# ظرر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%B1%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ظرر

الظر، بالكسر، والظرر، كصرد، والظررة، بزيادة الهاء: الحجر عامة. وقال ابن شميل: الظر: حجر أملس عريض يكسره الرجل فيجزر الجزور، وعلى كل لون يكون الظرر، وهو قبل أن يكسر ظرر أيضا. هو الحجر المدور، وقيل: هو الحجر المحدد الذي له حد كحد السكين. ج: ظران، بالضم، وظران، بالكسر كصنو وصنوان، وذئب وذؤبان، وقال ثعلب: ظرر وظران كجرذ وجرذان. وفاته في ذكر الجموع ظرار، بالكسر وأظرة، جاء في حديث عدي بن حاتم  أنه سأل النبي صلى الله عليه وسلم فقال  إنا نصيد الصيد، ولا نجد ما نذكي به إلا الظرار وشقة العصا، قال: أهرق الدم بما شئت وفسره الأصمعي فقال: الظرار واحدها ظرر، وهو حجر محدد صلب، وجمعه ظرار، مثل رطب ورطاب، وظران، مثل صرد وصردان، قال لبيد:
  بجسرة تنجل الظران ناجـية                      إذا توقد في الديمومة الظرر وفي حديث عدي أيضا  فأخذت ظررا من الأظرة فذبحتها به  كالأظرور، والظرظور، وكذلك المظرور وكلهن بالضم كذا هو مضبوط بخط الصاغاني، وهو حرف غريب، وستأتي لهلا نظائره في ع-ل-ق، وجمعه، أي الأخير مظارير، وأنشد:
  تقيه مظارير الصوى من نعـالـه                      بسور تلحيه الحصى كنوى القسب. يقال: أرض مظرة كثرته، أي الظر، مضبوط عندنا في النسخ بفتح الظاء، وقد روي ذلك عن الفارسي، فإنه قال: أرض مظرة، بفتح الميم والظاء، أي ذات ظران، وضبطه ثعلب بكسرها، وقال: أرض مظرة، بكسر الظاء: ذات حجارة، وفسره الأزهري بمثل تفسير الفارسي، كالظرير، كأمير، وهو المكان الكثير الحجارة، وقيل: الظرير: نعت المكان الحزن. وهو أي الظرير أيضا: علم يهتدى به، ج ظرار، بالكسر، على وزن كتاب، هكذا في النسخ، والصواب ظران وأظرة، مثل رغفان وأرغفة. وفي التهذيب: والأظرة من الأعلام:
  التي يهتدى بها كالأمره، ومنها ما يكون ممطولا صلبا تتخذ منه الرحى.

  والمظرة، بالكسر: الحجر يقدح به النار، وبالفتح: كسر الحجر، جمع كسرة، ذي الحد، هكذا في سائر النسخ، وهو مأخوذ من التكملة، ونص عبارة الصاغاني فيها: المظرة بالكسر: كسر الحجر ذي الحد، والجمع مظار، والمظرة أيضا. الحجر الذي يقدح به النار، فذكر الكسر فيهما، وخالفه المصنف، فتأمل. وظر مظرة: قطعها، هكذا هو مضبوط في سائر النسخ بفتح الميم، ومثله لأبي حيان، وفي بعض الأصول بكسرها. وهو مأخوذ من قول الليث، قال الليث: يقال ظررت مظرة. وذلك أن الناقة إذا أبلمت، وهو داء يأخذها في حلقه الرحم فتضيق، فيأخذ الراعي مظرة، ويدخل يده في بطنها من ظبيتها، ثم يقطع من ذلك الموضع بالثؤلول، وهو ما أبلم في بطن الناقة. ظر الناقة، وفي التكملة: الذبيحة: ذبحها بالظرر. قال بعضهم في المثل: أظري فإنك ناعلة، أي اركبي الظرر. وهو بالطاء المهملة أعرف، وقد تقدم. وأظر: مشى على الظرر، قيل منه المثل المذكور عند من رواه بالظاء. وظر، بالفتح، عن الجمحي، ويضم: ماء، وقيل: جبل، وقيل واد بعرفة. ومما يستدرك عليه: الظرار والمظرة، بكسرهما: الحجر يقطع به. وقال أبو حيان: أظر الماشي: وقع في أرض ذات ظران. وأظرت الأرض كثر ظرانها فهي مظرة، بضم، ومظرة بفتحتين، ومظرة بفتح فكسر، انتهى. وقال شمر: المظرة: فلقة من الظران يقطع بها، كذا في اللسان. واظروري يظروري اظريراء: انتفخ بطنه من الغضب. والإظرير، بالكسر: لزوم الشيء والتضبيب عليه لا يقدر أحد أن يخدعه عنه. والظروري، كشروري: الرجل الكيس العاقل الظريف: واختلف بالبصرة في مجلس اليزيدي نديمان له نحويان في الظروري، فقال أحدهما: هو الكيس، وقال الآخر الكبش، فكتبوا إلى أبي عمر الزاهد يسألونه عن ذلك، فقال أبو عمر: من قال إن الظروري الكبش فهو تيس، إنما هو الكيس، قاله ابن خالويه في كتاب ليس.

### Türkçe

**الظر** (kesre ile), ve **الظرر** (sard gibi), ve **الظررة** (ه’nin ziyadesiyle): taş, genel olarak. İbn Şümeyl dedi: **الظر**: adamın kırdığı, sonra deve(yi) boğazladığı, geniş, düz taş; her renkte **الظرر** olur; kırılmadan önce de **ظرر**’dır. O, yuvarlak taştır; ve denildi: bıçak ağzı gibi bir ağzı olan, sivri taştır. Çoğulu: **ظران** (damme ile) ve **ظران** (kesre ile), **صنو** ve **صنوان**, ve **ذئب** ve **ذؤبان** gibi. Sa‘leb dedi: **ظرر** ve **ظران**, **جرذ** ve **جرذان** gibi. Cem‘leri zikretmede ondan kaçan: **ظرار** (kesre ile) ve **أظرة**; bu, ‘Adiyy b. Hâtim hadîsinde geldi: o, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) sordu da dedi: “Biz avı avlarız; ve boğazlayacağımız bir şey bulamayız, ancak **الظرار** ve değneğin bir parçası.” Dedi: “Kanı dilediğin şeyle akıt.” Bunu Asma‘î açıkladı da dedi: **الظرار**’ın teki **ظرر**’dır; o, sert, sivri taştır; çoğulu **ظرار**’dır; **رطب** ve **رطاب** gibi; ve **ظران** (çoğulu) da vardır; **صرد** ve **صردان** gibi. Lebîd dedi:

  “Kurtulan bir (deve) ile, **الظران**’ı yarıp çıkarır;
  **الظرر** dîmumede tutuştuğunda.”

Ve ‘Adiyy hadîsinde de: “**الأظرة**’den bir **ظررا** aldım da onunla boğazladım.” **الأظرور** gibi, ve **الظرظور**; ve كذلك **المظرور**; hepsi damme iledir; böylece Sâgânî’nin hattıyla ضبط edilmiştir; o, garip bir harftir; ve onun benzerleri **ع-ل-ق**’ta gelecektir. Çoğulu—yani sonuncunun—**مظارير**’dir. Ve şu beyit okundu:

  “Onu, nalından **الصوى**’nın **مظارير**’i korur;
  çakılın onu yonttuğu bir sur ile, **نوى القسب** gibi.”

Denilir: **أرض مظرة**: onun çokluğu; yani **الظر**. Bizde nüshalarda **الظاء**’ın fethasıyla ضبط edilmiştir; bu, Fârisî’den rivayet edilmiştir; çünkü o dedi: **أرض مظرة**; **الميم** ve **الظاء**’ın fethasıyla; yani **ظران** sahibi. Sa‘leb onu kesre ile ضبط etti ve dedi: **أرض مظرة**; **الظاء**’ın kesresiyle: taşlar sahibi. Ezherî onu, Fârisî’nin tefsiri gibi tefsir etti. **الظرير** gibi, **أمير** gibi: taşları çok olan yer. Ve denildi: **الظرير**: engebeli yerin sıfatıdır. Ve o—yani **الظرير**—ayrıca: kendisiyle yol bulunulan bir alâmettir. Çoğulu **ظرار** (kesre ile), **كتاب** vezni üzere; nüshalarda böyle; doğrusu **ظران** ve **أظرة**’dir; **رغفان** ve **أرغفة** gibi. Tehzîb’de: ve alâmetlerden **الأظرة**:

  “Kendileriyle yol bulunulan, **الأمره** gibi; ve onlardan, uzatılmış, sert olanı vardır; ondan değirmen taşı yapılır.”

Ve **المظرة** (kesre ile): kendisiyle ateş çıkarılan taş; ve fetha ile: taş kırığı; **كسرة**’nın çoğulu; keskin ağızlı. Böylece diğer nüshalarda; ve o, **التكملة**’den alınmıştır. Sâgânî’nin oradaki ibaresinin nassı: **المظرة** (kesre ile): keskin ağızlı taş kırığı; çoğulu **مظار**; ve **المظرة** ayrıca: kendisiyle ateş çıkarılan taş. Böylece ikisinde de kesreyi zikretti; musannif ona muhalefet etti; düşün. **ظر مظرة**: onu kesti. Böylece diğer nüshalarda **الميم**’in fethasıyla ضبط edilmiştir; Ebû Hayyân’da da böyledir; bazı asıllarda kesre iledir. O, Leys’in sözünden alınmıştır. Leys dedi: denilir: **ظررت مظرة**. Bu, şu sebepledir: dişi deve **أبلمت** olduğunda—bu, rahmin boğazında onu tutan bir hastalıktır da daralır—çoban bir **مظرة** alır ve elini onun karnına, onun **ظبيتها**’sından sokar; sonra o yerden, **الثؤلول** ile keser; o, dişi devenin karnında **أبلم** olan şeydir. **ظر الناقة**. Ve **التكملة**’de: **الذبيحة**: onu **الظرر** ile boğazladı. Bazıları meselde dedi: **أظري فإنك ناعلة**; yani **الظرر**’e bin. O, **الطاء** المهملة ile daha meşhurdur; ve daha önce geçti. Ve **أظر**: **الظرر** üzerinde yürüdü; denildi ki ondan, onu **الظاء** ile rivayet eden kimse katında zikredilen mesel(dir). Ve **ظر** (fetha ile), Cumahî’den; ve damme de yapılır: su; ve denildi: dağ; ve denildi: Arafat’ta bir vadi.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **الظرار** ve **المظرة** (ikisinde de kesre ile): kendisiyle kesilen taş. Ebû Hayyân dedi: **أظر الماشي**: **ظران** sahibi bir araziye düştü. Ve **أظرت الأرض**: onun **ظران**’ı çoğaldı; o hâlde o **مظرة**’dir (damme ile), ve **مظرة** iki fetha ile, ve **مظرة** fetha sonra kesre ile; bitti. Şemmer dedi: **المظرة**: **الظران**’dan bir parça; onunla kesilir; lisânda böyle.

Ve **اظروري يظروري اظريراء**: öfkeden karnı şişti. Ve **الإظرير** (kesre ile): bir şeye yapışmak ve onun üzerinde sıkıca durmak; hiç kimse onu ondan aldatıp çıkaramaz. Ve **الظروري** (**شروري** gibi): zeki, akıllı, zarif adam. Basra’da Yezîdî’nin meclisinde, onun iki nahivci nedimi **الظروري** hakkında ihtilâf etti; ikisinden biri dedi: o, zeki(dir); diğeri dedi: koç. Ebû Ömer Zâhid’e yazdılar, bunu sordular. Ebû Ömer dedi: “**الظروري**’nin koç olduğunu söyleyen, tekedir; o ancak zeki(dir).” Bunu İbn Hâlaveyh, **ليس** kitabında söyledi.
