# ظنب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B8%D9%86%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ظنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ظنب

الظنب بالكسر: أصل الشجرة عن ابن الأعرابي. قال جبيهاء الأسدي يصف معزى بحسن القبول وقلة الأكل:
  فلو أنها طافت بظنب معـجـم                      نفى الرق عنه جدبه فهو كالح
  لجاءت كأن القسور الجون بجها                      عساليجه والثامر المتـنـاوح المعجم: الذي قد أكل ولم يبق منه إلا القليل. والرق: ورق الشجر. والكالح: المقشر من الجدب. والقسور: ضرب من الشجر. والظنبة بالضم: عقبة، محركة كما يأتي، تلف على أطراف الريش مما يلي الفوق عن أبي حنيفة. والظنبوب أي بالضم، وإنما أطلقه للشهرة لعدم مجئ فعلول بالفتح: حرف الساق اليابس من قدم بضمتين أو هو ظاهر الساق أو عظمه أو حرف عظمه. قال يصف ظليما:
  عاري الظنابيب منحص قوادمه                      يرمد حتى ترى في رأسه صنعا أي التواء. وفي حديث المغيرة عارية الظنابيب هو حرف العظم اليابس من الساق أي عري عظم ساقها من اللحم لهزالها. الظنبوب: مسمار يكون في جبة السنان حيث يركب في عالية الرمح، وقد فسر به بيت سلامة بن جندل:
  كنا إذا ما أتانا صـارخ فـزع                      كان الصراخ له قرع الظنابيب يقال: قرع لذلك الأمر ظنبوبه: تهيأ له. وقيل: به فسر بيت سلامة. ويقال: عنى بذلك سرعة الإجابة، وجعل قرع السوط على ساق الخف في زجر الفرس قرعا للظنبوب. وقرع ظنابيب الأمر: ذلله. أنشد ابن الأعرابي:
  قرعت ظنابيب الهوى يوم عـالـج                      ويوم اللوى حتى قسرت بك قسرا
  فإن الهوى يكفيكه مثله صـبـرا يقول:ذللت الهوى بقرعي ظنبوبه كما تقرع ظنبوب البعير ليتنوخ لك فتركبه، وكل ذلك على المثل، بإن الهوى وغيره من الأعراض لا ظنبوب له. وقيل: قرع الظنبوب أن يقرع الرجل ظنبوب راحلته بعصاه إذا أناخها ليركبها ركوب المسرع إلى الشيء، وقيل: أن يضرب ظنبوب دابته بسوطه لينزقه إذا أراد ركوبه. ومن أمثالهم: قرع فلان لأمره ظنبوبه إذا جد فيه، كذا في لسان العرب وصرح به ابن أبي الحديد في شرح نهج البلاغة. وقال أبو زيد: لا يقال لذوات الأوظفة ظنبوب.

### Türkçe

**الظنب** kesre ile: İbnü’l-A‘râbî’den, ağacın kökü. Cübeyhâ el-Esedî, kabulünün güzelliği ve yemesinin azlığı ile keçileri vasfederek dedi:
  Eğer o, **ظنب**’i **معجم** olanın etrafında dolaşsaydı                      onun kıtlığını ondan giderirdi; o da **كالح** gibidir
  Gelirdi; sanki **القسور** **الجون** onunla                      onun dalları ve birbirine yaslanan **الثامر**’dir
**المعجم**: yemiş ve ondan ancak azı kalmış olan. **الرق**: ağacın yaprağı. **والكالح**: kıtlıktan soyulmuş olan. **القسور**: ağaçtan bir tür. **والظنبة** damme ile: bir topuk; harekeli (muharrake), ileride geleceği üzere; Ebû Hanîfe’den, yukarı tarafına bitişik olan kısımdan tüylerin uçlarına sarılır. **والظنبوب** yani damme ile; ancak onu şöhret için isimlendirdi, fethalı **فعلول**’ün gelmemesinden dolayı: iki damme ile, ayağın kuru incik kenarı; yahut incik dışı, yahut onun kemiği, yahut kemiğinin kenarı. Bir devekuşunu vasfederek dedi:
  **الظنابيب**’den çıplak, ön tarafları çekilmiş                      iltihaplanır; nihayet başında bir **صنعا** görürsün
yani bir bükülme. Muğîre hadîsinde: **عارية الظنابيب**; o, incikten kuru kemik kenarıdır; yani zayıflığından dolayı incik kemiği etten çıplak kalmıştır. **الظنبوب**: mızrak ucunun cübbesinde bulunan, mızrağın üst kısmına takıldığı yerde olan bir çivi; Selâme b. Cündel’in beyti onunla tefsir edilmiştir:
  Biz, bize bir korku çığlığı geldiğinde                      o çığlık onun için **الظنابيب**’in vurulması olurdu
Denir: şu iş için onun **ظنبوب**’unu vurdu: ona hazırlandı. Ve denildi: Selâme’nin beyti bununla tefsir edilmiştir. Ve denir: bununla süratli icabeti kastetti; ve kırbacın, atı sürmekte, nalın incik kısmına vurulmasını **ظنبوب**’un vurulması kıldı. Ve işin **ظنابيب**’ini vurdu: onu boyun eğdirdi. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  Hevânın **ظنابيب**’ini vurdum, **عالج** günü                      ve **اللوى** günü; nihayet seni zorla zorladım
  Çünkü hevâ, onun benzeri bir sabırla sana yeter
Der ki: hevâyı, onun **ظنبوب**’unu vurmamla boyun eğdirdim; tıpkı devenin **ظنبوب**’unu, sana çöksün de ona binesin diye vurduğun gibi; bütün bunlar temsil üzerinedir; çünkü hevânın ve arazlardan başkasının **ظنبوب**’u yoktur. Ve denildi: **قرع الظنبوب**; adamın, onu süratle binilecek şeye binenin binişi gibi binmek için, çöktürdüğünde bineğine asasıyla bineğinin **ظنبوب**’unu vurmasıdır. Ve denildi: binmek istediğinde onu sıçratmak için, hayvanının **ظنبوب**’unu kırbacıyla vurmasıdır. Onların darbımesellerindendir: bir kimse, işinde ciddileştiğinde, onun işi için onun **ظنبوب**’unu vurdu; Lisânü’l-‘Arab’da böyledir ve İbn Ebî’l-Hadîd, Nehcü’l-Belâğa şerhinde bunu açıkça söylemiştir. Ebû Zeyd dedi: **الأوظفة** sahiplerine **ظنبوب** denilmez.
