# ظنب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%86%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ظنب

الظُّنْبة: عَقَبةٌ تُلَفُّ على أَطرافِ الرِّيش مما يَلي الفُوقَ، عن أَبي حنيفة.
والظُّنْبوبُ: حَرْفُ الساقِ اليابِسُ من قُدُمٍ، وقيل: هو ظاهرُ  الساق، وقيل: هو عَظْمه؛ قال يصف ظليماً: عارِي الظَّنَابيبِ، مُنْحَصٌّ قَوادِمُه، *  يَرْمَدُّ حتى تَرَى، في رَأْسِه، صَتَعا أَي التِواءً. وفي حديث الـمُغِـيرة: عارية الظُّنْبوبِ هو حَرْفُ العظم اليابِسُ من السَّاقِ أَي عَرِيَ عَظْمُ ساقِها من اللَّحْم لـهُزالها. وقَرَع لذلك الأَمْر ظُنْبُوبَه: تَهَـيَّـأَ له؛ قالَ سلامة بن جَنْدل: كُنَّا، إِذا ما أَتانا صارِخٌ فَزِعٌ،  *  كانَ الصُّراخُ له قَرْعَ الظَّنابِـيبِ ويقال: عنى بذلك سُرْعةَ الإِجابة، وجَعَل قَرْعَ السَّوْطِ على ساقِ الخُفِّ، في زجْر الفرس، قَرْعاً للظُّنْبوبِ. وقَرَعَ ظَنابِـيبَ الأَمْر: ذلَّلَهُ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
قَرَعْتُ ظَنابِـيبَ الـهَوَى، يومَ عالِـجٍ، *  ويومَ اللِّوَى، حتى قَسَرْتُ الـهَوَى قَسْرا فإِنْ خِفْتَ يَوْماً أَن يَلِجَّ بكَ الـهَوَى، *  فإِنَّ الهوَى يَكْفِـيكَهُ مِثلُه صَبرَا يقول: ذَلَّلْتُ الهوَى بقَرْعي ظُنْبوبَه كما تَقْرَعُ ظُنْبوبَ البعير، ليَتَنَوَّخَ لك فتَرْكَبَه، وكل ذلك على الـمَثَل؛ فإِن الهوَى وغيرَه من الأَعْراض لا ظُنْبوبَ له. والظُّنْبوب: مِسْمارٌ يكون في جُبَّةِ السِّنانِ، حيثُ يُرَكَّبُ في عاليةِ الرُّمح، وقد فُسِّرَ به بيتُ سَلامةَ. وقيل: قَرْعُ الظُّنْبوبِ أَن يَقْرَعَ الرَّجلُ ظُنْبوبَ راحلته بعَصاه إِذا أَناخَها ليركبها رُكوبَ المُسْرِعِ إِلى الشيءِ. وقيل: أَن يَضْرِبَ ظُنْبوبَ دابته بسَوْطِه لِـيُنزِقَه، إِذا أَراد رُكوبَه. ومن أَمثالهم: قَرَعَ فُلانٌ لأَمْرِه ظُنْبوبَه إِذا جَدَّ فيه. قال أَبو زيد: لا يقال لذواتِ الأَوْظِفَة ظُنْبوبٌ. ابن الأَعرابي: الظِّنْبُ أَصلُ الشجرة؛ قال: فلَوْ أَنها طافَتْ بِظِنْبٍ مُعَجَّمٍ،  *  نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، فهو كالِـحُ لَجاءَتْ، كأَنَّ القَسْورَ الجَوْنَ بَجَّها *  عَسالِـيجَه، والثَّامِرُ الـمُتَناوِحُ يصف مِعْزَى بحُسْنِ القَبول وقلة الأَكل. والـمُعَجَّم: الذي قد أُكِلَ حتى لم يَبْقَ منه إِلاَّ قليل. والرِّقُّ: ورق الشجر. والكالِـحُ: الـمُقَشَّرُ من الجَدْبِ. والقَسْوَرُ: ضَرْبٌ من الشَّجَر.

### Türkçe

**الظُّنْبة**: okun ucuna bitişik olan tüylerin uçlarına, **الفُوقَ** tarafına yakın olan kısımdan sarılan bir çıkıntıdır; Ebû Hanîfe’den.

**والظُّنْبوبُ**: eskiden beri bacağın kuru kısmının kenarıdır; ve denildi ki: bacağın dış tarafıdır; ve denildi ki: onun kemiğidir; bir devekuşunu vasfederek dedi:
عارِي الظَّنَابيبِ، مُنْحَصٌّ قَوادِمُه، *  يَرْمَدُّ حتى تَرَى، في رَأْسِه، صَتَعا
Yani: bir bükülme. Ve **الـمُغِـيرة** hadîsinde: **عارية الظُّنْبوبِ**; o, bacaktan olan kuru kemiğin kenarıdır; yani zayıflığından dolayı bacağının kemiği etten çıplak kaldı.

Ve şu iş için **ظُنْبُوبَه**’unu vurdu: ona hazırlandı; Selâme b. Cendel dedi:
كُنَّا، إِذا ما أَتانا صارِخٌ فَزِعٌ،  *  كانَ الصُّراخُ له قَرْعَ الظَّنابِـيبِ
Ve denilir: bununla, cevabın süratini kastetti; ve atı sürmekte, kamçının nalın bacağı üzerine vurulmasını, **الظُّنْبوبِ**’un vurulması kıldı. Ve işin **ظَنابِـيبَ**’lerini vurdu: onu boyun eğdirdi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
قَرَعْتُ ظَنابِـيبَ الـهَوَى، يومَ عالِـجٍ، *  ويومَ اللِّوَى، حتى قَسَرْتُ الـهَوَى قَسْرا
فإِنْ خِفْتَ يَوْماً أَن يَلِجَّ بكَ الـهَوَى، *  فإِنَّ الهوَى يَكْفِـيكَهُ مِثلُه صَبرَا
Der ki: **الـهَوَى**’yı, onun **ظُنْبوبَه**’unu vurmamla boyun eğdirdim; tıpkı devenin **ظُنْبوبَ**’unu vurduğun gibi; sana çöksün de ona binesin diye; bütün bunlar mesel üzerinedir; çünkü **الـهَوَى** ve ondan başkası, arazlardan, onun **ظُنْبوبَ**’u yoktur. Ve **الظُّنْبوب**: **السِّنانِ**’ın **جُبَّةِ**’sinde bulunan bir çividir; mızrağın üst tarafına takıldığı yerde; ve Selâme’nin beyti onunla tefsir edilmiştir. Ve denildi ki: **قَرْعُ الظُّنْبوبِ**, adamın, onu hızlıca bineceği şeye koşan kimsenin binişi gibi binmek için, devesini çöktürdüğünde, asasını onun **ظُنْبوبَ**’una vurmasıdır. Ve denildi ki: ona binmek istediğinde, onu sıçratmak için, kamçısıyla binitinin **ظُنْبوبَ**’unu vurmasıdır. Ve onların mesellerindendir: falan, onda ciddileştiğinde, işi için **ظُنْبوبَه**’unu vurdu. Ebû Zeyd dedi: **الأَوْظِفَة** sahiplerine **ظُنْبوب** denilmez. İbnü’l-A‘râbî: **الظِّنْب** ağacın köküdür; dedi:
فلَوْ أَنها طافَتْ بِظِنْبٍ مُعَجَّمٍ،  *  نَفَى الرِّقَّ عنه جَدْبُه، فهو كالِـحُ
لَجاءَتْ، كأَنَّ القَسْورَ الجَوْنَ بَجَّها *  عَسالِـيجَه، والثَّامِرُ الـمُتَناوِحُ
Güzel kabul ve az yeme ile bir keçiyi vasfeder. Ve **الـمُعَجَّم**: yenilmiş olup ondan ancak az bir şey kalmış olandır. Ve **الرِّقُّ**: ağacın yaprağıdır. Ve **الكالِـحُ**: kuraklıktan soyulmuş olandır. Ve **القَسْوَرُ**: ağaçtan bir türdür.
