# ظفر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%81%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ظفر

الظُّفْرُ والظُّفُرُ: معروف، وجمعه أَظْفارٌ وأُظْفورٌ وأَظافيرُ، يكون للإِنسان وغيره، وأَما قراءة من قرأَ: كل ذي ظِفْر، بالكسر، فشاذ غير مأْنوسٍ به إِذ لا يُعْرف ظِفْر، بالكسر، وقالوا: الظُّفْر لما لا يَصِيد، والمِخْلَبُ لما يَصِيد؛ كله مذكر صرح به اللحياني، والجمع أَظفار، وهو الأُظْفُورُ، وعلى هذا قولهم أَظافيرُ، لا على أَنه حمع أَظفار الذي هو جمع ظُفْر لأَنه ليس كل جمع يجمع، ولهذا حمل الأَخفش قراءة من قرأَ: فَرُهُنٌ مقبوضة، على أَنه جمع رَهْن ويُجَوّز قِلَّته لئلا يضْطَرَّه إِلى ذلك أَن يكون جمعَ رِهانٍ الذي هو جمعُ رَهْنٍ، وأَما من لم يقل إِلاَّ ظُفْر فإِن أَظافِيرَ عنده مُلْحَقةٌ بباب دُمْلوج، بدليل ما انضاف إِليها من زيادة الواو معها؛ قال ابن سيده: هذا مذهب بعضهم. الليث: الظُّفْر ظُفْر الأُصبع وظُفْر الطائر، والجمع الأَظفار، وجماعة الأَظْفار أَظافِيرُ، لأَن أَظفاراً بوزن إِعْصارٍ، تقول أَظافِيرُ وأَعاصيرُ، وإِنْ جاء ذلك في الأَشعار جاز ولا يُتَكلّم به بالقياس في كل ذلك سواء غير أَن السمع آنَسُ، فإِذا ورد على الإِنسان شيء لم يسمعه مستعملاً في الكلام اسْتوحَشَ منه فَنَفَر، وهو في الأَشعار جيّدٌ جائز. وقوله تعالى: وعلى الذين هادُوا حَرّمْنا كلَّ ذي ظُفُرٍ؛ دخل في ذي الظُّفْرِ ذواتُ المناسم من الإِبل والنعامِ لأَنها كالأَظْفار لها.
ورجل أَظْفَرُ: طويل الأَظفار عريضُها، ولا فَعْلاء لها من جهة السماع، ومَنْسِم أَظْفَرُ كذلك؛ قال ذو الرمة:
بأَظْفَرَ كالعَمُودِ إِذا اصْمَعَدّتْ
على وَهَلٍ، وأَصفَرَ كالعَمُودِ
والتَّظْفيرُ: غَمْزُ الظُّفْرِ في التُّفَّاحة وغيرها.
وظَفَرَه يَظْفِرُه وظَفَّرَه واظِّفَرَه: غرزَ في وَجْهه ظُفْرَه. ويقال: ظَفَّرَ فلانٌ في وَجْهِ فلانٍ إِذا غَرَزَ ظُفْرَه في لحمه فعَقَره، وكذلك التَّظْفِيرُ في القِثَّاء والبطِِّيخ. وكلُّ ما غَرَزْت فيه ظُفْرَك فشَدَخْتَه أَو أَثّرْتَ فيه، فقد ظَفَرْته؛ أَنشد ثعلب لخَنْدَق بن إِياد:
ولا تُوَقّ الحََلْقَ أَن تَظَفّرَا
واظّفَرَ الرجلُ واطَّفَر أَي أَعْلَقَ ظُفْرَه، وهو افتعل فأَدغم؛ وقال العجاج يصف بازياً:
تَقَضِّيَ البازِي إِذا البازِي كَسَرْ
أَبْصَرَ خِرْبانَ فَضاءٍ فَانْكَدَرْ
شاكِي الكَلالِيبِ إِذا أَهْوَى اظَّفَرْ
الكَلالِيبُ: مَخالِيبُ البازي، الواحد كَلّوب. والشاكي: مأْخوذ من الشَّوْكةِ، وهو مقلوب، أَي حادُّ المَخالِيبِ. واظّفَرَ أَيضاً: بمعنى ظَفِرَ بهم.
ورجل مُقلَّم الظُّفْرِ عن الأَذَى وكَلِيل الظُّفْرِ عن العِدَى، وكذلك على المثل. ويقال للرجل: إِنه لمَقْلُومُ الظُّفُرِ أَي لا يُنْكي عَدُوّاً؛ وقال طرفة:
لَسْتُ بالفَانِي ولا كَلِّ الظُّفُرْ
ويقال للمَهين: هو كَليلُ الظُّفُرِ. ورجل أَظْفَرُ بَيِّن الظُّفُرِ إِذا كان طويلَ الأَظْفارِ، كما تقول رجل أَشْعَرُ طويل الشعر. ابن سيده: والظُّفْرُ ضَرْبٌ من العِطْر أَسْوَدُ مُقْتَلَفٌ من أَصله على شكل ظُفْر الإِنسان، يوضع في الدخنة، والجمع أَظْفارٌ وأَظافِيرُ، وقال صاحب العين: لا واحد له، وقال الأَزهري: لا يُفْرَدُ منه الواحد، قال: وربما قال بعضهم أَظْفارةٌ واحدة وليس بجائز في القياس، ويجمعونها على أَظافِيرَ، وهذا في الطِّيب، وإِذا أُفرد شيء من نحوها ينبغي أَن يكون ظُفْراً وفُوهاً، وهم يقولون أَظفارٌ وأَظافِيرُ وأَفْواهٌ وأَفاوِيهُ لهذين العِطْرَينِ. وظَفَّرَ ثَوبه: طيَّبَه بالظُّفْر. وفي حديث أُمّ عطيّة: لا تَمَسّ المُحِدّ إِلاَّ نُبْذَةً من قُسْطِ أَظفارٍ، وفي رواية: من قُسْطِ وأَظفار؛ قال: الأَظْفارُ جنس من الطِّيب، لا واحد له من لفظه، وقيل: واحدة ظُفْر، وهو شيء من العِطْر أَسود والقطعةُ منه شبيهةٌ بالظُّفْرِ. وظَفَّرَت الأَرض: أَخْرجت من النبات ما يمكن احتفاره بالظُّفْرِ. وظَفِّرَ العَرْفَجُ والأَرْطى: خرج منه شِبهُ الأَظفار وذلك حين يُخَوِّصُ. وظَفَّرَ البَقْلُ: خرج كأَنه أَظفارُ الطائر. وظَفَّرَ النَّصِيُّ والوَشِيجُ والبَرْدِيُّ والثُّمامُ والصَّلِّيَانُ والعَرَزُ والهَدَبُ إِذا خرج له عُنْقُرٌ أَصفر كالظُّفْرِ، وهي خُوصَةٌ تَنْدُرُ منه فيها نَوْرٌ أَغبر. الكسائي: إِذا طلع النبت قيل: قد ظَفَّرَ تَظْفِيراً؛ قال أَبو منصور: هو مأْخوذ من الأَظْفارِ. الجوهري: والظَّفَرْ ما اطْمَأَنَّ من الأَرض وأَنبت.ويقال: ظَفَّرَ النبتُ إِذا طلع مقدار الظُّفْرِ.
والظُّفْرُ والظَّفَرَةُ، بالتحريك: داء يكون في العين يَتَجَلَّلُها منه غاشِيةٌ كالظُّفْرِ، وقيل: هي لحمة تنبت عند المَآقي حتى تبلغ السواد وربما أَخَذَت فيه، وقيل: الظَّفَرَةُ، بالتحريك، جُلَيْدَة تُغَشِّي العينَ تنبت تِلْقَاءَ المَآقي وربما قُطعت، وإِن تُركت غَشِيَتْ بَصر العين حتى تَكِلَّ، وفي الصحاح: جُلَيْدة تُغَشِّي العين نَابتة من الجانب الذي يلي الأَنف على بياض العين إِلى سوادهَا، قال: وهي التي يقال لها ظُفْرٌ؛ عن أَبي عبيد. وفي صفة الدجال: وعلى عينه ظَفَرَةٌ غليظة، بفتح الظاء والفاء، وهي لحمة تنبت عند المَآقي وقد تمتد إِلى السواد فتُغَشِّيه؛ وقد ظَفِرَتْ عينُه، بالكسر، تَظْفَرُ ظَفَراً، فهي ظَفِرَةٌ. ويقال ظُفِرَ فلانٌ، فهو مَظْفُورٌ؛ وعين ظَفِرَةٌ؛ وقال أَبو الهيثم:
ما القولُ في عُجَيِّزٍ كالحُمّره،
بِعَيْنها من البُكاء ظَفَرَه،
حَلَّ ابنُها في السِّجْن وَسْطَ الكَفَرَه؟
الفراء: الظَّفَرَةُ لحمة تنبت في الحَدَقَةِ، وقال غيره: الظُّفْر لحم ينبت في بياض العين وربما جلل الحَدَقَةَ.
وأَظْفَارُ الجلد: ما تكسر منه فصارت له غُصُونٌ. وظَفَّرَ الجلدَ: دَلَكَهُ لِتَمْلاسَّ أَظْفارُه. الأَصمعي: في السِّيَةِ الظُّفْرُ وهو ما وراء معْقِدِ الوتَرِ إِلى طرَف القَوْس، والجمع ظِفَرَةٌ؛ قال الأَزهري: هنا يقال للظُّفْرِ أُظْفُورٌ، وجمعه أَظافير؛ وأَنشد:
ما بَيْنَ لُقْمَتِها الأُولى، إِذا ازْدَرَدتْ،
وبَيْنَ أُخْرَى نَلِيها، قِيسُ أُظْفُورِ
والظَّفَرُ، بالفتح: الفوز بالمطلوب. الليث: الظَّفَرُ الفوز بما طلبتَ والفَلْجُ على من خاصمت؛ وقد ظَفِرَ به وعليه وظَفِرَهُ ظَفَراً، مثل لَحِقَ به ولَحِقَهُ فهو ظَفِرٌ، وأَظْفَرَهُ الله به وعليه وظَفَّرَهُ به تَظْفِيراً. ويقال: ظَفِرَ اللهُ فُلاناً على فلان، وكذلك أَظْفَرَهُ اللهُ. ورجل مُظَفَّرٌ وظَفِرٌ وظِفِّيرٌ: لا يحاول أَمراً إِلاَّ ظَفِرَ به؛ قال العجير السلولي يمدح رجلاً:
هو الظَّفِرُ المَيْمُونُ، إِنْ رَاحَ أَو غَدَا
به الركْبُ، والتِّلْعابةُ المُتَحَبِّبُ
ورجل مُظَفَّرٌ: صاحب دَوْلَةٍ في الحرب. وفلان مُظَفَّرٌ: لا يَؤُوب إِلاَّ بالظَّفَر فثُقِّلَ نعتُه للكثرة والمبالغة. وإِن قيل: ظَفَّرَ الله فلاناً أَي جعله مُظَفَّراً جاز وحسُن َأَيضاً. وتقول: ظَفَّره ظَفَّره الله عليه أَي غَلّبه عليه؛ وكذلك إِذا سئل: أَيهما أَظْفَرُ، فأَخْبِرْ عن واحد غلَب الآخر؛ وقد ظَفّره. قال الأَخفش: وتقول العرب: ظَفِرْت عليه في معنى ظَفِرْت به. وما ظَفَرتْكَ عَيْني مُنْذ زمانٍ أَي ما رَأَتْك، وكذلك ما أَخَذَتْكَ عيني مند حين. وظَفَّرَه: دَعا لَه بالظَّفَر؛ وظَفِرْت به، فأَنا ظافرٌ وهو مَظْفُورٌ به. ويقال: أَظْفَرَنيِ الله به. وتَظَافَرَ القومُ عليه وتظاهَرُوا بمعنى واحد.
وظَفارِ مثل قَطَامِ مبنية: موضع، وقيل: هي قَرْية من قُرَى حِمْير إِليها ينسب الجَزْع الظَّفارِيّ، وقد جاءت مرفوعة أُجْرِيَت مُجْرَى رَبابِ إِذا سَمّيْتَ بها. ابن السكيت: يقال جَزْعٌ ظَفارِيّ منسوب إِلى ظَفارِ أَسد مدينة باليمن، وكذلك عُودٌ ظَفارِيّ منسوب، وهو العود الذي يُتَبَخّر به؛ ومنه قولهم: مَنْ دَخل ظَفارِ حَمّرَ أَي تعلم الحِمْيَريّة؛ وقيل: كل أَرض ذات مَغَرّةٍ ظَفارِ. وفي الحديث: كان لباسُ آدَم، عليه السلام، والظُّفُر؛ أَي شيء يُشْبِه الظُّفُرَ في بياضه وصفائه وكثافِته. وفي حديث الإِفْكِ: عِقد من جَزْع أَظفار؛ قال ابن الأَثير: هكذا روي وأُريد بها العطْرُ المذكور أَوَّلاً كأَنه يؤخذ فيُثْقَبُ ويُجْعل في العِقْد والقلادة؛ قال: والصحيح في الرواية أَنه من جَزْعِ ظَفارِ مدينة لحِمْير باليمن. والأَظْفارُ: كِبارُ القِرْدانِ وكواكبُ صِغارٌ.
وظَفْرٌ ومُظَفَّرٌ ومِظْفارٌ: أَسماء. وبنو ظَفَر: بَطْنانِ بطن في الأَنصار.، وبطن في بني سليم.

### Türkçe

**الظُّفْرُ** ve **الظُّفُرُ**: bilinen (şey); çoğulu **أَظْفارٌ** ve **أُظْفورٌ** ve **أَظافيرُ**’dir.

İnsanda ve başkasında bulunur. **كل ذي ظِفْر** diye, kesre ile okuyan kimsenin kıraatine gelince: bu, şâzdır; onunla ünsiyet edilmez; çünkü kesre ile **ظِفْر** bilinmez. Ve dediler ki: **الظُّفْر** avlanmayan (şey) içindir; **المِخْلَبُ** ise avlanan (şey) içindir. Bunların hepsi müzekkerdir; bunu اللحياني açıkça belirtmiştir. Çoğul **أَظفار**’dır; o da **الأُظْفُورُ**’dur. Buna göre onların **أَظافيرُ** demeleri vardır; **أَظفار**’ın çoğulu olan (ve) **ظُفْر**’ün çoğulu bulunan **أَظفار**’ın çoğulu olduğu için değil; çünkü her çoğul (yeniden) çoğul yapılmaz. Bu sebeple الأَخفش, **فَرُهُنٌ مقبوضة** diye okuyan kimsenin kıraatini, bunun **رَهْن**’in çoğulu olduğu üzerine حمل etti; ve onun azlığını câiz görür ki onu, **رِهانٍ**’ın çoğulu (olmasına) —ki o **رَهْن**’in çoğuludur— mecbur etmesin. **ظُفْر**’den başka söylemeyen kimseye gelince: onun yanında **أَظافِيرَ**, **دُمْلوج** bâbına ilhak edilmiştir; onunla birlikte **الواو**’nun ziyadesinden ona eklenen şey bunun delilidir. İbn سيده dedi: bu, bazılarının mezhebidir.

الليث: **الظُّفْر** parmağın tırnağı ve kuşun tırnağıdır; çoğul **الأَظفار**’dır. **الأَظْفار**’ın cemaatı **أَظافِيرُ**’dir; çünkü **أَظفاراً** **إِعْصارٍ** veznindedir; **أَظافِيرُ** ve **أَعاصيرُ** dersin. Bu, şiirlerde gelirse câiz olur; ve kıyasla konuşulmaz; bunların hepsinde hüküm birdir; ancak sem‘ (işitilmiş kullanım) daha ünsiyet vericidir. İnsana, konuşmada kullanılır halde işitmediği bir şey vârid olunca ondan ürker de kaçar; o ise şiirlerde iyi ve câizdir. Yüce Allah’ın sözü: **وعلى الذين هادُوا حَرّمْنا كلَّ ذي ظُفُرٍ**; **ذي الظُّفْر** içine, develerin ve devekuşlarının toynak sahipleri girdi; çünkü onların, kendileri için tırnaklar gibi (şeyleri) vardır.

Ve **رجل أَظْفَرُ**: tırnakları uzun, enleri geniş (olan). Sem‘ cihetinden onun için **فَعْلاء** yoktur. Ve **مَنْسِم أَظْفَرُ** da böyledir. ذو الرمة dedi:
بأَظْفَرَ كالعَمُودِ إِذا اصْمَعَدّتْ
على وَهَلٍ، وأَصفَرَ كالعَمُودِ

Ve **التَّظْفيرُ**: elma ve başkasında tırnağın batırılarak sıkılmasıdır.

**وظَفَرَه يَظْفِرُه** ve **وظَفَّرَه** ve **واظِّفَرَه**: yüzüne tırnağını sapladı.

Ve denir: bir kimse, bir kimsenin yüzünde **ظَفَّرَ** etti; tırnağını etine saplayıp onu yaraladığı zaman. Ve hıyar ve karpuzda da **التَّظْفِيرُ** böyledir. Tırnağını içine saplayıp onu ezdiğin yahut onda iz bıraktığın her şey: onu **ظَفَرْته** etmişsindir. ثعلب, خَنْدَق بن إِياد için inşad etti:
ولا تُوَقّ الحََلْقَ أَن تَظَفّرَا

Ve **واظّفَرَ الرجلُ** ve **واطَّفَر**: tırnağını taktı (tırnağı ilişti) demektir; bu **افتعل**’dir de idğam edildi. العجاج, bir doğanı vasfederken dedi:
تَقَضِّيَ البازِي إِذا البازِي كَسَرْ
أَبْصَرَ خِرْبانَ فَضاءٍ فَانْكَدَرْ
شاكِي الكَلالِيبِ إِذا أَهْوَى اظَّفَرْ

**الكَلالِيبُ**: doğanın pençeleridir; teki **كَلّوب**. **الشاكي**: **الشَّوْكةِ**’den alınmıştır; o, maklûbdur; yani pençeleri keskin (olan). Ve **واظّفَرَ** ayrıca: onlara **ظَفِرَ** etti (galip geldi) manasındadır.

Ve **رجل مُقلَّم الظُّفْرِ** ezadan (uzak), ve **كَلِيل الظُّفْرِ** düşmanlardan (aciz); ve meselde de böyledir. Ve erkeğe denir: o, **لَمَقْلُومُ الظُّفُرِ**’dür; yani bir düşmanı incitmez. طرفة dedi:
لَسْتُ بالفَانِي ولا كَلِّ الظُّفُرْ

Ve zelil olana denir: o, **كَليلُ الظُّفُرِ**’dür. Ve **رجل أَظْفَرُ بَيِّن الظُّفُرِ**: tırnakları uzun olduğu zaman; tıpkı “saçı uzun adam” manasında **رجل أَشْعَرُ طويل الشعر** demen gibi. İbn سيده: **والظُّفْرُ** siyah bir tür ıtırdır; aslından koparılmıştır; insan tırnağı şeklindedir; **الدخنة** içine konur. Çoğulu **أَظْفارٌ** ve **أَظافِيرُ**’dir. **صاحب العين** dedi: onun tekili yoktur. الأَزهري dedi: ondan tekil yapılmaz. Dedi ki: bazısı bazen bir tane için **أَظْفارةٌ** dedi; bu kıyasta câiz değildir. Ve onu **أَظافِيرَ** üzere cem‘ ederler; bu, güzel koku hakkındadır. Ve onun benzerlerinden bir şey tekil yapılırsa, **ظُفْراً** ve **فُوهاً** olması gerekir; onlar bu iki ıtır için **أَظفارٌ** ve **أَظافِيرُ** ve **أَفْواهٌ** ve **أَفاوِيهُ** derler.

**وظَفَّرَ ثَوبه**: onu **بالظُّفْر** ile kokuladı. Ümm عطية hadîsinde: **المُحِدّ** ancak **نُبْذَةً من قُسْطِ أَظفارٍ**’a dokunur; bir rivayette: **من قُسْطِ وأَظفار**. Dedi ki: **الأَظْفارُ** güzel kokudan bir cinstir; lafzından tekili yoktur. Ve denildi: onun bir tanesi **ظُفْر**’dür; o, siyah bir tür ıtırdır; ondan parça tırnağa benzer. Ve **وظَفَّرَت الأَرض**: bitkiden, tırnakla kazınması mümkün olan şeyi çıkardı. Ve **وظَفِّرَ العَرْفَجُ والأَرْطى**: ondan tırnaklara benzer (şey) çıktı; bu, **يُخَوِّصُ** olduğu zamandır. Ve **وظَفَّرَ البَقْلُ**: sanki kuşun tırnaklarıymış gibi çıktı. Ve **وظَفَّرَ النَّصِيُّ والوَشِيجُ والبَرْدِيُّ والثُّمامُ والصَّلِّيَانُ والعَرَزُ والهَدَبُ**: ona tırnak gibi sarı bir **عُنْقُرٌ** çıktığı zaman; o, ondan üzerinde tozlu bir çiçek bulunan bir **خُوصَةٌ**’dır, ondan ayrılıp çıkar. الكسائي: bitki çıktığında denir ki: **قد ظَفَّرَ تَظْفِيراً**. أَبو منصور dedi: o, **الأَظْفارِ**’dan alınmıştır. الجوهري: ve **الظَّفَرْ** yerden alçak (düz) olan ve bitiren (yerdir). Ve denir: bitki, tırnak miktarı çıktığında **ظَفَّرَ** etti.

Ve **الظُّفْرُ** ve **الظَّفَرَةُ** —hareke ile—: gözde olan bir hastalıktır; ondan, tırnak gibi bir örtü onu kaplar. Ve denildi: o, göz pınarları yanında biten bir et parçasıdır; siyahlığa varıncaya kadar (uzanır) ve belki onun içine de girer. Ve denildi: **الظَّفَرَةُ** —hareke ile— gözü örten bir deri parçasıdır; göz pınarlarının karşısında biter; bazen kesilir; bırakılırsa gözün görmesini örter, ta ki gözün görmesi zayıflayıncaya kadar. **الصحاح**’ta: burna yakın taraftan, gözün beyazı üzerinde siyahına kadar biten, gözü örten bir deri parçasıdır. Dedi: ona **ظُفْرٌ** denilen budur; Ebû عبيد’den. Deccâl’in vasfında: **وعلى عينه ظَفَرَةٌ غليظة**; **الظاء** ve **الفاء** fethasıyla; o, göz pınarları yanında biten bir et parçasıdır; siyahlığa uzayıp onu örtebilir. Ve gözü **ظَفِرَتْ** oldu; kesre ile; **تَظْفَرُ ظَفَراً**; o halde o, **ظَفِرَةٌ**’dir. Ve denir: falan **ظُفِرَ** oldu; o halde o, **مَظْفُورٌ**’dur; ve göz **ظَفِرَةٌ**’dir. Ebû الهيثم dedi:
ما القولُ في عُجَيِّزٍ كالحُمّره،
بِعَيْنها من البُكاء ظَفَرَه،
حَلَّ ابنُها في السِّجْن وَسْطَ الكَفَرَه؟

الفراء: **الظَّفَرَةُ** göz bebeğinde biten bir et parçasıdır. Başkası dedi: **الظُّفْر** gözün beyazında biten ettir; bazen göz bebeğini kapladı.

Ve **أَظْفَارُ الجلد**: ondan kırılıp da ona dallar (çıkıntılar) olan şey. Ve **وظَفَّرَ الجلدَ**: onun **أَظْفارُه** düzleşsin diye onu ovdu. الأَصمعي: yayda **الظُّفْرُ**, kirişin bağlandığı yerin arkasından yayın ucuna kadar olan şeydir; çoğulu **ظِفَرَةٌ**’dir. الأَزهري dedi: burada **الظُّفْر** için **أُظْفُورٌ** denir; çoğulu **أَظافير**’dir. Ve inşad etti:
ما بَيْنَ لُقْمَتِها الأُولى، إِذا ازْدَرَدتْ،
وبَيْنَ أُخْرَى نَلِيها، قِيسُ أُظْفُورِ

Ve **الظَّفَرُ** —fetha ile— istenene erişmede başarıdır. الليث: **الظَّفَرُ** istediğin şeyle başarıdır; ve **الفَلْجُ** çekiştiğin kimseye karşı (üstün gelmek)tir. Ona ve aleyhine **ظَفِرَ** etti; ve onu **ظَفِرَهُ ظَفَراً** etti; “ona yetişti” manasında **لَحِقَ به** ve **لَحِقَهُ** gibidir; o halde o, **ظَفِرٌ**’dir. Allah onu onunla ve ona karşı **أَظْفَرَهُ** etti; ve onu onunla **ظَفَّرَهُ** etti, **تَظْفِيراً**. Ve denir: Allah falanı falana karşı **ظَفِرَ** etti; ve Allah onu **أَظْفَرَهُ** etti de böyledir. Ve **رجل مُظَفَّرٌ** ve **ظَفِرٌ** ve **ظِفِّيرٌ**: bir işe teşebbüs etmez ki ona **ظَفِرَ** etmesin. العجير السلولي bir adamı överken dedi:
هو الظَّفِرُ المَيْمُونُ، إِنْ رَاحَ أَو غَدَا
به الركْبُ، والتِّلْعابةُ المُتَحَبِّبُ

Ve **رجل مُظَفَّرٌ**: savaşta devlet sahibi (üstünlük sahibi)dir. Ve falan **مُظَفَّرٌ**’dur: ancak **بالظَّفَر** ile döner; sıfatı, çokluk ve mübalağa için ağırlaştırıldı. “Allah falanı **ظَفَّرَ** etti” denirse; yani onu **مُظَفَّراً** kıldı; câiz olur ve güzel de olur. Ve dersin: onu, Allah ona karşı **ظَفَّره** etti; yani onu ona galip kıldı. Ve “hangisi **أَظْفَرُ**?” diye sorulursa, birinin ötekine galip geldiğini haber ver; onu **ظَفّره** etmiştir. الأَخفش dedi: Araplar “**ظَفِرْت عليه**” derler; “**ظَفِرْت به**” manasında. “Gözüm seni zamandan beri **ظَفَرتْكَ** etmedi” yani seni görmedi; “gözüm seni ne zamandan beri almadı” da böyledir. Ve **وظَفَّرَه**: ona **بالظَّفَر** dua etti. Ve **ظَفِرْت به**: ben **ظافرٌ**im; o, onunla **مَظْفُورٌ**dur. Ve denir: Allah beni onunla **أَظْفَرَنيِ** etti. Ve kavim ona karşı **تَظَافَرَ** etti ve **تظاهَرُوا**; mana birdir.

Ve **ظَفارِ** —**قَطَامِ** gibi— mebnîdir: bir yerdir. Ve denildi: o, Himyer köylerinden bir köydür; ona **الجَزْع الظَّفارِيّ** nisbet edilir. Ve **رَبابِ** gibi, onunla isimlendirdiğinde merfû gelmiştir; (çünkü) onun yürütüldüğü yol üzere yürütülmüştür. İbn السكيت: **جَزْعٌ ظَفارِيّ** denir; Yemen’de bir şehir olan **ظَفارِ أَسد**’e nisbetle. Ve **عُودٌ ظَفارِيّ** de böyledir; nisbetlidir; o, onunla tütsülenilen öd ağacıdır. Ondandır onların sözü: **مَنْ دَخل ظَفارِ حَمّرَ**; yani Himyerî dili öğrendi. Ve denildi: her **مَغَرّةٍ** sahibi yer **ظَفارِ**’dır. Hadiste: Âdem’in —aleyhisselâm— elbisesi **والظُّفُر** idi; yani beyazlığında, saflığında ve yoğunluğunda tırnağa benzeyen bir şey. **حديث الإِفْكِ**’te: **عِقد من جَزْع أَظفار**; İbn الأَثير dedi: böyle rivayet edildi; onunla, önce zikredilen ıtır kastedildi; sanki alınır da delinip gerdanlık ve kolyede yapılır. Dedi: rivayette sahih olan, Yemen’de Himyer’e ait bir şehir olan **ظَفارِ**’ın **جَزْع**’ındandır. Ve **الأَظْفارُ**: büyük keneler ve küçük yıldızlar (küçük yıldız kümeleri)dir.

Ve **ظَفْرٌ** ve **مُظَفَّرٌ** ve **مِظْفارٌ**: isimlerdir. Ve **بنو ظَفَر**: iki batındır; biri Ensar içinde bir batın; (diğeri) بني سليم içinde bir batın.
