# ظرب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%B1%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ظرب

(باب الظاء والراء وما يثلثهما)
(ظرف) الظاء والراء والفاء كلمةٌ كأنَّها صحيحة. يقولون: هذا وعاء الشيء وظَرْفُه، ثمَّ يسمُّون البراعةَ ظَرْفاً، وذكاءَ القَلْبِ كذلك. ومعنى ذلك أنّه وعاءٌ لذلك. وهو ظريفٌ. وقد أظْرَفَ الرَّجُلُ. إذا وَلَد بنين ظُرَفاء. وما أحسبُ شيئاً من ذلك من كلام العرب.‏
(ظرب) الظاء والراء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شيءٍ ثابتٍ أو غير ثابت مع حِدَّةٍ. من ذلك الظِّرَاب، وهو جمع ظَرِب، وهو النّابت من الحجارة مع حدَّة في طرَفه. ويقال: [إنَّ الأظراب: أسناخُ الأسنان. ويقال: بل(1)] هي الأربعة خلف النَّواجذ. وأمَّا ابنُ دريد(2) فزعم أنَّ الأظراب في اللّجام: العُقَد التي في أطراف الحديدة. وأنشد:‏
* بادٍ نواجذُهُ على الأظرابِ (3) *‏
ويقال: إنَّ الظُّرُبَّ: القصير اللَّحيم، وهذا على التَّشبيهِ. قال:‏
* لا تَعْدِلِيني بظُرُبٍّ جَعْدِ(4) *‏
والظَّرِبانُ: دُوَيْبَّة(5).‏
--------------ـــ
(1) التكملة من المجمل.‏
(2) في الجمهرة (1: 263).‏
(3) للبيد بن ربيعة في ديوانه 145. ونسب أيضاً إلى عامر بن الطفيل خطأ في اللسان (ظرب). وصدره:‏ * ومقطع حلق الرحالة سابح *.‏
(4) قبله في اللسان (ظرب):‏
يا أم عبد الله أم العبد *** يا أحسن الناس مناط عقد‏
وبعده في (عدد):‏ *كز القصيرى مقرف المعد *.‏
(5) جاءت هذه العبارة بعد كلمة "شيئاً" في الباب التالي، وبهذه الصورة: "والظربان دويبة، من باب الظاء والراء والباء".‏

### Türkçe

(ظاء ve راء ve bunların üçüncülendiği şeyler babı)
(**ظرف**) **الظاء** ve **الراء** ve **الفاء** sanki sahihmiş gibi bir kelimedir. Derler: bu, şeyin kabı ve onun **ظَرْفُه**’dur; sonra zarafeti **ظَرْفاً** diye adlandırırlar, kalbin zekâsını da aynı şekilde. Bunun mânâsı, onun için bir kap olmasıdır. Ve o, **ظريفٌ**’dir. Ve adam **أظْرَفَ** etmiştir; eğer zarif oğullar doğurursa. Ve ben, bunun hiçbir şeyini Arapların sözünden saymıyorum.

(**ظرب**) **الظاء** ve **الراء** ve **الباء** sabit bir asıldır; bir şeye delâlet eder: sabit olan veya sabit olmayan, bir keskinlikle birlikte. Bundan: **الظِّرَاب**; o, **ظَرِب**’in cem‘idir; ve o, taşlardan biten (çıkan)dır; ucunda bir keskinlikle. Ve denilir: [Şüphesiz **الأظراب**: dişlerin kökleridir. Ve denilir: bilakis(1)] o, **النَّواجذ**’in arkasındaki dörttür. Amma **ابنُ دريد**(2) ise, **الأظراب**’ın gemde: demirin uçlarındaki düğümler olduğunu zannetmiştir. Ve inşad etti:
* **بادٍ نواجذُهُ على الأظرابِ** (3) *

Ve denilir: şüphesiz **الظُّرُبَّ**: kısa, etli olandır; ve bu, teşbih üzerinedir. Dedi:
* **لا تَعْدِلِيني بظُرُبٍّ جَعْدِ**(4) *

Ve **الظَّرِبانُ**: küçük bir hayvancıktır(5).

--------------ـــ
(1) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
(2) el-Cemhere’de (1: 263).
(3) Lebîd b. Rebîa’nındır; divanında 145. Ayrıca Lisân’da (ظرب) yanlış olarak Âmir b. Tufeyl’e nisbet edilmiştir. Ve صدرُه:
* **ومقطع حلق الرحالة سابح** *.
(4) Ondan önce Lisân’da (ظرب):
يا أم عبد الله أم العبد *** يا أحسن الناس مناط عقد
Ve ondan sonra (عدد)’de:
*كز القصيرى مقرف المعد *.
(5) Bu ibare, sonraki babda “شيئاً” kelimesinden sonra gelmiştir; ve bu suretle: “والظربان دويبة، من باب الظاء والراء والباء”.
