# ظبي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A8%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%A8%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%A8%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ظبي

باب الظاء والباء و و ء ي معهما
و ظ ب، ظ ب ي، ظ أ ب، ظ ب أ، ب ظ و، ب ي ظ مستعملات
وظب:
وَظَبَ يظِبُ وُظوباً، وهو المُواظَبةُ على الشيء والمُداوَمَةُ والتَّعاهُدُ.
ويقال للرَّوْضِة إذا تُدووِلَتْ بالرَّعْي حتى لم يَبْقَ فيها كَلأٌ إِنّها لمَوْظوبةٌ أي مَوْطوءة أي مأكولٌ ما فيها، ولَشدّ ما وُظِبَتْ.
ووادٍ مَوْظوبٌ: معروف من الأودية، وكذلك العُشبُ والأرضُ، قال:
بكلِّ وادٍ جَديبِ الأرضِ موظوبِ
ظبي:
ظبْيةٌ، وثلاثُ أظبٍ وظِباء.
والظَّبْيُ اسم رَمْلٍ.
والظَّبْيَةُ: جَهازُ المرأة والناقة، يعني حَياءها.
والظُّبَةُ: حَدُّ السَّيْف في طَرَفه، والخِنجَر وشِبْهه، والجمع الظُّباة والظُّبَى والظُّبُون.
ويقال: هو من ظُبوة كنا أنّ بُرَة من بُرْوَة، ولو جُمعَ ظُبَوات في الشِّعر على قياس سَنَوات جاز، قال:
وقوم كرام أَنْكَحَتنـا بَـنـاتِـهـم		ظُباتُ السُّيوفِ والرِّماحُ المداعِسُ
ويقال: الظَّبية جِرابٌ صغير من مَسُكِ البَهْمِة من الغَنَم.
والظَّبْيةُ شِبْهُ العِجْلة والمَزادة.
وإذا خَرَج الدَّجّال تخرُج امرأةٌ قُدّامه تُسَمَّى ظَبْية، وهي تُنذِرُ المُسلمينْ.
ظأب:
ويقال: ظَأَبْتُ الرجل: شَتَمتُه وخَوَّفْتُه. والضَأْبُ: السِّلْفُ، ولم أسمعهم يصفون به إلاِّ الرجل، ويقال: ظأْم، والباءَ أجودُ، وإنْ يُجمَعُ فالظَّأْبون، ولم أسمَعْ مه فعلاً، وقد مَرَّ في باب التضعيف في لغة من يشدِّد الباءَ.
والظَّأْبُ: الجَلَبةُ، قال أوس:
له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ.
ظبأ:
الظِّبَأُ: الظَّرْف الذي يُجْعَل فيه اللَّبَن.
والظِّبَأُ: سِمَةٌ عل الفَرَس.
والظِّبَأُ: وادٍ لهُذَيْل.
بظو:
قال الأغَلب:
خاظي البَضيع لحمُه خَظَا بَظَا
وبَطَا صِلةٌ لخَظَا.
وقال أبو الأسود لابن أخيه وقد أَعْرَسَ: كيف وَجَدْتَ أهلَكَ، قال خَظيت وبَظيت، قال: أما خَظيت فقد عَرَفْتهُ، فما بَظيت? قال: عَرَبيّةٌ لم تَبلُغْكَ، قال: يا ابنَ أخي لا خير في عربيّةٍ لَمْ تَبْلُغني
بيظ:
البَيْظُ، يقال: ماءُ الرجل، ولم أسمَعْ منه فعلاً، فإنْ جُمِعَ فقياسُه البُيُوظ والأَبياظ.

### Türkçe

باب **الظاء** و**الباء** و**و** و**ء** و**ي** معهما
ve **ظ ب**، **ظ ب ي**، **ظ أ ب**، **ظ ب أ**، **ب ظ و**، **ب ي ظ** kullanımdadırlar.

**وظب**:
**وَظَبَ** **يظِبُ** **وُظوباً**: o, bir şey üzerinde **المُواظَبةُ** (devamlılık göstermek) ve **المُداوَمَةُ** (sürdürmek) ve **التَّعاهُدُ** (gözetip yoklamak/tekrarlayıp kontrol etmek)tir.
Ve **الرَّوْضِة** (çayır) için, otlatma ile elden ele dolaştırılıp içinde **كَلأٌ** (ot) kalmayıncaya kadar (otlatılırsa) denilir: “Şüphesiz o **لمَوْظوبةٌ**” yani **مَوْطوءة** (çiğnenmiş) yani içindekinin yenmiş olmasıdır; ve ne şiddetli **وُظِبَتْ** (üzerinde devamlı otlatma yapılmıştır).
Ve **وادٍ مَوْظوبٌ**: vadilerden bilinen (meşhur) bir vadi; aynı şekilde **العُشبُ** (ot) ve **الأرضُ** (yer/toprak) da (böyledir). Dedi ki:
بكلِّ وادٍ جَديبِ الأرضِ موظوبِ

**ظبي**:
**ظبْيةٌ**; ve üç **أظبٍ** ve **ظِباء**.
Ve **الظَّبْيُ** kumun adıdır.
Ve **الظَّبْيَةُ**: kadının ve dişi devenin **جَهازُ**’ı; yani onun **حَياء**’ı (avret yeri).
Ve **الظُّبَةُ**: kılıcın ucundaki **حَدُّ** (keskin ağız), ve hançer ve benzeri; çoğulu **الظُّباة** ve **الظُّبَى** ve **الظُّبُون**.
Ve denilir: o, **ظُبوة**’dendir; tıpkı **بُرَة**’nin **بُرْوَة**’den olması gibi. Ve eğer şiirde **ظُبَوات** olarak, **سَنَوات** kıyasına göre çoğul yapılırsa caiz olur. Dedi ki:
وقوم كرام أَنْكَحَتنـا بَـنـاتِـهـم		ظُباتُ السُّيوفِ والرِّماحُ المداعِسُ
Ve denilir: **الظَّبية** koyundan **البَهْمِة**’nin **مَسُك**’ünden (derisinden) küçük bir **جِرابٌ** (tulum/torba)dır.
Ve **الظَّبْيةُ** **العِجْلة**’nin ve **المَزادة**’nin benzeridir.
Ve **الدَّجّال** çıktığında, önünde **ظَبْية** diye adlandırılan bir kadın çıkar; o, Müslümanları uyarır.

**ظأب**:
Ve denilir: **ظَأَبْتُ** adamı: ona sövdüm ve onu korkuttum. Ve **الضَأْبُ**: **السِّلْفُ** (kayınbirader); onları bununla ancak adamı nitelediklerini işitmedim. Ve denilir: **ظأْم**; **الباء** daha iyidir. Ve eğer çoğul yapılırsa **الظَّأْبون** (olur). Ve ondan bir fiil işitmedim; **الباب**’ın şeddeli söylendiği kimsenin dilinde, **باب التضعيف**’te geçmiştir.
Ve **الظَّأْبُ**: **الجَلَبةُ** (gürültü/bağrışma). Evs dedi ki:
له ظَأْبٌ كما صَخِبَ الغَريمُ.

**ظبأ**:
**الظِّبَأُ**: içine süt konulan **الظَّرْف** (kap/kılıf).
Ve **الظِّبَأُ**: atta bir **سِمَةٌ** (dağlama/nişan).
Ve **الظِّبَأُ**: Hüzeyl’e ait bir vadi.

**بظو**:
Ağleb dedi ki:
خاظي البَضيع لحمُه خَظَا بَظَا
Ve **بَطَا** **خَظَا** için bir **صِلةٌ**’dir (ek/ilave lafızdır).
Ve Ebû’l-Esved, evlenmiş olan yeğenine dedi: “Ehlini nasıl buldun?” O dedi: “**خَظيت** ve **بَظيت**.” O dedi: “**خَظيت**’i bilmişim; peki **بَظيت** nedir?” Dedi: “Sana ulaşmamış bir Arabîcedir.” Dedi: “Ey yeğenim, bana ulaşmamış bir Arabîcede hayır yoktur.”

**بيظ**:
**البَيْظُ**: denilir ki, erkeğin suyu (meni). Ondan bir fiil işitmedim; eğer çoğul yapılırsa kıyası **البُيُوظ** ve **الأَبياظ**’dır.
