# ظعن (ظ-ع-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%B9%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sizin göçünüz

- Harfler: ظ - ع - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ظَعْنِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/siga/%D8%B8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِكُمْ | Sizin göçünüz | 1 | 1 | [16:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/ayet/16:80.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Onun yünleri
2. [وبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve onun tüyleri
3. [أثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Eses hasır yapılan bitkidir
4. [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Culud deri demektir
5. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
6. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
7. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Şuurunda olurlar
8. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Beyt ev demektir
9. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
10. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Sikkin” bıçak demektir
11. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
12. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
13. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
14. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ظعن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%84.md), [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md), [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | أقم |
| Çekirdek Özet 1 | Çadır, yük ve aileyi binit üzerine toplayıp bir konaktan diğerine göç etmek |
| Çekirdek Özet 2 | Yeryüzündeki yerleşiklik ve hareket dengesinde taşınabilir barınak nimetinin hatırlatılması |
| Çekirdek Özet 3 | Mekân bağımlılığını aşan, mobil ve dinamik düzen kurabilme yeteneği |
| Kritik Hata Riski | Kökü rastgele bir yürüyüş veya bireysel yolculuk sanarak çadır, aile ve donanımla yapılan toplu yer değiştirme vasfını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ظع | Örtülü, mahfuz veya yüklü bir kütleyi bir yerden kaldırıp sevk etme devinimi | ن | Çekirdeğe süreklilik, akış ve bir intikal süreci katarak yüklerin toplanıp binitlerle menzilden menzile düzenli biçimde göçürülmesi anlamını pekiştirmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ظ | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | İkiz harfi olan ط imgesinden türetme olup sesin kalınlaşması ve peltekleşmesiyle korunaklı bir mahfazayı, örtülü ve emniyetli binit çadırını temsil eder |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Yönelişin yöneldiği su kaynağını, otlağı, hedef menzili ve göç yolundaki gözetimi temsil eder |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yol boyunca uzayıp giden kervan akışını, hareketin sürekliliğini ve hayatın intikalini simgeler |
| ظعن | Korunaklı mahfaza ile hedefe doğru sürekli intikal | Ailenin ve yükün korunaklı havdeçler içinde su ve otlak hedefine doğru düzenli bir hat boyunca göç etme hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Badiye hayatında su ve otlak aramak veya sıcaktan kaçmak amacıyla çadırları söküp develere yüklemek, kadın ve çocukları havdece bindirerek göç etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem çöl şairlerinin kabile göçünü ve sevgilinin mahfeler içinde ayrılışını tasvirinde geçer: تَبَيَّنْ خليلي هل تَرى من ظعائنٍ / لميّة أمثالِ النّخيلِ المَخَـارِفِ |
| Erken Arapça kullanım | Deveye bağlanan semer ipine ظِعَان, göç için tahsis edilen binit devesine ظَعُون, havdeç içindeki kadına veya doğrudan binitli kafileye ظَعِينَة denmesi |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ظعن kökü, merkezi çöl yaşantısına ve pastoral göçebelik pratiğine özgü yüksek düzeyde uzmanlaşmış bir terimdir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve Doğu Sami kolunda doğrudan bu üçlü kök morfolojisiyle birebir örtüşen yaygın bir göç fiili tespit edilememektedir; bu durum kelimenin Güney Sami ve Arap Yarımadası bedevi hayat tarzının kendine has göç dinamikleri içinde kristalleştiğini gösterir. İbranicede yük yükleme ve göç etme anlamı için צ-ע-ן (ṣ-ʿ-n) kökü çadır kazıklarının sökülmesi ve göç bağlamında paralel bir anlamsal damar taşır. Arapçada kök, yalnızca yer değiştirmeyi değil, göç esnasında kadının, çadırın ve binit takımının emniyetini sağlayan donanımlarla birlikte hareketi merkeze almıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çöl göçü, havdeç ve yük donanımı | Yerleşiklik karşıtı olarak obanın bütün unsurlarıyla kalkıp başka bir su başına taşınması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צען (çadır sökmek, göç etmek) | Çadır hayatının intikali ve göçebelik eylemiyle semantik paralellik gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ظعن | Anlamlı | Göç etmek, intikal | Yükü ve aileyi binit üstünde taşıyarak menzil değiştirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ظنع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde mühmel kabul edilmiştir |
| [عظن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%86.md) | Anlamlı | Zorluk, darlık | Bir işte güçlükle karşılaşmak veya bedensel sertlik | Tahdhīb al-Lugha müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| [عنظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%B8.md) | Anlamlı | Sıkıntı verme, kabalık | İnatlaşmak, huysuzluk etmek veya çirkin davranmak | Çekirdeğin sertlik ve direnç boyutunu taşır; Kur'an'da geçmez |
| نظع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde mühmel kabul edilmiştir |
| [نعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B8.md) | Anlamlı | Dikleşme, sertleşme | Organın kanla dolarak dikelmesi ve gerilmesi | Fiziksel gerilim ve kalkış hareketi; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ظعن | Merkez | Göç ve intikal | Çadır, aile ve yüklerle birlikte toplu ve donanımlı yer değiştirme | Badiye kültürüne özgü taşınabilir ev ve kafile hareketi |
| [رحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%84.md) | Komşu | Göç ve intikal | Binit semerini vurup yola çıkma odaklı hareket | Bireysel veya kafile düzeyinde semer bağlama eylemi öne çıkar |
| [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) | Komşu | Hareket ve akış | Durmaksızın yolda akıp gitme ve mesafe katetme | Taşınan yük veya çadırdan ziyade yoldaki yürüyüşün kendisi |
| [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Yolculuk ve açılma | Bilinen çevreden çıkıp yabancı ufuklara açılma | Mekândan ayrılıp görünür olma ve zahmete katlanma boyutu |
| أقم | Zıt | Yerleşiklik ve sebat | Bir mekânda çadır kurup sabit kalma, ikamet etme | Hareketi durdurup mekânı vatan edinme durumu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ظعن | Göç etmek, kafileyle intikal | Binit, çadır ve aileyle yapılan planlı yer değiştirme | Kesin |
| Latince | migratio, decessio | Göç etme, yer değiştirme | Mekânsal intikali karşılar ancak havdeç ve kabile göçü nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | migration, nomadic transit | Göç, konargöçer intikali | Toplu yer değiştirmeyi verir; deve sırtındaki korunaklı seyahat bağlamı eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Abzug, Nomadenzug | Göç etme, obanın hareketi | Göçebe bir topluluğun düzenli kalkışını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | transhumance, transmigration | Mevsimlik göç, yer değiştirme | Otlak ve su arayışındaki dönemsel yer değiştirmeyi iyi yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ظَعْنِكُمْ | Göç günü, intikal vakti | İlahi nimetlerin sayıldığı, hafif ve taşınabilir hayvan derisinden çadırların göç esnasındaki kolaylığının zikredildiği bağlam (Nahl [16:80](https://lisan.digital/tr/ayet/16:80.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ayetlerdeki nimet delili | İnsanın yeryüzündeki hareket serbestisi ve doğanın insana boyun eğdirilişi | Tabiatın insan hayatını kolaylaştıracak esneklikte yaratılması |
| Fıkıh | Sefer hükümleri | Göç halindeki kabilelerin mukimlik ve seferilik ölçüleri, namazın kısaltılması | Hükmi seferilik ile konargöçer göçün ayrımı |
| Tefsir | Nahl suresi tefsirleri | Deriden yapılan seyyar barınakların göç ve ikamet hallerindeki hafifliği | Yerleşik konfor ile mobil esnekliğin nimetsel dengesi |
| Hadis | ظعينة kelimesi üzerinden güven ortamı | Bir kadının havdeci içinde tek başına Hire'den Kâbe'ye kadar güvenle seyahat edebilmesi | Asayiş, can güvenliği ve yol emniyetinin zirvesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dünya hayatının mahiyeti | Fanilik ve seyyahlık bilinci | Kalıcı yurt ile geçici durak ayrımını pekiştirme | İnsanın yeryüzünde bir göçebe gibi hafif ve bağımsız yaşaması | Kesin |
| İlmi | Çevre ve ekoloji uyumu | Dinamik adaptasyon | İklimsel ve coğrafi krizlerde yer değiştirebilme kabiliyeti | Taşınabilir materyal teknolojisinin yaşamı sürdürmedeki rolü | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal mobilite | Otonom kabile yapısı | Merkezî baskıdan göç yoluyla sakınma imkânı | Coğrafi hareketliliğin siyasi tahakküme karşı bir savunma olması | Güçlü |
| İktisadi | Pastoral iktisat | Kaynak optimizasyonu | Otlak ve su kaynaklarının mevsimlik kullanımı | Tüketilen alanın yenilenmesine imkân tanıyan döngüsel üretim | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dinamik sistemlerde koordinat ötelemesi ve taşınabilirlik | Bir sistemin iç yapısını ve dengesini bozmadan tüm bileşenleriyle yeni bir uzamsal konuma aktarılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Konargöçer sosyolojisi ve mekânsal esneklik | Topluluğun sabit yapılara bağımlı kalmaksızın kriz dönemlerinde varlığını koruyabilme yeteneği | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece modern turistik veya bireysel bir seyahat gibi algılayarak arkasındaki çadır, ocak ve kabile donanımını göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kavramı, yerleşiklikle zıtlık içinde fakat birbirini tamamlayan iki temel insanlık durumundan (göç ve ikamet) biri olarak sunar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl [16:80](https://lisan.digital/tr/ayet/16:80.md) ayetindeki nimetin sadece deri veya çadırdan ibaret sanılması; oysa asıl nimetin hareket halinde dahi insana eşlik eden hafiflik ve korunma imkânı olduğunun kaçırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun yeryüzündeki varoluşsal iki halinden biri olan hareketi ve bu hareket sırasındaki sığınma/barınma ihtiyacına verilen ilahi cevabı gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsana bahşedilen fıtri, teknik ve coğrafi imkânların sıralandığı nimet ve tefekkür ayetlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Medeniyetin yalnızca taş binalardan ibaret olduğu zannını yıkar; taşınabilir, hafif ve tabiatla uyumlu barınma biçimlerinin de ilahi bir lütuf ve yüksek bir akıl olduğunu gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Çadırı, aileyi ve eşyayı binitlere yükleyip korunaklı biçimde menzilden menzile göç etmek.
- Soyut anlam: Sistemin bütünlüğünü ve emniyetini koruyarak mekânsal sınırlılıkları aşma ve dinamik adaptasyon sağlama devinimi.
- Sistematik karşılık: Sabitlik ile akışkanlık arasındaki dengede, varlığın çözülmeden yer değiştirebilmesini sağlayan hafiflik ve taşınabilirlik ilkesi.
- LaTeX modeli: $$M(t) = \langle S, C \rangle \xrightarrow{\Delta x} M(t') = \langle S, C \rangle \quad \text{ile} \quad W \ll K$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$, konaklayan ve göç eden topluluğu; $S$, barınak ve eşya alt sistemini; $C$, aile ve can emniyetini temsil eder. Göç hareketi ($\Delta x$), sistemin iç yapısı ve korunaklılığı bozulmaksızın ($t$ anından $t'$ anına) gerçekleşir. $W$ taşınan donanımın ağırlığını ve zahmetini, $K$ ise sağlanan taşıma ve koruma kapasitesini simgeler; ayetteki hafiflik vurgusu ($W \ll K$) intikalin külfet değil nimet olduğunu matematiksel bir oranla gösterir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D8%B9%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Nahl 16:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/ayet/16:80.md) — ظَعْنِكُمْ

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا وَأَشْعَارِهَا أَثَاثًا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ

Meal (IK): Allah evlerinizi sizin için bir huzur ve sükun yeri yaptı ve size hayvan derilerinden; gerek göç gününde gerek konduğunuz günde hafifçe taşıyacağınız evler; yünlerinden, yapağılarından, kıllarından bir zamana kadar giyimlik, döşemelik ve ticaret kumaşı verdi.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والظاء والنون معهما
ع ن ظ، ظ ع ن، ن ع ظ مستعملات
عنظ:
العُنْظُوانُ نباتٌ إذا استكثر منه البعيرُ وَجِعَ بطنُه. عَظِيَ البعير عظىً فهو عظٍ. النون زائدة، وأصل الكلام: العين والظاء والواو، ولكنّ الواو إذا بنيت منه فَعِلَ قلت: عَظِيَ مثل رَضِيَ، فالياء هو الواو وكسرته الضاد المكسورة، والدليل عليه الرِّضوان. قال:
حرَّقها وارسُ عُنْظُوانِ
فاليومُ منها يومُ أَرْوَنانِ
وارس ثمرُهُ. والمُورِسُ الذي خرج وارسه. قال:
ماذا تقول نبتها تَلَمَّسُ
وقد دعاها العُنظوان المُخْلِسُ
والعُنْظُوانَةُ: الجرادةُ الأنثى، والجمعُ العُنْظُوانات.
ظعن:
ظَعَنَ يَظْعَنُ ظَعْناً وظُعوناً وظَعَناً وهو الشخوص.
والظَّعينةُ: المرأةُ، سُمّيت به لأنّها تَظْعَنُ إذا ظَعَنَ زوجُها، وتقيم إذا أقام. ويقال: لا بل الظّعينةُ الجملُ الذي يعتمل ويركب، وسمّيت ظعينةً لأنّها راكبتُه، كما سُمّيتْ المزادةُ راوية وإنما الرّاويةُ البعيرُ. قال:
تَبَيَّنْ خليلي هل تَرى من ظعائنٍ		لميّة أمثالِ النّخيلِ المَخَـارِفِ
والنّساء لا يُشَبَّهْنَ بالنخيل، وإنما تُشَبَّهُ بها الإِبل التي عليها الأحمال فهذا يبيّن لك أن الظَّعينةَ قد تكون البعير الذي يعتمل.
والظُّعُنُ: رجالٌ ونساءٌ جماعة.
نعظ:
نَعَظَ ذكرُ الرّجلِ يَنْعَظُ نَعْظاً ونُعُوظاً. وأَنْعَظَهُ يُنْعِظُهُ.
وهو أن ينتشر ما عند الرّجل، ومن المرأة الاهتياج إذا علاها الشبق. يقال: أنعظت المرأة.

##### Türkçe

باب العين والظاء والنون معهما
ع ن ظ، ظ ع ن، ن ع ظ kullanımdadır.

عنظ:
**العُنْظُوانُ** bir bitkidir; deve ondan çokça yerse karnı ağrır. Deve **عَظِيَ** olur; **عظىً** (olma) ile; o da **عظٍ**’dir. **النون** ziyadedir; sözün aslı: **العين** ve **الظاء** ve **الواو**’dur; fakat ondan **فَعِلَ** bina edildiğinde **عَظِيَ** dersin, **رَضِيَ** gibi; böylece **الياء** o **الواو**’dur ve onu, kesreli **الضاد** kırmıştır; bunun delili **الرِّضوان**’dır. Dedi ki:
حرَّقها وارسُ عُنْظُوانِ
فاليومُ منها يومُ أَرْوَنانِ
**وارس** onun meyvesidir. **المُورِسُ** ise **وارس**’ı çıkan kimsedir. Dedi ki:
ماذا تقول نبتها تَلَمَّسُ
وقد دعاها العُنظوان المُخْلِسُ
**العُنْظُوانَةُ**: dişi çekirge; çoğulu **العُنْظُوانات**.

ظعن:
**ظَعَنَ** **يَظْعَنُ**; **ظَعْناً** ve **ظُعوناً** ve **ظَعَناً** (olarak); o, göçüp gitmedir.
**الظَّعينةُ**: kadın; onunla adlandırıldı, çünkü kocası **ظَعَنَ** edince o da **تَظْعَنُ** eder, (kocası) ikamet edince o da ikamet eder. Ve denilir ki: hayır; bilakis **الظّعينةُ** yüklenip binilen devedir; **ظعينةً** diye adlandırıldı, çünkü o onun binicisidir; tıpkı **المزادةُ**’nın **راوية** diye adlandırılması gibi; hâlbuki **الرّاويةُ** deve(dir). Dedi ki:
تَبَيَّنْ خليلي هل تَرى من ظعائنٍ		لميّة أمثالِ النّخيلِ المَخَـارِفِ
Kadınlar hurma ağaçlarına benzetilmez; ancak üzerlerinde yükler bulunan develer ona benzetilir; bu da sana, **الظَّعينةَ**’nin yüklenip binilen deve olabileceğini açıklar.
**والظُّعُنُ**: erkekler ve kadınlar, bir topluluk.

نعظ:
Erkeğin zeker’i **نَعَظَ** eder; **يَنْعَظُ**; **نَعْظاً** ve **نُعُوظاً**. Ve onu **أَنْعَظَهُ**; **يُنْعِظُهُ**.
O, erkekte olan şeyin yayılıp dikilmesidir; kadında ise şehvet üzerine çıktığında azgınlıktır. Denilir ki: kadın **أنعظت**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ظَعَنَ، أي سار، ظَعْناً وظَعَناً بالتحريك. وقرئ بهما قوله تعالى: "يَوْمَ ظَعْنِكُمْ". وأظْعَنَهُ: سَيَّرَهُ. والظَعينَةُ: الهودج كانت فيه امرأةٌ أوْ لم تكن، والجمع ظُعْنٌ وظُعُنٌ، وظَعائِنُ وأظْعانٌ. وهذا بعير تُظَّعِنُهُ المرأةُ، أي تركبه. والظَعينَةُ: المرأة ما دامت في الهودج، فإذا لم تكن فيه فليست بظَعينَةٍ. وقال عمرو ابن كلثوم:
قِفي قبل التفرّق يا ظَعينانُخَبِّرْكِ اليقين وتُخْبِرينا
أراد: يا ظَعينَةُ. الكسائي: الظَعونُ: البعير الذي يُعتَمل ويُحمَل عليه. والظِعانُ: الحبل الذي يشدُّ به الهودج. قال كعب بن زهير:
له عُنُقٌ تُلْوى بما وُصِلَتْ بهودفّانِ يَشْتَفانِ كلَّ ظِعـانِ

##### Türkçe

**ظَعَنَ**, yani yürüdü; harekeli olarak **ظَعْناً** ve **ظَعَناً**. Ve onunla (bu iki okuyuşla) Yüce Allah’ın sözü okunmuştur: “**يَوْمَ ظَعْنِكُمْ**”. Ve **أظْعَنَهُ**: onu yürüttü. Ve **الظَعينَةُ**: içinde bir kadın olsun veya olmasın, kadın tahtırevanı; çoğulu **ظُعْنٌ** ve **ظُعُنٌ**, ve **ظَعائِنُ** ve **أظْعانٌ**. Ve bu, kadının **تُظَّعِنُهُ** olduğu bir devedir; yani ona biner. Ve **الظَعينَةُ**: kadın, tahtırevanın içinde bulunduğu müddetçe; eğer onun içinde değilse, **بظَعينَةٍ** değildir. Amr b. Külsûm dedi ki:
قِفي قبل التفرّق يا **ظَعينانُ**خَبِّرْكِ اليقين وتُخْبِرينا
Muradı: ey **ظَعينَةُ**. el-Kisâî: **الظَعونُ**: çalıştırılan ve üzerine yük yüklenen deve. Ve **الظِعانُ**: tahtırevanın onunla bağlandığı ip. Ka‘b b. Züheyr dedi ki:
له عُنُقٌ تُلْوى بما وُصِلَتْ بهودفّانِ يَشْتَفانِ كلَّ **ظِعـانِ**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والظاء مع النون
عظن ، عنظ ، ظعن ، نعظ : مستعملة .
عظن : أهمله الليث : وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : أعظن الرجل إذا غَلُظ جِسمه . قال وأنعظ إذا اشتهى الجماع . ولا أحفظ أعظن لغير ابن الأعرابيّ . وهو ثقة مأمون .
عنظ : قال ابن المظفّر : العُنْظُوان : نَبْت . قال : ونونه زائدة ، إذا استكثر منه البعير وَجِع بَطْنُه . قال : وأصل الكلمة عين وظاء وواو . قال : والعُنْظُوانة : الجرادة الأنثى . والعُنْظُب : الذكر . وروى أبو عُبَيد عن الفرّاء أنه قال : العُنْظُوان : الفاحش من الرجال ، والمرأة عُنْظُوانة .
قلت : ويقال للرجل البَذِيء والفاحش : إنه لعِنْظِيان ، والمرأة : عِنْظِيانة . ومثله رجل خِنْظِيان وامرأة خِنْظِيانة ، وهو يُعَنْظِي ويُخَنْذِي ويُخَنظى . وقال الراجز يصف امرأة :
باتت تعنظي بِكَ سَمْع الحاضر
أي تُسمِّع بكِ وتفضحك بشنيع الكلام بمَسْمع من الحاضر . والعُنْظُوان : ضرب من الحَمْض معروف يشبه الرِمْث غير أن الرمث أسبط منه ورقاً وأمرأ ، وأنجع للنَعَم . وعُنْظُوان : ماء لبني تميم معروف .
ظعن : الحرّانيّ عن ابن السكيت : يقال : هذا جمل تَظَّعِنه المرأةُ أي تركبه في سفرها وفي يوم ظَعْنها . وقال الله عزَّ وجلَّ : ( يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ ) ( النّحل : 80 ) وقرىء : ( ظَعَنِكم ) . والظَعْنُ : سير البادية لنُجْعة أو حضور ماء أو طلب مَرْتَع أو تحوّل من ماء إلى ماء أو من بلد إلى بلد . وقد ظَعَنوا يَظْعَنون . وقد يقال لكل شاخص لسفر في حجّ أو غزو أو مسير من مدينة إلى أخرى : ظاعِن ، وهو ضدّ الخافض ، يقال : أظاعن أنت أم مقيم ؟ وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الظعنة : السَفْرة القصيرة . أبو عُبيد عن الكسائيّ : الظَعُون : البعير الذي يُعتمل فيُحمل عليه . قال : والظِعَان : الحبل الذي يشدّ به الحِمْل . أبو عبيد عن أبي زيد قال : الظعائن : هي الهوادج ، كان فيها نساء أو لم يكن ، الواحدة ظَعِينة ، قال : وإنما سمّيت النساء ظعائن لأنهنّ يكنّ في الهوادج . وقال ابن السكيت : قال أبو عمرو يقال للبعير الذي تركبه الظعينةُ الظَعُون . قال : والظِعَان : النِسْعة التي يُشدّ بها الهوادج . قال : والظعائن : النساء في الهوادج . أبو عبيد عن الأصمعي : ظعينته وزوجه وقعيدته وعِرْسه . وقال الليث : الظعينة : المرأة لأنها تَظْعن إذا ظعن زوجها وتقيم بإقامته . قال : ويقال هو الجمل الذي يُركب ، وتسمى المرأة ظعينة لأنها تركبه . قال : وأكثر ما يقال الظعينة للمرأة الراكبة . وأنشد قوله :
تبصر خليلي هل ترى من ظعائن
لمية أمثال النخيل المخارف
قال : شبَّه الجمال عليها هوادج النساء بالنخيل . قال ابن السكيت : يقال : هذا جَمَل تظَّعِنه المرأة أي تركبه يوم ظعنها مع حَيّها .
نعظ : قال الليث : يقال : نعَظ ذَكَر الرجل يَنْعَظ نَعْظاً ونُعُوظاً ؛ وأنعظ الرجل إنعاظاً ، وأنعظت المرأة إنعاظاً إذا اهتاجت . قال : وإنعاظ الرجل : انتشار ذَكرِه . وأنشد أبو عبيدة :
إذا عَرِق المهقوع بالمرء أنعظت
حليلتُه وازداد رَشْحاً عجانُها
وقال ابن الأعرابي : أنعظ الرجل إذا اشتهى الجماع ، وأنعظت المرأة إذا اشتهت أن تُجامَع وقال أبو عُبيدة : إذا فتحت الفرس ظَبْيَتها وقبضَتْها واشتهت أن يضربها الحِصان قيل : انتعظت انتعاظاً .

##### Türkçe

عين ile **الظاء**’ın **النون** ile olan bâbı

**عظن** ، **عنظ** ، **ظعن** ، **نعظ** : kullanımdadır.

**عظن** : **الليث** onu ihmâl etti. **أبو العباس**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayet ettiğine göre dedi ki: Adam **أعظن** olur; cismi kalınlaştığı zaman. Dedi ki: Ve **أنعظ** olur; cinsel birleşmeyi arzuladığı zaman. **ابن الأعرابيّ**’den başkası için **أعظن**’ı hatırlamıyorum. Ve o, güvenilir, emîn bir kimsedir.

**عنظ** : **ابن المظفّر** dedi: **العُنْظُوان** : bir bitkidir. Dedi ki: Ve onun **النون**’u ziyadedir; deve ondan çok yediği zaman karnı ağrır. Dedi ki: Ve kelimenin aslı **عين** ve **ظاء** ve **واو**’dur. Dedi ki: Ve **العُنْظُوانة** : dişi çekirgedir. Ve **العُنْظُب** : erkektir. **أبو عُبَيد** **الفرّاء**’dan rivayet etti: O dedi ki: **العُنْظُوان** : erkeklerden edepsiz olan; kadın ise **عُنْظُوانة**’dır.

Dedim: Ve erkeğe, ağzı bozuk ve edepsiz olana: “O, elbette **عِنْظِيان**’dır” denir; kadın: **عِنْظِيانة**. Bunun benzeri: erkek **خِنْظِيان** ve kadın **خِنْظِيانة**; ve o **يُعَنْظِي** ve **يُخَنْذِي** ve **يُخَنظى**. Ve **الراجز** bir kadını vasfederek dedi:
باتت تعنظي بِكَ سَمْع الحاضر
Yani: Seninle (ilgili) işittirir ve hazır bulunanın işiteceği yerde çirkin sözle seni rezil eder. Ve **العُنْظُوان** : bilinen **الحَمْض**’dan bir türdür; **الرِمْث**’e benzer; ancak **الرِمْث** ondan yaprakça daha yayvan ve daha hazmı kolaydır ve davar için daha faydalıdır. Ve **عُنْظُوان** : **بني تميم**’e ait bilinen bir sudur.

**ظعن** : **الحرّانيّ** **ابن السكيت**’ten: Denir ki: Bu, kadının **تَظَّعِنه** ettiği bir devedir; yani onu yolculuğunda ve **ظَعْن** gününde biner. Aziz ve celîl Allah dedi ki: ( يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ ) ( **النّحل** : 80 ) ve şöyle de okunmuştur: ( **ظَعَنِكم** ). Ve **الظَعْنُ** : bedevînin; otlak aramak için yahut suya varmak için yahut mera talebi için yahut bir sudan bir suya ya da bir beldeden bir beldeye intikal için yürüyüşüdür. Ve onlar **ظَعَنوا** **يَظْعَنون**. Ve hac yahut gazâ yahut bir şehirden diğerine yürüyüş için sefere çıkan her kimseye de denir: **ظاعِن**; ve o, **الخافض**’ın zıddıdır. Denir ki: **أظاعن** sen misin yoksa mukim mi? **أبو العباس** **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti: Dedi ki: **الظعنة** : kısa yolculuktur. **أبو عُبيد** **الكسائيّ**’den: **الظَعُون** : çalıştırılan, üzerine yük yüklenen devedir. Dedi ki: Ve **الظِعَان** : yükün onunla bağlandığı iptir. **أبو عبيد** **أبي زيد**’den rivayet etti: Dedi ki: **الظعائن** : hevedec’lerdir; içinde kadınlar olsun ya da olmasın; teki **ظَعِينة**. Dedi ki: Kadınlara ancak **ظعائن** denildi; çünkü onlar hevedec’lerde olurlardı. **ابن السكيت** dedi: **أبو عمرو** dedi: **الظعينة**’nin bindiği deveye **الظَعُون** denir. Dedi ki: Ve **الظِعَان** : hevedec’lerin onunla bağlandığı kayıştır. Dedi ki: Ve **الظعائن** : hevedec’lerdeki kadınlardır. **أبو عبيد** **الأصمعي**’den: **ظعينته** ve eşi ve **قعيدته** ve **عِرْسه**. Ve **الليث** dedi: **الظعينة** : kadındır; çünkü kocası **ظعن** ettiği zaman o da **تَظْعن** eder ve onun ikametiyle ikamet eder. Dedi ki: Ve o, binilen devedir denir; ve kadın **ظعينة** diye adlandırılır; çünkü ona biner. Dedi ki: En çok, **الظعينة** binen kadın için söylenir. Ve onun sözünü inşâd etti:
تبصر خليلي هل ترى من ظعائن
لمية أمثال النخيل المخارف
Dedi ki: Üzerlerinde kadınların hevedec’leri bulunan develeri hurma ağaçlarına benzetti. **ابن السكيت** dedi: Denir ki: Bu, kadının **تظَّعِنه** ettiği bir devedir; yani kavmiyle birlikte **ظعن** gününde ona biner.

**نعظ** : **الليث** dedi: Denir ki: Adamın zeker’i **نعَظ** eder; **يَنْعَظ** **نَعْظاً** ve **نُعُوظاً**; ve adam **أنعظ** olur **إنعاظاً**; kadın da **أنعظت** olur **إنعاظاً**; kabardığı zaman. Dedi ki: Ve erkeğin **إنعاظ**’ı: zeker’inin dikleşmesidir. **أبو عبيدة** inşâd etti:
إذا عَرِق المهقوع بالمرء أنعظت
حليلتُه وازداد رَشْحاً عجانُها
Ve **ابن الأعرابي** dedi: Adam **أنعظ** olur; cinsel birleşmeyi arzuladığı zaman; kadın da **أنعظت** olur; kendisiyle cinsel birleşme arzuladığı zaman. Ve **أبو عُبيدة** dedi: Kısrak **ظَبْيَتها**’nı açtığı ve onu kapadığı ve aygırın onu aşmasını arzuladığı zaman: **انتعظت** **انتعاظاً** denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الظاء والعين وما يثلثهما)
(ظعن) الظاء والعين والنون أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يدلُّ على الشُّخوص من مكانٍ إلى مكان. تقول: ظَعَنَ يظعَن ظَعْناً وظَعَنَاً، إذا شَخَصَ. قال الله سبحانه: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الأَنْعَامِ بُيُوتاً تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ(1)﴾. والظَّعينة، ممَّا يقال فيه(2) فقال قوم: هي المرأة، وقال آخرُونَ: الظَّعائِنُ الهوادِجُ، كان فيها نساءٌ أو لم يكن. وهذا أصحُّ القولين؛ لأنَّه من أدوات الرَّحِيل. والظَّعُون: البعير الذي يُعَدُّ للظَّعْن. ومن الباب الظِّعَان، وهو الحبل الذي يُشَدُّ به القَتَبُ على البعيرِ، وسمِّيَ بذلك ظِعَاناً(3)لأنه أحدُ أدواتِ السَّير والظّعن. قال:‏
له عُنقٌ تُلوِي بما وُصِلَت به *** وَدفَّانِ يشتفّان كلَّ ظِعَانِ(4)‏
--------------ـــ
(1) الآية 80 من سورة النحل، قرأ ابن عامر، وعاصم، وحمزة، والكسائي، وخلف، بإسكان العين، والباقون بفتحها، إتحاف فضلاء البشر 285.‏
(2) في الأصل: "والظعنة امرأة يقال فيه".‏
(3) في الأصل: "وسمي بذلك قاما".‏
(4) البيت لكعب بن زهير في اللسان (شفف). وهو بدون نسبة في (ظعن). وقد سبق في (دف، شف).‏

ـ

##### Türkçe

(ظاء ve ع ve onları üçleyen şeyler babı)

(**ظعن**) **الظاء** ve **العين** ve **النون** tek bir sahih asıldır; bir yerden bir yere şahıs (göçüp) gitmeye delâlet eder. Dersin ki: **ظَعَنَ** **يظعَن** **ظَعْناً** ve **ظَعَنَاً**; şahıs (göçüp) gittiği zaman. Allah سبحانه dedi: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الأَنْعَامِ بُيُوتاً تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ(1)﴾. Ve **الظَّعينة**; hakkında denilen şeylerdendir(2). Bir kavim dedi ki: o kadındır. Başkaları dedi ki: **الظَّعائِنُ** **الهوادِجُ**’dir; içinde kadınlar olsun veya olmasın. Ve bu, iki sözün daha sahihidir; çünkü o, رحيل (yola çıkış) aletlerindendir. Ve **الظَّعُون**: **الظَّعْن** için hazırlanan devedir. Ve babdandır **الظِّعَان**; o, deve üzerinde **القَتَبُ**’un onunla sıkıca bağlandığı iptir; ve bununla **ظِعَاناً** diye adlandırıldı(3), çünkü o, السير ve **الظّعن** aletlerinden biridir. Dedi ki:‏
له عُنقٌ تُلوِي بما وُصِلَت به *** وَدفَّانِ يشتفّان كلَّ ظِعَانِ(4)‏
--------------ـــ
(1) Nahl sûresinin 80. âyeti; İbn Âmir, Âsım, Hamza, Kisâî ve Halef, **العين**’i sükûn ile okudu; geri kalanlar onu fetha ile (okudu); İthâfu Fuzalâi’l-Beşer 285.‏
(2) Asılda: "والظعنة امرأة يقال فيه".‏
(3) Asılda: "وسمي بذلك قاما".‏
(4) Beyit, Lisân’da (شفف) Ka‘b b. Zuheyr’indir. (ظعن)’da nisbesizdir. Daha önce (دف، شف)’de geçti.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: ظعن يظعن ظعنا: إذا شخص. قال تعالى: ﴿يوم ظعنكم﴾ [النحل/80] والظعينة: الهودج إذا كان فيه المرأة، وقد يكنى به عن المرأة وإن لم تكن في الهودج.

##### Türkçe

- Denilir: **ظعن** **يظعن** **ظعنا**: eğer göçüp gitti ise. Yüce Allah dedi: ﴿يوم **ظعنكم**﴾ [النحل/80]. Ve **الظعينة**: içinde kadın bulunduğu zaman **الهودج**’dur; ve onunla, kadın **الهودج**’da olmasa bile, kadından kinaye de edilebilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ظ ع ن
ظعنوا عن ديارهم وشجاك الظاعنون‏.‏
قال‏:‏ وأظعنهم الفراق وهذا يوز ظعنهم وظعنهم ومرت الظعن والأظعان والظعائن وهي الجمال عليها الهوادج‏.‏
وقال‏:‏ تبين خليلي هل ترى من ظعائن لميّة أمثال النخيل المخارف وشد الهودج بالظعان وهو كالحزام للرحل‏.‏
قال‏:‏ له عنق تلوى بما وصلت به ودفان يستفان كل ظعان وظعنت المرأة مركبها إذا شدت ظعانها‏.‏
واركبي ظعونك وظعونتك وهو البعير الذي يظعن عليه كالحلوب والحلوبة‏.‏
قال‏:‏ فقلت لها واستعجل الصرم بيننا غداتئذ ردّي ظعونك فاركبي ومن المجاز‏:‏ هي ظعينة فلان‏:‏ لامرأته وهؤلاء ظعائنه‏.‏

##### Türkçe

ظ ع ن
**ظعنوا**: yurtlarından göçtüler; ve **شجاك الظاعنون**: göçenler seni kederlendirdi.
Dedi ki: **وأظعنهم الفراق**: ayrılık onları göçürdü; ve bu, **يوز ظعنهم وظعنهم**: onların **ظعنهم**’ini ve **ظعنهم**’ini hazırlar. Ve **مرت الظعن والأظعان والظعائن**: **الظعن** ve **الأظعان** ve **الظعائن** geçti; ve o, üzerinde **الهوادج** bulunan develerdir.
Ve dedi ki: “Ey iki dostum, bana açıklayın: **ظعائن**den, Lümeyye’nin **المخارف** hurma ağaçları gibi olan benzerlerini görüyor musunuz?” Ve **شد الهودج بالظعان**: **الهودج**’u **الظعان** ile bağlamak; ve o, **الرحل** için kemer gibidir.
Dedi ki: “Onun bir boynu vardır; onunla bağlandığı şeyle bükülür; ve bir **دفان** vardır; her **ظعان**’ı yutar.” Ve **ظعنت المرأة مركبها**: kadın, **ظعانها**’sını sıktığı zaman binitini bağladı.
Ve “**واركبي ظعونك**”: **ظعونك**’una bin; ve **ظعونتك**: o, üzerine göçülen deve; **الحلوب** ve **الحلوبة** gibi.
Dedi ki: “Ona dedim—aramızda kopuş acele etti—o günün sabahında: ‘**ردّي ظعونك فاركبي**: **ظعونك**’unu geri çevir de bin.’” Ve mecazdan: **هي ظعينة فلان**: falanın **ظعينة**’si; yani onun karısı. Ve “**هؤلاء ظعائنه**”: bunlar onun **ظعائن**’leridir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ظَعَنَ يَظْعَنُ ظَعْناً وظَعَناً، بالتحريك، وظُعوناً: ذهب وسار. وقرئ قوله تعالى: يوم ظَعْنِكم، وظَعَنِكم. وأَظْعَنه هو: سَيَّرَه؛ وأَنشد سيبويه:
الظاعِنُونَ ولمَّا يُظْعِنُوا أَحداً،
والقائِلونَ: لمن دارٌ نُخَلِّيها
والظَّعْنُ: سَيْرُ البادية لنُجْعَةٍ أَو حُضُوره ماءٍ أَو طَلَبِ مَرْبَعٍ أَو تَحَوُّلٍ من ماء إلى ماء أَو من بلد إلى بلد؛ وقد يقال لكل شاخص لسفر في حج أَو غزو أَو مَسير من مدينة إلى أُخرى ظاعِنٌ، وهو ضدّ الخافِضِ، ويقال: أَظاعِنٌ أَنت أَم مُقيم؟ والظُّعْنة: السَّفْرَة القصيرة. والظَّعِينَة: الجمل يُظْعَنُ عليه. والظَّعِينة: الهَوْدج تكون فيه المرأَة، وقيل: هو الهودج، كانت فيه أَو لم تكن. والظَّعِينة: المرأَة في الهودج، سميت به على حَدِّ تسمية الشيء باسم الشيء لقربه منه، وقيل: سميت المرأَة ظَعِينة لأَنها تَظْعَنُ مع زوجها وتقيم بإِقامته كالجليسة، ولا تسمى ظَعِينَة إلا وهي في هودج. وعن ابن السكيت: كل امرأَة ظَعِينَةٌ في هودج أَو غيره، والجمع ظَعائنُ وظُعْنٌ وظُعُنٌ وأَظْعانٌ وظُعُناتٌ؛ الأَخيرتان جمع الجمع؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم:
لهم ظُعُناتٌ يَهْتَدِينَ برايةٍ،
كما يَستَقِلُّ الطائرُ المُتَقَلِّبُ
وقيل: كل بعير يُوَطأَُ للنساء فهو ظَعِينة، وإنما سميت النساء ظَعَائِن لأَنَّهنَّ يكنّ في الهَوْادج. يقال: هي ظَعينته وزَوْجُه وقَعِيدته وعِرْسه. وقال الليث: الظَّعِينة الجَمَل الذي يُرْكَب، وتسمى المرأَة ظَعينة لأَنها تركبه. وقال أَبو زيد: لا يقال حُمُول ولا ظُعُنٌ إلاَّ للإِبل التي عليها الهوادج، كان فيها نساء أَو لم يكن. والظَّعينة: المرأَة في الهودج، وإِذا لم تكن فيه فليست بظَعِينة؛ قال عمرو بن كُلْثوم: قِفِي قبلَ التَّفَرُّقِ يا ظَعِينا،
نُخَبِّرْكِ اليَقينَ وتُخْبِرينا
قال ابن الأَنباري: الأَصل في الظعينة المرأَة تكون في هَوْدَجها، ثم كثر ذلك حتى سَمَّوْا زوجة الرجل ظَعِينة. وقال غيره: أَكثر ما يقال الظَّعينة للمرأَة الراكبة؛ وأَنشد قوله:
تَبَصَّرْ خلِيلي، هل تَرَى من ظَعائنٍ
لِمَيَّةَ أَمثالِ النَّخيلِ المَخارِفِ؟
قال: شبه الجمال عليها هوادج النساء بالنخيل. وفي حديث حُنين: فإِذا بهَوازِنَ على بَكْرَةِ آبائهم بظُعُنِهم وشائهم ونَعَمِهم؛ الظُّعُنُ: النساء، واحدتها ظَعينة؛ قال: وأَصل الظَّعِينة الراحلةُ التي يُرْحَلُ ويُظْعَنُ عليها أَي يُسارُ، وقيل: الظَّعِينة المرأَة في الهودج، ثم قيل للهودج بلا امرأَة وللمرأَة بلا هودج ظَعينة. وفي الحديث: أَنه أَعطى حليمة السعدية بعيراً مُوَقَّعاً للظَّعينة أَي للهودج؛ ومنه حديث سعيد بن جُبَيْر: ليس في جَمَل ظعينة صدقةٌ؛ إن روي بالإضافة فالظَّعينة المرأَة، وإن روي بالتنوين فهو الجمل الذي يُظْعَنُ عليه، والتاءُ فيه للمبالغة. واظَّعَنَتِ المرأَة البعير: ركبته. وهذا بعير تَظَّعِنُه المرأَة أَي تركبه في سفرها وفي يوم ظَعْنِها، وهي تَفْتَعِلُه. والظَّعُون من الإِبل: الذي تركبه المرأَة خاصة، وقيل: هو الذي يُعْتَمَلُ ويُحْتَمَل عليه. والظِّعَانُ والظَّعُون: الحَبْل يشدّ به الهودج، وفي التهذيب: يشد به الحمل؛ قال الشاعر:
له عُنُقٌ تُلْوَى بما وُصِلَتْ به،
ودَفّانِ يَسْتاقانِ كلَّ ظِعَانِ
وأَنشد ابن بري للنابغة:
أَثَرْتُ الغَيَّ ثم نَزَعْت عنه،
كما حادَ الأَزَبُّ عن الظِّعَانِ
والظَُّعُنُ والظَّعَنُ: الظّاعِنُون، فالظُّعُن جمع ظاعِنٍ، والظَّعَنُ اسم الجمع؛ فأَما قوله:
أَو تُصْبِحي في الظاعن المُوَلِّي.
فعلى إرادة الجنس. والظِّعْنَة: الحال، كالرِّحْلة. وفرس مِظْعانٌ: سَهْلة السَّير، وكذلك الناقة. وظاعِنَةُ بن مُرٍّ: أَخو تميم، غلبهم قومهم فرَحَلُوا عنهم. وفي المثل: على كُرْه ظَعَنَتْ ظاعِنَةٌ. وذو الظُّعَيْنَةِ: موضع. وعثمان بن مَظْعُونٍ: صاحب النبي، صلى الله عليه وسلم.

##### Türkçe

**ظَعَنَ** **يَظْعَنُ** **ظَعْناً** ve **ظَعَناً**, harekeli olarak, ve **ظُعوناً**: gitti ve yürüdü.

Ve Yüce Allah’ın sözü şöyle okunmuştur: **يوم ظَعْنِكم** ve **ظَعَنِكم**. Ve **أَظْعَنه** o (kimse) onu: onu yürüttü;
Sîbeveyh inşad etti:
الظاعِنُونَ ولمَّا يُظْعِنُوا أَحداً،
والقائِلونَ: لمن دارٌ نُخَلِّيها

Ve **الظَّعْنُ**: bedevînin bir otlak arayışı için yahut suya varması için yahut
baharlık yer istemesi için yahut bir sudan bir suya yahut bir beldeden bir beldeye
yer değiştirmesi yürüyüşüdür; ve hac yahut gazâ yahut bir şehirden başka bir şehre yürüyüşte
sefere çıkan her şahıs için **ظاعِنٌ** denilebilir; ve o, **الخافِضِ**’in zıddıdır. Ve denilir: **أَظاعِنٌ** sen misin yoksa **مُقيم** mi? Ve **الظُّعْنة**: kısa seferdir.

Ve **الظَّعِينَة**: üzerine **يُظْعَنُ** olunan devedir. Ve **الظَّعِينة**: içinde kadının bulunduğu **الهَوْدج**’dur; ve denildi: o, **الهودج**’dur; içinde o (kadın) bulunsa da bulunmasa da. Ve **الظَّعِينة**: **الهودج** içindeki kadındır; ona bu ad, şeyin şeye yakınlığından dolayı şeyin adıyla adlandırılması tarzı üzere verilmiştir. Ve denildi: kadın **ظَعِينة** diye adlandırıldı; çünkü o, kocasıyla birlikte **تَظْعَنُ** eder ve onun ikametiyle ikamet eder, **الجليسة** gibi; ve **ظَعِينَة** diye ancak **هودج** içinde iken adlandırılır. İbnü’s-Sikkît’ten: her kadın, **هودج** içinde yahut başka (bir şey) içinde **ظَعِينَةٌ**’dir; cem‘i: **ظَعائنُ** ve **ظُعْنٌ** ve **ظُعُنٌ** ve **أَظْعانٌ** ve **ظُعُناتٌ**; son ikisi cem‘in cem‘idir; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
لهم ظُعُناتٌ يَهْتَدِينَ برايةٍ،
كما يَستَقِلُّ الطائرُ المُتَقَلِّبُ

Ve denildi: kadınlar için üzerine binilmeye alıştırılan her deve **ظَعِينة**’dir; kadınlar ancak **ظَعَائِن** diye adlandırıldı; çünkü onlar **الهَوْادج** içinde olurlardı. Denilir: o, onun **ظَعينته**’si ve **زَوْجُه**’u ve **قَعِيدته**’si ve **عِرْسه**’dir. Leys dedi: **الظَّعِينة** binek yapılan devedir; kadın da **ظَعينة** diye adlandırılır; çünkü o ona biner. Ebû Zeyd dedi: **حُمُول** da **ظُعُنٌ** da ancak üzerinde **الهوادج** bulunan develer için söylenir; içinde kadınlar bulunsa da bulunmasa da. Ve **الظَّعينة**: **الهودج** içindeki kadındır; eğer içinde değilse **ظَعِينة** değildir; Amr b. Külsûm dedi:
قِفِي قبلَ التَّفَرُّقِ يا ظَعِينا،
نُخَبِّرْكِ اليَقينَ وتُخْبِرينا

İbnü’l-Enbârî dedi: **الظعينة**’de aslolan, **هَوْدَج**’ında bulunan kadındır; sonra bu çoğaldı da erkeğin eşine **ظَعِينة** adını verdiler. Başkası dedi: **الظَّعينة** en çok binen kadın için söylenir; ve onun sözünü inşad etti:
تَبَصَّرْ خلِيلي، هل تَرَى من ظَعائنٍ
لِمَيَّةَ أَمثالِ النَّخيلِ المَخارِفِ؟

Dedi: üzerlerinde kadınların **هوادج**’ları bulunan develeri hurma ağaçlarına benzetti. Ve Huneyn hadîsinde: “Bir de bakarsın ki Hevâzin, babalarının genç devesi üzerinde, **ظُعُنِهم**’leri ve koyunları ve davarlarıyla (gelmişler)”; **الظُّعُنُ**: kadınlardır; onun bir teki **ظَعينة**’dir. Dedi: **الظَّعِينة**’nin aslı, üzerine semer vurulan ve üzerine **يُظْعَنُ** olunan, yani üzerinde yürünülen binek hayvandır; ve denildi: **الظَّعِينة** **الهودج** içindeki kadındır; sonra kadınsız **الهودج**’a ve **هودج**suz kadına **ظَعينة** denildi. Ve hadîste: onun Halîme es-Sa‘diyye’ye **بعيراً مُوَقَّعاً** **للظَّعينة** yani **للهودج** için verdiği (rivayet edilmiştir). Ve ondan Sa‘îd b. Cübeyr hadîsi: “**جَمَل ظعينة**’de sadaka yoktur”; eğer izâfetle rivayet edilirse **الظَّعينة** kadındır; eğer tenvinle rivayet edilirse o, üzerine **يُظْعَنُ** olunan devedir; ve içindeki **التاءُ** mübalağa içindir.

Ve **اظَّعَنَتِ** kadın deveyi: ona bindi. Ve bu, kadının **تَظَّعِنُه** ettiği bir devedir; yani seferinde ve **يوم ظَعْنِها**’sında ona biner; ve o, onu **تَفْتَعِلُ** eder. Ve develerden **الظَّعُون**: kadının özellikle bindiği (deve)dir; ve denildi: o, çalıştırılan ve üzerine yük yüklenen (deve)dir.

Ve **الظِّعَانُ** ve **الظَّعُون**: **الهودج**’u bağlamakla bağlanan iptir; ve **التهذيب**’de: yük onunla bağlanır; şair dedi:
له عُنُقٌ تُلْوَى بما وُصِلَتْ به،
ودَفّانِ يَسْتاقانِ كلَّ ظِعَانِ

Ve İbn Berrî, Nâbiga için inşad etti:
أَثَرْتُ الغَيَّ ثم نَزَعْت عنه،
كما حادَ الأَزَبُّ عن الظِّعَانِ

Ve **الظَُّعُنُ** ve **الظَّعَنُ**: **الظّاعِنُون**’dur; böylece **الظُّعُن** **ظاعِنٍ**’in cem‘idir; ve **الظَّعَنُ** cem‘ ismidir. Şu söze gelince:
أَو تُصْبِحي في الظاعن المُوَلِّي.
cinsin kastedilmesi üzeredir. Ve **الظِّعْنَة**: hâl, **الرِّحْلة** gibi. Ve **فرس مِظْعانٌ**: yürüyüşü kolay (attır); ve aynı şekilde dişi deve. Ve **ظاعِنَةُ بن مُرٍّ**: Temîm’in kardeşidir; kavimleri onlara galip geldi de onlardan göç ettiler. Ve meselde: “**على كُرْه ظَعَنَتْ ظاعِنَةٌ**.” Ve **ذو الظُّعَيْنَةِ**: bir yerdir. Ve **عثمان بن مَظْعُونٍ**: Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sahâbîsidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ظ ع ن * * ظَعَنَ * سار وبابه قطع و * ظَعَناً * أيضا بفتحتين وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿يوم ظعنكم﴾ و * الظَّعِينةُ * الهودج كانت فيه امرأة أو لم تكن والجمع * ظُعْنٌ * و * ظُعُنٌ * و * ظَعائِنٌ * و * أظْعانٌ * أبو زيد لا يقال حُمُول ولا * ظُعُنٌ * إلا للإبل التي عليها الهوادج كان فيها نساء أو لم يكن و * الظَّعِينةُ * أيضا المرأة ما دامت في الهودج فإن لم تكن فيه فليست بظعينة

##### Türkçe

* ظ ع ن * * **ظَعَنَ** * yürüdü; ve babı **قطع**’dır; ve * **ظَعَناً** * da (vardır) iki fetha ile. Ve onunla (iki okuyuşla) şu yüce sözü okunmuştur: ﴿يوم **ظعنكم**﴾. Ve * **الظَّعِينةُ** *: içinde kadın bulunan yahut bulunmayan **الهودج**’dur; ve cem‘i * **ظُعْنٌ** * ve * **ظُعُنٌ** * ve * **ظَعائِنٌ** * ve * **أظْعانٌ** *’dır. Ebû Zeyd: Üzerinde **الهوادج** bulunan develer için—içlerinde kadınlar bulunsa da bulunmasa da—**حُمُول** ve * **ظُعُنٌ** * denilmez, der. Ve * **الظَّعِينةُ** * dahi: kadın, **الهودج**’da bulunduğu müddetçe (böyledir); eğer onun içinde değilse, artık **ظعينة** değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ظَعَنَ ، كمَنَعَ ظَعْناً ) ، بالفتْحِ ( ويُحَرَّكُ ) وظُعوناً : ذَهَبَ و ( سارَ ) لنُجْعَةٍ أَو حُضُورِ ماءٍ أَو طَلَبِ مَرْبَعٍ أَو تَحَوُّلٍ مِن ماءٍ إلى ماءٍ أَو مِن بلَدٍ إلى بلدٍ .
وقد يقالُ لكلِّ شاخِصٍ لسَفَر في حَجَ أَو

غَزْوٍ أَوْ مَسِيرٍ مِن مَدينَةٍ إلى أُخْرى ظاعِنٌ ؛ وهو ضِدُّ الخافِضِ ، يقالُ : أَظاعِنٌ أَنْتَ أَمْ مُقِيمٌ .
وقُرِىءَ قوْلُه تعالَى : ﴿يوْمَ ظَعْنِكُم﴾ بالفتْحِ وبالتّحْرِيكِ .
( وأَظْعَنَهُ ) هو : ( سَيَّرَهُ ) ، وأَنْشَدَ سِيْبَوَيْه :
الظاعِنُونَ ولمَّا يُظْعِنُوا أَحداً والقائِلونَ لمن دارٌ نُخَلِّيها ( والظَّعينَةُ : الهَوْدَجُ ) تكونُ ( فيه ) المرْأَةُ ؛ وقيلَ : كانتْ فيه ( امْرَأَةٌ أَمْ لا ) ؛ ومنه الحدِيثُ أنَّه أَعْطَى حَلِيمَة السَّعْدية ، رضِي اللهاُ تعالى عنها ، بَعِيراً مُوَقَّعاً للظَّعِينَةِ أَي للهَوْدَجِ ، ( ج ظُعْنٌ ) ، بالضَّمِّ ، ( وظُعُنٌ ) ، بضمَّتَيْن ، ( وظَعائِنُ وأَظْعانٌ ) وظُعُناتٌ ، الأَخيرَتانِ جَمْعُ الجَمْع ؛ قالَ بشْرُ بنُ أَبي خازِمٍ :
لهم ظُعُناتٌ يَهْتَدِينَ برايةٍ كما يَسْتَقِلُّ الطائِرُ المُتَقَلِّبُ ( و ) الظَّعينَةُ : ( المرأَةُ ما دامَتْ في الهَوْدَجِ ، ) سُمِّيت به على حَدِّ تَسْمِيَة الشيءِ باسْمِ الشيءِ لقُرْبِه منه ، فإذا لم تكنْ فيه فليْسَتْ بظَعينَةٍ ؛ قالَ عَمْرُو بنُ كُلْثوم :
قِفِي قبلَ التَّفَرُّقِ يا ظَعِينانُخَبِّرْكِ اليَقينَ وتُخْبِريناوأَكْثر ما يقالُ الظَّعينَةُ للمَرْأَةِ الرَّاكِبَة ، ثم قيلَ للهَوْدَجِ بِلا امْرأَةٍ ، وللمَرْأَةِ بِلا هَوْدَجٍ ظَعِينَةٌ .
( واظَّعَنَتْة ، كافْتَعَلَتْهُ : رَكِبَتْه ) . يقالُ : هذا بَعيرٌ تَظَّعِنهُ المَرْأَةُ إي تَرْكبُه في سَفَرِها ، وفي يَوْم ظَعْنِها ، وهي تَفْتَعِلُه .
( و ) الظَّعُونُ ، ( كصَبُورٍ : البَعيرُ يُعْتَمَلُ ويُحْمَلُ عليه ) .
وقيل : هو

مِن الإِبِلِ التي تَرْكَبَه المرْأَةُ خاصَّةً .
( و ) الظِّعانُ ، ( ككِتابٍ : الحَبْلُ يُشَدُّ به الهَوْدَجُ ) ؛ وفي التهْذِيبِ : يُشَدُّ به الحمْلُ ؛ وأَنْشَدَ :
لها عُنُقٌ تُلْوَى بما وُصِلَتْ بهودَفَّانِ يَسْتاقانِ كلَّ ظِعَانِوأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للنابِغَةِ :
أَثَرْتُ الغَيَّ ثم نَزَعْت عنهكما حادَ الأَزَبُّ عن الظِّعَانِ ( وعثمانُ بنُ مَظْعُونِ ) بنِ حبيبِ بنِ وهبِ الجمعيُّ أَبو السائِبِ أَحَدُ السَّابِقِين و ( أَوَّلُ صَحابيَ ماتَ بالمدينةِ ) ، رضِيَ الّلهُ تعالى عنه .
( وذُو الظُّعَيْنَةِ ، كجُهَيْنَةَ : ع ) ، وضَبَطَه بعضٌ كسَفِينَة .
( وظاعِنةُ بنُ مُرَ : أَبو قَبيلَةٍ ) في مُضَر واسْمُه ثَعْلَبَةُ ، وهو أَخُو تَمِيمٍ ، قيلَ له ظاعِنةُ لظعْنِه عن قوْمِه ، وفيه تقُولُ العَرَبُ : على كُرْهٍ ظَعَنَتْ ظاعِنَةُ .
وقالَ ابنُ الكَلْبي : ظَعَنوا فنَزِلُوا مع بَني الحارِثِ بنِ ذهْلِ بنِ شَيْبان فبدوُهُمْ معهم وحاضِرَتُهُم مع بَني عبدِ الّلهِ بنِ دارِمٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الظُّعْنَةُ ، بالضمِّ : السّفْرَةُ القصيرَةُ : وبالكسْرِ : الحالُ ، كالرِّحْلةِ .
وفَرَسٌ مِظْعانٌ : سَهْلةُ السَّيْرِ ؛ وكذلِكَ الناقَةُ .
وظَعِينَةُ الرَّجلِ : زَوْجَتُهُ ، لأنَّها تَظْعَنُ مع زَوْجِها وتقيمُ بإقامَتِه كالجَلِيسةِ .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : كلُّ امْرأَةٍ ظَعِينَةٌ في هَوْدجٍ أَو غيرِهِ .
وقالَ اللَّيْثُ : الظَّعِينَةُ الجَمَلُ الذي تَرْكبُه النِّساءُ ، وتُسَمَّى المرْأَةُ ظَعِينَة لأنَّها تَرْكبُ .

وقالَ ابنُ الأَنْبارِي : الظَّعِينَةُ : الرَّاحلَةُ يُظْعَنُ عليها أَي يُسارُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( ليسَ في جَمَلٍ ظَعِينَة صدَقَةٌ ) ؛ إن رُوِي بالتَّنْوين ، والتاءُ للمُبالَغَةِ ؛ وإن رُوِي بالإِضافَةِ فالمُرادُ بها المرْأَةُ .
والظَّعُونُ : الحَبْلُ كالظِّعَانِ .
والظُّعُنُ ، بضمَّتَيْن وبالتَّحْريكِ : الظَّاعِنُون ، فالأوّل ككِتابٍ وكُتُبٍ ، والثاني اسمُ الجَمْعِ .
وظاعِنَةُ : أَبو قَبيلَةٍ في كلب ، واسْمُه معاذُ بنُ قَيْسِ بنِ الحارِثِ بنِ جَعْفرِ بنِ مالِكِ بنِ عمارَةً .
وأَبو عقيم ظاعِنُ بنُ محمدِ بنِ مَحْمود الزُّبَيْريُّ البَغْدادِيُّ حدَّثَ عن عبدِ الرحمنِ بنِ عبدِ القادِرِ بنِ يوسفَ ، تُوفي سَنَة 584 ، رَوَى عن حفِيدِه أَبو الحَسَنِ عليّ بنِ عبدِ الصَّمدِ بنِ ظاعِنٍ ، وعن عليّ الشرف الدِّمْياطيّ ، وذَكَرَه في معْجم شيوخِهِ .

##### Türkçe

: ( **ظَعَنَ** ، كمَنَعَ **ظَعْناً** ) ، fetih ile (ve harekelenir) ve **ظُعوناً**: gitti ve (yürüdü) otlak aramak yahut suya varmak yahut baharlık yer istemek yahut bir sudan bir suya yahut bir beldeden bir beldeye intikal etmek için.

Ve denilebilir: hac yahut

gazâ yahut bir şehirden başka bir şehre yürüyüş için yolculuğa çıkan her şahsa **ظاعِنٌ**; ve o, **الخافِضِ**’in zıddıdır. Denilir: “Sen **أَظاعِنٌ** misin yoksa **مُقِيمٌ** misin?”
Ve O’nun (yüce) sözü okunmuştur: ﴿**يوْمَ ظَعْنِكُم**﴾ fetih ile ve harekeleme ile.
( **وأَظْعَنَهُ** ) o: ( **سَيَّرَهُ** )’dur; ve Sîbeveyh inşâd etti:
الظاعِنُونَ ولمَّا يُظْعِنُوا أَحداً والقائِلونَ لمن دارٌ نُخَلِّيها
( **والظَّعينَةُ : الهَوْدَجُ** ) olur; (içinde) kadın bulunur; ve denildi: onda (kadın olsun olmasın); ve ondan hadis: Hâlime es-Sa‘diyye’ye, Allah Teâlâ ondan razı olsun, **الظَّعِينَةِ** için yani **الهَوْدَجِ** için **مُوَقَّعاً** bir deve verdi; (çoğulu **ظُعْنٌ**) zamme ile, (ve **ظُعُنٌ**) iki zamme ile, (ve **ظَعائِنُ وأَظْعانٌ**) ve **ظُعُناتٌ**; son ikisi çoğulun çoğuludur. Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
لهم ظُعُناتٌ يَهْتَدِينَ برايةٍ كما يَسْتَقِلُّ الطائِرُ المُتَقَلِّبُ
(ve) **الظَّعينَةُ**: (kadın, **الهَوْدَجِ**’de bulunduğu müddetçe); ona, ona yakınlığından dolayı şeyin adını şeye ad kılma tarzı üzere bu ad verilmiştir; onda değilse **ظَعينَةٍ** değildir. ‘Amr b. Kulthûm dedi:
قِفِي قبلَ التَّفَرُّقِ يا ظَعِينانُخَبِّرْكِ اليَقينَ وتُخْبِرينا
Ve en çok **الظَّعينَةُ** binekli kadın için söylenir; sonra kadın olmaksızın **الهَوْدَجِ** için, ve **هَوْدَجٍ** olmaksızın kadın için **ظَعِينَةٌ** denildi.
( **واظَّعَنَتْة** ، كافْتَعَلَتْهُ : **رَكِبَتْه** ). Denilir: Bu, kadının onu yolculuğunda ve **يَوْم ظَعْنِها**’sında bindiği bir devedir; ve o, onu **تَفْتَعِلُه**.
(ve) **الظَّعُونُ**، (kı **صَبُورٍ** gibi): üzerinde çalıştırılan ve üzerine yük yüklenen devedir.
Ve denildi: o,

kadının özellikle bindiği develerdendir.
(ve) **الظِّعانُ**، (kı **كِتابٍ** gibi): **الهَوْدَجُ**’un onunla bağlandığı iptir; **التهْذِيبِ**’de: onunla yük bağlanır; ve inşâd etti:
لها عُنُقٌ تُلْوَى بما وُصِلَتْ بهودَفَّانِ يَسْتاقانِ كلَّ ظِعَانِ
Ve İbn Berrî, Nâbiga için inşâd etti:
أَثَرْتُ الغَيَّ ثم نَزَعْت عنهكما حادَ الأَزَبُّ عن الظِّعَانِ
(ve **وعثمانُ بنُ مَظْعُونِ** ) Habîb b. Vehb el-Cumahî’nin oğlu, Ebû’s-Sâib, öne geçenlerdendir ve (Medine’de ölen ilk sahâbî), Allah Teâlâ ondan razı olsun.
(ve **ذُو الظُّعَيْنَةِ** ، k **جُهَيْنَةَ** gibi: bir yer) ve bazıları onu **سَفِينَة** gibi ضبط etti.
(ve **ظاعِنةُ بنُ مُرَ**: Mudar’da bir kabilenin babası) ve onun adı **ثَعْلَبَةُ**’dir; ve o, Temîm’in kardeşidir; kavminden **ظعْنِه** sebebiyle ona **ظاعِنةُ** denildi; ve onda Araplar der: “Zorla **ظَعَنَتْ ظاعِنَةُ**.”
Ve İbnü’l-Kelbî dedi: **ظَعَنوا** da Şeybân’dan Zehl b. el-Hâris oğullarıyla birlikte indiler; böylece onların bedevîleri onlarla, hâzırları ise Dârim’den Abdullah b. Dârim oğullarıyla beraberdir.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**الظُّعْنَةُ** zamme ile: kısa yolculuk; ve kesre ile: hâl, **الرِّحْلةِ** gibi.
Ve **فَرَسٌ مِظْعانٌ**: yürüyüşü kolay; ve aynı şekilde dişi deve.
Ve **ظَعِينَةُ الرَّجلِ**: onun zevcesi; çünkü o, kocasıyla birlikte **تَظْعَنُ** eder ve onun ikametiyle ikamet eder; **الجَلِيسةِ** gibi.
Ve İbnü’s-Sikkît dedi: Her kadın, **هَوْدجٍ** içinde yahut başkasında **ظَعِينَةٌ**’dir.
Ve el-Leys dedi: **الظَّعِينَةُ** kadınların bindiği devedir; ve kadına, bindiği için **ظَعِينَة** denir.

Ve İbnü’l-Enbârî dedi: **الظَّعِينَةُ**: üzerine **يُظْعَنُ** olunan yani üzerinde yürünülen binek; ve ondan hadis: ( **ليسَ في جَمَلٍ ظَعِينَة صدَقَةٌ** ); eğer tenvin ile rivayet edilmişse, **التاءُ** mübalağa içindir; ve eğer izafetle rivayet edilmişse, onunla murad kadın’dır.
Ve **الظَّعُونُ**: **الظِّعَانِ** gibi iptir.
Ve **الظُّعُنُ**, iki zamme ile ve harekeleme ile: **الظَّاعِنُون**’dur; birincisi **كِتابٍ** ve **كُتُبٍ** gibi, ikincisi ise cem‘ ismidir.
Ve **ظاعِنَةُ**: Kelb’de bir kabilenin babasıdır; ve onun adı **معاذُ بنُ قَيْسِ بنِ الحارِثِ بنِ جَعْفرِ بنِ مالِكِ بنِ عمارَةً**’dır.
Ve Ebû ‘Akîm **ظاعِنُ** b. Muhammed b. Mahmûd ez-Zübeyrî el-Bağdâdî, Abdurrahman b. Abdülkâdir b. Yûsuf’tan hadis rivayet etti; 584 senesinde vefat etti; ondan torunu Ebû’l-Hasen Ali b. Abdüs-Samed b. **ظاعِنٍ**, ve Ali eş-Şeref ed-Dimyâtî rivayet etti; ve onu şeyhlerinin mu‘ceminde zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ظَعَنَ
1 ظَعَنَ ذ , (S, Msb, K,) aor. ظَعَنَ , (Msb, K,) inf. n. ظَعْنٌ (S, Msb, K) and ↓ ظَعَنٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) and ظُعُونٌ (TA) [and مَظْعَنٌ, occurring in a verse of Zuheyr cited in art. بلو, conj. 3], He journeyed, went away, departed, (S, * Msb, K, * TA,) or removed; (Msb;) he journeyed to seek after herbage, or to water; or he removed from water to water, or from one country, or tract of land, to another. (TA. [See also the part. n., ظَاعِنٌ.]) ― -b2- ظَعَنَ بِهِ: see what next follows.

اظعنهُ
4 اظعنهُ ذ He made him to journey, go away, depart, (S, Msb, K,) or remove; and بِهِ ↓ ظَعَنَ signifies the same [or he journeyed, &c., with him]. (Msb.)

اِظَّعَنَتْهُ
8 اِظَّعَنَتْهُ ذ She rode him, (S, K, TA,) namely, a camel: you say, هٰذَا بَعِيرٌ تَظَّعِنُهُ المَرْأَةُ This is a camel that the woman rides (S, TA) in her journeying, and in the day of her departure. (TA.)

ظَعَنٌ
ظَعَنٌ ذ : see 1: -A2- and see also ظَاعِنٌ.

ظُعْنَةٌ
ظُعْنَةٌ ذ A short journey. (TA.)

ظِعْنَةٌ
ظِعْنَةٌ ذ A state or condition, or a mode or manner, of journeying or departing. (TA.)

ظِعَانٌ
ظِعَانٌ ذ A rope with which a هَوْدَج [or woman's camel-vehicle] is bound; (S, K;) or with which a load is bound, accord. to the T: and ↓ ظَعُونٌ signifies the same. (TA.)

ظَعُونٌ
ظَعُونٌ ذ A camel used for work and for bearing burdens: (S, K, TA:) or, as some say, peculiarly, [like ظَعِينَةٌ,] a camel that is ridden by a woman. (TA.) -A2- See also ظِعَانٌ.

ظَعِينَةٌ
ظَعِينَةٌ ذ A هَوْدَج [or woman's camel-vehicle] (S, Mgh, Msb, K, TA) in which is a woman, (TA,) or whether there be in it a woman or not: (S, Msb, K, TA:) this is [said to be] the primary signification: (Mgh:) pl. ظَعَائِنُ and ظُعُنٌ (S, Mgh, Msb, K) and ظُعْنٌ (S, K) and [pl. of pauc.] أَظْعَانٌ (S, Mgh, K) and pl. pl. ظُعُنَاتٌ. (TA. [But see, in what follows, an assertion of AZ respecting the pl. ظُعُنٌ.]) ― -b2- And A woman, (ISk, Mgh, Msb, TA;) whether in a هَوْدَج or elsewhere; (ISk, TA;) the word being used in the sense of مَظْعُونَةٌ [for مَظْعُونٌ بِهَا]; because her husband journeys (يَظْعَنُ) with her: (Msb:) or a man's wife; because she journeys with her husband: (TA:) or a woman as long as she is in the هودج; (S, Msb, K;) when not in it she is not thus called: (S:) or this is the primary meaning: then it was applied to her though in her tent, because she might become مَظْعُونَة [i. e. مَظْعُون بِهَا]: (Msb:) it is mostly applied to a woman riding [in a هودج]: then, to a هودج without a woman: and to a woman without a هودج. (TA.) 'Amr Ibn-Kulthoom says,
قِفِى قَبْلَ التَّفَرُّقِ يَا ظَعِينَا
نُخَبِّرْكِ اليَقِينَ وَتُخْبِرِينَا
[Pause thou before separation, O woman in the camel-vehicle: we will inform thee of the real truth respecting our case, and thou shalt inform us respecting thy case]: (S:) يَا ظَعِينَا is for يَا ظَعِينَةُ. (EM p. 185.) ― -b3- And, accord. to Lth, A camel that is ridden by women: [like ظَعُونٌ:] and applied to signify a woman because she rides it: or, accord. to IAmb, a camel upon which one journeys: and hence the trad., لَيْسَ فِى جَمَلٍ ظَعِينَةٍ صَدَقَةٌ i. e. [There is no poor-rate in the case of] the camel upon which one journeys; if the phrase be thus: but if it be فِى جَمَلِ ظَعِينَةٍ, by the last word is meant a woman: (TA:) AZ says, one should not say حُمُولٌ nor ظُعُنٌ except as meaning the camels upon which are هَوَادِج, whether there be in them women or not. (S.)

ظَاعِنٌ
ظَاعِنٌ ذ Journeying, going away, departing, or removing: (Msb:) [a traveller:] any one going forth on a journey, on pilgrimage, or on a warring and plundering expedition, or journeying from one city [or town &c.] to another: contr. of خَافِضٌ [and of مُقِيمٌ]: one says, أَظَاعِنٌ أَنْتَ أَمْ مُقِيمٌ [Art thou journeying or abiding?]: the pl. is ظَاعِنُونَ and ظُعُنٌ, and ↓ ظَعَنٌ is a quasipl. n. syn. with ظَاعِنُونَ. (TA.)

مِظْعَانٌ
مِظْعَانٌ ذ , applied to a horse or mare, and to a she-camel, Easy in pace. (TA.)

مَظْعُونٌ
مَظْعُونٌ ذ Made to journey, go away, depart, or remove; originally مَظْعُونٌ بِهِ; the complement being suppressed because of frequency of usage. (Msb.)

##### Türkçe

**ظَعَنَ**
1 **ظَعَنَ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘ı **ظَعَنَ** , (Msb, K,) mastarı **ظَعْنٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **ظَعَنٌ**, (S, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) ve **ظُعُونٌ** (TA) [ve **مَظْعَنٌ**, Zuheyr’in bir beytinde vârid olup madde **بلو**, bab 3’te nakledilmiştir], Yolculuk etti, gitti, ayrıldı, (S, * Msb, K, * TA,) yahut uzaklaştı; (Msb;) otlak aramak için, yahut suya (gitmek için) yolculuk etti; yahut sudan suya, yahut bir ülkeden, yahut bir arazi parçasından, diğerine uzaklaştı. (TA. [Ayrıca ism-i fâil **ظَاعِنٌ**’e de bak.]) ― -b2- **ظَعَنَ بِهِ**: aşağıda gelen şeye bak.

**اظعنهُ**
4 **اظعنهُ** ذ Onu yolculuğa çıkardı, göndertti, ayırttı, (S, Msb, K,) yahut uzaklaştırdı; ve بِهِ ↓ **ظَعَنَ** aynı mânâyı ifade eder [yahut onunla birlikte yolculuk etti, vb.]. (Msb.)

**اِظَّعَنَتْهُ**
8 **اِظَّعَنَتْهُ** ذ Ona bindi, (S, K, TA,) yani bir deveye: **هٰذَا بَعِيرٌ تَظَّعِنُهُ المَرْأَةُ** dersin; Bu, kadının yolculuğunda ve ayrılış gününde bindiği bir devedir. (TA.)

**ظَعَنٌ**
**ظَعَنٌ** ذ : 1’e bak: -A2- ve ayrıca **ظَاعِنٌ**’e de bak.

**ظُعْنَةٌ**
**ظُعْنَةٌ** ذ Kısa bir yolculuk. (TA.)

**ظِعْنَةٌ**
**ظِعْنَةٌ** ذ Yolculuk etmenin yahut ayrılmanın bir hâli veya durumu, yahut bir tarzı veya biçimi. (TA.)

**ظِعَانٌ**
**ظِعَانٌ** ذ Bir **هَوْدَج**’ın [yahut kadının deve-vasıtasının] bağlandığı ip; (S, K;) yahut T’ye göre bir yükün bağlandığı ip: ve ↓ **ظَعُونٌ** aynı mânâyı ifade eder. (TA.)

**ظَعُونٌ**
**ظَعُونٌ** ذ İşte kullanılan ve yük taşıyan bir deve: (S, K, TA:) yahut bazılarına göre, hususen, [**ظَعِينَةٌ** gibi,] kadının bindiği bir deve. (TA.) -A2- Ayrıca **ظِعَانٌ**’a bak.

**ظَعِينَةٌ**
**ظَعِينَةٌ** ذ İçinde bir kadın bulunan, (TA,) yahut içinde kadın bulunsun bulunmasın, (S, Msb, K, TA:) bir **هَوْدَج** [yahut kadının deve-vasıtası] (S, Mgh, Msb, K, TA): bunun [denildiğine göre] aslî mânâ olduğu: (Mgh:) çoğulu **ظَعَائِنُ** ve **ظُعُنٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **ظُعْنٌ** (S, K) ve [kıllet çoğulu] **أَظْعَانٌ** (S, Mgh, K) ve çoğulun çoğulu **ظُعُنَاتٌ**. (TA. [Fakat aşağıda, AZ’nin çoğul **ظُعُنٌ** hakkındaki iddiasına bak.]) ― -b2- Ve Kadın, (ISk, Mgh, Msb, TA;) bir **هَوْدَج** içinde olsun yahut başka yerde; (ISk, TA;) kelime **مَظْعُونَةٌ** [**مَظْعُونٌ بِهَا** yerine] mânâsında kullanılmış olmakla; çünkü kocası onunla yolculuk eder (**يَظْعَنُ**): (Msb:) yahut bir erkeğin karısı; çünkü kocasıyla yolculuk eder: (TA:) yahut kadın, **هودج** içinde bulunduğu müddetçe; (S, Msb, K;) içinde değilken böyle adlandırılmaz: (S:) yahut bu aslî mânâdır: sonra, çadırında olsa bile ona uygulanmıştır; çünkü **مَظْعُونَة** [yani **مَظْعُون بِهَا**] olabilir: (Msb:) çoğunlukla **هَوْدَج** içinde binen kadına uygulanır: sonra, kadınsız bir **هَوْدَج**’a: ve **هَوْدَج**suz bir kadına. (TA.) ‘Amr İbn-Kulthoom der ki,
قِفِى قَبْلَ التَّفَرُّقِ يَا ظَعِينَا
نُخَبِّرْكِ اليَقِينَ وَتُخْبِرِينَا
[Ayrılıktan önce dur, ey deve-vasıtasındaki kadın: biz sana hâlimiz hakkında kesin gerçeği haber vereceğiz, sen de bize hâlini haber vereceksin]: (S:) **يَا ظَعِينَا** , **يَا ظَعِينَةُ** yerinedir. (EM s. 185.) ― -b3- Ve, Lth’ye göre, Kadınların bindiği bir deve: [**ظَعُونٌ** gibi:] ve ona bindiği için kadını ifade etmek üzere uygulanır: yahut IAmb’ye göre, üzerinde yolculuk edilen bir deve: ve bundan dolayı rivayet, **لَيْسَ فِى جَمَلٍ ظَعِينَةٍ صَدَقَةٌ** yani [zekât yoktur] üzerinde yolculuk edilen deve hakkında; eğer ibare böyle ise: fakat eğer **فِى جَمَلِ ظَعِينَةٍ** ise, son kelimeyle kastedilen kadındır: (TA:) AZ der ki, **حُمُولٌ** da **ظُعُنٌ** da, ancak üzerinde **هَوَادِج** bulunan develer mânâsında söylenir; içlerinde kadın bulunsun bulunmasın. (S.)

**ظَاعِنٌ**
**ظَاعِنٌ** ذ Yolculuk eden, giden, ayrılan, yahut uzaklaşan: (Msb:) [yolcu:] yolculuğa, hacca, yahut savaş ve yağma seferine çıkan, yahut bir şehirden [yahut kasabadan vb.] diğerine yolculuk eden herhangi biri: **خَافِضٌ**’ın [ve **مُقِيمٌ**’in] zıddı: **أَظَاعِنٌ أَنْتَ أَمْ مُقِيمٌ** dersin [Sen yolculuk eden misin yoksa ikamet eden mi?]: çoğulu **ظَاعِنُونَ** ve **ظُعُنٌ**’dur; ve ↓ **ظَعَنٌ** , **ظَاعِنُونَ** ile eşanlamlı bir şibh-çoğul isimdir. (TA.)

**مِظْعَانٌ**
**مِظْعَانٌ** ذ , bir ata yahut kısrağa ve bir dişi deveye nispetle, Yürüyüşte kolay. (TA.)

**مَظْعُونٌ**
**مَظْعُونٌ** ذ Yolculuğa çıkarılmış, gönderilmiş, ayrılmış, yahut uzaklaştırılmış; aslında **مَظْعُونٌ بِهِ**; tamamlayıcı, kullanımın çokluğu sebebiyle hazfedilmiştir. (Msb.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ظَعَنَ
ظَعَنَ A ( n. ac. ظَعْن 1 ,  ظَعَن 4 ,  مَظْعَن 17 ,  ظُعُوْن 27 ),
a.  Set off, started, departed, journeyed.

b.  Travelled in a litter.

c.  Imagined.

أَظْعَنَ
أَظْعَنَ IV ,
a.  Made to set off, depart.

اِظْتَعَنَ
اِظْتَعَنَ VIII ( Z ),
a.  Travelled in a litter.

ظِعَاْن
ظِعَاْن 23 ,
a.  Rope or cord of a litter.

ظَعِيْنَة
ظَعِيْنَة 25t , ( pl. ظُعْن 3 ,  ظُعُن 10 ,  أَظْعَاْن 38 ,  ظَعَاْئِنُ 46 ),
a.  Camel-litter.

b.  Woman travelling in a litter.

ظَعُوْن
ظَعُوْن 26 , ( pl. ظُعُن 10 ),
a.  Camel carrying a litter.

##### Türkçe

ظَعَنَ
ظَعَنَ A ( n. ac. **ظَعْن** 1 ,  **ظَعَن** 4 ,  **مَظْعَن** 17 ,  **ظُعُوْن** 27 ),
a.  Yola çıktı, başladı, ayrıldı, yolculuk etti.

b.  Mahmil içinde yolculuk etti.

c.  Zannetti.

أَظْعَنَ
أَظْعَنَ IV ,
a.  Yola çıkardı, ayrılttı.

اِظْتَعَنَ
اِظْتَعَنَ VIII ( Z ),
a.  Mahmil içinde yolculuk etti.

ظِعَاْن
ظِعَاْن 23 ,
a.  Mahmilin ipi veya kordonu.

ظَعِيْنَة
ظَعِيْنَة 25t , ( pl. **ظُعْن** 3 ,  **ظُعُن** 10 ,  **أَظْعَاْن** 38 ,  **ظَعَاْئِنُ** 46 ),
a.  Deve mahmili.

b.  Mahmil içinde yolculuk eden kadın.

ظَعُوْن
ظَعُوْن 26 , ( pl. **ظُعُن** 10 ),
a.  Mahmil taşıyan deve.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ظعن
ظَعَنَ - يَظْعَنُ - ظَعْن
ظَعَنَ - يَظْعَنُ + الكائن: ذهب وسار مرتحلاً من مكان إلى مكان
ظَعْن: ضد إقامة: اسم فعل " ظَعَنَ - يَظْعَنُ ": السير والذهاب والترحل والانتقال من مكان إلى مكان
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الذهاب ومغادرة موقع الإقامة متوجهاً إلى مكان آخر مع إرادة البقاء فيه مدة قصيرة"، وهي:
ظَعَنَ - يَظْعَنُ، رَحَلَ - يَرْحَلُ، نَفَرَ - يَنْفِرُ، ذَهَبَ - يَذْهَبُ، غَدَا - يَغْدُوْ، صَدَرَ - يَصْدُرُ
ظعن
 	﴿والله جعل لكم من بيوتكم سكنا وجعل لكم من جلود الأنعام بيوتا تستخفونها يوم ظعنكم ويوم إقامتكم ومن أصوافها وأوبارها وأشعارها أثاثا ومتاعا إلى حين(80)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [ظعن] ظ ع ن: ظَعَنَ سار وبابه قطع و ظَعَناً أيضا بفتحتين وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿يوم ظعنكم﴾ و الظَّعِينةُ الهودج كانت فيه امرأة أو لم تكن والجمع ظُعْنٌ و ظُعُنٌ و ظَعائِنٌ و أظْعانٌ أبو زيد لا يقال حُمُول ولا ظُعُنٌ إلا للإبل التي عليها الهوادج كان فيها نساء أو لم يكن و الظَّعِينةُ أيضا المرأة ما دامت في الهودج فإن لم تكن فيه فليست بظعينة
معجم الفرائد القرآنية:
ظ ع ن
" ظَعْنِكُمْ " في قوله تعالى :"  تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ " (80) النحل .
الظَّعْنُ : الارتحال. والظعينة: اسم للهودج ما كانت المرأة فيه، وقد توسع فيه فأطلق على المرأة وحدها ظعينة، وإن لم تكن في هودج .
الراغب
ظعن
- يقال: ظعن يظعن ظعنا: إذا شخص. قال تعالى: }يوم ظعنكم{ [النحل/80] والظعينة: الهودج إذا كان فيه المرأة، وقد يكنى به عن المرأة وإن لم تكن في الهودج.
ملخص اللسان:
1. ظعن: ظَعَنَ يَظْعَنُ ذهب وسار.
2. والظَّعْنُ: سَيْرُ البادية لنُجْعَةٍ أَو حُضُوره ماءٍ أَو طَلَبِ مَرْبَعٍ أَو تَحَوُّلٍ من ماء إلى ماء أَو من بلد إلى بلد؛ وقد يقال لكل شاخص لسفر في حج أَو غزو أَو مَسير من مدينة إلى أُخرى ظاعِنٌ،
3. والظُّعْنة: السَّفْرَة القصيرة.
4. والظَّعِينَة: الجمل يُظْعَنُ عليه. والظَّعِينة: الهَوْدج تكون فيه المرأَة،
5. والظِّعْنَة: الحال، كالرِّحْلة. وفرس مِظْعانٌ: سَهْلة السَّير،
لسان العرب
● - ظعن: ظَعَنَ يَظْعَنُ ظَعْناً وظَعَناً، بالتحريك، وظُعوناً: ذهب وسار.       وقرئ قوله تعالى: يوم ظَعْنِكم، وظَعَنِكم. وأَظْعَنه هو: سَيَّرَه؛       وأَنشد سيبويه:       الظاعِنُونَ ولمَّا يُظْعِنُوا أَحداً،       والقائِلونَ: لمن دارٌ نُخَلِّيها       والظَّعْنُ: سَيْرُ البادية لنُجْعَةٍ أَو حُضُوره ماءٍ أَو طَلَبِ       مَرْبَعٍ أَو تَحَوُّلٍ من ماء إلى ماء أَو من بلد إلى بلد؛ وقد يقال لكل       شاخص لسفر في حج أَو غزو أَو مَسير من مدينة إلى أُخرى ظاعِنٌ، وهو ضدّ       الخافِضِ، ويقال: أَظاعِنٌ أَنت أَم مُقيم؟ والظُّعْنة: السَّفْرَة القصيرة.       والظَّعِينَة: الجمل يُظْعَنُ عليه. والظَّعِينة: الهَوْدج تكون فيه       المرأَة، وقيل: هو الهودج، كانت فيه أَو لم تكن. والظَّعِينة: المرأَة في       الهودج، سميت به على حَدِّ تسمية الشيء باسم الشيء لقربه منه، وقيل: سميت       المرأَة ظَعِينة لأَنها تَظْعَنُ مع زوجها وتقيم بإِقامته كالجليسة، ولا       تسمى ظَعِينَة إلا وهي في هودج. وعن ابن السكيت: كل امرأَة ظَعِينَةٌ في       هودج أَو غيره، والجمع ظَعائنُ وظُعْنٌ وظُعُنٌ وأَظْعانٌ وظُعُناتٌ؛       الأَخيرتان جمع الجمع؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازم:       لهم ظُعُناتٌ يَهْتَدِينَ برايةٍ،       كما يَستَقِلُّ الطائرُ المُتَقَلِّبُ       وقيل: كل بعير يُوَطأَُ للنساء فهو ظَعِينة، وإنما سميت النساء ظَعَائِن       لأَنَّهنَّ يكنّ في الهَوْادج. يقال: هي ظَعينته وزَوْجُه وقَعِيدته       وعِرْسه. وقال الليث: الظَّعِينة الجَمَل الذي يُرْكَب، وتسمى المرأَة       ظَعينة لأَنها تركبه. وقال أَبو زيد: لا يقال حُمُول ولا ظُعُنٌ إلاَّ للإِبل       التي عليها الهوادج، كان فيها نساء أَو لم يكن. والظَّعينة: المرأَة في       الهودج، وإِذا لم تكن فيه فليست بظَعِينة؛ قال عمرو بن كُلْثوم:       قِفِي قبلَ التَّفَرُّقِ يا ظَعِينا،       نُخَبِّرْكِ اليَقينَ وتُخْبِرينا       قال ابن الأَنباري: الأَصل في الظعينة المرأَة تكون في هَوْدَجها، ثم       كثر ذلك حتى سَمَّوْا زوجة الرجل ظَعِينة. وقال غيره: أَكثر ما يقال       الظَّعينة للمرأَة الراكبة؛ وأَنشد قوله:       تَبَصَّرْ خلِيلي، هل تَرَى من ظَعائنٍ       لِمَيَّةَ أَمثالِ النَّخيلِ المَخارِفِ؟       قال: شبه الجمال عليها هوادج النساء بالنخيل. وفي حديث حُنين: فإِذا       بهَوازِنَ على بَكْرَةِ آبائهم بظُعُنِهم وشائهم ونَعَمِهم؛ الظُّعُنُ:       النساء، واحدتها ظَعينة؛ قال: وأَصل الظَّعِينة الراحلةُ التي يُرْحَلُ       ويُظْعَنُ عليها أَي يُسارُ، وقيل: الظَّعِينة المرأَة في الهودج، ثم قيل       للهودج بلا امرأَة وللمرأَة بلا هودج ظَعينة. وفي الحديث: أَنه أَعطى حليمة       السعدية بعيراً مُوَقَّعاً للظَّعينة أَي للهودج؛ ومنه حديث سعيد بن       جُبَيْر: ليس في جَمَل ظعينة صدقةٌ؛ إن روي بالإضافة فالظَّعينة المرأَة، وإن       روي بالتنوين فهو الجمل الذي يُظْعَنُ عليه، والتاءُ فيه للمبالغة.       واظَّعَنَتِ المرأَة البعير: ركبته. وهذا بعير تَظَّعِنُه المرأَة أَي تركبه       في سفرها وفي يوم ظَعْنِها، وهي تَفْتَعِلُه. والظَّعُون من الإِبل: الذي       تركبه المرأَة خاصة، وقيل: هو الذي يُعْتَمَلُ ويُحْتَمَل عليه.       والظِّعَانُ والظَّعُون: الحَبْل يشدّ به الهودج، وفي التهذيب: يشد به الحمل؛ قال       الشاعر:       له عُنُقٌ تُلْوَى بما وُصِلَتْ به،       ودَفّانِ يَسْتاقانِ كلَّ ظِعَانِ       وأَنشد ابن بري للنابغة:       أَثَرْتُ الغَيَّ ثم نَزَعْت عنه،       كما حادَ الأَزَبُّ عن الظِّعَانِ       والظَُّعُنُ والظَّعَنُ: الظّاعِنُون، فالظُّعُن جمع ظاعِنٍ، والظَّعَنُ       اسم الجمع؛ فأَما قوله:       أَو تُصْبِحي في الظاعن المُوَلِّي.       فعلى إرادة الجنس. والظِّعْنَة: الحال، كالرِّحْلة. وفرس مِظْعانٌ:       سَهْلة السَّير، وكذلك الناقة. وظاعِنَةُ بن مُرٍّ: أَخو تميم، غلبهم قومهم       فرَحَلُوا عنهم. وفي المثل: على كُرْه ظَعَنَتْ ظاعِنَةٌ. وذو       الظُّعَيْنَةِ: موضع. وعثمان بن مَظْعُونٍ: صاحب النبي، صلى الله عليه وسلم.
مقاييس اللغة:
(ظعن) الظاء والعين والنون أصلٌ واحدٌ صحيحٌ يدلُّ على الشُّخوص من مكانٍ إلى مكان. تقول: ظَعَنَ يظعَن ظَعْناً وظَعَنَاً، إذا شَخَصَ. قال الله سبحانه: ﴿وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الأَنْعَامِ بُيُوتاً تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ(1)﴾. والظَّعينة، ممَّا يقال فيه(2) فقال قوم: هي المرأة، وقال آخرُونَ: الظَّعائِنُ الهوادِجُ، كان فيها نساءٌ أو لم يكن. وهذا أصحُّ القولين؛ لأنَّه من أدوات الرَّحِيل. والظَّعُون: البعير الذي يُعَدُّ للظَّعْن. ومن الباب الظِّعَان، وهو الحبل الذي يُشَدُّ به القَتَبُ على البعيرِ، وسمِّيَ بذلك ظِعَاناً(3)لأنه أحدُ أدواتِ السَّير والظّعن. قال:‏
له عُنقٌ تُلوِي بما وُصِلَت به *** وَدفَّانِ يشتفّان كلَّ ظِعَانِ(4)‏
القاموس المحيط:
ظَعَنَ، كمَنَعَ، ظَعْناً، ويُحَرَّكُ سارَ. وأظْعَنَهُ سَيَّرَهُ. والظَّعينَةُ الهَوْدَجُ فيه امرأةٌ أم لا ج ظُعْنٌ وظُعُنٌ وظَعائِنُ وأظْعانٌ، والمرأةُ ما دَامَتْ في الهَوْدَجِ. واظَّعَنَتْه، كافْتَعَلَتْهُ رَكِبَتْه. وكصَبورٍ البعيرُ يُعْتَمَلُ ويُحْمَلُ عليه. وككتابٍ الحَبْلُ يُشَدُّ به الهَوْدَجُ. وعثمانُ بنُ مَظْعُونٍ أوَّلُ صَحابِيٍّ ماتَ بالمدينة. وذُو الظُّعَيْنَةِ، كجُهَيْنَةَ ع. وظعِنةُ بنُ مُرٍّ أبو قَبيلةٍ.
تاج العروس:
( ظعن كمنع ظعنا ) بالفتح ( ويحرك ) وظعونا ذهب و ( سار ) لنجعة أو حضور ماء أو طلب مربع أو تحول من ماء أي ماء أو من بلد الى بلد وقد يقال لكل شاخص لسفر في حج أو غزوا ومسير من مدينة الى اخرى ظاعن وهو ضد الخافض يقال اظاعن انت ام مقيم وقرئ قوله تعالى يوم ظعنكم بالفتح وبالتحريك ( واظعنه ) هو ( سيره ) وانشد سيبويه الظاعنون ولما يظعنوا احدا * والقائلون لمن دار نخليها
( والظعينة الهودج ) تكون ( فيه ) المراة وقيل كانت فيه ( امراة ام لا ) ومنه الحديث انه اعطى حليمة السعدية رضى الله تعالى عنها بعيرا موقعا للظعينة أي للهودج ( ج ظعن ) بالضم ( وظعن ) بضمتين ( وظعائن واظعان ) وظعنات الاخيرتان جمع الجمع قال بشر بن ابى خازم لهم ظعنات يهتدين براية * كما يستقل الطائر المتقلب ( و ) الظعينة ( المراة ما دامت في الهودج ) سميت به على حد تسمية الشئ باسم الشئ لقربة منه فإذا لم تكن فيه فليست بظعينة قال عمرو بن كلئوم قفى قبل التفرق يا ظعينا * نخبرك اليقين وتخبرينا واكثر ما يقال الظعينة للمراة الراكبة ثم قيل للهودج بلا امراة وللمراة بلا هودج ظعينة ( واظعنتة كافتعلته ركبته ) يقال هذا بعير تظعنه المراة أي تركيه في سفرها وفى يوم ظعنها وهى تفتعله ( و ) الظعون ( كصبور البعير يعتمل ويحمل عليه ) وقيل هو من الابل التى تركبه المراة خاصة ( و ) خاصة ( و ) الظعان ( ككتاب الحبل يشد به الهودج ) وفى التهذيب يشد به الحمل وانشد لها عنق تلوى بما وصلت به * ودفان يستقان كل ظعان وانشد ابن برى للنابغة اثرث الغى ثم نزعت عنه * كما حاد الازب عن الظعان ( وعثمان بن مظعون ) بن حبيب بن وهب الجمعى أبو السائب احد السابقين و ( اول صحابي مات بالمدينة ) رضى الله تعالى عنه ( وذو الظعينة كجهينة ع ) وضبطه بعض كسفينة ( وظاعنة بن مر أبو قبيلة ) في مضر واسمه ثعلبة وهو اخو تميم قيل له ظاعنه لظعنه عن قومه وفيه تقول العرب على كره ظعنت ظاعنة وقال ابن الكلبى ظعنوا فنزلوا مع بنى الحرث بن ذهل بن شيبان فبدوهم معهم وحاضرتهم مع بنى عبد الله بن دارم * ومما يستدرك عليه الظعنة بالضم السفرة القصيرة وبالكسر الحال كالرحلة وفرس مظعان سهلة السير وكذلك الناقة وطعينة الرجل زوجته لانها تظعن مع زوجها وتقيم باقامته كالجليسة وقال ابن السكيت كل امراة ظعينة في هودج أو غيره وقال الليث الظعينة الجمل الذى تركبه النساء وتسمى المراة ظعينة لانها تركب وقال ابن الانباري الظعينة الراحلة يظعن عليها أي يسار ومنه الحديث ليس في جمل ظعينة صدقة ان روى بالتنوين والتاء للمبالغة وان روى بالاضافة فالمراد بها المراة والظعون الحبل كالظعان والظعن بضمتين وبالتحريك الظاعنون فالاول ككتاب وكتب والثانى اسم الجمع وظاعنة أبو قبيلة في كلب واسمه معاذ بن قيس بن الحرث بن جعفر بن مالك بن عمارة وابو عقيم ظاعن بن محمد بن محمود الزبيري البغدادي حدث عن عبد الرحمن بن عبد القادر بن يوسف توفى سنة 584 روى عن حفيده أبو الحسن على بن عبد الصمد بن ظاعن وعن على الشرف الدمياطي وذكره في معجم شيوخه

##### Türkçe

**ظعن**
**ظَعَنَ - يَظْعَنُ - ظَعْن**
**ظَعَنَ - يَظْعَنُ** + varlık: gitti ve yürüdü; bir yerden bir yere göçerek yol aldı
**ظَعْن**: **إقامة**’nın zıddı: “**ظَعَنَ - يَظْعَنُ**” fiilinin isim-fiili: yürüme, gitme, göçme ve bir yerden bir yere intikal etme
Ve lafız, “ikamet yerinin mevkiinden ayrılıp başka bir yere yönelerek, onda kısa bir müddet kalma iradesiyle (olan) ‘gitme ve ayrılma’ lafızları” grubuna mensuptur; bunlar:
**ظَعَنَ - يَظْعَنُ**، **رَحَلَ - يَرْحَلُ**، **نَفَرَ - يَنْفِرُ**، **ذَهَبَ - يَذْهَبُ**، **غَدَا - يَغْدُوْ**، **صَدَرَ - يَصْدُرُ**

**ظعن**
 	﴿Ve Allah sizin için evlerinizden bir sükûn (yeri) kıldı; ve sizin için en‘âmın derilerinden, **ظَعْن** gününüzde ve ikamet gününüzde hafif bulduğunuz evler kıldı; ve onların yünlerinden, kıllarından ve tüylerinden bir zamana kadar döşeklik ve meta‘ (kıldı) (80)﴾ **النحل**

**مختار الصحاح**
● [**ظعن**] **ظ ع ن**: **ظَعَنَ** yürüdü; ve babı **قطع**’tır; ve **ظَعَناً** da (iki fetha ile) (gelir); ve onunla (iki vecihle) Allah Teâlâ’nın sözü ﴿**يوم ظعنكم**﴾ okunmuştur. Ve **الظَّعِينةُ**: içinde kadın olsun olmasın **الهودج**’dur; çoğulu **ظُعْنٌ** ve **ظُعُنٌ** ve **ظَعائِنٌ** ve **أظْعانٌ**’dır. Ebû Zeyd: Üzerinde **الهوادج** bulunan develer dışında, içinde kadınlar olsun olmasın, ne **حُمُول** ne de **ظُعُنٌ** denilmez. Ve **الظَّعِينةُ** ayrıca: **الهودج**’de bulunduğu müddetçe kadındır; eğer onun içinde değilse, **ظعينة** değildir.

**معجم الفرائد القرآنية:**
**ظ ع ن**
“**ظَعْنِكُمْ**” Allah Teâlâ’nın şu sözünde: “**تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ**” (80) **النحل**.
**الظَّعْنُ**: göç etme. Ve **الظعينة**: kadın onun içinde bulunduğu müddetçe **الهودج**’un adıdır; sonra bunda genişletildi de, **هودج** içinde olmasa bile, yalnız kadına **ظعينة** denildi.

**الراغب**
**ظعن**
- Denilir: **ظعن يظعن ظعنا**: eğer (yerinden) ayrılıp gitti ise. Allah Teâlâ dedi: }**يوم ظعنكم**{ [**النحل/80**]. Ve **الظعينة**: içinde kadın bulunduğu zaman **الهودج**’dur; ve **الهودج**’de olmasa bile, onunla kadından kinaye edilir.

**ملخص اللسان:**
1. **ظعن**: **ظَعَنَ يَظْعَنُ** gitti ve yürüdü.
2. Ve **الظَّعْنُ**: bedevînin, bir **نُجْعَةٍ** için yahut suya varması için yahut **مَرْبَعٍ** talebi için yahut bir sudan bir suya yahut bir beldeden bir beldeye dönüşmesi için yürüyüşüdür; ve hacda yahut gazvede yahut bir şehirden başka bir şehre yürüyüşte sefere çıkan her şahıs için **ظاعِنٌ** denilebilir,
3. Ve **الظُّعْنة**: kısa seferdir.
4. Ve **الظَّعِينَة**: üzerine **يُظْعَنُ** olunan devedir. Ve **الظَّعِينة**: içinde kadın bulunan **الهَوْدج**’dur,
5. Ve **الظِّعْنَة**: hâl, **الرِّحْلة** gibi. Ve **فرس مِظْعانٌ**: yürüyüşü kolay (olan)dır,

**لسان العرب**
● - **ظعن**: **ظَعَنَ يَظْعَنُ ظَعْناً** ve **ظَعَناً** (hareke ile) ve **ظُعوناً**: gitti ve yürüdü. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **يوم ظَعْنِكم** ve **ظَعَنِكم** diye okunmuştur. Ve **أَظْعَنه** o: onu yürüttü; ve Sîbeveyh’in inşadı:
       **الظاعِنُونَ ولمَّا يُظْعِنُوا أَحداً،**
       **والقائِلونَ: لمن دارٌ نُخَلِّيها**
Ve **الظَّعْنُ**: bedevînin, bir **نُجْعَةٍ** için yahut suya varması için yahut **مَرْبَعٍ** talebi için yahut bir sudan bir suya yahut bir beldeden bir beldeye dönüşmesi için yürüyüşüdür; ve hacda yahut gazvede yahut bir şehirden başka bir şehre yürüyüşte sefere çıkan her şahıs için **ظاعِنٌ** denilebilir; ve o, **الخافِضِ**’in zıddıdır; ve denilir: **أَظاعِنٌ** sen misin yoksa **مُقيم** mi? Ve **الظُّعْنة**: kısa seferdir. Ve **الظَّعِينَة**: üzerine **يُظْعَنُ** olunan devedir. Ve **الظَّعِينة**: içinde kadın bulunan **الهَوْدج**’dur; ve denildi: o, **الهودج**’dur; içinde kadın olsun olmasın. Ve **الظَّعِينة**: **الهودج**’deki kadındır; ona yakınlığından dolayı, şeyin adını şeye ad kılma kabilinden onunla adlandırıldı; ve denildi: kadın, kocasıyla birlikte **تَظْعَنُ** ettiği ve onun ikametiyle ikamet ettiği için, **الجليسة** gibi, **ظَعِينة** diye adlandırıldı; ve ancak **هودج** içinde iken **ظَعِينَة** diye adlandırılır. İbnü’s-Sikkît’ten: her kadın, **هودج** içinde olsun olmasın, **ظَعِينَةٌ**’dir; çoğulu **ظَعائنُ** ve **ظُعْنٌ** ve **ظُعُنٌ** ve **أَظْعانٌ** ve **ظُعُناتٌ**’tır; son ikisi çoğulun çoğuludur; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
       **لهم ظُعُناتٌ يَهْتَدِينَ برايةٍ،**
       **كما يَستَقِلُّ الطائرُ المُتَقَلِّبُ**
Ve denildi: kadınlar için hazırlanıp üzerine binilen her deve **ظَعِينة**’dir; kadınlar ancak **الهَوْادج** içinde oldukları için **ظَعَائِن** diye adlandırıldı. Denilir: o, onun **ظَعينته**’si ve **زَوْجُه**’u ve **قَعِيدته**’si ve **عِرْسه**’dur. Leys dedi: **الظَّعِينة** binek olan devedir; ve kadın, ona bindiği için **ظَعينة** diye adlandırılır. Ebû Zeyd dedi: üzerinde **الهوادج** bulunan develer dışında, içinde kadınlar olsun olmasın, ne **حُمُول** ne de **ظُعُنٌ** denilmez. Ve **الظَّعينة**: **الهودج**’deki kadındır; eğer onun içinde değilse, **ظَعِينة** değildir; Amr b. Külsûm dedi:
       **قِفِي قبلَ التَّفَرُّقِ يا ظَعِينا،**
       **نُخَبِّرْكِ اليَقينَ وتُخْبِرينا**
İbnü’l-Enbârî dedi: **الظعينة**’de aslolan, **هَوْدَج**’ında bulunan kadındır; sonra bu çoğaldı da, erkeğin eşine **ظَعِينة** adını verdiler. Başkası dedi: en çok, **الظَّعينة** binen kadın için söylenir; ve şu beyti inşad etti:
       **تَبَصَّرْ خلِيلي، هل تَرَى من ظَعائنٍ**
       **لِمَيَّةَ أَمثالِ النَّخيلِ المَخارِفِ؟**
Dedi: kadınların **هوادج**’leri üzerindeki develeri hurma ağaçlarına benzetti. Ve **حُنين** hadîsinde: “Bir de baktı ki **هَوازِنَ**, atalarının **بَكْرَةِ**’si üzerinde, **ظُعُنِهم**’leri ve koyunları ve davarlarıyla (gelmişler).” **الظُّعُنُ**: kadınlardır; onun teki **ظَعينة**’dir. Dedi: ve **الظَّعِينة**’nin aslı, üzerine **يُرْحَلُ** ve üzerine **يُظْعَنُ** olunan binek hayvandır; yani onun üzerinde yürünür; ve denildi: **الظَّعِينة** **الهودج**’deki kadındır; sonra, kadınsız **الهودج**’a ve **هودج**suz kadına **ظَعينة** denildi. Ve hadîste: onun, Halîme es-Sa‘diyye’ye **الظَّعينة** için, yani **الهودج** için, **مُوَقَّعاً** bir deve verdiği (geçer). Ve ondan, Sa‘îd b. Cübeyr hadîsi: “**جَمَل ظعينة**’de sadaka yoktur.” Eğer izafetle rivayet edilirse, **الظَّعينة** kadın demektir; eğer tenvinle rivayet edilirse, o, üzerine **يُظْعَنُ** olunan devedir; ve ondaki **التاءُ** mübalağa içindir. Ve kadın, deveyi **اظَّعَنَتِ**: ona bindi. Ve bu, kadının onu bindiği, yani seferinde ve **ظَعْن** gününde bindiği bir devedir; ve o, onu **تَفْتَعِلُه**. Ve develerden **الظَّعُون**: kadının özellikle bindiği (deve)dir; ve denildi: o, üzerinde çalışılan ve yük taşınan (deve)dir. Ve **الظِّعَانُ** ve **الظَّعُون**: **الهودج**’un bağlandığı iptir; ve **التهذيب**’de: yükün bağlandığı (iptir); şair dedi:
       **له عُنُقٌ تُلْوَى بما وُصِلَتْ به،**
       **ودَفّانِ يَسْتاقانِ كلَّ ظِعَانِ**
Ve İbn Berrî, Nâbiga’dan inşad etti:
       **أَثَرْتُ الغَيَّ ثم نَزَعْت عنه،**
       **كما حادَ الأَزَبُّ عن الظِّعَانِ**
Ve **الظَُّعُنُ** ve **الظَّعَنُ**: **الظّاعِنُون**’dur; böylece **الظُّعُن** **ظاعِنٍ**’in çoğuludur; ve **الظَّعَنُ** cem‘ ismidir. Şu söze gelince:
       **أَو تُصْبِحي في الظاعن المُوَلِّي.**
cinsin kastedilmesi üzerinedir. Ve **الظِّعْنَة**: hâl, **الرِّحْلة** gibi. Ve **فرس مِظْعانٌ**: yürüyüşü kolay (olan)dır; ve aynı şekilde dişi deve. Ve **ظاعِنَةُ بن مُرٍّ**: Temîm’in kardeşidir; kavimleri onlara galip geldi de, onlardan göç ettiler. Ve meselde: “İstemeyerek **ظَعَنَتْ ظاعِنَةٌ**.” Ve **ذو الظُّعَيْنَةِ**: bir yerdir. Ve **عثمان بن مَظْعُونٍ**: Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, sahâbîsidir.

**مقاييس اللغة:**
(**ظعن**) **الظاء** ve **العين** ve **النون** tek bir sahih asıldır; bir yerden bir yere çıkıp gitmeye delalet eder. Dersin: **ظَعَنَ يظعَن ظَعْناً** ve **ظَعَنَاً**, eğer çıkıp gittiyse. Allah, sübhânehû, dedi: ﴿**وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الأَنْعَامِ بُيُوتاً تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ(1)**﴾. Ve **الظَّعينة**; hakkında söylenenlerdendir (2): bir kavim dedi ki: o kadındır; başkaları dedi ki: **الظَّعائِنُ** **الهوادِجُ**’dir; içinde kadınlar olsun olmasın. Ve bu, iki sözün daha sahihidir; çünkü o, **الرَّحِيل** aletlerindendir. Ve **الظَّعُون**: **الظَّعْن** için hazırlanan devedir. Ve babdan: **الظِّعَان**; o, devenin üzerine **القَتَبُ**’un bağlandığı iptir; ve ona **ظِعَاناً** (3) diye ad verildi; çünkü o, yürüyüş ve **الظّعن** aletlerinden biridir. Dedi:
**له عُنقٌ تُلوِي بما وُصِلَت به *** وَدفَّانِ يشتفّان كلَّ ظِعَانِ(4)**‏

**القاموس المحيط:**
**ظَعَنَ**; **مَنَعَ** gibi; **ظَعْناً**; ve harekelenir: yürüdü. Ve **أظْعَنَهُ**: onu yürüttü. Ve **الظَّعينَةُ**: içinde kadın olsun olmasın **الهَوْدَجُ**’dur; çoğulu **ظُعْنٌ** ve **ظُعُنٌ** ve **ظَعائِنُ** ve **أظْعانٌ**’dır; ve kadın, **الهَوْدَجِ**’de bulunduğu müddetçe (böyledir). Ve onu **اظَّعَنَتْه**; **افْتَعَلَتْهُ** gibi: ona bindi. Ve **صَبورٍ** gibi: üzerinde çalışılan ve yük taşınan devedir. Ve **كتابٍ** gibi: **الهَوْدَجُ**’un bağlandığı iptir. Ve **عثمانُ بنُ مَظْعُونٍ**: Medine’de ölen ilk sahâbîdir. Ve **ذُو الظُّعَيْنَةِ**; **جُهَيْنَةَ** gibi: bir alem (özel ad). Ve **ظعِنةُ بنُ مُرٍّ**: bir kabilenin babasıdır.

**تاج العروس:**
(**ظعن** **كمنع** **ظعنا**) fetha ile (ve harekelenir) ve **ظعونا**: gitti ve (yürüdü); bir **نجعة** için yahut suya varmak için yahut **مربع** talebi için yahut bir sudan herhangi bir suya yahut bir beldeden bir beldeye dönüş için; ve hacda yahut gazvede yahut bir şehirden başka bir şehre yürüyüşte sefere çıkan her şahıs için **ظاعن** denilebilir; ve o, **الخافض**’in zıddıdır; denilir: **اظاعن** sen misin yoksa **مقيم** mi? Ve Allah Teâlâ’nın sözü **يوم ظعنكم** fetha ile ve hareke ile okunmuştur.
(ve **اظعنه**) o: (onu yürüttü). Ve Sîbeveyh’in inşadı: **الظاعنون ولما يظعنوا احدا * والقائلون لمن دار نخليها**
(ve **الظعينة**: **الهودج**) olur (içinde) kadın; ve denildi: içinde (kadın) oldu (kadın olsun olmasın). Ondan hadîs: onun, Allah Teâlâ ondan razı olsun, Halîme es-Sa‘diyye’ye **الظعينة** için, yani **الهودج** için, **موقعا** bir deve verdiği. (çoğulu **ظعن**) zamme ile (ve **ظعن**) iki zamme ile (ve **ظعائن** ve **اظعان**) ve **ظعنات**; son ikisi çoğulun çoğuludur. Bişr b. Ebî Hâzim dedi: **لهم ظعنات يهتدين براية * كما يستقل الطائر المتقلب**
(ve) **الظعينة** (kadın, **الهودج**’de bulunduğu müddetçe): ona yakınlığından dolayı, şeyin adını şeye ad kılma kabilinden onunla adlandırıldı; eğer onun içinde değilse, **بظعينة** değildir. Amr b. Külsûm dedi: **قفى قبل التفرق يا ظعينا * نخبرك اليقين وتخبرينا**. Ve en çok, **الظعينة** binen kadın için söylenir; sonra, kadınsız **الهودج**’a ve **هودج**suz kadına **ظعينة** denildi. (ve **اظعنتة كافتعلته ركبته**) denilir: bu, kadının onu bindiği bir devedir; yani seferinde ve **ظعن** gününde onu biner; ve o, onu **تفتعله**. (ve) **الظعون** (**صبور** gibi: deve, üzerinde çalışılır ve yük taşınır): ve denildi: o, kadının özellikle bindiği develerdendir. (ve) özellikle. (ve) **الظعان** (**كتاب** gibi: **الهودج**’un bağlandığı ip): ve **التهذيب**’de: yükün bağlandığı (iptir). Ve inşad etti: **لها عنق تلوى بما وصلت به * ودفان يستقان كل ظعان**. Ve İbn Berrî, Nâbiga’dan inşad etti: **اثرث الغى ثم نزعت عنه * كما حاد الازب عن الظعان**.
(ve **عثمان بن مظعون**) b. Habîb b. Vehb el-Cumahî, Ebû’s-Sâib, öncülerden biridir; (ve Medine’de ölen ilk sahâbîdir) Allah Teâlâ ondan razı olsun. (ve **ذو الظعينة كجهينة ع**) ve bazıları onu **سفينة** gibi ضبط etti. (ve **ظاعنة بن مر أبو قبيلة**) Mudar’da; adı **ثعلبة**’dir; Temîm’in kardeşidir; kavminden **ظعنه** ettiği için ona **ظاعنه** denildi; ve bunun hakkında Araplar der: “İstemeyerek **ظعنت ظاعنة**.” İbnü’l-Kelbî dedi: göç ettiler de, Şeybân b. Zehl b. Hâris oğullarıyla birlikte indiler; onların bedevîleri onlarla birlikte oldu; ve onların şehirli kısmı, Dârim b. Abdullah oğullarıyla birlikte oldu.
Ve buna ek olarak: **الظعنة** zamme ile kısa seferdir; ve kesra ile hâl, **الرحلة** gibi. Ve **فرس مظعان**: yürüyüşü kolay (olan)dır; ve aynı şekilde dişi deve. Ve erkeğin **طعينة**’si: eşidir; çünkü kocasıyla birlikte **تظعن** eder ve onun ikametiyle ikamet eder; **الجليسة** gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: her kadın, **هودج** içinde olsun olmasın, **ظعينة**’dir. Leys dedi: **الظعينة** kadınların bindiği devedir; ve kadın, ona bindiği için **ظعينة** diye adlandırılır. İbnü’l-Enbârî dedi: **الظعينة** üzerine **يظعن** olunan binek hayvandır; yani onun üzerinde yürünür. Ondan hadîs: “**ليس في جمل ظعينة صدقة**”; eğer tenvinle rivayet edilirse ve **التاء** mübalağa içindir; eğer izafetle rivayet edilirse, onunla kastedilen kadındır. Ve **الظعون** iptir, **الظعان** gibi. Ve **الظعن** iki zamme ile ve hareke ile: **الظاعنون**’dur; birincisi **كتاب** ve **كتب** gibi; ikincisi cem‘ ismidir. Ve **ظاعنة**: Kelb’de bir kabilenin babasıdır; adı **معاذ بن قيس بن الحرث بن جعفر بن مالك بن عمارة**’dır. Ve Ebû ‘Ukaym: Bağdatlı Zübeyrî **ظاعن بن محمد بن محمود**; **عبد الرحمن بن عبد القادر بن يوسف**’tan rivayet etti; 584 yılında vefat etti; torunu Ebû’l-Hasen Alî b. Abdüssamed b. **ظاعن**’dan ve Ali eş-Şeref ed-Dimyâtî’den rivayet edildi; ve onu **معجم شيوخه**’sunda zikretti.
