُولَةٌ** ve **بُعُولَةٌ** gibi: (M:) yahut cem‘, develere uygulanınca ↓ **ظُؤَارٌ**; kadınlara uygulanınca **ظُؤُورَةٌ**’dır: (M:) yahut kadınlara, **ظِئَارٌ** ve ↓ **ظُؤَارٌ**: (Msb:) ↓ **ظُؤُورَةٌ** ayrıca bir sütanne demektir: (IAar:) ve ↓ **ظَؤُورٌ**, **ظِئْرٌ** ile aynı mânâyı ifade eder: (TA:) yahut başkasının yavrusuna meylettirilmiş yahut ona karşı meyil/şefkat gösterir kılınmış bir dişi deve; (M;) bunun gibi ↓ **مَظْؤُورَةٌ**: (S:) yahut yavruya, yahut yavrunun doldurulmuş derisine, yakın duran. (M.) ― -b2- [Cem‘] ↓ **ظُؤَارٌ**, (bir şair tarafından, M, TA) (mecaz:) yemek tenceresinin üzerine konduğu üç taşa da uygulanır: (S, M, K, TA:) develere benzetilmiştir; (M, TA;) çünkü onların meyletmeleri (S, M, TA) kül tarafına, (S,) yahut külün etrafına doğrudur. (M, TA.) ― -b3- Ve **ظِئْرٌ** ayrıca (mecaz:) bir **قَصْر**’ın [yahut köşkün vb.] bir köşesi yahut bucağı demektir. (K.) ― -b4- Ve (mecaz kabul edilen:) bir duvara karşı yapılmış bir payanda; (K, * TA;) buna ayrıca ↓ **ظِئْرَةٌ** denir. (TA.)

**ظُؤْرَةٌ**
**ظُؤْرَةٌ** ذ : bkz. bir önceki paragraf.

**ظِئِرَةٌ**
**ظِئِرَةٌ** ذ : bkz. bir önceki paragraf.

**ظُؤْرَى**
**ظُؤْرَى** ذ Erkeği arzulayan bir inek: (K:) Az tarafından, AHát’ın rivayetiyle zikredilmiştir; ve onun fiili olmadığı söylenmiştir. (TA. [Fakat yukarıda 10’a bkz.])

**ظُؤَارٌ**
**ظُؤَارٌ** ذ : bkz. **ظِئْرٌ**, dört yerde.

**ظِئَارٌ**
**ظِئَارٌ** ذ Bir dişi devenin, başkasının yavrusuna meyletmesi yahut ona karşı meyil/şefkat göstermesi için, kendi yavrusunun kokusunu fark etmemesi maksadıyla, burnuna konulan bir **غِمَامَة** [bkz.]. (A.) [Bkz. ayrıca 1.]

**ظَؤُورٌ**
**ظَؤُورٌ** ذ : bkz. **ظِئْرٌ**, iki yerde.

**ظُؤُورَةٌ**
**ظُؤُورَةٌ** ذ Başkasının yavrusuna meyil yahut ona karşı şefkat: (M, K:) hem mastar olabilir, hem de [**ظِئْرٌ**’ün] bir cem‘i olabilir. (M.) ― -b2- Ayrıca [kişinin **ظِئْر** yahut sütanne olmasıyla meydana gelen ilişki:] **عُمُومَةٌ** ve **خُؤُولَةٌ** vb. gibi. (TA.) ― -b3- Bkz. ayrıca **ظِئْرٌ**, ikinci yarı.

**مَظْؤُورَةٌ**
**مَظْؤُورَةٌ** ذ : bkz. **ظِئْرٌ**, ikinci yarı.

**هُوَ مُظَائِرٌ لَهَا**
**هُوَ مُظَائِرٌ لَهَا** ذ O, onun emzirdiği çocuğun babasıdır. (T, TA. *)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ظءر

ظَأَرَ
ظَأَرَ A ( n. ac. ظَأْر 1 ,  ظِئَار [ 23 ] )
a.  [ 'Ala ], Inclined to, felt tenderness for.

b.  [ acc. &  'Ala ], Made to incline to, take to.

ظَاْءَرَ
ظَاْءَرَ III ,
a.  Nursed the child of another.

b.  see I (b) .

أَظْءَرَ
أَظْءَرَ IV ,
a.  see I (b) .

اِظْتَأَرَ
اِظْتَأَرَ VIII ( Z )
a.  [ La ], Procured a nurse for.

b.  see I (b) .

ظِئْر
ظِئْر [ 2 ] , ( pl. أَظْؤُر [ 16 ] ,  ظُؤُوْر [ 27 ] ,

أَظْآر
أَظْآر [ 38 ] ),
a.  Foster-mother; foster-father; fosterer.

b.  Tender, affectionate, devoted ( to another's child: mother ).

c.  Column, pillar, buttress, support.

ظَؤُوْر
ظَؤُوْر [ 26 ],
a.  see 2 (b) .

##### Türkçe

ظَأَرَ
ظَأَرَ A ( n. ac. **ظَأْر** 1 ,  **ظِئَار** [ 23 ] )
a.  [ 'Ala ], -e meyletti, -e karşı şefkat duydu.

b.  [ acc. &  'Ala ], -i -e meylettirdi, -e alıştırdı.

ظَاْءَرَ
ظَاْءَرَ III ,
a.  Başkasının çocuğunu emzirdi.

b.  I (b)’ye bak.

أَظْءَرَ
أَظْءَرَ IV ,
a.  I (b)’ye bak.

اِظْتَأَرَ
اِظْتَأَرَ VIII ( Z )
a.  [ La ], -e bir sütanne temin etti.

b.  I (b)’ye bak.

ظِئْر
ظِئْر [ 2 ] , ( pl. **أَظْؤُر** [ 16 ] ,  **ظُؤُوْر** [ 27 ] ,

**أَظْآر**
**أَظْآر** [ 38 ] ),
a.  Sütanne; sütbaba; sütveren.

b.  Şefkatli, sevecen, bağlı (başkasının çocuğuna: anne).

c.  Sütun, direk, payanda, dayanak.

ظَؤُوْر
ظَؤُوْر [ 26 ],
a.  2 (b)’ye bak.
