# ظأر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%A3%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A3%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ظأر

الظّاء والرّاء و و ء ي معهما
ظ أ ر يستعمل فقط
ظئر:
الظِّئْرُ سواءٌ للذكُّر والأُنثَى من الناس، والجميع الظُّؤورةُ وتقول: هذه ظِئْري.
ويقال: ظاءَ رت فلانةٌ، بوزن فاعَلَتْ، إذا أَخَذّتْ وَلَداً تُرضِعه على أظآر وظُؤور، وأصلُه في الإِبِل.
وكلُّ مُشتَركتَيْن في وَلَدٍ ترضَعانِه فهما ظِئْرانِ، ويُجمَع على أظآر وظُؤور، وأصلُه في الإِبِل.
ويقال لأبِ الوَلَد من صُلْبِه هو مُظائِرٌ لتلك المرأة.
ويقال: اظَّأَرْت لولدي ظِئْراً، أي اتخَذْتُ، وهو افتَعَلْتُ فأُدغِمَت التّاء في باب الافتعال فحُوِّلَتْ مع الظاء طاءّ لأن الطاءَ من فِخام حروف الشَّجْر التي قَرُبَت مخارجها من التاء، فضَمّوا إليها حرفا فِخماً مِثلَها ليكونَ أيْسَرَ على اللسان لتبايُن مَدْرَجة الحروف الفِخام من مَدارج الحروفِ الخُفْتِ، وكذل تحويل تلك التّاء مع الضاد والصاد طاءً لأنّها من الحروف الفِخام.
والظَّؤُورُ من النُّوق: التي تعطِف على وَلَد غيرها، أو على بَوٍّ، وتقول: ظُئِرَتْ فأظأَرَتْ، فهي ظَؤورٌ ومَظؤورَةٌ، وجمع الظَّؤُور أطآر وظُؤار، قال:
مثل الرَّوائِمِ بَوّاً بينَ أظآر
وقال متمم:
فما وَجْـدَ أظـآرٍ ثَـلاثٍ رَوائمٍ		رَأَينَ مَجَرّاً من حُوارٍ ومَصْرَعا
وقال الآخر في الظُّؤار:
يُعَقِّلُهُنَّ جَعدَة من سُـلَـيْمٍ		وبئسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظُّؤارِ
وظاءَرني فُلانٌ على أمرٍ لم يكن من بالي، فاِنْ قلتَ ظَأَرني فأظْأرْتُ حَسُنَ، وهو شبه راوَدَني.
والظُّؤار تُوصَفُ به الأَثافيُّ لتَعَظُّفِها حولَ الرَّمادِ شِبْهَ الناقةِ.
والظِّئارُ: أن تعالَج الناقة بالغِمامةِ في أنْفها فتُكْتَبُ في مَنخِريْها بخُلبَةٍ شديدة حتى تَظْأَرَ لكيْلا تجدَ ريحَ التي تظأَرُ عليه، والغِمامة الخِثيُ أو السِّرْقين يُجعَلُ في أنفها ثم تُشرط بالدُّرْجة، والظِّئارُ عطفُها على البَوِّ، قال:
كأنْفِ النّاب خَرَّمَها الظِّئارُ
وإذا أرادوا ذلك حَشَوا ثَفْرَها بدُرجةٍ وكَتَبوا مَنخِرَها بسَيْر لئلا تَشَمُّه فتجد ريحَه، ثم يُلْقَى على رأسِها كِساءٌ، وتُنْزَع الدُرْجةُ منها نَزْعاً عنيفاً، يُدْتَى الرَّأم منها فتَرَى إنّها وَلَدَته ساعَتَئذِ فَتَدِرُّ عليه.

### Türkçe

**الظّاء** ve **الرّاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla birlikte

**ظ أ ر** yalnızca kullanılır.

**ظئر**:
**الظِّئْرُ** insanlardan erkek ve dişi için eşittir; hepsi **الظُّؤورةُ**’dur. Ve dersin ki: “Bu benim **ظِئْري**’mdir.”
Ve denilir: “Falanca kadın **ظاءَ رت** etti”, **فاعَلَتْ** vezninde; eğer emzirdiği bir çocuk alırsa; **أظآر** ve **ظُؤور** üzere. Aslı develerdedir.
Ve bir çocukta ortak olup onu emziren her iki (dişi) de, ikisi **ظِئْرانِ**’dır; **أظآر** ve **ظُؤور** üzere cem‘ olunur; aslı develerdedir.
Ve denilir: O kadına, çocuğun kendi sulbünden olan babası: o, o kadın için **مُظائِرٌ**’dir.
Ve denilir: “Çocuğum için bir **ظِئْراً** **اظَّأَرْتُ** ettim”; yani “edindim”; o **افتَعَلْتُ**’dur; sonra **الافتعال** babında **التّاء** idgam edilip **الظاء** ile birlikte **طاءّ**’ya çevrildi; çünkü **الطاءَ**, mahreçleri **التاء**’ya yakın olan **حروف الشَّجْر**’ın kalın harflerindendir; böylece ona onun gibi kalın bir harf eklediler ki, kalın harflerin mahreç mertebesinin hafif harflerin mahreçlerinden ayrılığı sebebiyle dile daha kolay olsun. Ve yine, o **التّاء**’nın **الضاد** ve **الصاد** ile birlikte **طاءً**’ya çevrilmesi de böyledir; çünkü onlar kalın harflerdendir.
Ve **الظَّؤُورُ** develerden: başkasının yavrusuna yahut bir **بَوٍّ**’a şefkat gösterip yönelen (dişi deve)dir. Ve dersin: “**ظُئِرَتْ** etti de **فأظأَرَتْ** etti”; o hâlde o **ظَؤورٌ** ve **مَظؤورَةٌ**’dur. **الظَّؤُور**’un cemi **أطآر** ve **ظُؤار**’dır. Dedi ki:
مثل الرَّوائِمِ بَوّاً بينَ أظآر
Ve **متمم** dedi:
فما وَجْـدَ أظـآرٍ ثَـلاثٍ رَوائمٍ		رَأَينَ مَجَرّاً من حُوارٍ ومَصْرَعا
Ve **الظُّؤار** hakkında bir başkası dedi:
يُعَقِّلُهُنَّ جَعدَة من سُـلَـيْمٍ		وبئسَ مُعَقِّلُ الذَّوْدِ الظُّؤارِ
“Falanca, benim aklımda olmayan bir iş üzerine bana **ظاءَرني** etti.” Eğer “Bana **ظَأَرني** etti de ben **فأظْأرْتُ** ettim” dersen güzel olur; o, “Bana **راوَدَني** etti”ye benzer.
Ve **الظُّؤار** ile, külün etrafında deve gibi şefkatle yönelmesinden dolayı, **الأَثافيُّ** vasfedilir.
Ve **الظِّئارُ**: devenin burnundaki **الغِمامةِ** ile muamele edilmesidir; ta ki, üzerine **تَظْأَرَ** ettiği şeyin kokusunu bulmasın diye, iki burun deliğine şiddetli bir **خُلبَةٍ** ile yazılır (dağlanır) da **تَظْأَرَ** eder. **الغِمامة** ise **الخِثيُ** yahut **السِّرْقين**’dir; burnuna konur, sonra **الدُّرْجة** ile çizilir. Ve **الظِّئارُ**, onun **البَوِّ**’a yönelip şefkat göstermesidir. Dedi ki:
كأنْفِ النّاب خَرَّمَها الظِّئارُ
Ve bunu istediklerinde, **ثَفْرَها**’sını bir **دُرجةٍ** ile doldururlar ve **مَنخِرَها**’sını bir **سَيْر** ile yazarlar (bağlarlar) ki onu koklamasın da kokusunu bulmasın; sonra başının üzerine bir **كِساءٌ** atılır; ve ondan **الدُّرْجةُ** şiddetli bir söküşle çıkarılır; ondan **الرَّأم** getirilir; böylece onu o anda doğurmuş gibi görür de ona süt salar.
