# ظرف (ظ-ر-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ظ - ر - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظّاء والرّاء والفاء معهما
ظ ر ف، ظ ف ر يستعملان
ظرف:
ظَرُفَ يَظْرُفُ ظَرْفاً، هم الظُّرَفاء، وفِتْيةٌ ظُرُوفٌ في الشعر أحسَنُ ونِسْوةٌ ظِراف وظَرائف.
والظَّرْفُ وهو البَراعةُ وذَكاءُ القلب، لا يُوصَفُ به السَّيِّد والشَّيْخ إِلاّ الفِتْيانُ الأزوال، والفَتَياتُ الزّوْلاتُ، ويجُوزُ في الشِّعر ومصدرُه الظَّرافة.
والظَّرْف: وِعاءُ كُلِّ شيءٍ، حتى الإبريق ظرف لما فيه.
والصِّفاتُ نحو أَمام وقُدّام تُسَمَّى ظُرُوفاً، تقول: خَلْفَك زيدٌ، إنَّما انتصب لأنه ظَرْف لِما فيه وهو موضع لغيره.
ظفر:
جماعة الأظفار أظافير، لأنَّ الأَظفار بوَزْن الأَعصار، وتقول: أظافير وأعاصير، وإنْ جاءَ بعض ذلك في الأشعار جازَ كقوله:
حتى تَغامَزَ رَبّاتُ الأخادير
أراد جماعة الأخدار، والأخدار جماعة الخِدْرِ.
ويقال للرجل القليل الأَذَى: إنّه لمَقْلوم الظُّفر.
ويقال: للرجل المَهين الضَّعيف: إِنّه لَكَليلُ الظُّفْر أي لا يُنْكي عَدُوّاً، قال:
لستُ بالفاني ولا كَلِّ الظُّفُرْ
وظَفَر فلان في وَجْهِ فلان إذا غَرَزَ ظُفْره في لَحْمه فَعَقَره، كذلك التَظْفيرُ في القِثّاءِ والبَطيِّخِ ولأشياء كُلِّها، وإنْ قلت: ظَفَره فجائز.
والأّظفار: شيء من العِطْر شَبيهٌ بالظُّفْر مِقْتَلَعٌ من أصله يُجْعَلُ في الدُّخْنةِ لا يفرَدُ منه الواحد، ورُبَّما قالوا: أَظفارةٌ واحدةٌ، وليس بجائزٍ في القياس.
ويجمعونَها على أظافير، وهذا في الطِّيب، وإذا أُفرِدَ شيءٌ من نحوها ينبغي أن يكون ظُفراً وفُوهاً وهم يقولون: أظفار وأظافير وأفواه وأفاويه لهذين العِطْرَين.
والظَّفْرةُ: جُلَيْدَة تَعْشَى العَيْن تَنْبُتُ من تِلْقاءِ المَآقي، ورُبَّما قُطِعَتْ، وإنْ تُرِكَتْ غَشِيَت بَصَرَ العَيْن حتى يَكِلَّ.
ويقال: ظُفِرَ فلانٌ فهو مَظفُورٌ، وعَيْنٌ ظَفِرةٌ، وقد ظَفِرَتْ عَينُه.
والظَّفَرُ: الفَوْزُ بما طالَبْتَ، والفَلَجُ على مَن خاصَمْت، وظَفِرْتُ بفُلانٍ ظَفَراً فأنا ظافِرٌ، وظَفَّر اللَّهُ فلاناً على فُلانٍ، وأظْفَرَه إظفاراً مثلهُ.
وفلانٌ مُظَفَّرٌ أي لا يؤوبُ اِلاّ بالظَّفَر فثُقِّل نَعْتُه للكَثْرةِ والمُبالَغة، وإن قيل: ظَفَّرَ اللَّهُ فلاناً أي جَعَلَه مُظَفَّراً جازَ، وظَفَّرتُ فلاناً تظيراً، أي دَعَوْتُ له بالظَّفَر، وظَفَّرتُه على فُلان: غَلَّبْتُه عليه، وذلك إذا سُئِل: أيُّهما ظَفِرَ فأَخْبَرَ عن واحدٍ غَلَبَ الآخَر فقد ظَفَّره.
وظَفَره بالأظفارِ: خَدَشَه بها.

##### Türkçe

باب **الظّاء** و**الرّاء** و**الفاء** معهما
**ظ ر ف**، **ظ ف ر** kullanılırlar.

**ظرف**:
**ظَرُفَ** **يَظْرُفُ** **ظَرْفاً**; onlar **الظُّرَفاء**’dır; ve şiirde **فِتْيةٌ ظُرُوفٌ** daha güzel; ve **نِسْوةٌ ظِراف** ve **ظَرائف**.
Ve **الظَّرْفُ**: o, ustalık ve kalbin zekâsıdır; onunla **السَّيِّد** ve **الشَّيْخ** vasıflandırılmaz; ancak **الفِتْيانُ الأزوال** ve **الفَتَياتُ الزّوْلاتُ** (vasıflandırılır); şiirde câiz olur; ve onun masdarı **الظَّرافة**’dır.
Ve **الظَّرْف**: her şeyin kabıdır; hatta ibrik, içindekine göre bir **ظرف**tır.
Ve **الصِّفاتُ**; **أَمام** ve **قُدّام** gibi, **ظُرُوفاً** diye adlandırılır; dersin ki: **خَلْفَك زيدٌ**; ancak o, içinde bulunduğu şey için bir **ظَرْف** olduğu için mansûb oldu; ve o, başkası için bir yerdir.

**ظفر**:
**الأظفار**’ın cemâati **أظافير**’dir; çünkü **الأَظفار**, **الأَعصار** veznindedir; ve dersin ki: **أظافير** ve **أعاصير**; bunun bazısı şiirlerde gelirse câiz olur; şu sözü gibi:
حتى تَغامَزَ رَبّاتُ الأخادير
**الأخدار**’ın cemâatini kastetti; ve **الأخدار**, **الخِدْرِ**’in cemâatidir.
Ve az eziyetli adama denir: o, elbette **مَقْلوم الظُّفر**’dür.
Ve hor, zayıf adama denir: o, elbette **كَليلُ الظُّفْر**dür; yani bir düşmanı yaralayamaz; dedi ki:
لستُ بالفاني ولا كَلِّ الظُّفُرْ
Ve falan, falanın yüzünde **ظَفَر** etti; onun etine tırnağını batırıp onu yaraladığı zaman; **التَظْفيرُ** de hıyarda ve karpuzda ve bütün şeylerde böyledir; ve eğer “**ظَفَره**” dersen, câizdir.
Ve **الأّظفار**: aslı kökünden koparılmış, tırnağa benzer bir koku şeyidir; tütsüye konur; ondan bir tekil ayrılmaz; bazen “bir tek **أَظفارةٌ**” dediler; kıyasta câiz değildir.
Ve onu **أظافير** üzerine cem ederler; bu, güzel kokudadır; ve onun benzerinden bir şey tekil yapılırsa, **ظُفراً** ve **فُوهاً** olması gerekir; hâlbuki bu iki koku için **أظفار** ve **أظافير** ve **أفواه** ve **أفاويه** derler.
Ve **الظَّفْرةُ**: gözün görmesini perdeleyen bir deri parçasıdır; göz pınarlarının karşısından biter; bazen kesilir; eğer bırakılırsa gözün görmesini örter, ta ki zayıflayıncaya kadar.
Ve denir: falan **ظُفِرَ**; o hâlde o **مَظفُورٌ**dur; ve **عَيْنٌ ظَفِرةٌ**; ve onun gözü **ظَفِرَتْ**.
Ve **الظَّفَرُ**: talep ettiğin şeyle kazanmadır; ve çekiştiğin kimseye karşı üstün gelmedir; “falanla **ظَفَراً** **ظَفِرْتُ**; ben **ظافِرٌ**im”; ve Allah falanı falana karşı **ظَفَّر** etti; ve onu **إظفاراً** **أظْفَرَه**; onun gibidir.
Ve falan **مُظَفَّرٌ**dür; yani ancak **الظَّفَر** ile döner; çokluk ve mübalağa için onun sıfatı ağırlaştırıldı; ve eğer “Allah falanı **ظَفَّرَ** etti” denilirse; yani onu **مُظَفَّراً** kıldı; câiz olur; ve “falana **تظيراً** **ظَفَّرتُ**”; yani ona **الظَّفَر** ile dua ettim; ve “onu falana karşı **ظَفَّرتُ**”: onu ona üstün kıldım; bu, “ikisi de hangisi **ظَفِرَ** etti?” diye sorulduğunda, birinin ötekine galip geldiğini haber verdiğinde, onu gerçekten **ظَفَّره** etmiş olur.
Ve onu **بالأظفارِ** **ظَفَره**: onu onlarla tırmaladı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الظَرْفُ: الوِعاءُ. ومنه ظُروفُ الزمان والمكان عند النحويِّين. والظَرفُ: الكياسَةُ. وقد ظَرُفَ الرجل بالضم ظَرافَةً، فهو ظَريفٌ، وقومٌ ظُرَفاءُ وظِرافٌ. وقد قالوا: ظُروفٌ. ويقال أظْرَفَ الرجلُ، إذا وَلَد بنين ظُرَفاءَ. وتَظَرَّفَ فلان، أي تكلَّفَ الظَرْفَ.

##### Türkçe

**الظَرْفُ**: kap. Bundan (dolayı) nahivcilere göre zaman ve mekânın **ظُروفُ**’u (vardır). Ve **الظَرفُ**: zekâlılık. Ve adam **ظَرُفَ** (ötre ile) **ظَرافَةً** (olarak) (olur); o hâlde o **ظَريفٌ**’dir; ve (bir) kavim **ظُرَفاءُ** ve **ظِرافٌ**(tır). Ve demişlerdir ki: **ظُروفٌ**. Ve denilir: adam **أظْرَفَ**; yani **ظُرَفاءَ** oğullar doğurduğu zaman. Ve falan **تَظَرَّفَ**; yani **الظَرْفَ**’ı (kendine) zorla yüklenip yapmacıkça edindi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ ر ف
ظفر ، ظرف
استعمل من وجوهه : ظفر ، ظرف .
( ظرف ) : أخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال إنك لغضيض الطَّرفِ نقي الظَّرف ، قال : الظرف دعاؤه بقول : لست بخائن .
قال الليث : الظرْفُ مَصْدر الظريف وقد ظَرُفَ يَظْرُف وهم الظرفاء وتقول : فِتْيَةٌ ظروف أي ظرفاء ، وهذا في الشعر يحسُن ، ونِسْوة ظِراف وظَرائف . وهُوَ البراعةُ وذكاءُ القلب ، ولا يوصف به السيد ولا الشيخ إنما يوصف به الفِتْيانُ الأَزْوَالُ والفَتَيَات الزَّوْلاتُ ويجوز في الشعر في مصدره الظَّرافَة .
أبو بكر : قال الأصمعي وابن الأعرابي :
الظريف البليغ الجيد الكلام ، وقالا : الظرف في اللسان واحتجا بقول عمر : إذا كان اللص ظريفاً لم يُقْطَعْ معناه ، إذا كان بليغاً جيد الكلام احتجَّ عن نفسه بما يُسقط عنه الحد ، وقال غيرهما : الظريف الحسن الوجه والهيئة .
وقال الكسائي : الظرف يكون في الوجه واللسان يقال : لسان ظريف ووجه ظريف ، وأجاز ما أظْرف لِسانُه ، أظرفُ أم وجْهُهُ ؟ في الاستفهام .
قال الليث : والظرف وِعاءُ كل شيء حتى إن الأبريق ظرف لما فيه ، والصفاتُ في الكلام التي تكون مواضع لغيرها تسمى ظروفاً من نحو أمامَ وقُدّامُ ، وأشباه ذلك تقول : خَلْفك زيدٌ ، إنما انْتَصَبَ لأنه ظَرْف لما فيه ، وهو موضع لغيره وقال غَيْرُه من النحويين : الخليل يُسمِّيها ظُروفاً ، والكسائي يُسمِّيها المَحَالَّ ، والفراءُ يسميها الصِّفات والمعنى واحد ، وَروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الظّرْفُ في اللِّسان والحَلاوة في العَيْنَين والمَلاَحَةُ في الفَم ، والجمالُ في الأَنْف ، وقال مُحمد بن يزيد : الظريفُ مُشْتَقٌ من الظّرْف وهو الوِعاء كأنه جَعَل الظريفَ وِعاء للأدب ومَكارِم الأخلاق ويقال : فلان يَتَظَرَّف وليس بِظَرِيفٍ .
ظفر : قال الليث : الظُّفْر ظُفْر الإصبع وظُفْر الطائِر والجميع الأَظْفار وجمع الأظفار أظافير لأن أظفار بوزن إِعصار ، تقول : أظافيرُ وأعاصيرُ قال : وإن جاءَ ذلك في الشعر جاز كقوله :
حَتَّى تَغَامَزَ رَبَّاتُ الأَخادِيرِ
أراد جماعة الأخدار ، والأخدار جماعة الخِدْر ، ولا يُتكلّم به بالقياس في كلِّ ذلك سواء ، غير أن السمع آنس فإذا ورد على الإنسان شيءٌ لم يَسمعه مُستعملاً في الكلام استوْحَشَ منه فنفَرَ ، وهو في الأشعار جَيِّد جائِزٌ ، ويقال للرجل : إنه لمَقْلُوم الظُّفْر عن أذى الناس ، إذا كان قَليلَ الأَذِيَّة لهم ، ويقال للمَهِينِ الضّعيفِ : إنه لَكَلِيلُ الظُّفرُ لا يَنْكِي عَدُوّاً ، وقال طَرَفة :
لسْتُ بالفَانِي ولا كَلِّ الظُّفُر
ويقال : ظَفَرَ فلانٌ في وجه فلان إذا غَرَزَ ظُفْره في لَحْمه فَعَقَره ، وكذلك التَّطْفِيرُ في القِثَّاء والبِطِّيخ والأشياءِ كلها ، والأَظفارُ شيء من العِطْر أسودُ شبيه بظُفْرٍ مُقتَلَفٍ من أصله يُجْعل في الدُّخْنَة ولا يُفْرَدُ منه الواحدُ ، وربما قال بعضهم : أَظْفَارةٌ واحدةٌ ، وليس بجائزٍ في القياس ويجمعونها على أَظَافِير ، وهذا في الطِّيبِ وإذا أُفْرِدَ شيءٌ من نحوها ينبغي أن يكُون ظُفْراً وفُوهاً وهم يقولون : أَظفارٌ وأظافيرٌ وأفواهٌ وأَفاويهُ لهذين العِطرين ، والظَّفَرةُ جُلَيْدة تُغشِّي العينَ تنبُتُ من تِلقاء المأْقِ ،
وربما قُطِعَتْ ، وإنْ تُركتْ غَشِيَتْ بصرَ العين حتى يَكِلَّ ويقال : ظُفِرَ فلانٌ فهو مَظْفور ، وعين ظَفِرةٌ وقد ظفِرتْ عينُه .
أبو عبيد عن الكسائي : ظَفِرت العينُ إذا كان بها ظَفَرَة ، وهي التي يقال لها : ظَفَرَةٌ وظُفْرٌ .
ابن بُزُرْجَ : ظَفِرتْ عينُه وظَفَرتْ سواء وهي الظَّفَارَةُ ، وأنشد أبو الهيثم :
ما القولُ في عُجَيِّزٍ كالحُمرَة
بِعَيْنِها من البُكاء ظَفَرَة
حَلَّ أبْنُها في السِّجْنِ وَسْط الكَفَرَة
شمر عن الفراء : الظَّفَرَةُ لَحْمَةٌ تَنْبُتُ في الحَدَقة .
وقال غيره : الظّفرة لحم ينبت في بياض العين ، وربما جلّل الحدقة .
وقال الليث : الظَّفَرُ الفوْزُ بما طلبتَ والفَلَجُ على من خاصمتَ ، وتقول : ظَفَّرَ اللَّهُ فُلاناً على فلانٍ ، وكذلك أَظْفَرَه اللَّهُ وظَفِرْتُ به فأنا ظافِرٌ به وهو مَظْفور به .
وتقول : أظْفَرني الله به ، وفلان مُظَفَّر لا يَؤُوب إلا بالظَّفَر فَثُقِّلَ نَعْتُه لَلكثرة والمبالغةِ وإن قيل : ظَفَّرَ اللَّهُ فلاناً أي جَعَله مُظَفَّراً جاز وحسن أيضاً ، وتقول : ظَفَّرَهُ عليه أي غَلَّبَه عليه وذلك إذا سُئِل أيُّهما أظْفَرُ فأَخْبَرَ عن واحدٍ غَلَبَ الآخرَ فقد ظَفَّرهُ .
أبو زيد :
يقال : ما ظَفَرَتْك عَيْنِي منذُ حين أي ما رأَتْكَ منذ حين ، وكذلك ما أَخَذَتْك عيني مُنْذُ حين .
أبو عبيد عن الكسائيّ : إذا طلع النَّبتُ قِيل : قد ظَفَّر تَظْفيراً ، قلت : وهو مأخوذ من الأظفار .
ابن الكسيت يقال : جَزْعٌ ظَفَارِيٌّ منسوب إلى ظَفَار ، اسم مدينة باليمن ، ومنه قولهم : من دَخَل ظَفَارِ حَمَّرَ أي تَعَلَّم الحِمْيَرِيَّة .
أبو عبيد عن الأصمعي : في السِّيَةِ الظُّفْرُ وهو ما وَرَاءَ مَعْقِدِ الوَتَر إلى طَرَف القَوْس .
وقال غيره يقال للظُّفْرِ : أُظْفُورٌ وجمعه أَظافيرُ وأنشد فقال :
مَا بَيْن لُقْمتها الأُولى إذا ازْدَرَدَتْ
وبَيْنَ أخْرَى تَليها قِيسُ أُظْفُورِ
وقال ابن بُزُرْجَ : تظافر القومُ عليه ، وتظافروا وتظاهروا بمعنى واحد ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَعَلَى الَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمْنَا كُلَّ ذِى ظُفُرٍ ) ( الأنعام : 146 ) دخل في ذي الظُّفْر ذواتُ المناسِم من الإبل والنَّعَم لأنها كلها كالأظفار لها .

##### Türkçe

ظ ر ف
**ظفر** , **ظرف**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **ظفر** , **ظرف** .

( **ظرف** ) : el-Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: “Denilir: Sen elbette **غضيض الطَّرفِ** (bakışı kısık/indirilmiş), **نقي الظَّرف** ( **الظَّرف** ’ı temiz)sin.” Dedi ki: **الظرف** , “Ben hain değilim” sözüyle onun duasıdır.

el-Leys dedi ki: **الظرْفُ** , **الظريف** ’in masdarıdır; **ظَرُفَ يَظْرُف** (zarîf oldu/zarîf olur); onlar **الظرفاء** ’dır. Ve dersin: **فِتْيَةٌ ظروف** yani zarîfler; bu, şiirde güzel olur. Ve **نِسْوة ظِراف** ve **ظَرائف** . Ve o, maharet ve kalbin zekâsıdır. Ve onunla efendi ve ihtiyar vasfedilmez; ancak onunla **الفِتْيانُ الأَزْوَالُ** ve **الفَتَيَات الزَّوْلاتُ** vasfedilir. Ve şiirde, masdarında **الظَّرافَة** caiz olur.

Ebû Bekir: el-Asma‘î ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki:
**الظريف** , beliğ, sözü iyi olandır. Ve ikisi dedi ki: **الظرف** dilde olur; ve Ömer’in sözüyle delil getirdiler: “Hırsız **ظريفاً** olursa kesilmez.” Manası: beliğ, sözü iyi olursa, kendisi hakkında haddi düşüren şeyle kendisi adına hüccet getirir. Ve başkaları dedi ki: **الظريف** , yüz ve heyetçe güzel olandır.

el-Kisâî dedi ki: **الظرف** yüzde ve dilde olur; denilir: **لسان ظريف** ve **وجه ظريف** . Ve istifhamda “**ما أظْرف لِسانُه ، أظرفُ أم وجْهُهُ ؟**”u caiz gördü.

el-Leys dedi ki: **الظرف** her şeyin kabıdır; hatta ibrik, içindekinin **ظرف** ’ıdır. Ve sözde, başkaları için yerler olan vasıflar, **ظروفاً** diye adlandırılır; **أمامَ** ve **قُدّامُ** ve benzerleri gibi. Dersin: **خَلْفك زيدٌ**; ancak o, içindekine **ظَرْف** olduğu için nasb olmuştur; ve o, başkası için bir yerdir. Ve nahivcilerden başkası dedi ki: el-Halîl onları **ظُروفاً** adlandırır; el-Kisâî onları **المَحَالَّ** adlandırır; el-Ferrâ’ onları **الصِّفات** adlandırır; mana birdir. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الظّرْفُ** dilde, **الحَلاوة** iki gözde, **المَلاَحَةُ** ağızda, **الجمالُ** burundadır. Muhammed b. Yezîd dedi ki: **الظريفُ** , **الظّرْف** ’tan türemiştir; o da kap’tır; sanki **الظريف** ’i edep ve ahlâkın keremleri için bir kap kılmıştır. Ve denilir: Falan **يَتَظَرَّف** (zarîflik taslar), hâlbuki **بِظَرِيفٍ** değildir.

**ظفر** : el-Leys dedi ki: **الظُّفْر** parmağın tırnağıdır ve kuşun tırnağıdır; hepsi **الأَظْفار** ’dır. Ve **الأظفار** ’ın cem‘i **أظافير** ’dir; çünkü **أظفار** , **إِعصار** veznindedir; dersin: **أظافيرُ** ve **أعاصيرُ** . Dedi ki: Bu, şiirde gelirse caiz olur; şu sözü gibi:
حَتَّى تَغَامَزَ رَبَّاتُ الأَخادِيرِ
**الأخادير** cemaatini kastetti; **الأخدار** ise **الخِدْر** ’ın cemaatidir. Ve bütün bunlarda kıyasla konuşulmaz; ancak sem‘ ünsiyet ettiğinde, insana, sözde kullanılmış olarak işitmediği bir şey vârid olursa ondan ürker de kaçar; o ise şiirlerde iyi, caizdir. Ve erkeğe denilir: O, insanlara eziyetten dolayı elbette **مَقْلُوم الظُّفْر** ’dür; onlara az eziyetli ise. Ve zelil zayıfa denilir: O, elbette **كَلِيلُ الظُّفرُ** ’dür; düşmana tesir etmez. Tarafe dedi ki:
لسْتُ بالفَانِي ولا كَلِّ الظُّفُر

Ve denilir: Falan, falanın yüzünde **ظَفَرَ** etti; tırnağını etine batırıp onu yaraladığı zaman. Ve **التَّطْفِيرُ** da hıyarda, karpuzda ve bütün şeylerde böyledir. Ve **الأَظفارُ** siyah bir ıtır şeyidir; aslından koparılmış bir **ظُفْرٍ** ’e benzer; **الدُّخْنَة** ’ye konur; ondan tekil olan ayrılmaz. Ve bazen bazıları: “**أَظْفَارةٌ** واحدةٌ” der; kıyasta caiz değildir. Ve onu **أَظَافِير** üzerine cem‘ ederler; bu, güzel kokudadır. Ve onun benzerinden bir şey tekil yapılırsa, **ظُفْراً** ve **فُوهاً** olması gerekir; hâlbuki onlar, bu iki ıtır için **أَظفارٌ** ve **أظافيرٌ** ve **أفواهٌ** ve **أَفاويهُ** derler. Ve **الظَّفَرةُ** , gözü örten bir dericiktir; **المأْقِ** tarafından biter;

ve bazen kesilir; eğer bırakılırsa gözün görmesini örter; ta ki zayıflayıncaya kadar. Ve denilir: Falan **ظُفِرَ** edildi; o da **مَظْفور** ’dur. Ve **عين ظَفِرةٌ** ; ve onun gözü **ظفِرتْ** oldu.

Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: Gözde **ظَفَرَة** olursa göz **ظَفِرت** olur; o, kendisine **ظَفَرَةٌ** ve **ظُفْرٌ** denilendir.

İbn Büzurc: Onun gözü **ظَفِرتْ** ve **ظَفَرتْ** eşittir; o, **الظَّفَارَةُ** ’dır. Ebû’l-Heysem inşâd etti:
ما القولُ في عُجَيِّزٍ كالحُمرَة
بِعَيْنِها من البُكاء ظَفَرَة
حَلَّ أبْنُها في السِّجْنِ وَسْط الكَفَرَة

Şemmer, el-Ferrâ’dan: **الظَّفَرَةُ** , **الحَدَقة** ’da biten bir et parçasıdır.

Başkası dedi ki: **الظّفرة** , gözün beyazında biten ettir; bazen **الحدقة** ’yı kaplar.

el-Leys dedi ki: **الظَّفَرُ** , talep ettiğin şeyle kazanımdır; ve hasımlaştığın kimseye karşı üstünlüktür. Ve dersin: Allah falanı falana karşı **ظَفَّرَ** etti; ve Allah onu **أَظْفَرَه** etti de böyledir. Ve ben onunla **ظَفِرْتُ**; ben onunla **ظافِرٌ** ’im; o da onunla **مَظْفور** ’dur.

Ve dersin: Allah beni onunla **أظْفَرني** etti. Ve falan **مُظَفَّر** ’dır; **الظَّفَر** ile dönmekten başka dönmez. Böylece onun sıfatı, çokluk ve mübalağa için ağırlaştırıldı. Ve eğer “Allah falanı **ظَفَّرَ** etti” denilirse, yani onu **مُظَفَّراً** kıldı; caiz olur ve güzel de olur. Ve dersin: Onu ona karşı **ظَفَّرَهُ** etti; yani onu ona galip kıldı. Bu, “İkisinden hangisi **أظْفَرُ** ?” diye sorulduğunda, birinin diğerine galip geldiğini haber verdiğinde; onu **ظَفَّرهُ** etmiş olur.

Ebû Zeyd:
Denilir: “**ما ظَفَرَتْك عَيْنِي منذُ حين**” yani “Seni bir zamandır görmedi.” Ve yine: “**ما أَخَذَتْك عيني مُنْذُ حين**.”

Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: Bitki çıktığında denilir: “**قد ظَفَّر تَظْفيراً**.” Dedim ki: O, **الأظفار** ’dan alınmıştır.

İbnü’s-Sikkît: **جَزْعٌ ظَفَارِيٌّ** denilir; **ظَفَار** ’a nispetlidir; Yemen’de bir şehrin adıdır. Ondandır ki derler: “**من دَخَل ظَفَارِ حَمَّرَ**” yani Himyerîceyi öğrendi.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: Yayın **السِّيَة** ’sinde **الظُّفْرُ** vardır; o, kirişin bağlandığı yerin arkasından yayın ucuna kadardır.

Başkası dedi ki: **الظُّفْرِ** ’e **أُظْفُورٌ** denilir; onun cem‘i **أَظافيرُ** ’dir. Ve inşâd etti; dedi ki:
مَا بَيْن لُقْمتها الأُولى إذا ازْدَرَدَتْ
وبَيْنَ أخْرَى تَليها قِيسُ أُظْفُورِ

İbn Büzurc dedi ki: Kavim ona karşı **تظافر** etti; ve **تظافروا** ve **تظاهروا** bir manadadır. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: **( وَعَلَى الَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمْنَا كُلَّ ذِى ظُفُرٍ )** (el-En‘âm: 146). **ذى الظُّفْر** içine, develerden ve davarlardan **ذواتُ المناسِم** girdi; çünkü onların hepsi, kendileri için tırnaklar gibi olan şeylerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الظاء والراء وما يثلثهما)
(ظرف) الظاء والراء والفاء كلمةٌ كأنَّها صحيحة. يقولون: هذا وعاء الشيء وظَرْفُه، ثمَّ يسمُّون البراعةَ ظَرْفاً، وذكاءَ القَلْبِ كذلك. ومعنى ذلك أنّه وعاءٌ لذلك. وهو ظريفٌ. وقد أظْرَفَ الرَّجُلُ. إذا وَلَد بنين ظُرَفاء. وما أحسبُ شيئاً من ذلك من كلام العرب.‏
(ظرب) الظاء والراء والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شيءٍ ثابتٍ أو غير ثابت مع حِدَّةٍ. من ذلك الظِّرَاب، وهو جمع ظَرِب، وهو النّابت من الحجارة مع حدَّة في طرَفه. ويقال: [إنَّ الأظراب: أسناخُ الأسنان. ويقال: بل(1)] هي الأربعة خلف النَّواجذ. وأمَّا ابنُ دريد(2) فزعم أنَّ الأظراب في اللّجام: العُقَد التي في أطراف الحديدة. وأنشد:‏
* بادٍ نواجذُهُ على الأظرابِ (3) *‏
ويقال: إنَّ الظُّرُبَّ: القصير اللَّحيم، وهذا على التَّشبيهِ. قال:‏
* لا تَعْدِلِيني بظُرُبٍّ جَعْدِ(4) *‏
والظَّرِبانُ: دُوَيْبَّة(5).‏
--------------ـــ
(1) التكملة من المجمل.‏
(2) في الجمهرة (1: 263).‏
(3) للبيد بن ربيعة في ديوانه 145. ونسب أيضاً إلى عامر بن الطفيل خطأ في اللسان (ظرب). وصدره:‏ * ومقطع حلق الرحالة سابح *.‏
(4) قبله في اللسان (ظرب):‏
يا أم عبد الله أم العبد *** يا أحسن الناس مناط عقد‏
وبعده في (عدد):‏ *كز القصيرى مقرف المعد *.‏
(5) جاءت هذه العبارة بعد كلمة "شيئاً" في الباب التالي، وبهذه الصورة: "والظربان دويبة، من باب الظاء والراء والباء".‏

##### Türkçe

(ظاء ve راء ve bunların üçüncüsü olanlarla باب)

(**ظرف**) **الظاء** ve **الراء** ve **الفاء** sanki sahih bir kelimedir. Derler ki: bu, şeyin kabı ve onun **ظَرْفُه**’dur; sonra **البراعةَ**’yı **ظَرْفاً** diye adlandırırlar, ve **ذكاءَ القَلْبِ**’i de كذلك. Bunun mânâsı, onun için bir kap olmasıdır. Ve o, **ظريفٌ**’dir. Ve adam **أظْرَفَ** etmiştir; eğer **ظُرَفاء** oğullar doğurursa. Ve ben, bunun hiçbir şeyini Arapların كلامından saymıyorum.

(**ظرب**) **الظاء** ve **الراء** ve **الباء** sabit bir asıldır; keskinlikle birlikte sabit olan veya sabit olmayan bir şeye delâlet eder. Bundan: **الظِّرَاب**; o, **ظَرِب**’in cem‘idir; ve o, taşlardan biten (çıkan)dır; ucunda bir keskinlikle. Ve denilir ki: [**الأظراب**: dişlerin kökleridir. Ve denilir ki: bilakis(1)] o, **النَّواجذ**’in arkasındaki dört tanedir. Amma **ابنُ دريد**(2) ise, **الأظراب**’ın gemde: demirin uçlarındaki düğümler olduğunu zannetmiştir. Ve inşad etti:

* **بادٍ نواجذُهُ على الأظرابِ** (3) *

Ve denilir ki: **الظُّرُبَّ**: kısa, etli olandır; ve bu, teşbih üzerinedir. Dedi:

* **لا تَعْدِلِيني بظُرُبٍّ جَعْدِ**(4) *

Ve **الظَّرِبانُ**: bir küçük hayvancıktır(5).

--------------ـــ
(1) Tekmile, **المجمل**’dendir.
(2) **الجمهرة**’de (1: 263).
(3) **لبيد بن ربيعة**’nindir; divanında 145. Ve **اللسان**’da (**ظرب**) yanlış olarak **عامر بن الطفيل**’e de nisbet edilmiştir. Ve صدرُهُ:
* **ومقطع حلق الرحالة سابح** *.
(4) Ondan önce **اللسان**’da (**ظرب**):
يا أم عبد الله أم العبد *** يا أحسن الناس مناط عقد
Ve ondan sonra (**عدد**)’de:
*كز القصيرى مقرف المعد *.
(5) Bu ibare, sonraki باب’da “شيئاً” kelimesinden sonra gelmiştir; ve bu suretle: “**والظربان دويبة، من باب الظاء والراء والباء**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ظ ر ف
فيه ظرف وظرافة‏:‏ كيس وذكاء وقد ظرف فهو ظريف وهم ظراف ونساء ظراف وظرائف وفتية ظروف وعن عمر رضي الله عنه‏:‏ إذا كان اللص ظيفاً لم يقطع أي كيساً يدرأ الحدّ باحتجاجه وأنا أستظرفه وهو يتظرف ويتظارف‏.‏
وقد أظرفت يا فلان أي جئت بأولاد ظراف‏.‏
ويا مظرفان كقولك‏:‏ يا ملكعان‏.‏
وعنده ظرف وظروف من الطعام والشراب‏.‏
وبئس الظرف‏:‏ الجوف‏.‏
ورأيت فلاناً بظرفه‏:‏ بعينه وهو تمثيل من قولك‏:‏ أخذت المتاع بظرفه‏.‏

##### Türkçe

ظ ر ف
Onda **ظرف** ve **ظرافة** vardır: kese ve zekâ. Ve **ظرف** etti; o **ظريف**tir; onlar **ظراف**tır; ve kadınlar **ظراف**tır; ve **ظرائف** ve delikanlılar **ظروف**tur. Ve Ömer’den (Allah ondan razı olsun): “Hırsız **ظيفاً** olursa eli kesilmez”; yani, kurnaz; haddi, onun itirazıyla düşürür. Ve ben onu **أستظرفه** (zarif bulurum); o **يتظرف** eder ve **يتظارف** eder.

Ve “Ey falan, **أظرفت** ettin”; yani, zarif evlatlarla geldin.

Ve “Ey **مظرفان**”; senin “Ey **ملعان**” demen gibi.

Ve onun yanında yiyecek ve içecekten **ظرف** ve **ظروف** vardır.

Ve **الظرف** ne kötüdür: iç boşluk.

Ve falanı **بظرفه** ile gördüm: gözüyle; bu, senin “Eşyayı **بظرفه** ile aldım” sözünden bir temsildir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الظَّرف: البَراعةُ وذكاء القلب، يُوصَف به الفِتْيانُ الأَزْوالُ والفَتَياتُ الزَّوْلاتُ ولا يوصف به الشيخ ولا السيد، وقيل: الظرفُ حسنُ العِبارة، وقيل: حسن الهيئة، وقيل: الحِذْقُ بالشيء، وقد ظَرُفَ ظَرْفاً ويجوز في الشعر ظَرافة. والظَّرْفُ: مصدر الظريف، وقد ظَرُف يَظْرُف، وهم الظُّرَفاء، ورجل ظَريفٌ من قوم ظِراف وظُروف وظُراف، على التخفيف من قوم ظُرفاء؛ هذه عن اللحياني، وظُرَّافٌ من قوم ظُرَّافِين. وتقول: فِتْية ظُروف أَي ظُرَفاء، وهذا في الشعْر يَحسن. قال الجوهري: كأَنهم جمعوا ظَرْفاً بعد حذف الزيادة، قال: وزعم الخليل أَنه بمنزلة مَذاكِير لم يكسْر على ذكر، وذكر ابن بري أَنَّ الجوهري قال: وقوم ظُرفاء وظِراف، وقد قالوا ظُرُفٌ، قال: والذي ذكره سيبويه ظُرُوف، قال: كأَنه جمع ظَرْف. وتَظَرَّف فلان أَي تكلَّف الظَّرْف؛ وامرأَة ظَريفة من نِسوة ظَرائِفَ وظِرافٍ. قال سيبويه: وافق مُذكَّره في التكسير يعني في ظِراف، وحكى اللحياني اظْرُفْ إن كنت ظارِفاً، وقالوا في الحال: إنه لظَرِيف. الأَصمعي وابن الأَعرابي: الظَّرِيف البَلِيغ الجَيِّد الكلام، وقالا: الظَّرْف في اللسان، واحتجا بقول عمر في الحديث: إذا كان اللِّصُّ ظَريفاً لم يُقْطع؛ معناه إذا كان بَلِيغاً جيِّد الكلام احتج عن نفسه بما يُسقط عنه الحَدَّ، وقال غيرهما: الظَّريف الحسَنُ الوجه واللسان، يقال: لسان ظَرِيف ووجه ظريف، وأَجاز: ما أَظْرَفُ زيدٍ، في الاستفهام: أَلسانه أَظْرَفُ أَم وجهه؟ والظَّرفُ في اللسان البلاغةُ، وفي الوجه الحُسْنُ، وفي القلب الذَّكاء. ابن الأعرابي: الظرْفُِ في اللسانِ، والحَلاوةُ في العينين، والملاحةُ في الفم، والجمالُ في الأَنف. وقال محمد بن يزيد: الظَّرِيفُ مشتقّ من الظرْف، وهو الوِعاء، كأَنه جعل الظَّرِيفَ وعاء للأَدَب ومَكارِم الأَخلاق. ويقال: فلان يَتَظَرَّفُ وليس بظَرِيف. والظرف: الكِياسة. وقد ظَرُف الرجلُ، بالضم، ظَرافةً، فهو ظَرِيف. وفي حديث مَعاوية قال: كيف ابنُ زياد؟ قالوا: ظَريف على أَنه يَلْحَن، قال: أَوليس ذلك أَظرَفَ له؟ وفي حديث ابن سِيرين: الكلامُ أَكثرُ من أَن يكذب ظَريف أَي أَنَّ الظَّرِيف لا تَضِيق عليه مَعاني الكلام، فهو يَكْني ويُعَرِّض ولا يكذب.
وأَظْرَفَ بالرجل: ذكره بظَرْف. وأَظْرَفَ الرجُلُ: وُلد له أَولاد ظُرَفاء.
وظَرْفُ الشيء: وِعاؤه، والجمع ظُروف، ومنه ظُروف الأَزمنة والأَمكنة. الليث: الظَّرْف وعاء كل شيء حتى إنّ الإبْريق ظرف لما فيه. الليث: والصفات في الكلام التي تكون مواضع لغيرها تسمى ظروفاً من نحو أَمام وقدَّام وأَشباه ذلك، تقول: خَلْفَك زيد، إنما انتصب لأَنه ظرف لما فيه وهو موضع لغيره، وقال غيره: الخليل يسميها ظروفاً، والكسائي يسميها المَحالّ، والفرّاء يسميها الصّفات والمعنى واحد. وقالوا: إنك لَغَضِيضُ الطَّرْف نَقِيُّ الظَّرْف، يعني بالظرف وعاءه. يقال: إنك لست بخائن؛ قال أَبو حنيفة: أَكِنَّة النبات كلّ ظَرْف فيه حبة فجعل الظرفَ للحبة.

##### Türkçe

**الظَّرف**: Ustalık ve kalbin zekâsıdır; bununla **الفِتْيانُ الأَزْوالُ** ve **الفَتَياتُ الزَّوْلاتُ** vasfedilir; bununla ne ihtiyar ne de efendi vasfedilir. Ve denildi: **الظرفُ** güzel ibaredir. Ve denildi: güzel heyettir. Ve denildi: şeyde maharetli olmaktır. Ve gerçekten **ظَرُفَ** **ظَرْفاً**; şiirde **ظَرافة** caiz olur. Ve **الظَّرْفُ**: **الظريف**in masdarıdır; ve gerçekten **ظَرُفَ** **يَظْرُف**; ve onlar **الظُّرَفاء**dır. Ve bir adam **ظَريفٌ**; **ظِراف** ve **ظُروف** ve **ظُراف** kavminden, **قوم ظُرفاء**dan hafifletme üzere; bu, **اللحياني**’dendir. Ve **ظُرَّافٌ**: **قوم ظُرَّافِين**dendir. Ve dersin: **فِتْية ظُروف** yani **ظُرَفاء**; ve bu, şiirde güzel olur. **الجوهري** dedi: Sanki onlar, ziyadeyi hazfettikten sonra **ظَرْفاً**ı cem ettiler. Dedi: **الخليل** onun **مَذاكِير** menzilesinde olduğunu, **ذكر** üzerine kırılmadığını iddia etti. Ve **ابن بري** zikretti ki **الجوهري** dedi: Ve bir kavim **ظُرفاء** ve **ظِراف**; ve gerçekten **ظُرُفٌ** dediler. Dedi: **سيبويه**’nin zikrettiği **ظُرُوف**tur. Dedi: Sanki **ظَرْف**ı cem etti.

Ve **تَظَرَّف** falan: yani **الظَّرْف**ı tekellüf etti. Ve bir kadın **ظَريفة**: **نِسوة ظَرائِفَ** ve **ظِرافٍ**dandır. **سيبويه** dedi: Teksirde müzekkerine muvafakat etti; yani **ظِراف**ta. Ve **اللحياني** **اظْرُفْ** (eğer **ظارِفاً** isen) diye nakletti. Ve hâlde dediler: Şüphesiz o, elbette **ظَرِيف**tir. **الأَصمعي** ve **ابن الأَعرابي**: **الظَّرِيف** fasih, sözce iyi olandır. Ve ikisi dedi: **الظَّرْف** dilde(dir). Ve hadiste Ömer’in sözüyle delil getirdiler: “Eğer hırsız **ظَريفاً** olursa kesilmez”; manası: eğer fasih, sözü iyi olursa, kendisinden haddi düşüren şeyle kendi nefsi hakkında hüccet getirir. Ve başkaları dedi: **الظَّريف** yüz ve dilce güzel olandır; denir: **لسان ظَرِيف** ve **وجه ظريف**. Ve (şunu) caiz gördü: “**ما أَظْرَفُ زيدٍ**”, istifhamda: “Dili mi daha **أَظْرَفُ**, yoksa yüzü mü?” Ve **الظَّرفُ** dilde belâgattir; yüzde güzelliktir; kalpte zekâdır. **ابن الأعرابي**: **الظرْفُ** dilde(dir); **الحَلاوةُ** iki gözde(dir); **الملاحةُ** ağızda(dır); **الجمالُ** burunda(dır). Ve **محمد بن يزيد** dedi: **الظَّرِيفُ**, **الظرْف**ten مشتقّtır; ve o, **الوِعاء**dır; sanki **الظَّرِيفَ**i edebin ve ahlâkın keremlerinin kabı kıldı. Ve denilir: Falan **يَتَظَرَّفُ** eder, hâlbuki **بظَرِيف** değildir. Ve **الظرف**: kurnazlıktır. Ve gerçekten adam **ظَرُف** etti—damme ile—**ظَرافةً**; o hâlde o, **ظَرِيف**tir. **مَعاوية** hadîsinde dedi: “**ابنُ زياد** nasıl?” Dediler: “**ظَريف**; şu var ki **يَلْحَن** eder.” Dedi: “Bu, onun için daha **أَظرَفَ** değil mi?” Ve **ابن سِيرين** hadîsinde: “**الكلامُ** **أَكثرُ**dür; (öyle ki) **ظَريف** yalan söylemez”; yani **الظَّرِيف**e **مَعاني الكلام** dar gelmez; o hâlde o, kinaye yapar ve ta‘rîz eder, yalan söylemez.

Ve **أَظْرَفَ** adam hakkında: onu **بظَرْف** ile andı. Ve **أَظْرَفَ** adam: ona **أَولاد ظُرَفاء** doğdu.

Ve **ظَرْفُ الشيء**: onun kabıdır; cem‘i **ظُروف**tur. Ondandır: **ظُروف الأَزمنة والأَمكنة**. **الليث**: **الظَّرْف** her şeyin kabıdır; hatta **الإبْريق** içindekinin **ظرف**ıdır. **الليث**: Ve sözde, başkaları için yerler olan sıfatlar **ظروفاً** diye adlandırılır; **أَمام** ve **قدَّام** ve bunun benzerleri gibi. Dersin: “**خَلْفَك زيد**”; ancak içindekine **ظرف** olduğu için nasb oldu; ve o, başkası için bir yerdir. Ve başkası dedi: **الخليل** onları **ظروفاً** diye isimlendirir; **الكسائي** onları **المَحالّ** diye isimlendirir; **الفرّاء** onları **الصّفات** diye isimlendirir; mana birdir. Ve dediler: “Şüphesiz sen elbette **غَضِيضُ الطَّرْف** **نَقِيُّ الظَّرْف**sin”; yani **الظرف** ile onun kabını kasteder. Denilir: “Şüphesiz sen hain değilsin.” **أَبو حنيفة** dedi: **أَكِنَّة النبات**: içinde tane bulunan her **ظَرْف**tır; böylece **الظرفَ**ı tane için kıldı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ظ ر ف * * الظَّرْفُ * الوعاء ومنه * ظُرُوفُ * الزمان والمكان عند النحويين و * الظَّرْفُ * أيضا الكياسة وقد * ظَرُفَ * الرجل بالضم * ظَرافةً * فهو * ظَرِيفٌ * وقوم * ظُرَفاءُ * و * ظِرَافٌ * وقد قالوا * ظُرُوفٌ * كأنهم جمعوا * ظَرْفا * بعد حذف الزوائد وزعم الخليل أنه بمنزلة مذاكير لم يُكسر على ذَكَر و * تَظَرَّفَ * تكلف الظَّرف

##### Türkçe

* ظ ر ف * * **الظَّرْفُ** * kap; bundan da nahivcilere göre zaman ve mekânın **ظُرُوفُ**(u) (zarf(lar)ı) (gelir). Ve **الظَّرْفُ** ayrıca zekâ/zarafet (incelik)tir. Nitekim adam **ظَرُفَ** (ضم ile) **ظَرافةً** (oldu); o hâlde o **ظَرِيفٌ**(dir). Ve bir topluluk **ظُرَفاءُ** ve **ظِرَافٌ**(tır). Ve **ظُرُوفٌ** dediler; sanki onlar, زائدleri (ekleri) sildikten sonra **ظَرْفا**yı cem‘ etmiş gibidirler. Halîl, onun **مذاكير** menzilesinde olduğunu, **ذَكَر** üzerine kırılmadığını (çoğul yapılmadığını) iddia etti. Ve **تَظَرَّفَ**: **الظَّرف**ı tekellüf etti (yapmacık olarak zariflik tasladı).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الظرف: الوعاء ومنه ظرفا الزمان والمكان عند النحويين، كما في الصحاح والعباب ج: ظروف. وقال الليث: الظرف: وعاء كل شيء، حتى أن الإبريق ظرف لما فيه، قال: والصفات في الكلام التي تكون مواضع لغيرها تسمى ظروفا، من نحو أمام وقدام، وأشباه ذلك، تقول: خلفك زيد، إنما انتصب لأنه ظرف لما فيه، وهو موضع لغيره، وقال غيره: الخليل يسميها ظروفا، والكسائي يسميها المحال، والفراء يسميها الصفات، والمعنى واحد. وقال أبو حنيفة: أكنة النبات كل ظرف فيه حبة، فجعل الظرف للحبة. والظرف: الكياسة كما في الصحاح، وهكذا صرح به الأئمة، قال شيخنا: وبعض المتشدقين يقولونه بالضم، للفرق بينه وبين الظرف الذي هون الوعاء، وهو غلط محض لا قائل به. وقد ظرف الرجل، ككرم ظرفا وظرافة كما في الصحاح، وهذه قليلة وفي اللسان: ويجوز في الشعر ظرافة، وصرح بقلتها في المحكم، والخلاصة، قال شيخنا: وكلام غيره يؤيد كثرتها، ويؤيده القياس، فهو ظريف من قوم ظرفاء هذه عن اللحياني، قال ابن بري: وقد قالوا: ظرف، ككتب، وقوم ظراف ككتاب، وظريفين، وقد قالوا: ظروف قال الجوهري: كأنهم جمعوه بعد حذف الزائد قال سيبويه: أو هو كالمذاكير لم يكسر على ذكر، هكذا زعمه الخليل. أو الظرف إنما هو في اللسان فالظريف هو البليغ الجيد الكلام، قاله الأصمعي، وابن الأعرابي، واحتجا بقول عمر في الحديث: إذا كان اللص ظريفا لم يقطع أي إذا كان بليغا جيد الكلام احتج عن نفسه بما يسقط عنه الحد، وزاد ابن الأعرابي: والحلاوة في العينين، والملاحة في الفم، والجمال في الأنف. أو هو حسن الوجه والهيئة يقال: وجه ظريف، وهيئة ظريفة. أو يكون في الوجه واللسان يقال: وجه ظريف، ولسن ظريف، قاله الكسائي، وأجاز ما أظرف زيد - في الاستفهام - ألسانه أظرف، أم وجهه? والظرف في اللسان: البلاغة وحسن العبارة، وفي الوجه: الحسن. أو الظرف: البزاعة وذكاء القلب قاله الليث، والبزاعة بالزاي: هي الظرافة والملاحة والكياسة، كما تقدم للمصنف، قال الجوهري: والبزاعة مما يحمد به الإنسان، ويوجد في غالب النسخ البراعة بالراء، والأولى الصواب. أو الظرف: الحذق بالشيء هكذا يسمونه أهل اليمن. أو لا يوصف به إلا الفتيان الأزوال والفتيات الزولات والزول: الخفيف لا الشيوخ ولا السادة قاله الليث. وقال المبرد: الظريف: مشتق من الظرف، وهو الوعاء، كأنه جعل الظريف وعاء للأدب ومكارم الأخلاق. ويقال: تظرف فلان وليس بظريف: إذا تكلفه. وقال الراغب: الظرف بالفتح: اسم لحالة تجمع عامة الفضائل النفسية والبدنية والخارجية، تشبيها بالظرف الذي هو الوعاء، ولكونه واقعا على ذلك، قيل لمن حصل له علم وشجاعة: ظريف، ولمن حسن لباسه ورياشه: ظريف، ولمن حسن لباسه ورياشه: ظريف، ولمن حسن لباسه ورياشه: ظريف، فالظرف أعم من الحرية والكرم، والصلف، محركة: مجاوزة الحد في الظرف، والادعاء فوق ذلك تكبرا، قاله الخليل، وفي الحديث:  آفة الظرف الصلف  نقله شيخنا. والظراف كغراب، ورمان: الظريف إلا أن الثاني أكثر من الأول، كالطوال والطوال جمع الأول ظرفاء عن اللحياني وجمع الثاني ظرافون بالواو والنون. ويقال: هو نقي الظرف: أي أمين غير خائن وهو مجاز. ورأيته بظرفه:

  أي بنفسه وفي الأساس: بعينه، قال: وهو تمثيل، من قولك: أخذت المتاع بظرفه. ويقال: أظرف الرجل: إذا ولد بنين ظرفاء نقله الجوهري. وأظرف فلانا هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب متاعا: إذا جعل له ظرفا كما هو نص العباب.أي بنفسه وفي الأساس: بعينه، قال: وهو تمثيل، من قولك: أخذت المتاع بظرفه. ويقال: أظرف الرجل: إذا ولد بنين ظرفاء نقله الجوهري. وأظرف فلانا هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب متاعا: إذا جعل له ظرفا كما هو نص العباب.
 ومما يستدرك عليه: امرأة ظريفة، ومن نسوة ظرائف، وظراف، قال سيبويه: وافق مذكره في التكسير، يعني في ظراف. وحكى اللحياني: اظرف إن كنت ظارفا، وقالوا في الحال: إنه لظريف. وأظرف بالرجل: ذكره بظرف. وقينة ظروف، كصبور. واستظرفه: وجده ظريفا. وتظارف: تكلف الظرف. ويا مظرفان، كياملكعان، كما في الأساس. وأظرف الرجل: كثرت أوعيته. وظارفني فظرفته: كنت أظرف منه، عن ابن القطاع.

##### Türkçe

**الظرف**: kap; ondan nahivciler nezdinde zaman ve mekân zarfı; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. Çoğulu: **ظروف**. **الليث** dedi: **الظرف**: her şeyin kabı; hatta ibrik, içindekinin kabıdır. Dedi: sözde, başkaları için yerler olan sıfatlar **ظروف** diye adlandırılır; **أمام** ve **قدام** ve bunların benzerleri gibi. “**خلفك زيد**” dersin; ancak, içindekinin zarfı olduğu için mansup olmuştur; ve o, başkası için bir yerdir. Başkası dedi: **الخليل** onları **ظروف** diye adlandırır; **الكسائي** onları **المحال** diye adlandırır; **الفراء** onları **الصفات** diye adlandırır; mânâ birdir. **أبو حنيفة** dedi: bitkinin kılıfları, içinde tane bulunan her **ظرف**tır; böylece **الظرف**ı tane için kıldı. Ve **الظرف**: zekâ/akıllılık; **الصحاح**’ta olduğu gibi; imamlar bunu böylece açıkça ifade ettiler. Şeyhimiz dedi: ve bazı peltekler onu damme ile söylerler; onunla, kap olan **الظرف** ile arasını ayırmak için; bu, sırf bir yanlıştır; bunu söyleyen yoktur. Ve adam **ظرف** oldu; **كرم** gibi, **ظرفا** ve **ظرافة** (olarak); **الصحاح**’ta olduğu gibi; bu azdır. Ve **اللسان**’da: şiirde **ظرافة** caizdir; ve **المحكم**’de ve **الخلاصة**’da onun azlığı açıkça ifade edilmiştir. Şeyhimiz dedi: ve başkasının sözü onun çokluğunu destekler; ve kıyas onu destekler; o, **ظريف**tir; **قوم ظرفاء**’dan; bu, **اللحياني**’dendir. **ابن بري** dedi: ve demişlerdir: **ظرف**; **كتب** gibi; ve **قوم ظراف**; **كتاب** gibi; ve **ظريفين**. Ve demişlerdir: **ظروف**. **الجوهري** dedi: sanki onu, ziyadeyi düşürdükten sonra cem etmişler. **سيبويه** dedi: yahut o, **المذاكير** gibidir; **ذكر** üzerine kırılmadı; **الخليل**’in iddiası böyledir. Yahut **الظرف** ancak dilde (olur); **الظريف** ise beliğ, sözü iyi olandır; bunu **الأصمعي** ve **ابن الأعرابي** söyledi; ve Ömer’in hadisteki sözüyle delil getirdiler: “**إذا كان اللص ظريفا لم يقطع**” yani beliğ, sözü iyi olursa, kendisinden haddi düşüren şeyle kendisi hakkında hüccet getirir. **ابن الأعرابي** artırdı: ve tatlılık iki gözde, ve güzellik ağızda, ve cemal burundadır. Yahut o, yüz ve heyet güzelliğidir; “**وجه ظريف**” ve “**هيئة ظريفة**” denir. Yahut yüzde ve dilde olur; “**وجه ظريف**” ve “**لسن ظريف**” denir; bunu **الكسائي** söyledi; ve “**ما أظرف زيد**”i — istifhamda — caiz gördü: “dili mi daha **أظرف**, yoksa yüzü mü?” Ve dilde **الظرف**: belâgat ve ibarenin güzelliği; yüzde: güzellik. Yahut **الظرف**: **البزاعة** ve kalbin zekâsı; bunu **الليث** söyledi. Ve **البزاعة** ( **الزاي** ile): o, **الظرافة** ve **الملاحة** ve **الكياسة**’dir; musannif için geçtiği üzere. **الجوهري** dedi: ve **البزاعة**, insanın övüldüğü şeylerdendir; ve çoğu nüshalarda **البراعة** ( **الراء** ile) bulunur; birincisi doğrudur. Yahut **الظرف**: şeyde maharet; Yemen ehli onu böyle adlandırır. Yahut onunla ancak çevik delikanlılar ve çevik kızlar vasıflanır; ve **الزول**: hafif (çevik)tir; ihtiyarlar ve efendiler değil; bunu **الليث** söyledi. **المبرد** dedi: **الظريف**, **الظرف**tan türemiştir; o da kaptır; sanki **الظريف**i edebin ve ahlâk güzelliklerinin kabı kılmıştır. Ve denir: “**تظرف** فلan, hâlbuki **ظريف** değildir”: onu tekellüf ettiğinde. **الراغب** dedi: fetha ile **الظرف**: nefsî, bedenî ve haricî faziletlerin umumunu toplayan bir hâlin adıdır; kap olan **الظرف**a benzetme olarak; ve onun üzerine vâki olması sebebiyle, ilim ve şecaat elde edene **ظريف** denildi; elbisesi ve süsü güzel olana **ظريف** denildi; elbisesi ve süsü güzel olana **ظريف** denildi; elbisesi ve süsü güzel olana **ظريف** denildi. Böylece **الظرف**, hürriyetten ve keremden daha umumîdir. Ve **الصلف** (harekeli): **الظرف**ta haddi aşmaktır; ve bunun üstünde, kibirlenerek iddiadır; bunu **الخليل** söyledi. Ve hadiste: “**آفة الظرف الصلف**”; şeyhimiz onu nakletti. Ve **الظراف**; **غراب** ve **رمان** gibi: **الظريف**tir; ancak ikincisi birinciden daha çoktur; **الطوال** ve **الطوال** gibi. Birincinin cemi **ظرفاء**; **اللحياني**’dendir; ikincinin cemi **ظرافون** (vav ve nun ile). Ve denir: “o, **نقي الظرف**tır”: yani emin, hain olmayan; bu mecazdır. Ve “onu **بظرفه** gördüm”:

  yani bizzat kendisiyle. Ve **الأساس**’ta: kendi gözüyle; dedi: ve o, bir temsildir; “metayı **بظرفه** aldım” sözünden. Ve denir: “adam **أظرف** etti”: **الجوهري**’nin naklettiğine göre, **ظرفاء** oğullar doğurduğunda. Ve “falancayı **أظرف** etti”; bütün nüshalarda böyledir; o yanlıştır; doğrusu **متاعا**dır: ona bir **ظرف** yaptığında; **العباب**’ın nassı olduğu üzere. yani bizzat kendisiyle. Ve **الأساس**’ta: kendi gözüyle; dedi: ve o, bir temsildir; “metayı **بظرفه** aldım” sözünden. Ve denir: “adam **أظرف** etti”: **الجوهري**’nin naklettiğine göre, **ظرفاء** oğullar doğurduğunda. Ve “falancayı **أظرف** etti”; bütün nüshalarda böyledir; o yanlıştır; doğrusu **متاعا**dır: ona bir **ظرف** yaptığında; **العباب**’ın nassı olduğu üzere.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **امرأة ظريفة**; ve kadınlardan **ظرائف** ve **ظراف**. **سيبويه** dedi: teكسير’de müzekkerine muvafakat etti; yani **ظراف**’ta. **اللحياني** rivayet etti: “**اظرف**; eğer **ظارفا** isen.” Ve hâl hakkında dediler: “o, elbette **لظريف**tir.” Ve “adam hakkında **أظرف**”: onu **ظرف** ile zikretti. Ve **قينة ظروف**; **صبور** gibi. Ve “onu **استظرفه**”: onu **ظريف** buldu. Ve “**تظارف**”: **الظرف**ı tekellüf etti. Ve “**يا مظرفان**”; “**ياملكعان**” gibi; **الأساس**’ta olduğu üzere. Ve “adam **أظرف** etti”: kapları çoğaldı. Ve “beni **ظارفني**; ben de onu **ظرفته**”: ondan daha **أظرف** idim; **ابن القطاع**’tan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ظَرُفَ
1 ظَرُفَ ذ , (T, S, M, &c.,) inf. n. ظَرَافَةٌ, (S, Msb,) or ظَرْفٌ and ظَرَافَةٌ, (T, M, Mgh, * O, K,) but the latter is rare, (K,) allowable in poetry, (T, M,) or, as some say, is of frequent occurrence, and confirmed by analogy, (MF, TA,) said of a man, (S, O,) [or only of a young man, and ظَرُفَت of a young woman,] He possessed the quality, or qualities, termed ظَرْف meaning as expl. below [i. e. excellence, or elegance, in mind, manners, and address or speech; and in person, countenance, or garb, guise, or external appearance; or all of these qualities combined: he was, or became, clever, ingenious, intelligent, or acute in intellect; well-mannered, well-bred, accomplished, or polite; beautiful in person or countenance; elegant, or graceful; or elegant in garb, guise, or external appearance]. (T, S, O, Msb, K.) -A2- See also what here follows.

3 ظَاْرَفَ ↓ ظَارَفَنِى فَظَرَفْتُهُ [He vied, or contended, with me in ظَرْف] and I was more ظَرِيف (كُنْتُ ↓ أَظْرَفَ) than he. (IKtt, TA.)

اظرف
4 اظرف ذ He (a man) had many [ظُرُوف, or] receptacles [of any kind]. (TA.) ― -b2- And He begat, (S, Mgh, O, K,) or had born to him, (M,) children that were ظُرَفَآء (S, M, O, K) or ظِرَاف [pls. of ظَرِيف, q. v.]. Mgh.) ― -b3- اظرف بِالرَّجُلِ He mentioned the man as possessing ظَرْف. (M, TA.) ― -b4- And اظرف فِى العِبَارَةِ is explainable [as meaning He was elegant, or eloquent, in the expression, or phrase, or speech], if the saying be received from those who are trustworthy: if not, it is correctly أَطْرَفَ, with the unpointed ط; meaning “ he said what was novel and pleasing. ” (Mgh.) -A2- اظرف المَتَاعَ, (O,) in the K, erroneously, فُلَانًا, (TA,) He put, or assigned, or made, a ظَرْف [or receptacle] for the goods. (O, TA.)

تظرّف
5 تظرّف ذ He affected ظَرْف; (S, O, K;) as also ↓ تظارف. (TA.) One says, فُلَانٌ يَتَظَرَّفُ وَلَيْسَ بِظَرِيفٍ [Such a one affects ظَرْف and he is not ظَرِيف]. (TA.)

6 تَظَاْرَفَ see the next preceding paragraph.

استظرفهُ
10 استظرفهُ ذ He found him [or held him] to be ظَرِيف. (O, * TA.)

ظَرْفٌ
ظَرْفٌ ذ A receptacle (Lth, T, S, M, Mgh, O, Msb, K) of anything; (Lth, T, M;) [a vessel, or vase;] an اـِبْرِيق is thus termed as being a ظرف for what is in it: (Lth, T, TA:) and AHn applies it to a seed-vessel, or pericarp, or a cell of a pericarp: (M, TA:) [and it is also applied to a case, or cover, for a book or the like:] the pl. is ظُرُوفٌ: (T, S, * M, Mgh, O, Msb, K:) أَظْرَافٌ is a mistake. (Mgh.) [Applying it to a vessel of silver,] Har uses it as meaning “ silver. ” (P. 614 [referring to a phrase in p. 213].) One says, أَخَذْتُ المَتَاعَ بِظَرْفِهِ [I took the goods with the receptacle thereof]. (A, TA.) And hence, (A, TA,) رَأَيْتُهُ بِظَرْفِهِ (tropical:) I saw him himself. (A, O, K, TA.) And هُوَ نَقِىُّ الظَّرْفِ (tropical:) He is faithful, (O, K, TA,) not treacherous. (M, O, K, TA.) ― -b2- And hence (assumed tropical:) [An adverbial noun of place or of time, implying the meaning of the preposition فى; and also by some applied to a noun of place or of time together with that preposition; i. e.] what are termed ظَرْفُ المَكَانِ and الزَّمَانِ, (O,) pl. ظُرُوفُ الزَّمَانِ and المَكَانِ: (S, M: *) the descriptive terms that denote the places [or times] of things are called ظُرُوفٌ: (Lth, T:) they are thus termed by Kh; and by Ks, مَحَالُّ; and by Fr, صِفَاتٌ. (T.) ― -b3- Also [Excellence, or elegance, in mind, manners, and address or speech; and in person, countenance, or garb, guise, or external appearance; or all of these qualities combined:] a term denoting a condition that combines the generality of mental and bodily and extrinsic excellences; likened [by reason of its comprehensiveness] to the receptacle thus called: (Er-Rághib, TA:) or cleverness, ingeniousness, intelligence, or acuteness in intellect; syn. كِيَاسَةٌ, (S, O, K,) or كَيْسٌ, (Mgh, Msb,) and ذَكَآءٌ: (Mgh:) or i. q. بَرَاعَةٌ, and ذَكَآءُ قَلْبٍ; [the former meaning excellence in knowledge, or other qualities; or accomplishment, or perfection, in every excellence, and in goodliness;] ('Eyn, M, O, Msb, K; *) thus accord. to most of the copies of the K [as well as the 'Eyn and M and O and Msb], but correctly بَزَاعَة, with the letter زاى: (TA:) [if so, these two explanations (بَزَاعَةٌ and ذَكَآءُ قَلْبٍ) add nothing to others here given:] or skilfulness (M, K, TA) in a thing (M, TA) is thus termed by the people of El-Yemen: (TA:) or it is in the tongue, (IAar, T, K,) only; (K;) meaning beauty of expression, (M, L, TA,) and eloquence; (L, TA;) and حَلَاوَةٌ is in the eyes, and مَلَاحَةٌ is in the mouth, and جَمَالٌ is in the nose: (IAar, T:) or beauty of garb, guise, or external appearance: (M:) or beauty of face, and of garb, guise, or external appearance: (O, K:) or it is in the face and in the tongue: (Ks, O, K:) or goodliness, or beauty; and أَدَب [as having the meaning first assigned to ظَرْفٌ in this sentence, i. e. excellence, or elegance, in mind, manners, or address or speech; or as meaning good breeding, good manners, politeness, or polite accomplishments]: (Msb:) or, as an inf. n., the being elegant, graceful, or beautiful: and the being intelligent, sagacious, or acute in intellect: (KL:) accord. to the author of the 'Eyn, (O,) it is only an attribute of young men and young women (M, O, Msb, * K) that are acute in intellect, clever, or skilful; (M, O, K;) not of elders, nor of lords, or chiefs: (M, K:) but as meaning كِيْسٌ, it is common to young persons and elders: (Msb:) some of those who affect distinctness of speech by twisting the sides of the mouth say that the word is ↓ ظُرْفٌ, with damm, to distinguish it from ظَرْفٌ meaning “ a receptacle; ” but this is a sheer mistake. (MF, TA.)

ظُرْفٌ
ظُرْفٌ ذ : see what immediately precedes.

ظَرْفِيَّةٌ
[ ظَرْفِيَّةٌ ذ , a term of grammar, The quality of denoting place, or time, adverbially, by a noun implying the meaning of the preposition فِى; and also, accord. to some, by a noun together with that preposition. One says مَنْصُوبٌ عَلَى الظَّرْفِيَّةِ, meaning Put in the accusative case as denoting place, or time, adverbially.]

ظُرَافٌ
ظُرَافٌ ذ : see ظَرِيفٌ, near the beginning and near the end.

ظَرُوفٌ
[ ظَرُوفٌ ذ perhaps signifies Possessing the quality, or qualities, termed ظَرْف, in a great, or an extraordinary degree: used alike as masc. and fem.: for I find it stated that] one says قَيْنَةٌ ظَرُوفٌ [A female slave, or slave-songstress, that is very intelligent or skilful or elegant &c.]. (TA. [But I think it most probable that this is a mistranscripfor قِتْيَةٌ ظُرُوفٌ, a phrase which I find in the T, and there expl. as meaning ظُرَفَآءُ.])

ظَرِيفٌ
ظَرِيفٌ ذ Possessing the quality, or qualities, termed ظَرْف; (T, S, M, O, Msb, K;) as also ↓ ظُرَافٌ, (Lh, M, O, K,) the two being like طَوِيلٌ and طُوَالٌ, (O,) [or the latter has an intensive signification, (see طُوَالٌ, and see also the “ Durrat el-Ghowwás, ” in De Sacy's Anthol. Gramm. Arabe, p. 48 of the Ar. text,)] and ↓ ظُرَّافٌ, (M, K,) or this last, which is like طُوَّالٌ, denotes more than ظُرَافٌ without teshdeed: (O:) accord. to Mbr, it is derived from ظَرْف signifying “ a receptacle, ” as though meaning a receptacle for excellence, or elegance, in mind, manners, or address or speech: (TA:) [it may be rendered, agreeably with explanations of ظَرْفٌ, excellent, or elegant, in mind, manners, and address or speech; and in person, countenance or garb, guise, or external appearance: or clever, ingenious, intelligent, or acute in intellect; well-mannered, well-bred, accomplished, or polite; beautiful in person or countenance; elegant, or graceful; &c.:] and is expl. as meaning eloquent; thus by As and IAar: and possessing knowledge and courage: and goodly, or beautiful, in clothing, and in outer apparel: (TA:) and is used by the people of El-Yemen as meaning skilful: (O:) and, as Ks says, it is applied as an epithet to a tongue, and to a face: (TA:) the pl. of ظَرِيفٌ is ظِرَافٌ (S, M, O, Msb, K) and ظُرَفَآءُ (T, S, O, Msb, K) and ظَرِيفُونَ (O, K) and ظُرُفٌ, (S, M, IB, K,) a form sometimes used, (IB, TA,) and ظُرُوفٌ, (T, S, M, O, K,) also a form sometimes used, (S, O,) approvable in poetry, (T,) as though formed from ظَرْفٌ, or [anomalous] like مَذَاكِيرُ (S, O, K) accord. to Kh (S, O) and Sb: (TA:) the pl. of ↓ ظُرَافٌ is ظُرَفَآءُ: (Lh, M, K:) and the pl. of ↓ ظُرَّافٌ is ظُرَّافُونَ: (M, K:) the fem. of ظَرِيفٌ is ظَرِيفَةٌ; and the pl. of this is ظِرَافٌ, (Sb, T, M, Msb, TA,) like a pl. of the masc., (Sb, M, TA,) and ظَرَائِفُ. (T, M, TA.) It is said in a trad. of 'Omar, mentioned by IAar, (Mgh, O, TA,) and by As, (TA,) اـِذَا كَانَ اللِّصُّ ظَرِيفًا لَا يُقْطَعُ, (Mgh,) or لَمْ يُقْطَعْ, (O, TA,) meaning When the thief is eloquent (Mgh, O, TA) and intelligent, (Mgh,) he averts from himself the prescribed punishment by his pleading [so that he will not be, or is not, mutilated by amputation of the hand]. (Mgh, O, TA.)

ظَرِيفَةٌ
[ ظَرِيفَةٌ ذ , as a subst., A thing, and a saying, that is ظَرِيف, meaning elegant, &c.: pl. ظَرَائِفُ.]

ظُرَّافٌ
ظُرَّافٌ ذ : see ظَرِيفٌ, near the beginning and near the end.

ظَارِفٌ
ظَارِفٌ ذ [is distinguished from ظَرِيفٌ like as شَارِفٌ is from شَرِيفٌ, q. v.]. Lh mentions the saying اُظْرُفْ اـِنْ كُنْتَ ظَارِفًا [Possess thou ظَرْف if thou be one who will possess it]: in meaning the actual state, they said اـِنَّهُ لَظَرِيفٌ [Verily he is one who possesses ظَرْف]. (M.)

أَظْرَفُ
أَظْرَفُ ذ : see 3. Ks allows the saying, interrogatively, مَا أَظْرَفُ زَيْدٍ أَلِسَانُهُ أَظْرَفُ أَمٌ وَجْهُهُ [What is the part that is the more excellent in ظَرْف (or elegance, &c.), of Zeyd? is his tongue the more so, or his face?]. (TA.)

يَا مَظْرَفَانُ
يَا مَظْرَفَانُ ذ is an expression similar to يَا مَلْكَعَانُ [and مَكْذَبَانُ &c.; meaning O thou who possessest the quality, or qualities, of ظَرْف in a great, or an extraordinary degree]. (A, TA.)

##### Türkçe

ظَرُفَ
1 **ظَرُفَ** **ذ** , (T, S, M, &c.,) mastar ismi **ظَرَافَةٌ**, (S, Msb,) yahut **ظَرْفٌ** ve **ظَرَافَةٌ**, (T, M, Mgh, * O, K,) fakat ikincisi nadirdir, (K,) şiirde câizdir, (T, M,) yahut bazılarına göre çokça vâkidir ve kıyas ile teyit edilmiştir, (MF, TA,) bir adam hakkında söylenir, (S, O,) [yahut yalnız bir genç adam hakkında; ve genç bir kadın hakkında **ظَرُفَت**], Aşağıda açıklandığı üzere **ظَرْف** diye adlandırılan vasfı yahut vasıfları taşıdı [yani zihinde, ahlâkta ve hitapta yahut sözde; ve bedende, yüzde yahut giyimde, hâlde yahut dış görünüşte; yahut bu vasıfların hepsinin birleşimi: zeki, ince buluşlu, anlayışlı yahut zihince keskin; edepli, iyi terbiye görmüş, maharetli yahut nazik; bedence yahut yüzce güzel; zarif yahut latif; yahut giyimde, hâlde yahut dış görünüşte zarif oldu yahut oldu]. (T, S, O, Msb, K.) -A2- Burada ardından gelen şeye de bak.

3 **ظَاْرَفَ** ↓ **ظَارَفَنِى فَظَرَفْتُهُ** [Benimle **ظَرْف** hususunda yarıştı yahut çekişti] ve ben ondan daha **ظَرِيف** (كُنْتُ ↓ **أَظْرَفَ**) idim. (IKtt, TA.)

اظرف
4 **اظرف** **ذ** O (bir adam) çok [**ظُرُوف**, yahut] kap-kacak [herhangi bir türden kaplar] sahibi oldu. (TA.) ― -b2- Ve O doğurdu, (S, Mgh, O, K,) yahut kendisine doğurtuldu, (M,) **ظُرَفَآء** (S, M, O, K) yahut **ظِرَاف** [**ظَرِيف**’in çoğulları; bk. o] olan çocuklar. Mgh.) ― -b3- **اظرف بِالرَّجُلِ** O adamı **ظَرْف** sahibi olarak andı. (M, TA.) ― -b4- Ve **اظرف فِى العِبَارَةِ** sözü, eğer söz güvenilir kimselerden alınmışsa [“ifadede, ibarede yahut sözde zarif yahut beliğ oldu” mânâsıyla] açıklanabilir: değilse, doğrusu noktasız **ط** ile **أَطْرَفَ**’tır; mânâsı “yeni ve hoş olanı söyledi”dir. (Mgh.) -A2- **اظرف المَتَاعَ**, (O,) K’da yanlış olarak **فُلَانًا**, (TA,) O, eşya için bir **ظَرْف** [yahut kap] koydu, yahut tahsis etti, yahut yaptı. (O, TA.)

تظرّف
5 **تظرّف** **ذ** O, **ظَرْف**’e özenip yapmacık yaptı; (S, O, K;) bunun gibi ↓ **تظارف** da. (TA.) Şöyle denir: **فُلَانٌ يَتَظَرَّفُ وَلَيْسَ بِظَرِيفٍ** [Falanca **ظَرْف**’e özenir, hâlbuki **ظَرِيف** değildir]. (TA.)

6 **تَظَاْرَفَ** bir önceki paragrafa bak.

استظرفهُ
10 **استظرفهُ** **ذ** O, onu **ظَرِيف** buldu [yahut onu **ظَرِيف** saydı]. (O, * TA.)

ظَرْفٌ
**ظَرْفٌ** **ذ** Herhangi bir şeyin kabı (Lth, T, S, M, Mgh, O, Msb, K); (Lth, T, M;) [bir kap, yahut vazo;] **اـِبْرِيق** içindekine **ظَرْف** olduğu için böyle adlandırılır: (Lth, T, TA:) ve AHn bunu tohum kabına, yahut perikarpa, yahut perikarpın bir hücresine uygular: (M, TA:) [ve ayrıca bir kitap ve benzeri için kılıf yahut örtüye de uygulanır:] çoğulu **ظُرُوفٌ**’tur: (T, S, * M, Mgh, O, Msb, K:) **أَظْرَافٌ** hatadır. (Mgh.) [Bunu gümüş bir kaba uygulayarak] Har onu “gümüş” mânâsında kullanır. (P. 614 [p. 213’teki bir ibareye atıfla].) Şöyle denir: **أَخَذْتُ المَتَاعَ بِظَرْفِهِ** [Eşyayı kabıyla aldım]. (A, TA.) Ve bundan dolayı, (A, TA,) **رَأَيْتُهُ بِظَرْفِهِ** (mecaz:) Onu bizzat kendisini gördüm. (A, O, K, TA.) Ve **هُوَ نَقِىُّ الظَّرْفِ** (mecaz:) O vefalıdır, (O, K, TA,) hain değildir. (M, O, K, TA.) ― -b2- Ve bundan dolayı (mecaz olduğu varsayılarak:) [**فِى** edatının mânâsını içeren bir isimle yer yahut zaman zarfı olan; ve bazılarına göre o edatla birlikte yer yahut zaman ismine de uygulanır; yani] **ظَرْفُ المَكَانِ** ve **الزَّمَانِ** diye adlandırılan şeyler, (O,) çoğulu **ظُرُوفُ الزَّمَانِ** ve **المَكَانِ**: (S, M: *) şeylerin yerlerini [yahut zamanlarını] gösteren vasıf lafızlarına **ظُرُوفٌ** denir: (Lth, T:) Kh bunları böyle adlandırmıştır; Ks’ye göre **مَحَالُّ**; Fr’ye göre **صِفَاتٌ**. (T.) ― -b3- Ayrıca [zihinde, ahlâkta ve hitapta yahut sözde; ve bedende, yüzde yahut giyimde, hâlde yahut dış görünüşte; yahut bu vasıfların hepsinin birleşimi olan] bir hâli ifade eden bir isimdir; zihnî ve bedenî ve haricî üstünlüklerin umumunu birleştiren bir hâli gösterir; [kapsayıcılığı sebebiyle] bu adla anılan kaba benzetilmiştir: (Er-Rághib, TA:) yahut zihince keskinlik, ince buluşluluk, anlayışlılık; eş anlamlısı **كِيَاسَةٌ**, (S, O, K,) yahut **كَيْسٌ**, (Mgh, Msb,) ve **ذَكَآءٌ**: (Mgh:) yahut **بَرَاعَةٌ** ve **ذَكَآءُ قَلْبٍ** ile aynı mânâdadır; [birincisi ilimde yahut başka vasıflarda üstünlük; yahut her üstünlükte ve güzellikte maharet yahut kemal mânâsınadır;] ('Eyn, M, O, Msb, K; *) K nüshalarının çoğuna göre böyledir [aynı şekilde 'Eyn ve M ve O ve Msb’de], fakat doğrusu **بَزَاعَة**’dır, **زاى** harfiyle: (TA:) [öyleyse bu iki açıklama (**بَزَاعَةٌ** ve **ذَكَآءُ قَلْبٍ**) burada verilen diğerlerine bir şey katmaz:] yahut bir şeyde maharet (M, K, TA) (M, TA) Yemen halkınca böyle adlandırılır: (TA:) yahut dilde olur, (IAar, T, K,) yalnız; (K;) mânâsı ifadenin güzelliğidir, (M, L, TA,) ve belâgattir; (L, TA;) ve **حَلَاوَةٌ** gözlerde olur, **مَلَاحَةٌ** ağızda olur, **جَمَالٌ** burunda olur: (IAar, T:) yahut giyimin, hâlin yahut dış görünüşün güzelliğidir: (M:) yahut yüzün güzelliği ve giyimin, hâlin yahut dış görünüşün güzelliğidir: (O, K:) yahut yüzde ve dilde olur: (Ks, O, K:) yahut güzellik yahut güzelliktir; ve **أَدَب** [bu cümlede **ظَرْفٌ**’a ilk verilen mânâya sahip olarak, yani zihinde, ahlâkta yahut hitapta yahut sözde üstünlük yahut zarafet; yahut iyi terbiye, iyi ahlâk, nezaket yahut nezaket maharetleri mânâsında]: (Msb:) yahut bir mastar ismi olarak, zarif, latif yahut güzel olma; ve anlayışlı, basiretli yahut zihince keskin olma: (KL:) 'Eyn müellifine göre, (O,) bu yalnızca zihince keskin, zeki yahut maharetli olan genç erkeklerin ve genç kadınların (M, O, Msb, * K) sıfatıdır; (M, O, K;) yaşlıların, ne de efendilerin yahut reislerin: (M, K:) fakat **كِيْسٌ** mânâsıyla gençlere de yaşlılara da şâmildir: (Msb:) ağzın iki yanını bükerek konuşmada seçiklik taslayanlardan bazıları kelimenin ↓ **ظُرْفٌ**, damme ile, “kap” mânâsındaki **ظَرْفٌ**’tan ayırt etmek için olduğunu söylerler; fakat bu sırf bir hatadır. (MF, TA.)

ظُرْفٌ
**ظُرْفٌ** **ذ** : hemen önce geçene bak.

ظَرْفِيَّةٌ
[ **ظَرْفِيَّةٌ** **ذ** , nahiv terimi olarak, **فِى** edatının mânâsını içeren bir isimle yer yahut zamanı zarf olarak göstermenin vasfı; ve bazılarına göre o edatla birlikte bir isimle de. Şöyle denir: **مَنْصُوبٌ عَلَى الظَّرْفِيَّةِ**, mânâsı: yer yahut zamanı zarf olarak göstermek üzere mansup kılınmış.]

ظُرَافٌ
**ظُرَافٌ** **ذ** : başa yakın ve sona yakın yerde **ظَرِيفٌ**’e bak.

ظَرُوفٌ
[ **ظَرُوفٌ** **ذ** belki **ظَرْف** diye adlandırılan vasfı yahut vasıfları büyük yahut olağanüstü bir derecede taşıyan demektir: müzekker ve müennes için eşit kullanılır: zira] şöyle denildiğini buluyorum: **قَيْنَةٌ ظَرُوفٌ** [çok anlayışlı yahut maharetli yahut zarif vb. olan bir cariye yahut cariye-şarkıcı]. (TA. [Fakat bunun, T’de bulduğum ve orada **ظُرَفَآءُ** mânâsıyla açıklanan **قِتْيَةٌ ظُرُوفٌ** ibaresinin yanlış yazımı olması en muhtemeldir diye düşünüyorum.])

ظَرِيفٌ
**ظَرِيفٌ** **ذ** **ظَرْف** diye adlandırılan vasfı yahut vasıfları taşıyan; (T, S, M, O, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ظُرَافٌ** da, (Lh, M, O, K,) ikisi **طَوِيلٌ** ve **طُوَالٌ** gibidir, (O,) [yahut ikincisi şiddet (mübalağa) mânâsına sahiptir, (bk. **طُوَالٌ**, ve ayrıca De Sacy’nin Anthol. Gramm. Arabe’ındaki “Durrat el-Ghowwás”, Ar. metnin s. 48’ine de bak)] ve ↓ **ظُرَّافٌ** da, (M, K,) yahut bu sonuncu, **طُوَّالٌ** gibi olan, teşdid olmaksızın **ظُرَافٌ**’dan daha fazlasını ifade eder: (O:) Mbr’ye göre, “kap” mânâsındaki **ظَرْف**’tan türetilmiştir; sanki zihinde, ahlâkta yahut hitapta yahut sözde üstünlük yahut zarafet için bir kap demektir: (TA:) [**ظَرْفٌ**’ün açıklamalarına uygun olarak, zihinde, ahlâkta ve hitapta yahut sözde; ve bedende, yüzde yahut giyimde, hâlde yahut dış görünüşte üstün yahut zarif; yahut zeki, ince buluşlu, anlayışlı yahut zihince keskin; edepli, iyi terbiye görmüş, maharetli yahut nazik; bedence yahut yüzce güzel; zarif yahut latif; vb. diye tercüme edilebilir:] ve “beliğ” mânâsıyla açıklanır; As ve IAar böyle demiştir: ve ilim ve cesaret sahibi; ve giyimde ve dış elbisede güzel; (TA:) ve Yemen halkınca “maharetli” mânâsında kullanılır: (O:) ve Ks’nin dediği gibi, bir dile ve bir yüze sıfat olarak uygulanır: (TA:) **ظَرِيفٌ**’in çoğulu **ظِرَافٌ** (S, M, O, Msb, K) ve **ظُرَفَآءُ** (T, S, O, Msb, K) ve **ظَرِيفُونَ** (O, K) ve **ظُرُفٌ**, (S, M, IB, K,) bazen kullanılan bir kalıp, (IB, TA,) ve **ظُرُوفٌ**, (T, S, M, O, K,) yine bazen kullanılan bir kalıp, (S, O,) şiirde câiz, (T,) sanki **ظَرْفٌ**’tan yapılmış gibi; yahut [şâz olarak] **مَذَاكِيرُ** gibi, (S, O, K) Kh’ye göre (S, O) ve Sb’ye göre: (TA:) ↓ **ظُرَافٌ**’ın çoğulu **ظُرَفَآءُ**’dur: (Lh, M, K:) ve ↓ **ظُرَّافٌ**’ın çoğulu **ظُرَّافُونَ**’dur: (M, K:) **ظَرِيفٌ**’in müennesi **ظَرِيفَةٌ**’dir; bunun çoğulu **ظِرَافٌ**’tır, (Sb, T, M, Msb, TA,) müzekkerin çoğulu gibi, (Sb, M, TA,) ve **ظَرَائِفُ**. (T, M, TA.) IAar’ın zikrettiği, (Mgh, O, TA,) ve As’ın da, (TA,) 'Omar’dan bir rivayette şöyle denilmiştir: **اـِذَا كَانَ اللِّصُّ ظَرِيفًا لَا يُقْطَعُ**, (Mgh,) yahut **لَمْ يُقْطَعْ**, (O, TA,) mânâsı: Hırsız beliğ (Mgh, O, TA) ve anlayışlı olursa, (Mgh,) yalvarıp yakarmasıyla kendinden had cezasını uzaklaştırır [böylece elin kesilmesiyle sakatlanmaz yahut sakatlanmaz]. (Mgh, O, TA.)

ظَرِيفَةٌ
[ **ظَرِيفَةٌ** **ذ** , isim olarak, **ظَرِيف** olan bir şey ve bir söz; yani zarif vb.: çoğulu **ظَرَائِفُ**.]

ظُرَّافٌ
**ظُرَّافٌ** **ذ** : başa yakın ve sona yakın yerde **ظَرِيفٌ**’e bak.

ظَارِفٌ
**ظَارِفٌ** **ذ** [**ظَرِيفٌ**’ten, **شَارِفٌ**’in **شَرِيفٌ**’ten ayrıldığı gibi ayrılır; bk. o]. Lh şu sözü zikreder: **اُظْرُفْ اـِنْ كُنْتَ ظَارِفًا** [Eğer onu taşıyacak biri isen **ظَرْف** sahibi ol]: fiilî hâl mânâsında ise şöyle dediler: **اـِنَّهُ لَظَرِيفٌ** [Şüphesiz o **ظَرْف** sahibidir]. (M.)

أَظْرَفُ
**أَظْرَفُ** **ذ** : 3’e bak. Ks şu sözü, soru olarak, câiz görür: **مَا أَظْرَفُ زَيْدٍ أَلِسَانُهُ أَظْرَفُ أَمٌ وَجْهُهُ** [Zeyd’in **ظَرْف** (yahut zarafet vb.) bakımından daha üstün olan tarafı hangisidir? dili mi daha üstündür, yoksa yüzü mü?]. (TA.)

يَا مَظْرَفَانُ
**يَا مَظْرَفَانُ** **ذ** **يَا مَلْكَعَانُ** [ve **مَكْذَبَانُ** vb.] gibi bir ifadedir [mânâsı: **ظَرْف** diye adlandırılan vasfı yahut vasıfları büyük yahut olağanüstü bir derecede taşıyan ey sen]. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ظَرُفَ
ظَرُفَ U ( n. ac. ظَرْف 1 ,  ظَرَاْفَة 22t ),
a.  Was graceful, elegant, pretty.

b.  Was intelligent, quick-witted.

ظَرَّفَ
ظَرَّفَ II
a.  [ coll. ], Adorned, embellished.

أَظْرَفَ
أَظْرَفَ IV ,
a.  Had pretty, intelligent children.

تَظَرَّفَ
تَظَرَّفَ V ,
a.  Tried to appear graceful, intelligent.

b.  [ coll. ], Was adorned, embellished.

اِسْتَظْرَفَ
اِسْتَظْرَفَ X ,
a.  Considered graceful, elegant, pretty.

b.  Liked, sought after that which was elegant, pretty &c.

ظَرْف
ظَرْف 1 , ( pl. ظُرُوْف 27 ),
a.  Grace, elegance.

b.  Adverb; adverbial phrase.

c.  [ coll. ], Vessel, receptacle, vase; egg-cup; metal saucer.

d.  [ coll. ], Envelope.

ظَرْفِيّ
ظَرْفِيّ 1yi ,
a.  Adverbial.

ظَرَاْفَة
ظَرَاْفَة 22t ,
a.  see 1 (a) .

b.  Intelligence, quick-wittedness.

ظَرِيْف
ظَرِيْف 25 , ( pl. ظِرَاْف 23 ,  ظُرَفَآءُ 43 ),
a.  Graceful, elegant, pretty.

b.  Intelligent, quick-witted.

ظَرِيْفَة
ظَرِيْفَة 25t , ( pl. reg. &  ظَرَاْئِفُ 46 ),
a.  fem. of ظَرِيْف 25 .

##### Türkçe

**ظَرُفَ**
**ظَرُفَ** U ( n. ac. **ظَرْف** 1 , **ظَرَاْفَة** 22t ),
a. Zarif, şık, güzel idi.

b. Zeki, hazırcevap idi.

**ظَرَّفَ**
**ظَرَّفَ** II
a. [ topl. ], Süsledi, bezedi.

**أَظْرَفَ**
**أَظْرَفَ** IV ,
a. Güzel, zeki çocuklara sahip oldu.

**تَظَرَّفَ**
**تَظَرَّفَ** V ,
a. Zarif, zeki görünmeye çalıştı.

b. [ topl. ], Süslenmiş, bezenmiş oldu.

**اِسْتَظْرَفَ**
**اِسْتَظْرَفَ** X ,
a. Zarif, şık, güzel saydı.

b. Şık, güzel vb. olanı sevdi, aradı.

**ظَرْف**
**ظَرْف** 1 , ( pl. **ظُرُوْف** 27 ),
a. Zarafet, şıklık.

b. Zarf; zarf tümleci.

c. [ topl. ], Kap, kapkacak, vazo; yumurtalık; metal tabakçık.

d. [ topl. ], Zarf (mektup zarfı).

**ظَرْفِيّ**
**ظَرْفِيّ** 1yi ,
a. Zarfî.

**ظَرَاْفَة**
**ظَرَاْفَة** 22t ,
a. 1 (a)’ya bak.

b. Zekâ, hazırcevaplık.

**ظَرِيْف**
**ظَرِيْف** 25 , ( pl. **ظِرَاْف** 23 , **ظُرَفَآءُ** 43 ),
a. Zarif, şık, güzel.

b. Zeki, hazırcevap.

**ظَرِيْفَة**
**ظَرِيْفَة** 25t , ( pl. reg. & **ظَرَاْئِفُ** 46 ),
a. **ظَرِيْف** 25’in müennesi.
