# ظلف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%84%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ظلف

الظَّلْف والظِّلف: ظفُرُ كل ما اجترّ، وهو ظِلْف البَقرة والشاة والظبْي وما أَشبهها، والجمع أَظلاف.
ابن السكيت: يقال رِجل الإنسان وقدمه، وحافر الفرس، وخُفّ البعير والنعامة، وظِلْف البقرة والشاة؛ واستعاره الأَخطل في الإنسان فقال: إلى مَلِكٍ أَظْلافه لم تُشَقَّق
قال ابن بري: استعير للإنسان؛ قال عُقْفانُ بن قيس ابن عاصم: سأَمْنَعُها أَو سَوْفَ أَجْعَلُ أَمْرَها
إلى مَلِكٍ، أَظْلافُه لم تُشَقَّق
سَواء عليكم شُؤْمُها وهِجانُها،
وإن كان فيها واضِحُ اللَّوْنِ يَبْرُق
الشُّؤْمُ: السود من الإبل، والهجانُ: بيضها؛ واستعاره عمرو بن معد يكرب للأَفراس فقال:
وخَيْلٍ تَطأْكُمْ بأَظْلافِها
ويقال: ظُلُوف ظُلَّفٌ أَي شِداد، وهو توكيد لها؛ قال العجاج: وإن أَصابَ عَدَواء احْرَوْرَفا
عنها، وَوَلاّها ظُلُوفاً ظُلَّفا
وفي حديث الزكاة: فتَطؤه بأَظْلافِها؛ الظِّلْف للبقر والغنم كالحافر للفرس والبغل والخُفّ للبعير، وقد يطلقُ الظِّلْف على ذات الظِّلف أَنفسها مجازاً. ومنه حديث رُقَيْقة: تتابعت على قريش سِنُو جَدْب أَقْحَلَت الظِّلْف أَي ذات الظِّلف. ورميت الصيد فظَلَفْته أَي أَصبت ظِلْفه، فهو مَظْلوف؛ وظلَف الصيدَ يَظْلِفُه ظَلْفاً. ويقال: أَصاب فلان ظِلفه أَي ما يوافقه ويريده. الفراء: تقول العرب وجدَت الدابةُ ظِلْفَها؛ يُضرب مثلاً للذي يجد ما يوافقه ويكون أَراد به من الناس والدوابّ، قال: وقد يقال ذلك لكل دابة وافقت هَواها. وبَلدٌ من ظِلف الغنم أَي مما يوافقها. وغنم فلان على ظِلْف واحد وظَلَف واحد أَي قد ولَدت كلها. الفراء: الظَّلَفُ من الأَرض الذي تَسْتَحِبّ الخيلُ العَدْوَ فيه. وأَرض ظَلِفةٌ بيّنة الظلَف أَي غليظة لا تؤدّي أَثراً ولا يستبين عليها المَشي من لِينها. ابن الأَعرابي: الظَّلَفُ ما غلُظ من الأَرض واشتدّ؛ وأَنشد لعَوْف بن الأَحْوص:أَلم أَظْلِفْ عن الشُّعَراء عِرْضِي،
كما ظُلِفَ الوَسِيقَةُ بالكُراع؟
قال: هذا رجل سَلَّ إبلاً فأَخَذ بها في كُراع من الأَرض لئلا تَستبين آثارها فتُتَّبع، يقول: أَلم أَمنعهم أَن يؤثّروا فيها؟ والوَسِيقَةُ: الطَّريدة، وقوله ظُلف أَي أُخذ بها في ظَلَف من الأَرض كي لا يُقْتَصَّ أَثرها، وسار والإبلَ يَحملها على أَرض صُلبة لئلا يُرى أَثرها، والكُراع من الحَرَّة: ما استطال. قال أَبو منصور: جعل الفراء الظَّلَفَ ما لان من الأَرض، وجعله ابن الأَعرابي ما غلُظ من الأَرض، والقول قول ابن الأَعرابي: الظلفُ من الأَرض ما صَلُب فلم يُؤدّ أَثراً ولا وُعُوثة فيها، فيشتد على الماشي المشي فيها، ولا رمل فَترْمَض فيها النعم، ولاحجارة فَتَحْتفِي فيها، ولكنها صُلْبة التربة لا تؤدّي أَثراً.
وقال ابن شميل: الظَّلِفة الأَرض التي لا يتبين فيها أَثر، وهي قُفّ غليظ، وهي الظلف؛ وقال يزيد بن الحكَم يصف جارية:
تَشْكو، إذا ما مَشَتْ بالدِّعْصِ، أَخْمَصَها،
كأَنّ ظَهْر النَّقا قُفٌّ لها ظَلَفُ
الفراء: أَرض ظَلِفٌ وظَلِفة إذا كانت لا تؤدي أَثراً كأَنها تمنع من ذلك.
والأَُظْلُوفة من الأَرض: القِطْعة الحَزْنة الخَشِنة، وهي الأَظالِيف. ومكان ظَلِيف: حَزْن خَشن. والظَّلْفاء: صَفاة قد استوت في الأَرض، ممدودة.
وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: مر على راع فقال له: عليك الظَّلف من الأَرض لا تُرَمِّضْها؛ هو، بفتح الظاء واللام، الغليظ الصلب من الأَرض مما لا يبين فيه أَثر، وقيل: اللَّيِّن منها مما لا رمل فيه ولا حجارة، أَمره أَن يرعاها في الأَرض التي هذه صفتها لئلا تَرْمَض بحرِّ الرمل وخُشُونة الحجارة فتتلف أَظلافها، لأَن الشاء إِذا رُعِيَت في الدِّهاس وحَميت الشمس عليه أَرْمَضَتها، والصّياد في البادية يَلبَس مِسْماتَيْه وهما جَوْرَباه في الهاجِرة الحارّة فيُثير الوحْش عن كُنُسها، فإذا مشت في الرّمْضاء تساقطت أَظْلافُها. ابن سيده: الظَّلَفُ والظَّلِفُ من الأَرض الغَليظ الذي لا يؤدي أَثراً. وقد ظَلِفَ ظَلَفاً وظَلَفَ أَثره يَظْلُفُه ويَظْلِفُه ظَلْفاً وأَظْلفه إذا مشى في الحُزونة حتى لا يُرى أَثره فيها، وأَنشد بيت عوف بن الأَحوص. والظَّلَف: الشدّة والغِلَظُ في المَعيشة من ذلك. وفي حديث سعد: كان يُصِيبنا ظَلَفُ العيش بمكة أَي بؤسُه وشدَّته وخُشونته من ظلَف الأَرضِ. وفي حديث مصعب ابن عُمير: لما هاجر أَصابه ظلَف شديد. وأَرض ظَلِفة بيِّنة الظلَف: ناتئة لا تُبين أَثراً. وظلَفهم يَظْلِفُهم ظلْفاً: اتَّبع أَثرهم. ومكان ظَلِيف: خشن فيه رمل كثير. والأُظْلوفة: أَرض صُلْبة حديدة الحجارة على خِلقة الجبل، والجمع أَظالِيف؛ أَنشد ابن بري:
لَمَح الصُّقُورِ عَلَتْ فوق الأَظالِيفِ
(* قوله «لمح الصقور» كذا في الأصل بتقديم اللام وتقدم للمؤلف في مادة ملح ما نصه: ملح الصقور تحت دجن مغين. قال أبو حاتم قلت للاصمعي: أتراه مقلوباً من اللمح؟ قال: لا، انما يقال لمح الكوكب ولا يقال ملح فلو كان مقلوباً لجاز أن يقال ملح.)
وأَظلفَ القومُ: وقعوا في الظلَف أَو الأُظلوفةِ، وهو الموضع الصلب. وشرٌّ ظَلِيف أَي شديد. وظَلَفه عن الأَمر يَظْلِفُه ظَلْفاً: منعه؛ وأَنشد بيت عوف بن الأَحوص:
أَلم أظْلِفْ عن الشُّعَراءِ عِرْضي،
كما ظُلف الوسيقةُ بالكراع؟
وظلَفه ظلْفاً: منعه عما لا خير فيه. وظلَف نفسَه عن الشي: منعها عن هواها، ورجل ظَلِفُ النفْس وظَلِيفُها من ذلك. الجوهري: ظلَف نفسَه عن الشيء يَظلِفُها ظَلفاً أَي منعها من أَن تفعله أَو تأْتيه؛ قال الشاعر: لقد أَظْلِفُ النفْسَ عن مَطْعَمٍ،
إذا ما تهافَتَ ذِبَّانُه
وظَلِفت نفسي عن كذا، بالكسر، تَظْلَف ظلَفاً أَي كَفّت. وفي حديث علي، كرم اللّه وجهه: ظلَف الزُّهْدُ شَهَواتِه أَي كفَّها ومنعها. وامرأَة ظَلِفة النفْس أَي عزيزة عند نفسها. وفي النوادر: أَظْلَفتُ فلاناً عن كذا وكذا وظَلَّفْته وشَذَّيْته وأَشْذَيْتُه إذا أَبْعَدْته عنه؛ وكلُّ ما عَسُر عليك مطلَبُه ظَلِيف. ويقال: أَقامَه اللّه على الظَّلَفات أَي على الشدّة والضِّيق؛ وقال طُفَيل:
هُنالِكَ يَرْويها ضَعِيفي ولم أُقِمْ،
على الظَّلَفات، مُقْفَعِلَّ الأَنامِل
والظَلِيفُ: الذَّليل السيِّء الحال في مَعِيشته، ويقال: ذهَب به مَجّاناً وظَلِيفاً إذا أَخذه بغير ثمن، وقيل: ذهب به ظليفاً أَي باطلاً بغير حق؛ قال الشاعر:
أَيأْكُلُها ابنُ وعْلةَ في ظَلِيفٍ،
ويأْمَنُ هَيْثَمٌ وابْنا سِنانِ؟
أَي يأْكلها بغير ثمن؛ قال ابن بري: ومثله قول الآخر:
فقلتُ: كلُوها في ظَلِيفٍ، فَعَمُّكمْ
هو اليومَ أَوْلى منكمُ بالتَّكَسُّبِ
وذهَب دمُه ظَلْفاً وظَلَفاً وظَلِيفاً، بالظاء والطاء جميعاً، أَي هدَراً لم يُثأَر به. وقيل: كلُّ هَيِّن ظَلَفٌ. وأَخَذ الشيء بظَلِيفته (*
قوله «بظليفته إلخ» كذا في الأصل مضبوطاً، وعبارة القاموس: وأخذه بظليفه وظلفه محركة.) وظَلِفَته أَي بأَصله وجميعه ولم يدع منه شيئاً. والظِّلْفُ: الحاجةُ. والظِّلْف: المُتابَعةُ في الشيء.
الليث: الظَّلِفةُ طرَفُ حِنْوِ القتَب وحِنو الإكاف وأَشباه ذلك مما يلي الأَرض من جَوانبها. ابن سيده: والظَّلِفتان ما سفل من حنْوي الرَّحْل، وهو من حَنْوِ القتَب ما سَفَل عن العضد. قال: وفي الرحل الظّلِفاتُ وهي الخشبات الأَربع اللواتي يكنَّ على جنبي البعير تصيب أَطْرافُها السُّفْلى الأَرض إذا وُضِعت عليها، وفي الواسط ظَلِفَتان، وكذلك في المؤْخِرةِ، وهما ما سفل من الجنْوين لأَن ما علاهما مما يلي العَراقَي هما العضُدان، وأما الخشبات المطوّلة على جنبي البعير فهي الأَحناء وواحدتها ظَلِفةٌ؛ وشاهده:
كأَنَّ مَواقعَ الظَّلِفاتِ منه
مَواقعُ مَضْرَحِيَّاتٍ بِقارِ
يريد أَن مواقع الظَّلِفاتِ من هذا البعير قد ابيضت كمواقع ذَرْقِ النَّسر. وفي حديث بلال: كان يؤذّن على ظَلِفات أَقتاب مُغَرَّزةِ في الجدار، هو من ذلك. أَبو زيد: يقال لأَعلى الظَّلِفتين مما يلي العَراقيَ العضُدان وأَسفلهما الظَّلِفتان. وهما ما سفل من الحِنْوين الواسط والمؤْخِرة. ابن الأَعرابي: ذَرَّفْتُ على الستين وظَلَّفْتُ ورمَّدْتُ (* قوله
«ورمدت» كذا بالأصل ولم نجده بهذا المعنى في مادة رمد. نعم في القاموس في مادة زند وما يزدنك أحد عليه وما يزندك أي ما يزيدك.) وطلَّثْتُ ورمَّثْتُ، كل هذا إذا زدت عليها.

### Türkçe

**الظَّلْف** ve **الظِّلف**: geviş getiren her şeyin tırnağıdır; o, sığırın ve koyunun **ظِلْف**’idir, ve ceylanın ve ona benzeyenlerin; çoğulu **أَظلاف**’tır.

İbnü’s-Sikkît: insanın bacağı ve ayağı, atın toynağı, devenin ve devekuşunun **خُفّ**’u, sığırın ve koyunun **ظِلْف**’i denir; el-Ahtal bunu insanda ödünç aldı da şöyle dedi:
Bir melike (doğru), onun **أَظْلاف**’ı çatlamamış

İbn Berrî dedi: insana ödünç alınmıştır; ʿUkfân b. Kays b. ʿÂsım dedi:
Onu men edeceğim, yahut işini mutlaka kılacağım
Bir melike (doğru), onun **أَظْلاف**’ı çatlamamış
Onun uğursuzu da, beyazı da size eşittir,
Her ne kadar içinde parlayan açık renkli bulunsa da

**الشُّؤْمُ**: develerin siyahlarıdır; **الهجانُ**: onların beyazlarıdır; Amr b. Maʿdîkerib bunu atlar için ödünç aldı da şöyle dedi:
Ve (öyle) atlar ki sizi **أَظْلاف**’larıyla çiğner

Ve denir: **ظُلُوف ظُلَّفٌ** yani şiddetli(ler); bu, onun için bir pekiştirmedir; el-ʿAccâc dedi:
Ve eğer bir koşucu (dişi) ondan sapıp uzaklaşırsa,
Onu **ظُلُوفاً ظُلَّفا** olarak ona döndürür

Zekât hadîsinde: “Onu **بأَظْلافِها** çiğner”; **الظِّلْف** sığır ve koyun içindir; at ve katır için **الحافر** gibi, deve için **الخُفّ** gibi; ve bazen **الظِّلْف** mecazen bizzat **ذات الظِّلف**’in kendisine de ıtlak olunur. Bundan, Ruqayqa hadîsi: Kureyş üzerine, **الظِّلْف**’i kuraklaştıran kıtlık yılları ardı ardına geldi; yani **ذات الظِّلف**. Ve avı attım da onu **ظَلَفْته**; yani onun **ظِلْف**’ini vurdum; o da **مَظْلوف**tur; ve avı **ظلَف** eder, onu **يَظْلِفُه ظَلْفاً**. Ve denir: falan kimse **ظِلفه**’ini vurdu; yani ona uygun olanı ve istediğini (buldu). el-Ferrâ: Araplar “binit **ظِلْفَها**’yı buldu” der; kendisine uygun olanı bulan kimse için mesel vurulur; ve insanlardan ve binitlerden onunla murad edilen olur, dedi; dedi ki: bu, hevasına uygun düşen her binit için de söylenebilir. Ve koyunun **ظِلف**’inden bir belde; yani ona uygun olan şeylerden. Ve falanın koyunları tek bir **ظِلْف** ve tek bir **ظَلَف** üzeredir; yani hepsi doğurmuştur. el-Ferrâ: **الظَّلَفُ** yerden, atların içinde koşmayı sevdikleri şeydir. Ve **أَرض ظَلِفةٌ** açıkça **الظلَف**’i belli; yani kalın (sert), iz vermez ve yumuşaklığından dolayı üzerinde yürüyüş belirgin olmaz. İbnü’l-Aʿrâbî: **الظَّلَفُ** yerden kalınlaşan ve sertleşen şeydir; ve ʿAvf b. el-Aḥwaṣ’tan şu beyti okudu:
Şairlerden ırzımı uzak tutmadım mı,
Nasıl ki **الوَسِيقَةُ** **بالكُراع** ile **ظُلِفَ** (uzak tutuldu)?

Dedi: bu, develer çalan bir adamdır; izleri belirgin olmasın da takip edilmesin diye onlarla yerin bir **كُراع**’ına girdi; diyor ki: onların onda iz bırakmalarını men etmedim mi? **الوَسِيقَةُ**: kovalanan (av/kaçan). Ve “**ظُلف**” sözü: yani izi izlenmesin diye yerin bir **ظَلَف**’ında onunla (develerle) gidildi; ve yürüdü, develeri izleri görülmesin diye sert bir yere sürüyordu; ve **الكُراع** (harra’dan): uzayıp giden kısım. Ebû Mansûr dedi: el-Ferrâ **الظَّلَف**’i yerin yumuşayanı kıldı; İbnü’l-Aʿrâbî ise yerin kalınlaşanı kıldı; söz, İbnü’l-Aʿrâbî’nin sözüdür: yerden **الظلفُ**, sertleşip iz vermeyen ve onda gevşeklik bulunmayan şeydir; böylece yürüyene yürümek onda zorlaşır; ne kum vardır ki davarlar onda yanıp kavrulsun, ne de taş vardır ki onda çıplak ayaklı kalsın; fakat o, iz vermeyen sert topraktır.

İbn Şümeyl dedi: **الظَّلِفة** iz belirgin olmayan yerdir; o, kalın bir **قُفّ**tur; o da **الظلف**’tir; Yezîd b. el-Ḥakam bir cariyeyi vasfederek dedi:
Kum tepesinde yürüdüğünde, tabanının içini şikâyet eder,
Sanki kum sırtı onun için **قُفٌّ**dur, onun **ظَلَفُ**u vardır

el-Ferrâ: iz vermiyorsa **أَرض ظَلِفٌ** ve **ظَلِفة** (denir); sanki bundan men eder gibi.

Ve yerden **الأَُظْلُوفة**: sert, pürüzlü parça; çoğulu **الأَظالِيف**’tir. Ve **مكان ظَلِيف**: pürüzlü sert yer. Ve **الظَّلْفاء**: yerde dümdüz olmuş, uzanmış bir kaya düzlüğü.

Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: bir çobanın yanından geçti de ona dedi ki: yerin **الظَّلف**’i üzerine (git); onu kızdırma; o, ظاء ve لام’ın fethiyle, iz belli olmayan yerden kalın sert olandır; ve denildi ki: ondan kum ve taş bulunmayan yumuşak olanıdır; ona, bu sıfatı taşıyan yerde otlatmasını emretti ki kumun sıcağı ve taşın pürüzlülüğüyle yanıp kavrulmasın da **أَظلاف**’ı telef olmasın; çünkü koyun **الدِّهاس**’ta otlatılır da güneş onun üzerine kızarsa onu **أَرْمَضَ** eder; ve çöldeki avcı, sıcak öğle vaktinde, ikisi de çorabı olan **مِسْماتَيْه**’ini giyer de vahşi hayvanı inlerinden kaldırır; o da **الرّمْضاء**’da yürüdüğünde **أَظْلاف**’ı dökülür. İbn Sîde: yerden **الظَّلَفُ** ve **الظَّلِفُ**, iz vermeyen kalın olandır. Ve **ظَلِفَ ظَلَفاً**; ve onun izini **ظَلَفَ** eder, onu **يَظْلُفُه** ve **يَظْلِفُه ظَلْفاً**; ve **أَظْلفه**: pürüzlü yerde yürüdü de onda izi görülmez oldu; ve ʿAvf b. el-Aḥwaṣ’ın beytini okudu. Ve **الظَّلَف**: bundan (hareketle) geçimde şiddet ve kalınlıktır. Saʿd hadîsinde: Mekke’de bize **ظَلَفُ العيش** isabet ederdi; yani onun yoksulluğu, şiddeti ve pürüzlülüğü; yerin **ظلَف**’inden. Muṣʿab b. ʿUmeyr hadîsinde: hicret edince ona şiddetli **ظلَف** isabet etti. Ve **أَرض ظَلِفة** açıkça **الظلَف**’i belli: kabarık, iz belli etmez. Ve onların **ظلَفهم يَظْلِفُهم ظلْفاً**’ı: onların izini takip etti. Ve **مكان ظَلِيف**: pürüzlü, içinde çok kum olan. Ve **الأُظْلوفة**: dağ yaratılışı üzere, taşları keskin, sert bir yer; çoğulu **أَظالِيف**; İbn Berrî okudu:
Şahinlerin parıltısı **الأَظالِيف**’in üstünde yükseldi

(* “**لمح الصقور**” sözü: asılda böyle, لام’ın öne alınmasıyla; müellife **ملح** maddesinde şu metin geçti: “**ملح الصقور** تحت دجن مغين.” Ebû Hâtim dedi: el-Asmaʿî’ye dedim ki: bunun **اللمح**’tan kalb edilmiş olduğunu mu görüyorsun? Dedi: hayır; ancak “**لمح الكوكب**” denir, “**ملح**” denmez; eğer kalb edilmiş olsaydı “**ملح**” denmesi caiz olurdu.)

Ve **أَظلفَ القومُ**: **الظلَف**’e yahut **الأُظلوفةِ**’ye düştüler; o, sert yer demektir. Ve **شرٌّ ظَلِيف**: yani şiddetli. Ve onu işten **ظَلَفه** eder, onu **يَظْلِفُه ظَلْفاً**: men etti; ve ʿAvf b. el-Aḥwaṣ’ın beytini okudu:
Şairlerden ırzımı uzak tutmadım mı,
Nasıl ki **الوسيقةُ** **بالكراع** ile **ظُلف** (uzak tutuldu)?

Ve onu **ظلَفه ظلْفاً**: onu hayır olmayan şeyden men etti. Ve nefsini şeyden **ظلَف** etti: onu hevasından men etti; ve adam **ظَلِفُ النفْس** ve **ظَلِيفُها**dır, bundan. el-Cevherî: nefsini şeyden **ظلَف** eder, onu **يَظلِفُها ظَلفاً**; yani onu yapmaktan yahut ona gelmekten men etti; şair dedi:
Nefsi bir yiyecekten mutlaka uzak tutarım,
Onun sinekleri üşüştüğünde

Ve “nefsim şundan **ظَلِفت**”, kesre ile; **تَظْلَف ظلَفاً**: yani vazgeçti. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: **ظلَف الزُّهْدُ شَهَواتِه**; yani onları kesti ve men etti. Ve kadın **ظَلِفة النفْس**: yani kendi nezdinde aziz. **النوادر**’de: falanı şundan şundan **أَظْلَفتُ** ve onu **ظَلَّفْته** ve onu **شَذَّيْته** ve onu **أَشْذَيْتُه**: ondan uzaklaştırdığımda; ve sana talebi zor gelen her şey **ظَلِيف**tir. Ve denir: Allah onu **على الظَّلَفات** üzere ikame etti; yani şiddet ve darlık üzere; Ṭufeyl dedi:
Orada zayıfım onu sular, ben ise ikame etmedim,
**على الظَّلَفات** üzere, parmakları büzülmüş olarak

Ve **الظَلِيفُ**: geçiminde hâli kötü zelil; ve “onu **مَجّاناً** ve **ظَلِيفاً** götürdü” denir, onu bedelsiz aldığında; ve denildi ki: “onu **ظليفاً** götürdü” yani bâtıl olarak, hak olmaksızın; şair dedi:
Onu İbn Vuʿle **في ظَلِيفٍ** mi yer,
Heysem ve Sinân’ın iki oğlu emniyette mi?

Yani bedelsiz yer; İbn Berrî dedi: bunun benzeri, başkasının sözü:
Dedim ki: onu **في ظَلِيفٍ** yiyin; çünkü amcanız
Bugün kazanmaya sizden daha lâyıktır

Ve kanı **ظَلْفاً** ve **ظَلَفاً** ve **ظَلِيفاً** gitti; ظاء ve طاء ile ikisi birden; yani heder oldu, onunla öç alınmadı. Ve denildi ki: her kolay şey **ظَلَفٌ**tur. Ve şeyi **بظَلِيفته** aldı
(* “**بظليفته** …” sözü: asılda böyle harekelenmiş; **القاموس**’un ibaresi: “Ve onu **بظليفه** ve **ظلفه** (harekeli) aldı.”) ve **ظَلِفَته**: yani aslıyla ve tamamıyla, ondan hiçbir şey bırakmadı.

Ve **الظِّلْفُ**: ihtiyaçtır. Ve **الظِّلْف**: bir şeyde ardı ardına gelmedir.

el-Leys: **الظَّلِفةُ**, **حِنْوِ القتَب**’ın ucu ve **حِنو الإكاف** ve bunun benzerlerinden, yanlarının yer tarafına bakan kısmıdır. İbn Sîde: ve **الظَّلِفتان**, **الرَّحْل**’ın iki **حَنْو**’sundan aşağıda olan şeydir; o, **حَنْوِ القتَب**’tan, **العضد**’dan aşağıda olandır. Dedi: ve **الرَّحْل**’da **الظّلِفاتُ** vardır; onlar, devenin iki yanında bulunan dört tahta parçasıdır; üzerine konulduğunda onların alt uçları yere değer; ve **الواسط**’ta iki **ظَلِفَة** vardır; aynı şekilde **المؤْخِرةِ**’de de; ve onlar, iki **جنْو**’dan aşağıda olandır; çünkü onların üstünde, iki **عَراقَي** tarafına bakan kısım **العضُدان**’dır; devenin iki yanında uzatılmış tahta parçaları ise **الأَحناء**’dır; onun bir tanesi **ظَلِفةٌ**dur; ve şahidi:
Sanki ondan **الظَّلِفاتِ**’ın yerleri,
**مَضْرَحِيَّاتٍ**’ın **بِقارِ**daki yerleri gibidir

İster: bu devenin **الظَّلِفاتِ**’ının yerleri, akbabanın pisliğinin yerleri gibi beyazlamıştır. Bilâl hadîsinde: duvara saplanmış eyerlerin **ظَلِفات**’ı üzerinde ezan okurdu; bu, ondandır. Ebû Zeyd: iki **الظَّلِفة**’nin, iki **عَراقيَ** tarafına bakan üst kısmına **العضُدان** denir; onların altına ise **الظَّلِفتان**. Ve onlar, **الواسط** ve **المؤْخِرة**’nin iki **حِنْو**’sundan aşağıda olandır. İbnü’l-Aʿrâbî: altmışın üzerine **ذَرَّفْتُ** ve **ظَلَّفْتُ** ve **رمَّدْتُ**
(* “**ورمدت**” sözü: asılda böyle; **رمد** maddesinde bu mânayla bulmadık. Evet, **القاموس**’ta **زند** maddesinde: “Ve kimse onu sana **يزدنك** etmez; yani sana artırmaz.”) ve **طلَّثْتُ** ve **رمَّثْتُ**; bütün bunlar, onun üzerine artırdığında (söylenir).
