# ظنب (ظ-ن-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%86%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ظ - ن - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظّاء والنّون والباء معهما
ظ ن ب يستعمل فقط
ظنب:
الظُّنْبُوبُ: حَرْفُ السّاقِ اليابِس من قُدُم.
والظُّنْبُوب: مِسْمارٌ يكونُ في جُبَّةِ السِّنان حيثُ يُرَكَّبُ في عالية الرُّمْح، والجميع الظَّنابيب، قال سلامة:
إنّا إذا ما أتانا صارخٌ فَـزِعٌ		كانتْ إِجابتُهم قَرْعَ الظَّنابيبِ
عَنَى بالبَيْتِ إن تُقْرَعَ ظَنابيبُ الخَيْل بالسِّياطِ رَكْضاً إلى العَدُوِّ، وقيلَ: عَنَى قَرْعَ الظُّنْبُوبِ أي المِسمار في جُبَّةِ السِّنان حيث يُرَكَّبُ، كُلٌّ قد قيلَ، واسمُ ذلك المِسمار الكَلْب.

##### Türkçe

باب **الظّاء** و**النّون** و**الباء** معهما
**ظ ن ب** yalnızca kullanılır.

**ظنب**:
**الظُّنْبُوبُ**: eskiden kalma kuru bacak eklemi.
Ve **الظُّنْبُوب**: mızrağın üst kısmına takıldığı yerde, **السِّنان**’ın **جُبَّة**’sinde bulunan bir çivi; çoğulu **الظَّنابيب**’dir. Selâme dedi ki:
إنّا إذا ما أتانا صارخٌ فَـزِعٌ		كانتْ إِجابتُهم قَرْعَ **الظَّنابيبِ**
Beyitle şunu kastetti: düşmana doğru koşturmak için atların **ظَنابيب**’lerinin kamçılarla vurulması. Ve denildi ki: **الظُّنْبُوب**’un, yani **السِّنان**’ın **جُبَّة**’sindeki, takıldığı yerde bulunan çivinin vurulmasını kastetti; her biri söylenmiştir. Ve o çivinin adı **الكَلْب**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الظُنْبوبُ: العظم اليابس من قُدُمِ الساقِ. قال يصف ظليماً:
عاري الظنابيب مُنْحَصٌّ قوادمهيَرْمَدُّ حتَّى ترى في رأسه صَتَعا
أي التواء. وأمَّا قول سلامة بن جندل:
كنَّا إذا ما أتانا صـارِخٌ فـزِعٌكانَ الصراخُ له قَرْعَ الظَنابيبِ
فيقال: عَنَى به سرعة الإجابة، وجَعل قرعَ السوط على ساقِ الخُفِّ في زجر الفرس قرعاً للظُنْبوب.

##### Türkçe

**الظُنْبوبُ**: bacağın alt kısmının ön tarafındaki kuru kemik. Bir devekuşunu vasfederek dedi ki:
“Çıplak **الظنابيب**; önleri kazınmış; kül rengine döner; nihayet başında **صَتَعا** görürsün”
yani bükülme. Ve أما Selâme b. Cendel’in sözü:
“Biz, bize korkmuş bir çığlık atan geldiğinde, onun için çığlık, **الظنابيب**’in vurulması olurdu”
denilir ki: bununla hızlı karşılık vermeyi kastetti; ve atı sürmede kamçının huff’un bacağı üzerine vurulmasını **الظُنْبوب**’un vurulması kıldı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ ن ب
ظنب : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الظِّنْبُ أصلُ الشَّجَرَة .
وأنشد لجُبَيْهَاء الأسلميّ :
فَلوْ أَنَّها طافتْ بِظِنْبٍ مُعَجَّمِ
نَفَى الرِّق عَنه جَدْبُه فهو كالِحُ
لَجاءتْ كَأَنَّ الْقسْوَرَ الجَوْنَ بَجَّهَا
عَساليجه والثّامِرُ المُتنَاوِحُ
يصف مِعْزًى بِحُسْن القَبول وقلَّةِ الأَكل ، والْمُعَجَّم الذي قد أُكل حتى لم يبق منه إلا القليل ، والرِّق ، ورقُ الشَّجَر ، والكالحُ المقْشعِرُّ من الجَدْبِ ، والقَسْوَرُ ضَرْبٌ من الشَّجَر .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الظَّنْبُوبُ : عَظْم السَّاق ، وقال سَلاَمَةُ بنُ جَنْدل :
إنّا إذا ما أَتانا صارخٌ فَزِع
كان الصُّراخُ له قَرْعَ الظَّنَابِيبِ
قال الليثُ : الظُّنْبُوبُ هَهنا مِسْمَارٌ يَكون في جُبَّة السِّنان حيث يُرَكَّبُ في عالِيَةِ الرُّمح .
وقال غيره : قَرْعُ الظُّنْبُوب : يَقْرَعُ الرجلُ ظُنْبُوبَ راحلتِه بعصاه ، إذا أَناخَها ليركبَها ركوبَ المسْرِع إلى الشيء ، وقيل : يَضْرِب ظُنْبُوبَ دابَّته بِسَوْطِه ليُنْزِفَه إذا أَرَاد رُكوبه .
ومن أمثالهم : قَرَعَ فلان لأَمْرِه ظُنْبُوبَه إذا جَدّ فيه .
وقال أبو زيد : لا يقال لِذَواتِ الأَوْظِفَة ظُنْبُوبٌ .

##### Türkçe

ظ ن ب
**ظنب**: Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الظِّنْبُ** ağacın köküdür.
Cübeyhâ el-Eslemî’ye ait olarak inşâd etti:
فَلوْ أَنَّها طافتْ بِ**ظِنْبٍ** مُعَجَّمِ
نَفَى **الرِّق** عَنه جَدْبُه فهو كالِحُ
لَجاءتْ كَأَنَّ **الْقسْوَرَ** الجَوْنَ بَجَّهَا
عَساليجه والثّامِرُ المُتنَاوِحُ
Güzel kabul ve az yeme ile bir keçiyi vasfeder; **الْمُعَجَّم** ise yenilmiş olup ondan azdan başka bir şey kalmamış olandır; **الرِّق** ağacın yaprağıdır; **الكالحُ** kuraklıktan dolayı büzüşüp buruşandır; **القَسْوَرُ** ağaçtan bir türdür.

Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **الظَّنْبُوبُ**: bacağın kemiği. Selâme b. Cendel dedi:
إنّا إذا ما أَتانا صارخٌ فَزِع
كان الصُّراخُ له قَرْعَ **الظَّنَابِيبِ**
el-Leys dedi: Burada **الظُّنْبُوبُ**, mızrağın üst tarafına takıldığı yerde, sinânın cübbesinde bulunan bir çividir.
Başkası dedi: **قَرْعُ الظُّنْبُوب**: Adam, bineğini süratle bir şeye biner gibi binmek için onu çöktürdüğünde, asasıyla bineğinin **ظُنْبُوبَ**’unu vurur; ve denildi ki: Binmek istediğinde onu kanatmak için, kamçısıyla hayvanının **ظُنْبُوبَ**’unu döver.

Onların darbımesellerindendir: Bir kimse, onda ciddileştiği zaman, işi için **ظُنْبُوبَ**’unu çarptı.
Ebû Zeyd dedi: **ذَواتِ الأَوْظِفَة** için **ظُنْبُوبٌ** denilmez.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الظاء والنون وما يثلثهما)
(ظنب) الظاء والنون والباء كلمةٌ صحيحةٌ، وهو العظم اليابس من ساقٍ وغيره، ثم يتمثَّل به فيقال للجادِّ في الأمر: قد قرع ظنبوبَه. وقول سلامةَ بنِ جندل:‏
كُنَّا إِذا ما أَتَانا صارخٌ فزع *** كان الصُّراخُ له قَرعَ الظَّنابِيبِ (1)‏
فقال قومٌ: تقرع ظنابيب الخيل بالسِّياط ركضاً إلى العدوِّ. وقال قوم: الظُّنْبوب: مسمار جُبَّة السِّنَان، أي إِنَّا نركِّب الأسنّة.‏
--------------ـــ
(1) ديوان سلامة بن جندل 11، والمفضليات (1: 122)، واللسان (ظنب، فزع).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الظاء** و**النون** وما يثلثهما)
(**ظنب**) **الظاء** ve**النون** ve**الباء** sahih bir kelimedir; o, bir ساقٍ ve başkasından olan kuru kemiktir. Sonra onunla temsil getirilir de, işte ciddi olana şöyle denir: “Onun **ظنبوب**’unu çaldı.” Ve Selâme b. Cendel’in sözü:
كُنَّا إِذا ما أَتَانا صارخٌ فزع *** كان الصُّراخُ له قَرعَ الظَّنابِيبِ (1)
Bir kavim dedi ki: Düşmana doğru koşarak, atların **ظنابيب**’leri kamçılarla çarpılır. Ve bir kavim dedi ki: **الظُّنْبوب**: **جُبَّة السِّنَان**’ın çivisidir; yani biz **الأسنّة**’yi takarız.
--------------ـــ
(1) Selâme b. Cendel divanı 11, ve el-Mufaddaliyât (1: 122), ve el-Lisân (**ظنب**، **فزع**).‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ظ ن ب
قرع لهذا الأمر ظنبوبه‏:‏ جدّ فيه‏.‏

##### Türkçe

ظ ن ب
Bu iş için **ظنبوبه**’yi vurdu: onda ciddî oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الظُّنْبة: عَقَبةٌ تُلَفُّ على أَطرافِ الرِّيش مما يَلي الفُوقَ، عن أَبي حنيفة.
والظُّنْبوبُ: حَرْفُ الساقِ اليابِسُ من قُدُمٍ، وقيل: هو ظاهرُ  الساق، وقيل: هو عَظْمه؛ قال يصف ظليماً: عارِي الظَّنَابيبِ، مُنْحَصٌّ قَوادِمُه، *  يَرْمَدُّ حتى تَرَى، في رَأْسِه، صَتَعا أَي التِواءً. وفي حديث الـمُغِـيرة: عارية الظُّنْبوبِ هو حَرْفُ العظم اليابِسُ من السَّاقِ أَي عَرِيَ عَظْمُ ساقِها من اللَّحْم لـهُزالها. وقَرَع لذلك الأَمْر ظُنْبُوبَه: تَهَـيَّـأَ له؛ قالَ سلامة بن جَنْدل: كُنَّا، إِذا ما أَتانا صارِخٌ فَزِعٌ،  *  كانَ الصُّراخُ له قَرْعَ الظَّنابِـيبِ ويقال: عنى بذلك سُرْعةَ الإِجابة، وجَعَل قَرْعَ السَّوْطِ على ساقِ الخُفِّ، في زجْر الفرس، قَرْعاً للظُّنْبوبِ. وقَرَعَ ظَنابِـيبَ الأَمْر: ذلَّلَهُ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
قَرَعْتُ ظَنابِـيبَ الـهَوَى، يومَ عالِـجٍ، *  ويومَ اللِّوَى، حتى قَسَرْتُ الـهَوَى قَسْرا فإِنْ خِفْتَ يَوْماً أَن يَلِجَّ بكَ الـهَوَى، *  فإِنَّ الهوَى يَكْفِـيكَهُ مِثلُه صَبرَا يقول: ذَلَّلْتُ الهوَى بقَرْعي ظُنْبوبَه كما تَقْرَعُ ظُنْبوبَ البعير، ليَتَنَوَّخَ لك فتَرْكَبَه، وكل ذلك على الـمَثَل؛ فإِن الهوَى وغيرَه من الأَعْراض لا ظُنْبوبَ له. والظُّنْبوب: مِسْمارٌ يكون في جُبَّةِ السِّنانِ، حيثُ يُرَكَّبُ في عاليةِ الرُّمح، وقد فُسِّرَ به بيتُ سَلامةَ. وقيل: قَرْعُ الظُّنْبوبِ أَن يَقْرَعَ الرَّجلُ ظُنْبوبَ راحلته بعَصاه إِذا أَناخَها ليركبها رُكوبَ المُسْرِعِ إِلى الشيءِ. وقيل: أَن يَضْرِبَ ظُنْبوبَ دابته بسَوْطِه لِـيُنزِقَه، إِذا أَراد رُكوبَه. ومن أَمثالهم: قَرَعَ فُلانٌ لأَمْرِه ظُنْبوبَه إِذا جَدَّ فيه. قال أَبو زيد: لا يقال لذواتِ الأَوْظِفَة ظُنْبوبٌ. ابن الأَعرابي: الظِّنْبُ أَصلُ الشجرة؛ قال: فلَوْ أَنها طافَتْ بِظِنْبٍ مُعَجَّمٍ،  *  نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، فهو كالِـحُ لَجاءَتْ، كأَنَّ القَسْورَ الجَوْنَ بَجَّها *  عَسالِـيجَه، والثَّامِرُ الـمُتَناوِحُ يصف مِعْزَى بحُسْنِ القَبول وقلة الأَكل. والـمُعَجَّم: الذي قد أُكِلَ حتى لم يَبْقَ منه إِلاَّ قليل. والرِّقُّ: ورق الشجر. والكالِـحُ: الـمُقَشَّرُ من الجَدْبِ. والقَسْوَرُ: ضَرْبٌ من الشَّجَر.

##### Türkçe

**الظُّنْبة**: okun ucuna bitişik olan tüylerin uçlarına, **الفُوقَ** tarafına yakın olan kısımdan sarılan bir çıkıntıdır; Ebû Hanîfe’den.

**والظُّنْبوبُ**: eskiden beri bacağın kuru kısmının kenarıdır; ve denildi ki: bacağın dış tarafıdır; ve denildi ki: onun kemiğidir; bir devekuşunu vasfederek dedi:
عارِي الظَّنَابيبِ، مُنْحَصٌّ قَوادِمُه، *  يَرْمَدُّ حتى تَرَى، في رَأْسِه، صَتَعا
Yani: bir bükülme. Ve **الـمُغِـيرة** hadîsinde: **عارية الظُّنْبوبِ**; o, bacaktan olan kuru kemiğin kenarıdır; yani zayıflığından dolayı bacağının kemiği etten çıplak kaldı.

Ve şu iş için **ظُنْبُوبَه**’unu vurdu: ona hazırlandı; Selâme b. Cendel dedi:
كُنَّا، إِذا ما أَتانا صارِخٌ فَزِعٌ،  *  كانَ الصُّراخُ له قَرْعَ الظَّنابِـيبِ
Ve denilir: bununla, cevabın süratini kastetti; ve atı sürmekte, kamçının nalın bacağı üzerine vurulmasını, **الظُّنْبوبِ**’un vurulması kıldı. Ve işin **ظَنابِـيبَ**’lerini vurdu: onu boyun eğdirdi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
قَرَعْتُ ظَنابِـيبَ الـهَوَى، يومَ عالِـجٍ، *  ويومَ اللِّوَى، حتى قَسَرْتُ الـهَوَى قَسْرا
فإِنْ خِفْتَ يَوْماً أَن يَلِجَّ بكَ الـهَوَى، *  فإِنَّ الهوَى يَكْفِـيكَهُ مِثلُه صَبرَا
Der ki: **الـهَوَى**’yı, onun **ظُنْبوبَه**’unu vurmamla boyun eğdirdim; tıpkı devenin **ظُنْبوبَ**’unu vurduğun gibi; sana çöksün de ona binesin diye; bütün bunlar mesel üzerinedir; çünkü **الـهَوَى** ve ondan başkası, arazlardan, onun **ظُنْبوبَ**’u yoktur. Ve **الظُّنْبوب**: **السِّنانِ**’ın **جُبَّةِ**’sinde bulunan bir çividir; mızrağın üst tarafına takıldığı yerde; ve Selâme’nin beyti onunla tefsir edilmiştir. Ve denildi ki: **قَرْعُ الظُّنْبوبِ**, adamın, onu hızlıca bineceği şeye koşan kimsenin binişi gibi binmek için, devesini çöktürdüğünde, asasını onun **ظُنْبوبَ**’una vurmasıdır. Ve denildi ki: ona binmek istediğinde, onu sıçratmak için, kamçısıyla binitinin **ظُنْبوبَ**’unu vurmasıdır. Ve onların mesellerindendir: falan, onda ciddileştiğinde, işi için **ظُنْبوبَه**’unu vurdu. Ebû Zeyd dedi: **الأَوْظِفَة** sahiplerine **ظُنْبوب** denilmez. İbnü’l-A‘râbî: **الظِّنْب** ağacın köküdür; dedi:
فلَوْ أَنها طافَتْ بِظِنْبٍ مُعَجَّمٍ،  *  نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، فهو كالِـحُ
لَجاءَتْ، كأَنَّ القَسْورَ الجَوْنَ بَجَّها *  عَسالِـيجَه، والثَّامِرُ الـمُتَناوِحُ
Güzel kabul ve az yeme ile bir keçiyi vasfeder. Ve **الـمُعَجَّم**: yenilmiş olup ondan ancak az bir şey kalmış olandır. Ve **الرِّقُّ**: ağacın yaprağıdır. Ve **الكالِـحُ**: kuraklıktan soyulmuş olandır. Ve **القَسْوَرُ**: ağaçtan bir türdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الظنب بالكسر: أصل الشجرة عن ابن الأعرابي. قال جبيهاء الأسدي يصف معزى بحسن القبول وقلة الأكل:
  فلو أنها طافت بظنب معـجـم                      نفى الرق عنه جدبه فهو كالح
  لجاءت كأن القسور الجون بجها                      عساليجه والثامر المتـنـاوح المعجم: الذي قد أكل ولم يبق منه إلا القليل. والرق: ورق الشجر. والكالح: المقشر من الجدب. والقسور: ضرب من الشجر. والظنبة بالضم: عقبة، محركة كما يأتي، تلف على أطراف الريش مما يلي الفوق عن أبي حنيفة. والظنبوب أي بالضم، وإنما أطلقه للشهرة لعدم مجئ فعلول بالفتح: حرف الساق اليابس من قدم بضمتين أو هو ظاهر الساق أو عظمه أو حرف عظمه. قال يصف ظليما:
  عاري الظنابيب منحص قوادمه                      يرمد حتى ترى في رأسه صنعا أي التواء. وفي حديث المغيرة عارية الظنابيب هو حرف العظم اليابس من الساق أي عري عظم ساقها من اللحم لهزالها. الظنبوب: مسمار يكون في جبة السنان حيث يركب في عالية الرمح، وقد فسر به بيت سلامة بن جندل:
  كنا إذا ما أتانا صـارخ فـزع                      كان الصراخ له قرع الظنابيب يقال: قرع لذلك الأمر ظنبوبه: تهيأ له. وقيل: به فسر بيت سلامة. ويقال: عنى بذلك سرعة الإجابة، وجعل قرع السوط على ساق الخف في زجر الفرس قرعا للظنبوب. وقرع ظنابيب الأمر: ذلله. أنشد ابن الأعرابي:
  قرعت ظنابيب الهوى يوم عـالـج                      ويوم اللوى حتى قسرت بك قسرا
  فإن الهوى يكفيكه مثله صـبـرا يقول:ذللت الهوى بقرعي ظنبوبه كما تقرع ظنبوب البعير ليتنوخ لك فتركبه، وكل ذلك على المثل، بإن الهوى وغيره من الأعراض لا ظنبوب له. وقيل: قرع الظنبوب أن يقرع الرجل ظنبوب راحلته بعصاه إذا أناخها ليركبها ركوب المسرع إلى الشيء، وقيل: أن يضرب ظنبوب دابته بسوطه لينزقه إذا أراد ركوبه. ومن أمثالهم: قرع فلان لأمره ظنبوبه إذا جد فيه، كذا في لسان العرب وصرح به ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة. وقال أبو زيد: لا يقال لذوات الأوظفة ظنبوب.

##### Türkçe

**الظنب** kesre ile: İbnü’l-A‘râbî’den, ağacın kökü. Cübeyhâ el-Esedî, kabulünün güzelliği ve yemesinin azlığı ile keçileri vasfederek dedi:
  Eğer o, **ظنب**’i **معجم** olanın etrafında dolaşsaydı                      onun kıtlığını ondan giderirdi; o da **كالح** gibidir
  Gelirdi; sanki **القسور** **الجون** onunla                      onun dalları ve birbirine yaslanan **الثامر**’dir
**المعجم**: yemiş ve ondan ancak azı kalmış olan. **الرق**: ağacın yaprağı. **والكالح**: kıtlıktan soyulmuş olan. **القسور**: ağaçtan bir tür. **والظنبة** damme ile: bir topuk; harekeli (muharrake), ileride geleceği üzere; Ebû Hanîfe’den, yukarı tarafına bitişik olan kısımdan tüylerin uçlarına sarılır. **والظنبوب** yani damme ile; ancak onu şöhret için isimlendirdi, fethalı **فعلول**’ün gelmemesinden dolayı: iki damme ile, ayağın kuru incik kenarı; yahut incik dışı, yahut onun kemiği, yahut kemiğinin kenarı. Bir devekuşunu vasfederek dedi:
  **الظنابيب**’den çıplak, ön tarafları çekilmiş                      iltihaplanır; nihayet başında bir **صنعا** görürsün
yani bir bükülme. Muğîre hadîsinde: **عارية الظنابيب**; o, incikten kuru kemik kenarıdır; yani zayıflığından dolayı incik kemiği etten çıplak kalmıştır. **الظنبوب**: mızrak ucunun cübbesinde bulunan, mızrağın üst kısmına takıldığı yerde olan bir çivi; Selâme b. Cündel’in beyti onunla tefsir edilmiştir:
  Biz, bize bir korku çığlığı geldiğinde                      o çığlık onun için **الظنابيب**’in vurulması olurdu
Denir: şu iş için onun **ظنبوب**’unu vurdu: ona hazırlandı. Ve denildi: Selâme’nin beyti bununla tefsir edilmiştir. Ve denir: bununla süratli icabeti kastetti; ve kırbacın, atı sürmekte, nalın incik kısmına vurulmasını **ظنبوب**’un vurulması kıldı. Ve işin **ظنابيب**’ini vurdu: onu boyun eğdirdi. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Hevânın **ظنابيب**’ini vurdum, **عالج** günü                      ve **اللوى** günü; nihayet seni zorla zorladım
  Çünkü hevâ, onun benzeri bir sabırla sana yeter
Der ki: hevâyı, onun **ظنبوب**’unu vurmamla boyun eğdirdim; tıpkı devenin **ظنبوب**’unu, sana çöksün de ona binesin diye vurduğun gibi; bütün bunlar temsil üzerinedir; çünkü hevânın ve arazlardan başkasının **ظنبوب**’u yoktur. Ve denildi: **قرع الظنبوب**; adamın, onu süratle binilecek şeye binenin binişi gibi binmek için, çöktürdüğünde bineğine asasıyla bineğinin **ظنبوب**’unu vurmasıdır. Ve denildi: binmek istediğinde onu sıçratmak için, hayvanının **ظنبوب**’unu kırbacıyla vurmasıdır. Onların darbımesellerindendir: bir kimse, işinde ciddileştiğinde, onun işi için onun **ظنبوب**’unu vurdu; Lisânü’l-‘Arab’da böyledir ve İbn Ebî’l-Hadîd, Nehcü’l-Belâğa şerhinde bunu açıkça söylemiştir. Ebû Zeyd dedi: **الأوظفة** sahiplerine **ظنبوب** denilmez.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ظِنْبٌ
ظِنْبٌ ذ The root, or lower part, or stem, (أَصْل,) of a tree. (IAar, T, K.)

ظُنْبَةٌ
ظُنْبَةٌ ذ A sinew (عَقَبَة) that is wound over the extremities of the feathers of an arrow, next the notch. (AHn, M, K.)

ظُنْبُوبٌ
ظُنْبُوبٌ ذ The edge of the shin: (K:) or the tough edge of the shin: or the external part of the shank: (M, TA:) or the shin-bone: or the edge of the shin-bone: (M, K:) or the tough bone in the fore part of the shank: (S:) but accord. to AZ, this term is not used in relation to animals that have أَوْظِفَة: [see وَظِيفٌ:] (T, TA:) pl. ظَنَابِيبُ. (S, M, K.) عَارِى الظَّنَابِيبِ Without flesh upon the shins (TA) is an epithet applied to a male ostrich. (S, TA.) قَرَعَ ظُنْبُوبَ البَعِيرِ means He knocked, or struck, the shin of the camel, that he might lie down, and he might mount him: or قَرْعُ الظُّنْبُوبِ signifies a man's knocking, or striking, the shin of his camel with his stick when he makes him lie down that he may mount him, as one in haste to betake himself to a thing: or striking the shin of his beast with his whip, [in the TA is here added ليترقه, which I can only suppose to be put for لِيُبْرِكَهُ, to make him lie down,] when he desires to mount him. (TA.) [See an ex. voce عُرْقُوبٌ. Hence,] قَرَعَ فُلَانٌ لِأَمْرِهِ ظُنْبُوبَهُ (assumed tropical:) [Such a one struck his shin to betake himself to his affair] means such a one applied himself to his affair with diligence, or energy. (T, L, TA.) Selلmeh Ibn-Jendel says,
كُنَّا اـِذَا مَا أَتَانَا صَارِخٌ فَزِعٌ
كَانَ الصُّرَاخُ لَهُ قَرْعَ الظَّنَابِيبِ
[We were (such that), when there came to us one crying aloud, in terror, the clamour (returned) to him was the striking of the shins;] by which he is said to mean that a quick reply was given; calling the striking of the whip upon the leg of the boot, in urging on the horse, “ the striking of the shin. ” (S.) You also say, قَرَعَ لِذٰلِكَ الأَمْرِ ظُنْبُوبَهُ meaning (assumed tropical:) He prepared himself for that affair, or thing: and agreeably with this signification the verse of Selلmeh cited above has been explained. (M, TA.) And قَرَعَ ظَنَابِيبَ الأَمْرِ (tropical:) He made, or rendered, the affair manageable. (M, K, TA.) A poet, cited by IAar, says,
قَرَعْتُ ظَنَابِيبَ الْهَوَى يَوْمَ عَالِجٍ
(tropical:) I subdued love, or subjected it to my will, on the day of 'ءlij;. as though I struck it on the shins; as a camel's shin is struck when one desires him to lie down, that he may mount him. (M, TA.) ― -b2- ظُنْبُوبٌ also signifies A nail that is in the جُبَّة of a spear-head, [i. e., in the part into which the shaft enters,] (M, K,) where it is fixed upon the upper extremity of the shaft: and ظَنَابِيب has been said to be the pl. of the word in this sense in the verse of Selلmeh cited above. (M, TA.)

##### Türkçe

**ظِنْبٌ** ذ Bir ağacın kökü, yahut alt kısmı, yahut gövdesi, (**أَصْل**) (IAar, T, K.)

**ظُنْبَةٌ** ذ Okun tüylerinin uçları üzerine, kertik yanında sarılan bir sinir (**عَقَبَة**) (AHn, M, K.)

**ظُنْبُوبٌ** ذ Kavalın kenarı: (K:) yahut kavalın sert kenarı: yahut incik kısmının dış tarafı: (M, TA:) yahut kaval kemiği: yahut kaval kemiğinin kenarı: (M, K:) yahut incik kısmının ön tarafındaki sert kemik: (S:) fakat AZ’ye göre bu terim **أَوْظِفَة**’si olan hayvanlar hakkında kullanılmaz: [bk. **وَظِيفٌ**:] (T, TA:) çoğulu **ظَنَابِيبُ**. (S, M, K.) **عَارِى الظَّنَابِيبِ** Kaval(lar) üzerinde et bulunmayan (TA), erkek devekuşuna uygulanan bir sıfattır. (S, TA.) **قَرَعَ ظُنْبُوبَ البَعِيرِ** demektir ki: Devenin kavalına vurdu yahut çarptı; ta ki çöksün ve ona binsin: yahut **قَرْعُ الظُّنْبُوبِ** bir adamın, bir şeye aceleyle yönelen kimse gibi, binmek için onu çöktürdüğünde, değneğiyle devesinin kavalına vurması yahut çarpması; yahut binmeyi istediğinde, kamçısıyla binitinin kavalına vurmasıdır; [TA’da burada ليترقه ilave edilmiştir; bunu ancak, onu çöktürmek için, **لِيُبْرِكَهُ** yerine konmuş farz edebilirim,] (TA.) [**عُرْقُوبٌ** maddesinde bir örneğe bak. Bundan dolayı,] **قَرَعَ فُلَانٌ لِأَمْرِهِ ظُنْبُوبَهُ** (mecaz farz edilerek:) [Falanca, işine yönelmek için kavalına vurdu] demektir ki: Falanca işine gayretle yahut kuvvetle yöneldi. (T, L, TA.) Selلmeh İbn-Jendel der ki,

كُنَّا اـِذَا مَا أَتَانَا صَارِخٌ فَزِعٌ
كَانَ الصُّرَاخُ لَهُ قَرْعَ الظَّنَابِيبِ

[Biz (öyle idik ki), bize korku içinde yüksek sesle bağıran biri geldiğinde, ona dönen gürültü (cevap) kaval(lar)ın vurulması idi;] bununla, çabuk bir cevap verildiğini kastettiği söylenir; atı sürmekte, kamçının çizme bacağı üzerine vurulmasına “kavalın vurulması” adını vermiştir. (S.) Sen ayrıca, **قَرَعَ لِذٰلِكَ الأَمْرِ ظُنْبُوبَهُ** dersin; (mecaz farz edilerek:) Şu iş yahut şey için kendini hazırladı demektir: ve Selلmeh’in yukarıda zikredilen beyti bu manaya uygun olarak açıklanmıştır. (M, TA.) Ve **قَرَعَ ظَنَابِيبَ الأَمْرِ** (mecaz:) İşi yapılabilir kıldı yahut işi idare edilebilir kıldı. (M, K, TA.) IAar’ın naklettiği bir şair der ki,

قَرَعْتُ ظَنَابِيبَ الْهَوَى يَوْمَ عَالِجٍ

(mecaz:) 'ءlij gününde aşkı boyun eğdirdim yahut onu irademe tâbi kıldım; sanki onu kaval(lar) üzerine vurmuş gibi; deve, binmek için çöksün diye istendiğinde kavalına vurulduğu gibi. (M, TA.) ― -b2- **ظُنْبُوبٌ** ayrıca, bir mızrak ucunun **جُبَّة**’sinde bulunan bir çivi demektir, [yani sapın girdiği kısımda,] (M, K,) orada sapın üst ucuna sabitlenir: ve Selلmeh’in yukarıda zikredilen beytinde **ظَنَابِيب**’in, bu manada kelimenin çoğulu olduğu söylenmiştir. (M, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ظَنَبَ
ظَنَبَ ظِنْب 2 ,
a.  Base, foot ( of a tree ).

ظُنْبُوْب
ظُنْبُوْب ( pl. ظَنَاْبِيْ٤ُ 67 ),
a.  Shin-bone, shank; hip-bone.

ظَنَى
ظَنَى تَظَنَّبَ V ,
a.  see ظَنّ V.

##### Türkçe

ظَنَبَ
**ظَنَبَ** **ظِنْب** 2 ,
a. (bir ağacın) tabanı, ayağı.

ظُنْبُوْب
**ظُنْبُوْب** (çoğ. **ظَنَاْبِيْ٤ُ** 67 ),
a. incik kemiği, baldır; kalça kemiği.

ظَنَى
**ظَنَى** **تَظَنَّبَ** V ,
a. bkz. **ظَنّ** V.
